Trước khi đột quỵ xảy ra, cơ thể đôi khi phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm, trong đó khuôn mặt là nơi dễ nhận thấy. Nhận biết các dấu hiệu này và xử trí kịp thời có thể giúp giảm nguy cơ tử vong cũng như hạn chế tổn thương não lâu dài.
Méo mặt hoặc cười lệch
Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA), méo mặt là một trong những dấu hiệu đột quỵ phổ biến nhất. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng một bên mặt xệ xuống, khó nâng khóe miệng hoặc không thể cười cân đối.
Một cách đơn giản để kiểm tra là yêu cầu người bệnh cười. Nếu nụ cười bị lệch hoặc một bên khuôn mặt gần như không cử động, có thể cảnh báo nguy cơ đột quỵ.
Tê hoặc mất cảm giác một bên mặt
Không chỉ tay chân, đột quỵ cũng có thể gây tê bì hoặc cảm giác châm chích ở một bên mặt. Tình trạng tê hoặc yếu đột ngột ở mặt, tay hoặc chân, đặc biệt chỉ xảy ra ở một bên cơ thể, là dấu hiệu cảnh báo quan trọng.
Trang Verywell Health chỉ ra người bệnh có thể cảm thấy tê bì, châm chích hoặc như có kiến bò, mất cảm giác hoặc nặng trĩu bất thường ở một bên mặt. Triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột và không nên xem nhẹ.
Nói ngọng hoặc khó diễn đạt
Các cơ vùng mặt và miệng đóng vai trò quan trọng trong việc phát âm. Khi đột quỵ làm gián đoạn lưu lượng máu đến não, người bệnh có thể nói ngọng, phát âm khó hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói.
Theo Healthline một số trường hợp người bệnh vẫn hiểu người khác nói gì nhưng gặp khó khăn trong việc sắp xếp từ ngữ hoặc phát âm rõ ràng. Đây là dấu hiệu cần được cấp cứu ngay vì thời gian điều trị càng sớm thì khả năng phục hồi càng cao.
Miệng lệch, biểu cảm mất cân đối
Theo Timesofindia, ngoài tình trạng méo mặt rõ rệt, một số người chỉ xuất hiện những thay đổi tinh tế hơn như khóe miệng xệ xuống, môi lệch hoặc biểu cảm khuôn mặt không còn cân xứng.
Dấu hiệu này có thể dễ nhận thấy khi người bệnh nói chuyện, ăn uống hoặc thể hiện cảm xúc. Một số trường hợp còn gặp khó khăn khi uống nước hoặc nuốt thức ăn do các cơ vùng miệng hoạt động kém hiệu quả.
Chảy nước dãi hoặc khó kiểm soát cơ mặt
Theo Medical News Today, tổn thương các dây thần kinh kiểm soát cơ mặt có thể khiến người bệnh khó giữ nước bọt trong miệng, dẫn đến chảy nước dãi hoặc cảm giác mất kiểm soát các cơ quanh môi. Dù triệu chứng này không phải lúc nào cũng xuất hiện, nhưng khi đi kèm méo mặt, tê mặt hoặc nói ngọng, nguy cơ đột quỵ cần được đặc biệt lưu ý.
Người bệnh không nên chờ các triệu chứng tự biến mất. Ngay cả khi tình trạng chỉ kéo dài vài phút rồi hồi phục, đó vẫn có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) – dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong tương lai gần.
Các chuyên gia khuyến nghị ghi nhớ quy tắc FAST để nhận biết đột quỵ sớm gồm F (Face) – khuôn mặt méo hoặc xệ một bên; A (Arm) – tay yếu hoặc tê một bên; S (Speech) – nói khó, nói ngọng; và T (Time) – gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện các dấu hiệu trên.
Điều trị trong những giờ đầu sau đột quỵ có thể giúp hạn chế đáng kể tổn thương não và cải thiện khả năng phục hồi của người bệnh.
Sự việc xảy ra khoảng 4 giờ sau khi máy bay cất cánh hôm 4/5, đại diện Bệnh viện Bạch Mai cho biết. Theo đó, người đàn ông bất ngờ xuất hiện triệu chứng đau vùng tai, liệt nửa mặt trái và nói khó. Trước tình huống căng thẳng, phi hành đoàn cân nhắc phương án hạ cánh khẩn cấp xuống một sân bay trung gian, đồng thời phát loa tìm kiếm người có chuyên môn y tế hỗ trợ.
GS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, có mặt trên chuyến bay đã tiếp cận và thăm khám lâm sàng cho người bệnh. Bác sĩ xác định bệnh nhân mắc chứng liệt dây thần kinh số VII ngoại biên, loại trừ hoàn toàn nguy cơ đột quỵ cấp tính.
Dựa trên chẩn đoán này, ông sử dụng thuốc corticoid mang theo để điều trị tại chỗ, liên tục theo dõi dấu hiệu sinh tồn và tư vấn cơ trưởng giữ nguyên lộ trình. Lời khuyên của chuyên gia giúp chuyến bay không phải đổi hướng, tránh gây xáo trộn lịch trình của hàng trăm người trên khoang. Khi máy bay đáp xuống sân bay Charles de Gaulle, nam hành khách đã ổn định sức khỏe.
Chia sẻ về quyết định cấp cứu, GS Tôn coi việc hỗ trợ người dân trong tình huống khẩn cấp ngoài cộng đồng là trách nhiệm nghề nghiệp. PGS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện, nhận định sự việc thể hiện rõ năng lực chuyên môn vững vàng và y đức của người thầy thuốc. Lãnh đạo bệnh viện cũng nhấn mạnh chiến lược phát triển đội ngũ y bác sĩ thành những đại sứ y tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Chứng liệt dây thần kinh số VII ngoại biên xảy ra khá phổ biến ở mọi lứa tuổi. Các chuyên gia y tế cảnh báo nhiều người thường mang tâm lý chủ quan vào mùa hè vì cho rằng thời tiết nóng bức không gây trúng lạnh.
Tuy nhiên, thói quen thay đổi môi trường nhiệt độ đột ngột, bước từ ngoài nắng vào phòng điều hòa lạnh ngay, hoặc để luồng gió thổi trực tiếp vào vùng đầu và gáy rất dễ làm mạch máu co thắt.
Quá trình này gây thiếu máu cục bộ, viêm dây thần kinh và dẫn đến liệt mặt với hàng loạt biểu hiện điển hình như mất cân đối khuôn mặt, lệch miệng, nhắm mắt không kín, uống nước trào ra khóe miệng, nói không tròn tiếng, không thể huýt sáo, kèm theo triệu chứng đau ù tai và giảm vị giác.
Khi cơ thể ở trong môi trường nắng nóng, mạch máu sẽ giãn ra để tỏa nhiệt. Nếu đột ngột tiếp xúc với nước quá lạnh, mạch máu có thể co lại nhanh, làm gián đoạn quá trình điều hòa thân nhiệt và gây chóng mặt, choáng váng. Lúc này, việc làm mát cơ thể nên thực hiện từ từ, bằng nước mát thay vì nước quá lạnh, để tránh phản ứng sinh lý đột ngột, theo hướng dẫn từ Mayo Clinic (Mỹ).
Tiến sĩ - bác sĩ Michael Joyner, chuyên gia sinh lý học tại Mỹ, cho biết cơ thể con người không thích nghi tốt với sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh. Ông nhấn mạnh việc làm mát đột ngột có thể gây “stress sinh lý”, khiến tim và hệ tuần hoàn phải hoạt động nhiều hơn.
Tiến sĩ Robert Glatter, bác sĩ cấp cứu tại Bệnh viện Lenox Hill (Mỹ), cho biết khi cơ thể đang nóng và mất nước, việc tiếp xúc với nước lạnh đột ngột có thể làm co mạch nhanh, dẫn đến choáng hoặc thậm chí ngất xỉu ở một số người, nhất là người lớn tuổi.
Theo các khuyến nghị từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, nhiệt độ nước tắm lý tưởng trong ngày nắng nóng nên ở mức: Khoảng 29 - 33°C (nước mát đến ấm nhẹ). Mức nhiệt này giúp cơ thể hạ nhiệt từ từ, tránh sốc nhiệt nhưng vẫn đủ mát để tạo cảm giác dễ chịu.
Nếu nước lạnh (dưới 25°C), cơ thể có thể phản ứng bằng cách co mạch và giữ nhiệt bên trong, khiến hiệu quả làm mát giảm đi.
Theo CDC Mỹ, trong điều kiện nắng nóng, việc làm mát cơ thể bằng tắm nước mát, lau người bằng khăn ướt hoặc đứng trước quạt là những cách hiệu quả để phòng các bệnh liên quan đến nhiệt. Tuy nhiên, nước quá lạnh lại có thể khiến cơ thể phản ứng ngược, gây khó chịu hoặc chóng mặt.
Một sai lầm phổ biến là tắm ngay sau khi đi nắng về. Theo khuyến nghị từ Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), sau khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, cơ thể cần thời gian để hạ nhiệt tự nhiên và ổn định tuần hoàn trước khi thực hiện các biện pháp làm mát.
Các chuyên gia khuyến nghị nên:
Các chuyên gia đưa ra một số nguyên tắc tắm phù hợp với mùa nắng nóng:
Theo các chuyên gia từ CDC Mỹ, người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc rối loạn tuần hoàn là nhóm dễ bị ảnh hưởng khi thay đổi nhiệt độ đột ngột. Những nhóm người này cần đặc biệt tránh tắm nước quá lạnh khi cơ thể đang nóng.
Các chuyên gia quốc tế nhấn mạnh, tắm trong mùa nắng nóng không phải “càng lạnh càng tốt”. Điều quan trọng là làm mát cơ thể từ từ, chọn nhiệt độ phù hợp và tắm đúng thời điểm. Những điều chỉnh nhỏ trong thói quen hằng ngày có thể giúp bạn giải nhiệt an toàn và bảo vệ sức khỏe hiệu quả.
Ở tuổi gần 100, bác sĩ Đông y Lý Lương Tài ở thành phố Từ Khê (Cixi), tỉnh Chiết Giang, vẫn đều đặn khám bệnh 4 ngày mỗi tuần, mỗi ngày hơn 30 bệnh nhân. Nhiều bệnh nhân đã theo ông suốt gần 40 năm, từ khi còn trẻ đến lúc về già.
Theo People's Daily Health Times, bác sĩ Lý tốt nghiệp Học viện Đông y Thượng Hải từ năm 1948, đến nay đã có hơn 7 thập kỷ gắn bó với nghề. Dù mái tóc đã bạc trắng, ông vẫn tràn đầy năng lượng nhờ ba bí quyết sống khỏe cốt lõi.
Đầu tiên là sự đúng giờ và duy trì một nhịp sống đều đặn. Đây được xem là phương châm sống suốt đời của bác sĩ Lý. Ông tin rằng sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, tuân thủ các quy luật tự nhiên và thiết lập một đồng hồ sinh học cố định chính là những bước đầu tiên để đạt được sức khỏe và sự trường thọ. Suốt hàng chục năm qua, lịch trình sinh hoạt hàng ngày của ông được duy trì không đổi.
Mỗi sáng, ông thức dậy vào lúc 6h để tập Thái Cực Quyền giúp làm ấm cơ thể trước khi về nhà dùng bữa điểm tâm. Khoảng 7h30, ông đến phòng khám Đông y của Trung tâm Y tế thị trấn Quan Hải Vệ, thành phố Từ Khê, tỉnh Chiết Giang, bắt đầu công việc.
Ông khám bệnh từ 8h đến 10h, sau đó nghỉ ngơi một lát để uống sữa, tái tạo năng lượng. Đến 11h, ông về nhà ăn trưa, vận động nhẹ nhàng rồi dành thời gian cho một giấc ngủ ngắn để hồi phục sức khỏe. Bác sĩ giải thích sự hưng phấn của tế bào não thường chỉ duy trì được từ 4 đến 5 tiếng, sau đó sẽ rơi vào trạng thái ức chế khiến cơ thể lờ đờ. Đây chính là thời điểm cơ thể cần được điều chỉnh và "nạp điện" thông qua một giấc ngủ trưa. Khoảng 17-18h, ông ăn tối rồi tập thể dục nhẹ nhàng, theo dõi tin tức và đi ngủ đúng giờ. Lịch trình này đã được ông duy trì suốt nhiều thập kỷ mà chưa từng thay đổi.
Tiếp theo là bí quyết kiểm soát việc ăn uống thông qua sự chừng mực và điều độ, với nguyên tắc ăn đa dạng nhưng tuyệt đối không ăn quá nhiều bất cứ thứ gì. Bác sĩ Trần Vân Đan, đồng nghiệp tại Trung tâm Y tế thị trấn Quan Hải Vệ, tỉnh Chiết Giang, chia sẻ lối sống kỷ luật của bác sĩ Lý thường khiến những người xung quanh phải tự soi lại mình.
Do mắc các bệnh mạn tính như cao huyết áp và tiểu đường, ông luôn cẩn trọng trong việc ăn uống, gần như không bao giờ đụng đến các thực phẩm nhiều dầu mỡ, muối hay đường. Ngay cả trong những bữa tiệc tại cơ quan, dù được mọi người nhiệt tình mời mọc, ông vẫn lịch sự từ chối và tuyệt đối không ăn quá đà.
Ăn uống thanh đạm nhưng ông Lý luôn chú trọng đến việc cân bằng dinh dưỡng, ăn một lượng vừa phải các loại thực phẩm bổ dưỡng như hải sản hay trứng để bồi bổ cơ thể. Để làm phong phú thêm thực đơn hàng ngày, bác sĩ còn tự sáng chế ra món canh bổ dưỡng 10 thành phần để giới thiệu cho mọi người xung quanh, với các nguyên liệu quý như đậu đỏ, bách hợp, hạt sen và mộc nhĩ đen. Ông cho hay món canh này không chỉ ngon miệng mà còn có tác dụng nhuận tràng, hạ mỡ máu, làm đẹp da và ngăn ngừa lão hóa hiệu quả.
Bí quyết cuối cùng của bác sĩ Lý nằm ở việc tu dưỡng tâm tính để luôn giữ được sự bình thản và điềm tĩnh trong tâm hồn. Phòng khám của ông tràn ngập những bức trướng và món quà tri ân từ bệnh nhân treo kín các bức tường. Bác sĩ luôn trò chuyện nhẹ nhàng, nhã nhặn và chưa bao giờ tỏ ra nóng nảy. Cuộc đời ông trôi qua giản dị với hai niềm vui lớn nhất là chăm sóc vườn tược và thăm khám cho người bệnh. Có lần bị ngã gãy xương quai xanh tại nhà, ông chỉ nghỉ ngơi chưa đầy một tháng đã quay lại làm việc vì sợ bệnh nhân phải chờ.
Khi được hỏi về động lực để tiếp tục làm việc ở tuổi 99, bác sĩ Lý nói rằng việc xoa dịu nỗi đau cho người bệnh chính là niềm hạnh phúc lớn lao nhất đời mình. "Chừng nào sức khỏe còn cho phép, chừng nào bệnh nhân còn cần đến, tôi vẫn sẽ tiếp tục ngồi ở đây", ông nói.
