Trước khi đột quỵ xảy ra, cơ thể đôi khi phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm, trong đó khuôn mặt là nơi dễ nhận thấy. Nhận biết các dấu hiệu này và xử trí kịp thời có thể giúp giảm nguy cơ tử vong cũng như hạn chế tổn thương não lâu dài.
Méo mặt hoặc cười lệch
Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ (ASA), méo mặt là một trong những dấu hiệu đột quỵ phổ biến nhất. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng một bên mặt xệ xuống, khó nâng khóe miệng hoặc không thể cười cân đối.
Một cách đơn giản để kiểm tra là yêu cầu người bệnh cười. Nếu nụ cười bị lệch hoặc một bên khuôn mặt gần như không cử động, có thể cảnh báo nguy cơ đột quỵ.
Tê hoặc mất cảm giác một bên mặt
Không chỉ tay chân, đột quỵ cũng có thể gây tê bì hoặc cảm giác châm chích ở một bên mặt. Tình trạng tê hoặc yếu đột ngột ở mặt, tay hoặc chân, đặc biệt chỉ xảy ra ở một bên cơ thể, là dấu hiệu cảnh báo quan trọng.
Trang Verywell Health chỉ ra người bệnh có thể cảm thấy tê bì, châm chích hoặc như có kiến bò, mất cảm giác hoặc nặng trĩu bất thường ở một bên mặt. Triệu chứng này thường xuất hiện đột ngột và không nên xem nhẹ.
Nói ngọng hoặc khó diễn đạt
Các cơ vùng mặt và miệng đóng vai trò quan trọng trong việc phát âm. Khi đột quỵ làm gián đoạn lưu lượng máu đến não, người bệnh có thể nói ngọng, phát âm khó hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói.
Theo Healthline một số trường hợp người bệnh vẫn hiểu người khác nói gì nhưng gặp khó khăn trong việc sắp xếp từ ngữ hoặc phát âm rõ ràng. Đây là dấu hiệu cần được cấp cứu ngay vì thời gian điều trị càng sớm thì khả năng phục hồi càng cao.
Miệng lệch, biểu cảm mất cân đối
Theo Timesofindia, ngoài tình trạng méo mặt rõ rệt, một số người chỉ xuất hiện những thay đổi tinh tế hơn như khóe miệng xệ xuống, môi lệch hoặc biểu cảm khuôn mặt không còn cân xứng.
Dấu hiệu này có thể dễ nhận thấy khi người bệnh nói chuyện, ăn uống hoặc thể hiện cảm xúc. Một số trường hợp còn gặp khó khăn khi uống nước hoặc nuốt thức ăn do các cơ vùng miệng hoạt động kém hiệu quả.
Chảy nước dãi hoặc khó kiểm soát cơ mặt
Theo Medical News Today, tổn thương các dây thần kinh kiểm soát cơ mặt có thể khiến người bệnh khó giữ nước bọt trong miệng, dẫn đến chảy nước dãi hoặc cảm giác mất kiểm soát các cơ quanh môi. Dù triệu chứng này không phải lúc nào cũng xuất hiện, nhưng khi đi kèm méo mặt, tê mặt hoặc nói ngọng, nguy cơ đột quỵ cần được đặc biệt lưu ý.
Người bệnh không nên chờ các triệu chứng tự biến mất. Ngay cả khi tình trạng chỉ kéo dài vài phút rồi hồi phục, đó vẫn có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) – dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong tương lai gần.
Các chuyên gia khuyến nghị ghi nhớ quy tắc FAST để nhận biết đột quỵ sớm gồm F (Face) – khuôn mặt méo hoặc xệ một bên; A (Arm) – tay yếu hoặc tê một bên; S (Speech) – nói khó, nói ngọng; và T (Time) – gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện các dấu hiệu trên.
Thịt gà cung cấp protein hoàn chỉnh, hỗ trợ phát triển cơ bắp và duy trì nhiều chức năng quan trọng của cơ thể, theo trang sức khỏe Health.
Bà Lindsey DeSoto, chuyên gia dinh dưỡng làm việc tại Mỹ, cho biết việc ăn thịt gà hợp lý còn giúp kiểm soát cân nặng, hỗ trợ não bộ và cải thiện sức khỏe da, khớp.
Thịt gà cung cấp đủ 9 axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được. Protein tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng như đông máu, miễn dịch, thị lực và sản xuất hormone.
Trong 85 g ức gà có khoảng 26 g protein, trong khi các phần như đùi hoặc cánh cung cấp khoảng 20 g.
Protein từ thịt gà giúp sửa chữa và xây dựng mô cơ. Khi kết hợp với tập luyện sức mạnh, chế độ ăn giàu protein giúp tăng khối lượng và sức mạnh cơ bắp.
Protein còn giúp duy trì khối cơ trong quá trình giảm cân, từ đó giữ ổn định tốc độ trao đổi chất. Việc bổ sung đủ protein cũng giúp hạn chế tình trạng mất cơ và suy giảm vận động khi lớn tuổi.
Ức gà bỏ da chứa ít calo nhưng giàu protein, phù hợp với chế độ ăn kiểm soát cân nặng. Protein có hiệu ứng sinh nhiệt cao, giúp cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn khi tiêu hóa.
Protein giúp giữ khối cơ nạc, hạn chế giảm trao đổi chất trong quá trình giảm cân.
Thịt gà cung cấp choline và vitamin B12, 2 dưỡng chất quan trọng cho não bộ. Choline đóng vai trò trong sự phát triển hệ thần kinh và chức năng nhận thức.
Việc bổ sung đủ choline trong thai kỳ giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh và hỗ trợ phát triển trí não của trẻ. Vitamin B12 giúp duy trì chức năng thần kinh và hỗ trợ phát triển não bộ.
Thịt gà là nguồn cung cấp collagen tự nhiên. Collagen giúp duy trì cấu trúc của da, xương và gân.
Khi cơ thể lão hóa, lượng collagen giảm dần, dẫn đến đau khớp và xuất hiện nếp nhăn. Collagen từ gà có thể giúp giảm đau khớp và cải thiện độ đàn hồi của da.
Ức gà không da chứa ít chất béo, trong khi đùi gà có da chứa nhiều chất béo hơn, đặc biệt là chất béo bão hòa. Việc tiêu thụ nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng cholesterol.
Bạn nên ưu tiên luộc, nướng hoặc áp chảo thay vì chiên. Cần hạn chế ăn da gà để giảm lượng chất béo bão hòa. Thịt gà nên ăn cùng rau xanh và dầu ô liu để tăng giá trị dinh dưỡng.
Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, các bác sĩ đánh giá cơ hội sống sót của Nguyễn Quỳnh Nhi và Nguyễn Văn Dũng, cùng 24 tuổi, ở mức rất thấp. Họ là một trong hàng chục nạn nhân trong vụ tai nạn thảm khốc tại Tuyên Quang, khi chiếc xe giường nằm đâm trực diện vào một xe container, hồi tháng 3/2024.
Cú tông bóp méo hoàn toàn phần đầu xe, cướp đi sinh mạng 5 người tại chỗ, 5 trường hợp thương nặng. Trong khoảnh khắc khung sắt khổng lồ đổ ập xuống, Dũng chia sẻ đã dùng chút sức lực cuối cùng kéo Nhi về phía mình. Lựa chọn mang tính bản năng ấy đã cứu mạng người anh yêu nhưng khiến đôi tay chàng trai đứt lìa gân và mất đi hai ngón.
Đội cứu hộ phải dùng cưa chuyên dụng để cắt bỏ khung xe, đưa cả hai ra ngoài trong tình trạng nguy kịch. Dũng trải qua 4 ca mổ phức tạp và ba lần ngưng tim. Nhi trải qua 7 ca phẫu thuật, bao gồm một lần thay khớp háng. Bản bệnh án xuất viện ghi nhận thương tật vĩnh viễn 97% với Dũng và 93% với Nhi.
Hành trình phục hồi của họ phản chiếu một trong những thách thức y tế phức tạp nhất mà các nạn nhân đa chấn thương phải đối mặt khi tổn thương tâm lý kéo theo sau tổn thương thể chất.
Theo báo cáo được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, hơn 30% bệnh nhân chấn thương sọ não và đa chấn thương phát triển Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) hoặc trầm cảm lâm sàng.
Cả Nhi và Dũng đều từng có những khoảnh khắc muốn buông xuôi để không phải làm khổ người thân. Hai người động viên nhau gượng dậy phần lớn nhờ sự đồng hành của gia đình, yếu tố mà y văn thế giới đánh giá là liệu pháp can thiệp tâm lý mạnh mẽ nhất trong giai đoạn hồi phục sau chấn thương nặng.
Quá trình tìm lại thăng bằng bắt đầu từ những nỗ lực nhỏ nhoi nhất, cặp đôi tâm sự. Không chấp nhận cảnh nằm một chỗ, Nhi tìm kiếm các công việc tiếp thị trực tuyến để tự trang trải. Dũng hoàn thành đồ án tốt nghiệp đại học dù thị lực ngày càng yếu. Nhìn từ góc độ thần kinh học, quyết định quay lại làm việc của họ không đơn thuần là ý chí. Các chuyên gia y tế khẳng định việc duy trì hoạt động trí óc sau chấn thương sọ não giúp kích thích tính dẻo dai thần kinh của não bộ (neuroplasticity), ngăn ngừa sự suy giảm nhận thức vĩnh viễn. Đây là một hình thức phục hồi chức năng không thể thay thế bằng thuốc hay phẫu thuật.
Song song phục hồi thể chất, quá trình Nhi học cách nhìn thẳng vào gương chấp nhận khuôn mặt với một bên mắt hỏng, và việc Dũng bình thản sống chung với đôi bàn tay khiếm khuyết, phản ánh nguyên lý của Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (ACT) trong tâm lý học lâm sàng.
"Việc chấp nhận thương tật vĩnh viễn giúp bệnh nhân thoát khỏi trạng thái hoài niệm quá khứ để chủ động thiết lập lại một cuộc đời mới", thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, nói.
Hôm 7/4, Nhi và Dũng ngồi bên nhau cẩn thận viết tên từng khách mời lên những tấm thiệp hồng. Đám cưới của họ sẽ diễn ra vào cuối tháng. Bầu không khí bình yên trong căn phòng nhỏ trái ngược hoàn toàn với những bản bệnh án còn lưu trong ngăn kéo.
Nhi nói động tác kéo tay của Dũng trong khoảnh khắc chiếc thanh sắt đổ ập đã trở thành lý do lớn nhất thôi thúc cô phải sống và chọn người đàn ông này làm bạn đời. Còn Dũng, anh nói ngắn gọn rằng anh không muốn tự bỏ rơi chính mình và gia đình.
Dù vậy, điều này không có nghĩa thịt đỏ hoàn toàn có hại hoặc cứ ăn cá càng nhiều là càng tốt. Giá trị dinh dưỡng còn phụ thuộc vào loại thực phẩm, lượng ăn và cách chế biến. Một phần cá hấp sẽ khác rất nhiều so với cá chiên ngập dầu. Tương tự, thịt bò nạc cũng khác với xúc xích hay thịt xông khói, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Nhiều nghiên cứu cho thấy người ăn cá thường xuyên có nguy cơ bệnh tim mạch thấp hơn. Nguyên nhân là vì cá, đặc biệt là cá béo như cá hồi, cá mòi hay cá thu, chứa nhiều a xít béo omega-3. Đây là nhóm chất béo không bão hòa có lợi cho tim và mạch máu.
Một phân tích tổng hợp đăng trên chuyên san Nutrients đã phân tích dữ liệu từ hơn 900.000 người. Kết quả cho thấy ăn cá nhiều hơn có thể làm giảm nguy cơ bệnh mạch vành và tử vong do tim mạch. Các nhà nghiên cứu cho rằng omega-3 có khả năng giảm chất béo trung tính trong máu, chống viêm, cải thiện chức năng mạch máu và giảm nguy cơ rối loạn nhịp tim.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cứ ăn nhiều cá mà không ăn thịt đỏ. Thịt đỏ như thịt bò, thịt heo hay thịt cừu là nguồn giàu protein, sắt, vitamin B12 và kẽm. Đây đều là những dưỡng chất quan trọng cho máu, cơ bắp và hệ thần kinh.
Tuy nhiên, điều cần lưu ý với thịt đỏ là ăn quá nhiều, đặc biệt là thịt chế biến sẵn như xúc xích, jambon và thịt xông khói, có làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và tử vong sớm. Các loại thịt chế biến sẵn thường chứa nhiều muối, chất bảo quản và chất béo bão hòa hơn thịt tươi.
Dù cá có nhiều lợi ích, hầu hết các hướng dẫn dinh dưỡng hiện nay không yêu cầu phải ăn cá mỗi ngày. Hiệp hội Tim mạch Mỹ thường khuyến nghị nên ăn cá khoảng 2 khẩu phần/tuần, đặc biệt là cá béo. Mỗi khẩu phần khoảng 100 - 120 gram.
Giá trị dinh dưỡng của các loại cá rất khác nhau. Cá béo như cá hồi, cá thu, cá mòi và cá trích thường chứa nhiều omega-3 hơn cá thịt trắng.
Những người có khẩu phần cân đối và ăn đa dạng loại cá hoàn toàn có thể ăn cá mỗi ngày. Tuy nhiên, ăn quá nhiều một số loài cá lớn như cá kiếm hoặc cá ngừ đại dương có thể làm tăng lượng thủy ngân tích lũy trong cơ thể.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là ăn nhiều cá mà còn là chọn đúng loại cá và chế biến hợp lý. Các chuyên gia thường khuyên nên ưu tiên cá nhỏ, cá béo và hạn chế các món chiên ngập dầu, theo Eating Well.
