Trong nhịp sống hiện đại, thận là cơ quan lọc máu quan trọng của cơ thể, thường phải làm việc quá sức do chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt và ô nhiễm môi trường.
Bổ sung những loại rau củ quả giàu dưỡng chất, ít kali và chất chống oxy hóa là cách đơn giản nhưng hiệu quả để hỗ trợ thận thải độc, duy trì sức khỏe lâu dài.
Súp lơ trắng bảo vệ thận trước gốc tự do
Súp lơ trắng ít kali, giàu chất xơ, vitamin C và các hợp chất chống oxy hóa như sulforaphane, được nghiên cứu cho thấy giúp giảm stress oxy hóa, một trong những nguyên nhân dẫn đến tổn thương thận.
Nghiên cứu trên tạp chí Food & Function chỉ ra rằng, sulforaphane có khả năng bảo vệ tế bào thận trước tác động của các gốc tự do, đồng thời hỗ trợ hoạt động của gan, từ đó giảm gánh nặng lọc độc tố cho thận. Người tiêu dùng có thể chế biến súp lơ trắng hấp, xào nhẹ hoặc thêm vào salad để duy trì hương vị và dưỡng chất.
Dưa chuột: lợi tiểu tự nhiên, giảm nguy cơ sỏi thận
Dưa chuột chứa tới hơn 95% là nước, cùng hợp chất cucurbitin và lượng kali vừa phải, hỗ trợ chức năng bài tiết của cơ thể và giảm tình trạng sưng phù quanh thận.
Theo nghiên cứu của Journal of Medicinal Food, cucurbitin có tác dụng lợi tiểu nhẹ, hỗ trợ cơ thể loại bỏ cặn canxi, giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Ngoài ra, dưa chuột còn là món ăn nhẹ lý tưởng khi kết hợp với sữa chua, vừa giải khát vừa hỗ trợ tiêu hóa.
Táo
Táo là loại trái cây ít kali nhưng giàu chất xơ hòa tan và chất chống oxy hóa như quercetin.
Một nghiên cứu trên Journal of Renal Nutrition (2017) cho thấy, quercetin giúp hỗ trợ giảm viêm trong các mô thận, đồng thời hỗ trợ kiểm soát đường huyết, từ đó giảm nguy cơ tổn thương thận do tiểu đường.
Táo còn giúp cải thiện tiêu hóa và bảo vệ sức khỏe tim mạch, yếu tố liên quan mật thiết đến chức năng thận. Ăn táo mỗi ngày, đặc biệt có thể ăn cả vỏ để tận dụng tối đa chất chống oxy hóa, sẽ là lựa chọn an toàn cho người muốn bảo vệ thận.
Ớt chuông đỏ
Ớt chuông đỏ ít kali nhưng giàu vitamin A, vitamin C và lycopene. Đây là những chất chống oxy hóa mạnh. Theo nghiên cứu đăng trên Nutrients (2021), lycopene giúp hạn chế viêm và tổn thương tế bào thận do stress oxy hóa, đồng thời hỗ trợ tim mạch và tăng cường miễn dịch.
Loại quả này có thể dùng sống trong salad, xào nhẹ hoặc nấu canh để giữ trọn dưỡng chất.
Hành tây: tăng lưu thông máu, kháng viêm
Hành tây chứa flavonoid và quercetin, có khả năng trung hòa gốc tự do, giảm viêm, đồng thời hỗ trợ lưu thông máu và quá trình thải độc tự nhiên của cơ thể. Nghiên cứu từ Phytotherapy Research cho thấy, hành tây hỗ trợ cải thiện chức năng thận và giảm nguy cơ viêm đường tiết niệu.
Ngoài ra, đặc tính kháng khuẩn của hành tây cũng giúp bảo vệ cơ thể trước nguy cơ nhiễm trùng. Đây là một trong những yếu tố có thể ảnh hưởng đến thận. Hành tây có thể được dùng trong các món xào, canh, hoặc làm gia vị sống trong salad.
Lời khuyên khi bổ sung rau củ quả cho thận
Các chuyên gia khuyến cáo, người có vấn đề về thận nên ưu tiên các loại rau củ ít kali, giàu chất xơ và chống oxy hóa. Hãy kết hợp đa dạng các loại thực phẩm, ăn vừa phải và duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày.”
Các loại rau củ quả kể trên không chỉ cung cấp vitamin và khoáng chất cần thiết, mà còn tạo ra cơ chế bảo vệ thận và hỗ trợ cơ thể loại bỏ độc tố hiệu quả. Khi kết hợp hợp lý trong bữa ăn hàng ngày, chúng giúp giảm nguy cơ sỏi thận, viêm thận, đồng thời góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể.
Thêm vào đó, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị người dùng nên chọn rau củ quả tươi, hạn chế chiên xào nhiều dầu mỡ và giữ nguyên phần vỏ, nơi chứa nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên. Đồng thời, duy trì thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ để nắm rõ tình trạng thận, từ đó có chế độ ăn uống phù hợp.
Lúc này, rạng sáng 5/4, chuyến bay của hãng hàng không Nhật Bản từ TP HCM đi Tokyo đang ở độ cao 10.000 m, còn khoảng 30 phút nữa là hạ cánh xuống sân bay Haneda. Hệ thống loa trên máy bay vang lên bằng ba ngôn ngữ (Anh, Nhật, Việt), tìm kiếm bác sĩ hỗ trợ hành khách gặp sự cố y tế.
Bác sĩ Tiến, công tác tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có mặt trên chuyến bay, vừa dùng xong bữa ăn và đang định nghỉ ngơi. Nghe thông báo, anh lập tức đứng dậy đến nơi một phụ nữ đang ngất xỉu được tổ bay đặt nằm nghiêng trên sàn. Sắc mặt bệnh nhân nhợt nhạt, gọi hỏi hoàn toàn không đáp ứng.
Chồng và con trai bệnh nhân đi cùng cho biết bà không có tiền sử đái tháo đường (nguyên nhân dễ dẫn đến hạ đường huyết), không tăng huyết áp, chưa từng bị ngất trước đó. Bác sĩ yêu cầu tiếp viên mang máy đo huyết áp tới, kiểm tra chỉ số của bệnh nhân 70/40 mmHg - mức tụt huyết áp rất sâu.
"Đây là mức huyết áp nguy hiểm", bác sĩ Tiến cho biết, một ngày sau sự việc. Mức huyết áp này có thể gây rối loạn nhịp tim, giảm tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim, thận, dẫn đến những biến chứng khó hồi phục như nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
Trong điều kiện hạn chế trên không, không thể xác định ngay nguyên nhân bệnh nhân tụt huyết áp. Bác sĩ quyết định ưu tiên dùng dung dịch đẳng trương theo các khuyến cáo cấp cứu, cho đến khi tìm được nguyên nhân hoặc có đủ phương tiện có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
Trong vali cấp cứu y tế (doctor kit) của tổ bay mang theo có dung dịch truyền đẳng trương (Normal Saline) và kim luồn. Bác sĩ quyết định thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngay tại chỗ cho bệnh nhân.
Chuyên ngành chính là chấn thương chỉnh hình, bác sĩ Tiến cho biết những thao tác như đặt đường truyền tĩnh mạch thường xuyên thực hiện thời học bác sĩ nội trú song đã khá lâu anh không đụng đến. Trong khi đó không gian chật hẹp của khoang cabin, máy bay đang giảm độ cao, hơi rung lắc cùng ánh mắt dõi theo của nhiều hành khách xung quanh càng tạo thêm áp lực.
"Lúc đó tôi thực sự có chút lo vì mình không làm việc này hằng ngày, nhưng trong tình huống khẩn cấp, không có nhiều thời gian để chần chừ", bác sĩ Tiến nói với VnExpress, ngày 6/5.
May mắn, thao tác diễn ra trơn tru, kim được đâm vào đúng vị trí và dòng dịch truyền bắt đầu chảy đều. Để cả tổ bay, gồm một tiếp viên người Việt và các tiếp viên người Nhật, có thể phối hợp nhịp nhàng, bác sĩ Tiến chủ động trao đổi hoàn toàn bằng tiếng Anh trong suốt quá trình cấp cứu.
Sau khi thiết lập đường truyền, bác sĩ Tiến ngồi cạnh để theo dõi sát bệnh nhân. Khoảng 10 phút sau, khi chai dịch vơi đi một nửa, huyết áp dần cải thiện, người phụ nữ tỉnh táo trở lại và có thể nói chuyện. Trong suốt thời gian còn lại của chuyến bay, tổ tiếp viên liên tục đo huyết áp bệnh nhân mỗi 5 phút và ghi nhận các chỉ số tăng dần.
Khi máy bay đáp xuống sân bay Haneda, toàn bộ hành khách được yêu cầu nán lại cabin để đội cấp cứu mặt đất gồm 8-10 người lên tiếp cận bệnh nhân. Bác sĩ Tiến trực tiếp bàn giao tình trạng bệnh nhân cùng các bước đã xử trí cho đội y tế địa phương.
Bác sĩ Tiến sau đó tiếp tục chuyến bay nội địa đến Toyama để tham gia khóa học chuyên sâu về cột sống kéo dài ba tháng. Trước đó, anh học ở Nhật 6 tháng tại tỉnh Yamagata. Anh cũng tham gia nhiều khóa học tại Thụy Sĩ, Đài Loan...
Nhìn lại sự việc, bác sĩ Tiến coi đây là một trải nghiệm khó quên. Quá trình diễn ra chớp nhoáng rồi nhanh chóng trở lại bình thường, nhưng cảm giác xử trí một ca cấp cứu giữa không trung, ở độ cao 10.000 m, là điều anh chưa từng trải qua.
PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận - Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, giải thích thận có nhiệm vụ đào thải độc chất, trong đó có muối (natri). Khi cơ thể nạp quá nhiều natri, thận phải tăng cường hoạt động để lọc và đào thải lượng muối dư thừa. Một cơ quan phải làm việc quá sức trong thời gian dài sẽ dần suy giảm chức năng, nên ăn mặn được xem là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ suy thận. Ngoài ra, chế độ ăn nhiều muối còn làm tăng huyết áp, từ đó tiếp tục gây tổn thương cho thận.
Theo bác sĩ Bách, không chỉ cầu thận mà toàn bộ hệ thống lọc của thận đều phải "gồng mình" khi lượng natri cơ thể tăng cao. Lượng máu đến thận nhiều hơn để phục vụ quá trình lọc, các ống thận cũng hoạt động nhiều hơn nhằm đào thải muối. Tình trạng này kéo dài nhiều năm, cầu thận sẽ tăng hoạt động, phì đại, sau đó xơ hóa và cuối cùng dẫn đến suy giảm chức năng.
Hại thận theo cách rất âm thầm
PGS Bách nhấn mạnh ăn mặn không gây tổn thương thận ngay sau một vài bữa ăn. Điều nguy hiểm nằm ở việc duy trì thói quen này trong nhiều năm. Ông ví quá trình đó giống như một người liên tục bắt cơ thể làm việc quá sức, dẫn đến trước mắt vẫn có thể đáp ứng, nhưng về lâu dài sẽ kiệt quệ.
Để dễ hình dung, bác sĩ so sánh với một trận bóng đá có 11 cầu thủ. Một cầu thủ bị thẻ đỏ ngay từ đầu trận, 10 cầu thủ còn lại vẫn có thể thi đấu nhưng phải gắng sức suốt hơn 80 phút và sẽ nhanh chóng xuống sức. Ngược lại, còn vài phút cuối trận mới thiếu người thì cả đội vẫn có thể gánh vác. Thận cũng vậy, làm việc quá tải trong thời gian ngắn thường không gây hậu quả đáng kể, nhưng nếu ngày nào cũng phải "gánh" lượng muối dư thừa thì nguy cơ suy giảm chức năng là điều khó tránh khỏi.
Nhiều người không nhận ra mình đang ăn quá mặn vì vị giác thay đổi theo thời gian. Trẻ sơ sinh bú sữa mẹ vốn đã quen với vị rất nhạt, nhưng khi lớn lên, thức ăn được nêm nếm ngày càng đậm đà khiến khẩu vị tăng dần.
"Ăn riết rồi thành quen, thiếu muối lại thấy không ngon", ông nói và cho rằng ăn mặn có điểm giống thuốc lá hay cà phê ở chỗ rất dễ hình thành thói quen và khó từ bỏ.
Giảm muối giúp giảm nguy cơ tim mạch
Ngoài tác động lên thận, lượng muối dư thừa còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch thông qua việc làm tăng huyết áp. Theo bác sĩ Bách, nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, huyết áp có thể giảm khoảng 10-20 mmHg mà không cần dùng thuốc. Đây là mức giảm rất đáng kể, góp phần giảm nguy cơ biến chứng tim mạch cũng như bảo vệ chức năng thận.
Gánh nặng bệnh thận tại Việt Nam cũng đang gia tăng. Một số khảo sát cho thấy khoảng 12,8% người trưởng thành Việt Nam mắc bệnh thận mạn, tương đương gần 8,7 triệu người, nhưng đa số không biết mình mắc bệnh do bệnh tiến triển âm thầm. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, phải lọc máu hoặc ghép thận.
PGS Bách cho biết bệnh thận mạn hiện nay ngày càng phổ biến do nhiều nguyên nhân như già hóa dân số, đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì và lối sống thiếu lành mạnh. Ăn nhiều muối chỉ là một yếu tố trong số đó, nhưng là yếu tố rất phổ biến vì xuất hiện hằng ngày trong bữa ăn. Không chỉ muối trong gia vị, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm bảo quản hoặc giàu đạm cũng làm tăng gánh nặng cho thận.
Không có dấu hiệu cảnh báo sớm
Tổn thương thận do ăn mặn diễn tiến âm thầm nên hầu như không có dấu hiệu cảnh báo sớm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Một trong những dấu hiệu dễ gặp hơn là huyết áp tăng, song nhiều người chủ quan, cho rằng do căng thẳng, thức khuya hoặc mệt mỏi nên không đi kiểm tra.
Để phòng bệnh, PGS Bách khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ hằng năm, trong đó cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu vì đây là phương pháp đơn giản nhưng có giá trị sàng lọc cao. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, có chế độ ăn nhiều muối hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần được theo dõi sát hơn.
Lưu ý uống nhiều nước, nên khởi đầu ngày mới với cốc nước 300 ml, ngay từ lúc ngủ dậy, giúp thanh lọc cơ thể. Ăn uống lành mạnh, hạn chế ăn mặn. Tăng cường vận động thể lực. Tránh chất kích thích, không hút thuốc lá, hạn chế bia rượu.
Theo bác sĩ, không có mẹo hay thực phẩm nào có thể thay thế việc giảm muối. Muốn thay đổi khẩu vị, cần giảm từ từ để vị giác thích nghi, tương tự quá trình cai thuốc lá hoặc cà phê. "Ăn mặn chỉ mang lại cảm giác ngon miệng nhất thời. Khi nhận ra đây là thói quen không có lợi, mỗi người nên chủ động tiết chế để bảo vệ thận và tim mạch", ông nói.
Trong tháng 5.2026, ngành y tế Quảng Trị liên tiếp tổ chức nhiều lớp tập huấn với quy mô lớn, thu hút hàng trăm cán bộ, nhân viên y tế tham gia. Nội dung tập huấn trải rộng từ chuyên môn khám chữa bệnh, y tế dự phòng đến các lĩnh vực chuyển đổi số, quản lý nhà nước và công tác hành chính.
Ngày 27.5, Sở Y tế tổ chức lớp tập huấn phổ biến, hướng dẫn chuyên môn cho hơn 80 cán bộ Trạm Y tế xã, phường khu vực nam Quảng Trị. Các học viên được cập nhật những nội dung thiết thực như phòng, chống dịch bệnh, tiêm chủng mở rộng, quản lý bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe sinh sản, an toàn thực phẩm, quản lý dược và trang thiết bị y tế. Thông qua hoạt động này, đội ngũ y tế cơ sở được bổ sung kiến thức, tháo gỡ những khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, qua đó nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu và phòng chống dịch bệnh tại cộng đồng.
Song song với nâng cao năng lực chuyên môn, chuyển đổi số tiếp tục là một trong những trọng tâm của ngành. Ngày 6.5, Sở Y tế phối hợp với Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) tổ chức tập huấn kết nối, liên thông dữ liệu từ phần mềm quản lý thông tin bệnh viện (HIS) đến Hệ thống thông tin sức khỏe bà mẹ - trẻ em và sức khỏe sinh sản.
Hơn 130 cán bộ chuyên môn và công nghệ thông tin của các cơ sở y tế trong tỉnh được hướng dẫn chuẩn hóa dữ liệu, kết nối và khai thác hiệu quả hệ thống. Việc liên thông dữ liệu được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản lý, theo dõi sức khỏe bà mẹ, trẻ em và xây dựng nền tảng dữ liệu y tế đồng bộ.
Trong lĩnh vực quản lý khám chữa bệnh, ngày 7 và 8.5, Sở Y tế phối hợp với Cục Quản lý khám bệnh, chữa bệnh tổ chức hai lớp tập huấn Hệ thống Quản lý quốc gia về hành nghề và hoạt động khám bệnh, chữa bệnh cho khoảng 400 cán bộ y tế khu vực bắc và nam Quảng Trị.
Theo lãnh đạo Sở Y tế, đây là công cụ quan trọng giúp minh bạch hóa thông tin hành nghề, nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời thúc đẩy cải cách hành chính và chuyển đổi số trong ngành. Các học viên được hướng dẫn cập nhật, quản lý dữ liệu người hành nghề, cơ sở khám chữa bệnh cũng như xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình vận hành hệ thống.
Bên cạnh các nội dung chuyên môn, ngành y tế còn chú trọng nâng cao năng lực quản lý và ý thức trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ. Ngày 21.5, Sở Y tế tổ chức tập huấn công tác bảo vệ bí mật nhà nước năm 2026 với nhiều nội dung mới liên quan đến bảo mật dữ liệu, an toàn thông tin và quản lý văn bản điện tử trong bối cảnh chuyển đổi số.
Tiếp đó, ngày 29 - 30.5, Sở Y tế tổ chức tập huấn công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh cho 180 cán bộ, lãnh đạo các đơn vị y tế trên địa bàn tỉnh.
Việc liên tục tổ chức các lớp tập huấn cho thấy ngành y tế Quảng Trị đang đặt trọng tâm vào phát triển nguồn nhân lực. Từ chuyên môn nghiệp vụ, chuyển đổi số đến kỹ năng quản lý và hành chính, tất cả đều hướng đến mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ y tế có năng lực, trách nhiệm và thích ứng với yêu cầu mới, qua đó nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
