Giữa tháng 5, nhiếp ảnh gia Ngô Trần Hải An (Quỷ Cốc Tử) đến Thái Nguyên tham dự các hoạt động du lịch “Hồ trên núi – Trà trong mây”. Anh chia sẻ 6 trải nghiệm trong chuyến đi, kết hợp cùng gợi ý của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh.
Đi thuyền hồ Ba Bể
Ba Bể là một hồ nước ngọt ở Thái Nguyên (Bắc Kạn cũ). Đây là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Việt Nam và thuộc 100 hồ nước ngọt lớn nhất thế giới.
Hồ nằm trong Vườn quốc gia Ba Bể, được hình thành cách đây hơn 200 triệu năm, được công nhận là khu du lịch quốc gia Việt Nam.
Giữa tháng 5, nhiếp ảnh gia Ngô Trần Hải An (Quỷ Cốc Tử) đến Thái Nguyên tham dự các hoạt động du lịch “Hồ trên núi – Trà trong mây”. Anh chia sẻ 6 trải nghiệm trong chuyến đi, kết hợp cùng gợi ý của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh.
Đi thuyền hồ Ba Bể
Ba Bể là một hồ nước ngọt ở Thái Nguyên (Bắc Kạn cũ). Đây là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Việt Nam và thuộc 100 hồ nước ngọt lớn nhất thế giới.
Hồ nằm trong Vườn quốc gia Ba Bể, được hình thành cách đây hơn 200 triệu năm, được công nhận là khu du lịch quốc gia Việt Nam.
Du khách sẽ ngồi thuyền, lướt chậm trên hồ, hai bên là những vách đá vôi phủ kín cây.
“Ở giữa không gian xanh tự nhiên thấy mình thật nhỏ bé”, Hải An nói và gợi ý đây là trải nghiệm nên thử khi đến Thái Nguyên.
Du khách sẽ ngồi thuyền, lướt chậm trên hồ, hai bên là những vách đá vôi phủ kín cây.
“Ở giữa không gian xanh tự nhiên thấy mình thật nhỏ bé”, Hải An nói và gợi ý đây là trải nghiệm nên thử khi đến Thái Nguyên.
Xem trình diễn chèo xuồng trên hồ Ba Bể
Trước đây người Tày gắn bó với xuồng độc mộc. Mỗi chiếc được đẽo gọt thủ công từ một thân cây gỗ nguyên khối lớn, thường là các loại gỗ nhẹ, dai, có khả năng nổi và chịu nước tốt.
Ngày nay, để hạn chế việc chặt cây rừng và bảo vệ hệ sinh thái Vườn quốc gia Ba Bể, người dân dần chuyển sang dùng xuồng sắt. Thiết kế xuồng thuôn dài, bề ngang hẹp, dẹt và không có mui.
Xem trình diễn chèo xuồng trên hồ Ba Bể
Trước đây người Tày gắn bó với xuồng độc mộc. Mỗi chiếc được đẽo gọt thủ công từ một thân cây gỗ nguyên khối lớn, thường là các loại gỗ nhẹ, dai, có khả năng nổi và chịu nước tốt.
Ngày nay, để hạn chế việc chặt cây rừng và bảo vệ hệ sinh thái Vườn quốc gia Ba Bể, người dân dần chuyển sang dùng xuồng sắt. Thiết kế xuồng thuôn dài, bề ngang hẹp, dẹt và không có mui.
Nghe đàn tính giữa núi rừng
Đàn tính (hay tính tẩu) là nhạc cụ gắn liền với nghệ thuật hát Then của người Tày ở vùng hồ Ba Bể. Đàn truyền thống có thân làm từ quả bầu khô và cần dài bằng gỗ, mang biểu tượng văn hóa của cộng đồng địa phương.
Đàn tính không vang lên đơn độc mà song hành cùng hát Then, một hình thức diễn xướng dân gian tín ngưỡng của đồng bào Tày, Nùng, Thái. Thực hành Then đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2019.
Trong quan niệm của người Tày, hát Then – đàn tính là cách để giao tiếp với thần linh, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, và cũng là lời tự tình, giao duyên trong cuộc sống đời thường.
Nghe đàn tính giữa núi rừng
Đàn tính (hay tính tẩu) là nhạc cụ gắn liền với nghệ thuật hát Then của người Tày ở vùng hồ Ba Bể. Đàn truyền thống có thân làm từ quả bầu khô và cần dài bằng gỗ, mang biểu tượng văn hóa của cộng đồng địa phương.
Đàn tính không vang lên đơn độc mà song hành cùng hát Then, một hình thức diễn xướng dân gian tín ngưỡng của đồng bào Tày, Nùng, Thái. Thực hành Then đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2019.
Trong quan niệm của người Tày, hát Then – đàn tính là cách để giao tiếp với thần linh, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, và cũng là lời tự tình, giao duyên trong cuộc sống đời thường.
Thu hái chè cổ thụ
Không giống hái chè tại các luống canh tác thấp ngang hông ở vùng Tân Cương, người dân ở vùng chè Bằng Phúc sẽ phải trèo lên cây, hái chè cổ thụ (thường là dòng chè shan hoặc chè rừng). Những thân chè này là cây gỗ lớn, cành vươn cao và phủ rêu mốc, đòi hỏi người hái phải trực tiếp bám cành, leo lên ngọn để thu hoạch những búp chè non.
Du khách trải nghiệm hái chè cổ thụ cùng các thiếu nữ Tày ở xã Đồng Phúc, sau đó xem người bản địa chế biến.
Vùng chè Bằng Phúc được vinh danh là vùng chè thứ 5 của tỉnh Thái Nguyên vào tháng 12/2025.
Vùng đất này sở hữu quần thể chè shan tuyết cổ thụ sinh trưởng tự nhiên trên các triền núi cao, quanh năm mây phủ. Toàn xã hiện có hơn 700 cây chè cổ thụ, nhiều cây có tuổi đời từ 100 đến 300 năm. Đặc biệt, 12 “cụ chè” tại đây đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) cấp bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam vào tháng 12/2025.
Không giống hái chè tại các luống canh tác thấp ngang hông ở vùng Tân Cương, người dân ở vùng chè Bằng Phúc sẽ phải trèo lên cây, hái chè cổ thụ (thường là dòng chè shan hoặc chè rừng). Những thân chè này là cây gỗ lớn, cành vươn cao và phủ rêu mốc, đòi hỏi người hái phải trực tiếp bám cành, leo lên ngọn để thu hoạch những búp chè non.
Du khách trải nghiệm hái chè cổ thụ cùng các thiếu nữ Tày ở xã Đồng Phúc, sau đó xem người bản địa chế biến.
Vùng chè Bằng Phúc được vinh danh là vùng chè thứ 5 của tỉnh Thái Nguyên vào tháng 12/2025.
Vùng đất này sở hữu quần thể chè shan tuyết cổ thụ sinh trưởng tự nhiên trên các triền núi cao, quanh năm mây phủ. Toàn xã hiện có hơn 700 cây chè cổ thụ, nhiều cây có tuổi đời từ 100 đến 300 năm. Đặc biệt, 12 “cụ chè” tại đây đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) cấp bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam vào tháng 12/2025.
Xem người Tày se sợi bên khung cửi
Bé gái trong trang phục áo chàm và vòng cổ bạc đặc trưng của người Tày, Nùng, đang se sợi trước hiên một ngôi nhà sàn bằng gỗ truyền thống.
Quay sợi (se sợi) thủ công là một công đoạn cốt lõi trong nghề dệt vải và nhuộm chàm truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tại Thái Nguyên, trải nghiệm này không chỉ là một lát cắt sinh hoạt mà còn là một di sản văn hóa.
Nhiếp ảnh gia Hải An cho biết từng nghe câu chuyện người Tày đánh giá sự khéo léo của người con gái trong nhà, đó là nghe tiếng khung cửi. “Một cô gái dệt đều tay, chắc nhịp, không rối sợi là người đủ kiên nhẫn, tinh tế để vun vén gia đình”, anh nói.
Xem người Tày se sợi bên khung cửi
Bé gái trong trang phục áo chàm và vòng cổ bạc đặc trưng của người Tày, Nùng, đang se sợi trước hiên một ngôi nhà sàn bằng gỗ truyền thống.
Quay sợi (se sợi) thủ công là một công đoạn cốt lõi trong nghề dệt vải và nhuộm chàm truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tại Thái Nguyên, trải nghiệm này không chỉ là một lát cắt sinh hoạt mà còn là một di sản văn hóa.
Nhiếp ảnh gia Hải An cho biết từng nghe câu chuyện người Tày đánh giá sự khéo léo của người con gái trong nhà, đó là nghe tiếng khung cửi. “Một cô gái dệt đều tay, chắc nhịp, không rối sợi là người đủ kiên nhẫn, tinh tế để vun vén gia đình”, anh nói.
Thưởng thức bánh tro của người Tày
Bánh tro là món bánh truyền thống của người Tày. Để làm bánh, gạo được ngâm trong nước tro lọc từ tro của một số loại cây rừng hoặc cây nông nghiệp. Bánh thường được gói bằng lá dong hoặc lá chuối thành hình chóp nhỏ. Khi bóc ra, bánh có màu vàng nâu nhạt, nếp kết dính, ăn kèm mật mía.
Thưởng thức bánh tro của người Tày
Bánh tro là món bánh truyền thống của người Tày. Để làm bánh, gạo được ngâm trong nước tro lọc từ tro của một số loại cây rừng hoặc cây nông nghiệp. Bánh thường được gói bằng lá dong hoặc lá chuối thành hình chóp nhỏ. Khi bóc ra, bánh có màu vàng nâu nhạt, nếp kết dính, ăn kèm mật mía.
Dưới đây là gợi ý chọn vị trí ghế theo từng nhu cầu từ các chuyên gia du lịch và tiếp viên hàng không.
Muốn yên tĩnh, chọn ghế ở giữa máy bay
Martin Seeley, CEO và chuyên gia giấc ngủ của MattressNextDay, chia sẻ rằng ông tin vị trí tốt nhất để ngủ trên máy bay là phần giữa thân.
"Trước tiên, bạn nên tránh khu vực gần nhà vệ sinh vì đó là nơi mọi người thường qua lại và tụ tập trò chuyện. Thay vào đó, hãy chọn ghế cùng hàng với cánh máy bay", ông nói. Tuy nhiên, Seeley cho biết nếu bay đường dài, khu vực phía trước có thể là lựa chọn tốt vì hành khách được phục vụ đồ ăn trước, giúp ngủ sớm hơn.
Nếu đang vội, hãy chọn ghế phía trước
Nếu bạn cần nối chuyến gấp hoặc muốn rời máy bay nhanh nhất, hãy chọn ghế ở phía trước. Đây là lời khuyên phổ biến của các tiếp viên hàng không. Nếu có điều kiện tài chính, việc nâng cấp lên hạng thương gia là giải pháp hoàn hảo nhất.
Thích thoải mái, hãy ngồi phía sau
Jonathan DeLise, diễn giả du lịch, bay chục chuyến mỗi năm, thường xuyên chọn hàng ghế cuối cùng.
"Hàng cuối thường không ngả ghế được, nhưng tôi luôn chọn vì không có ai ngồi phía sau, không lo bị người khác đá chân vào ghế", DeLise chia sẻ. Ngoài ra, do tâm lý đám đông thích ngồi phía trước, khu vực cuối máy bay có tỷ lệ ghế trống cao hơn, giúp hành khách tăng cơ hội không phải ngồi cạnh người lạ.
Jennifer Yellin, biên tập viên cấp cao của Points Path, đặc biệt yêu thích ghế sát cửa sổ.
"Tôi luôn tranh thủ ngủ trên máy bay, và cửa sổ có chỗ để tựa đầu, giúp tôi ngủ ngon hơn", cô nói. Yellin cũng đồng tình với DeLise về ưu điểm của khu vực cuối máy bay, cho rằng đây là nơi lý tưởng để các gia đình có thêm không gian sinh hoạt.
Thích di chuyển, hãy chọn ghế lối đi
Ann Marie Trenberth, tiếp viên hàng không của Air New Zealand, cho rằng ghế lối đi mang lại nhiều lợi ích, đặc biệt trên các chuyến bay đường dài.
"Đây là lựa chọn lý tưởng nếu bạn thích duỗi chân, thường xuyên đi vệ sinh hoặc muốn tự do di chuyển trên cabin", Trenberth nói.
Joe Cronin, Chủ tịch International Citizens Insurance, khẳng định ghế lối đi rất quan trọng trên các chuyến bay kéo dài hơn 6 tiếng.
Người cao lớn cần không gian rộng
Jaroslaw Grabczak, Trưởng bộ phận sản phẩm thương mại của eSky Group, khuyên những hành khách có ngoại hình cao lớn nên chọn hàng ghế ở khu vực cửa thoát hiểm nhờ khoảng để chân rộng rãi hơn.
Tuy nhiên, hành khách ngồi gần cửa thoát hiểm phải tuân thủ quy định an toàn hàng không rất nghiêm ngặt. Người ngồi tại đây thường phải trên 15 tuổi, không mang thai, không đi cùng trẻ nhỏ, có đủ sức khỏe và khả năng giao tiếp để sẵn sàng hỗ trợ tổ bay mở cửa thoát hiểm trong tình huống khẩn cấp.
Dễ say nên ưu tiên khu vực cánh máy bay
Đối với những hành khách mắc chứng sợ bay, khu vực ít cảm nhận sự rung lắc và nhiễu động nhất thường là phần giữa máy bay, ngay vị trí cánh.
Dù việc chọn chỗ mang lại nhiều lợi ích, hành khách cũng cần chuẩn bị sẵn ngân sách. Hầu hết các hãng hàng không hiện nay đều áp dụng chính sách thu thêm phí dịch vụ nếu hành khách muốn lựa chọn trước các vị trí ghế ngồi ưu thích.
Các nhà khảo cổ nghiên cứu trên những ngọn núi lửa cao thuộc dãy Andes đã xác định được trường hợp đầu tiên có bằng chứng rõ ràng về việc đứa trẻ bị hiến tế trong nghi lễ Capacocha - hình thức hiến tế trang trọng và linh thiêng nhất của Đế chế Inca.
Cụ thể, nạn nhân bị hiến tế được ướp xác một cách có chủ đích sau khi qua đời.
Nghiên cứu được thực hiện dựa trên các ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) của 4 thi thể trẻ em được bảo quản tự nhiên nhờ điều kiện băng giá trên đỉnh các núi lửa Ampato và Sara Sara ở miền nam Peru.
Công trình là một phần của dự án quốc tế do nhà nghiên cứu Dagmara Socha thuộc Đại học Warsaw (Ba Lan) dẫn đầu.
Nghi lễ hiến tế bí ẩn của đế chế Inca
Capacocha được xem là một trong những nghi lễ cấp cao quan trọng nhất của đế chế Inca.
Các tài liệu do người Tây Ban Nha ghi chép từ thời thuộc địa mô tả những đoàn rước trong đó trẻ em và các thiếu nữ phải đi quãng đường rất dài trước khi bị hiến tế trên các đỉnh núi thiêng.
Tuy nhiên, bằng chứng khảo cổ học về nghi lễ này vẫn còn hạn chế bởi phần lớn địa điểm chôn cất nằm ở những vùng núi cao hẻo lánh, khó tiếp cận.
Điều kiện giá lạnh trên các đỉnh núi đã giúp bảo tồn cơ thể người chết ở mức độ hiếm thấy, bao gồm mô mềm, nội tạng và các bó vải liệm.
Để tránh làm hư hại hiện vật, các nhà khoa học sử dụng công nghệ chụp CT thay vì mở các lớp bọc xác ướp. Hình ảnh thu được cho phép họ quan sát cấu trúc xương, tình trạng nội tạng cũng như các vật phẩm được đặt bên trong thi thể.
Kết quả cho thấy cả 4 xác ướp trẻ con đều có dấu hiệu tử vong vì chấn thương vùng đầu.
Trong một trường hợp, bé gái 8 tuổi xuất hiện khối tụ máu nội sọ. Đứa trẻ này còn có dấu hiệu mắc bệnh Chagas - căn bệnh ký sinh trùng phổ biến ở Nam Mỹ - thể hiện qua thực quản phình to và các mảng canxi lắng đọng trong mô phổi.
Phát hiện này thách thức quan điểm lâu nay dựa trên các ghi chép cổ vốn cho rằng, chỉ những đứa trẻ hoàn toàn khỏe mạnh và có ngoại hình hoàn hảo mới được lựa chọn để hiến tế.
Các nhà nghiên cứu cũng kiểm tra xác ướp nổi tiếng được đặt tên Juanita. Kết quả cho thấy ngoài chấn thương đầu, thi thể còn có các tổn thương ở ngực và vùng chậu.
Một số thi thể khác mang dấu vết bị sét đánh sau khi chôn cất. Đây là hiện tượng thường gặp trên các đỉnh núi lửa cao và trống trải. Những cú sét đã làm gãy xương và thiêu hủy một phần lớp vải bọc bên ngoài.
Trường hợp đặc biệt nhất là một xác ướp được ký hiệu là "Ampato 4".
Ảnh chụp CT cho thấy nhiều xương đã biến mất hoặc bị dịch chuyển khỏi vị trí ban đầu. Bên trong khoang bụng còn xuất hiện đá và các mảnh vải được đặt vào một cách có chủ đích.
Cấu trúc bên trong cơ thể hoàn toàn khác với quá trình phân hủy tự nhiên hoặc hiện tượng đông lạnh thông thường.
Theo nhóm nghiên cứu, đây là bằng chứng cho thấy thi thể đã được xử lý sau khi chết.
Họ cho rằng cô bé có thể qua đời ở một địa điểm khác trước khi cơ thể được mở ra, chỉnh sửa cấu trúc bên trong rồi mới được đưa lên núi để an táng.
"Nghĩa địa xác ướp" trên các đỉnh núi cao
Các nhà khoa học cho biết khảo cổ học vùng núi cao đang tiếp tục hé lộ nhiều dữ liệu quý giá từ những địa điểm từng được xem là gần như không thể tiếp cận.
Từ năm 2024, các cuộc khai quật trên một số đỉnh núi Andes đã được nối lại với nguồn tài trợ từ Trung tâm Khoa học Quốc gia Ba Lan. Trong thời gian tới, giới nghiên cứu sẽ tiếp tục phân tích mô mềm, vải dệt và các đồ vật tùy táng đi kèm nhằm làm sáng tỏ hơn những bí ẩn xoay quanh nghi lễ hiến tế trẻ em của nền văn minh Inca.
Vòng chung kết Global Chefs Challenge 2026 diễn ra từ ngày 16 đến 19/5 tại thành phố Newport, xứ Wales. Đại diện Việt Nam gồm hai đầu bếp Trịnh Tuấn Dũng và Lê Đắc Minh Quân (thuộc Chi hội Đầu bếp Chuyên nghiệp Sài Gòn - SPC) thi đấu tại hạng mục danh giá nhất dành cho đầu bếp chuyên nghiệp.
Kết quả chung cuộc, tuyển Việt Nam đạt 81,875 điểm, xếp thứ 8 trên tổng số 15 đội và giành huy chương bạc. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có đại diện góp mặt và giành giải tại vòng chung kết toàn cầu của cuộc thi này. Trước đó, trải qua hơn hai thập kỷ tổ chức, chưa có đội tuyển Việt Nam nào tiến sâu vào vòng chung kết xếp hạng.
Đội giành điểm cao nhất cuộc thi năm nay là Italy (94,167 điểm), tiếp theo là Đan Mạch và Singapore.
Theo quy chế của Hiệp hội Đầu bếp Thế giới (Worldchefs), giải thưởng được trao dựa trên khung điểm tuyệt đối thay vì thứ hạng. Các đội đạt từ 90 đến 100 điểm sẽ nhận huy chương vàng, từ 80 đến 89,99 điểm nhận huy chương bạc và từ 70 đến 79,99 điểm nhận huy chương đồng.
Tại vòng chung kết, mỗi đội gồm một đầu bếp chính và một phụ tá, phải thực hiện thực đơn 4 món (khai vị, hai món chính, tráng miệng) với tổng cộng 12 phần ăn theo chuẩn quốc tế trong 7 tiếng.
Với thực đơn mang tên Tinh hoa Việt Nam, hai đầu bếp Việt đã kết hợp các nguyên liệu bắt buộc đắt đỏ (tôm sú Na Uy, cá halibut, nội tạng bê, trứng cá caviar, chocolate Valrhona...) cùng loạt đặc sản quê hương như gạo ST25, hạt mắc ca Đăk Lăk, tỏi Lý Sơn, nước mắm Phú Quốc, đường thốt nốt An Giang. Thực đơn cũng lồng ghép các kỹ thuật chế biến bản địa như hấp bánh phở, cuốn chả giò và đổ bánh xèo.
Rào cản lớn nhất của đội trong 9 tháng chuẩn bị là chi phí nguyên liệu đắt đỏ và khan hiếm tại thị trường trong nước. Do không có điều kiện tiếp cận cá halibut kích thước lớn hay nội tạng bê (sweetbreads), đầu bếp Trịnh Tuấn Dũng phải tự học qua video của các chuyên gia quốc tế để hình dung quy trình xử lý.
Trong các buổi tập luyện, đội dùng phương pháp mô phỏng: dùng cá chim thay cá halibut để luyện phi lê; dùng gan gà, gan lợn mô phỏng nội tạng bê; và thay thế chocolate cao cấp bằng các loại phổ thông.
"Phải mô phỏng nguyên liệu đắt tiền bằng nguyên liệu bình dân ở nhà khiến chúng tôi gặp áp lực lớn khi bước vào thao tác thực tế. Tuy nhiên, bằng kỹ năng và sự ứng biến, chúng tôi đã hoàn thành trọn vẹn bài thi", đầu bếp Trịnh Tuấn Dũng nói.
Global Chefs Challenge là cuộc thi nghề bếp quốc tế được tổ chức trong khuôn khổ Đại hội Worldchefs. Cuộc thi quy tụ những đầu bếp xuất sắc trên thế giới sau quá trình tuyển chọn nghiêm ngặt từ các khu vực. Mỗi năm, hàng trăm đội tuyển phải thi đấu loại trực tiếp tại các châu lục để giành 15 suất tới vòng chung kết.
Trước khi góp mặt tại xứ Wales, đội tuyển Việt Nam đã vượt qua vòng loại khu vực châu Á tổ chức năm 2025. Tại đó, Chef Trịnh Tuấn Dũng giành huy chương vàng, đưa Việt Nam cùng Singapore trở thành đại diện của khu vực tranh tài ở sân chơi toàn cầu.
