Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) đã xây dựng một danh sách mang tên “8 thiết yếu cho cuộc sống” (Life’s Essential 8), định nghĩa đây là “các thước đo chính để cải thiện và duy trì sức khỏe tim mạch”. Năm 2023, tổ chức phi lợi nhuận này đã công bố một báo cáo dựa trên phân tích hơn 6.500 người trưởng thành, kết luận rằng việc tuân thủ các hướng dẫn này có thể giảm “tuổi sinh học” – hay còn gọi là tuổi kiểu hình của một người lên đến 5 năm.
“Tuổi thực của một người có thể tính bằng năm, tháng, ngày; nhưng tuổi sinh học là sự phản chiếu của tuổi thực kết hợp với các yếu tố như di truyền, lối sống và môi trường”, tiến sĩ Satyajit Reddy, bác sĩ tim mạch tại Mayo Clinic Arizona, chia sẻ.
Ví dụ, một người 27 tuổi hút thuốc, lười vận động và ăn uống kém khoa học có thể sở hữu tuổi sinh học là 32. Ngược lại, một người 49 tuổi ngủ đủ giấc và có chế độ ăn lành mạnh có thể chỉ có tuổi sinh học ở mức 44.
Theo tiến sĩ Reddy, có những yếu tố góp phần vào tuổi sinh học mà chúng ta không thể thay đổi như di truyền và đôi khi là môi trường sống. Tuy nhiên, có rất nhiều khía cạnh lối sống có thể điều chỉnh để giảm thiểu con số này.
“Sức khỏe tim mạch tốt có thể làm chậm tốc độ lão hóa sinh học, từ đó giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và các bệnh liên quan đến tuổi tác, đồng thời kéo dài tuổi thọ”, trích thông cáo chính thức của AHA.
Dưới đây là danh mục kiểm tra sức khỏe từ Hiệp hội Tim mạch Mỹ:
Chế độ ăn uống giàu năng lượng lành mạnh
Hãy ưu tiên tiêu thụ thực phẩm nguyên bản (whole foods), trái cây, rau củ, protein nạc, các loại hạt và hạt giống.
“Tôi khuyên mọi người nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đặc biệt là tinh bột tinh chế và đường”, tiến sĩ Reddy nói, thêm rằng thực phẩm chế biến sẵn thường được thiết kế để gây nghiện. Đường có mặt ở khắp mọi nơi, vì vậy cần cảnh giác để tránh tiêu thụ quá mức.
Vị bác sĩ tim mạch cũng gợi ý cách kiểm tra đơn giản: Hãy chú ý cảm giác của bạn sau bữa ăn. Nếu trong vòng 1-2 giờ sau khi ăn mà bạn cảm thấy đói lại hoặc mệt mỏi, đó có lẽ không phải là một bữa ăn tối ưu.
Tăng cường vận động
AHA phân biệt mức độ vận động giữa người lớn và trẻ em. Người lớn nên tập luyện 75 phút cường độ cao hoặc 150 phút cường độ trung bình mỗi tuần. Trẻ em cần vận động khoảng 60 phút mỗi ngày, bao gồm cả các hoạt động có cấu trúc và vui chơi tự do.
Dù việc đi tập gym rất tốt, nhưng nhiều người cảm thấy áp lực vì thiếu thời gian. Tiến sĩ Reddy khuyên: “Hãy làm những gì bạn có thể. Tìm một hoạt động bạn yêu thích như nhảy, yoga, đi bộ nghe podcast… điều đó quan trọng cho sự bền vững”. Quan trọng nhất là tránh lối sống tĩnh tại: hãy đỗ xe xa cửa hàng hơn, đi thang bộ thay vì thang máy, hoặc đi dạo cùng con thay vì xem TV.
Từ bỏ thuốc lá
Hút thuốc là “kẻ thù” của tim mạch. Tuy nhiên, AHA cảnh báo khói thuốc thụ động và thuốc lá điện tử (vaping) cũng nguy hiểm không kém.
Tiến sĩ Leslie Cho, Trưởng khoa Tim mạch dự phòng tại Cleveland Clinic, nhấn mạnh: “Nhiều người tin rằng vaping tốt hơn hút thuốc lá truyền thống, nhưng thực tế không phải vậy”. Vaping gây ra các vấn đề về phổi, ung thư và gây nghiện nicotine.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng người trưởng thành nên ngủ từ 7-9 tiếng mỗi đêm. Việc ngủ quá ít hoặc quá nhiều đều liên quan đến các bệnh lý về tim mạch.
Kiểm soát cân nặng
Duy trì mức cân nặng phù hợp với thể trạng giúp tăng tuổi thọ. Điều này không có nghĩa là ăn kiêng cực đoan hay ám ảnh về ngoại hình. Thay vào đó, hãy tập trung vào thực phẩm giàu dinh dưỡng và vận động theo cách khiến cơ thể thấy thoải mái. Mỗi cơ thể là một bản thể khác biệt.
Kiểm soát Cholesterol
Mức LDL (cholesterol xấu) cao liên quan trực tiếp đến đau tim và đột quỵ. Bạn nên xét nghiệm máu ít nhất mỗi năm một lần.
Để kiểm soát chỉ số này, tiến sĩ David Samadi gợi ý tăng cường thực phẩm giàu chất xơ hòa tan và phytosterol như: các loại hạt, bơ, dầu ô liu, đậu, đậu nành, táo, nho, dâu tây và trái cây họ cam quýt. Các thực phẩm bổ sung chất xơ cũng có thể hỗ trợ hiệu quả.
Kiểm soát đường huyết
Về mặt sinh học, hầu hết thực phẩm chúng ta ăn đều chuyển hóa thành glucose (đường huyết) để tạo năng lượng. Tuy nhiên, đường huyết cao kéo dài sẽ phá hủy tim, thận, mắt và hệ thần kinh. Việc theo dõi chỉ số HbA1c là cách tốt nhất để kiểm soát đường huyết dài hạn, đặc biệt với người tiền tiểu đường hoặc tiểu đường.
Kiểm soát huyết áp
Huyết áp tối ưu là dưới 120/80 mmHg. Để duy trì mức này, ngoài ăn uống và tập luyện, hãy giảm lượng muối trong khẩu phần, hạn chế rượu bia và giảm căng thẳng (stress). Bạn nên tự theo dõi huyết áp tại nhà và khám sức khỏe định kỳ.
Nếu bạn chưa thực hiện được những thói quen này, đừng quá lo lắng. Tiến sĩ Reddy khẳng định luôn có thời gian để thay đổi.
“Chính việc tiếp xúc với thuốc lá, lối sống ít vận động, huyết áp cao… trong nhiều năm mới dẫn đến tổn hại tích lũy”, ông chia sẻ.
Mặc dù di truyền đóng vai trò quan trọng như một câu châm ngôn nổi tiếng: “Di truyền học nạp đạn, nhưng lối sống mới là kẻ bóp cò”. Bạn có thể mang gene di truyền về bệnh tim, nhưng lối sống sẽ quyết định liệu căn bệnh đó có khởi phát hay không.
Hãy thực hiện nhiều thói quen lành mạnh nhất có thể và duy trì chúng càng lâu càng tốt – mọi nỗ lực nhỏ của bạn đều tạo nên sự khác biệt cho tuổi thọ.
Leo cầu thang là bài tập dễ lồng ghép vào sinh hoạt hàng ngày, mang nhiều lợi ích như tiêu hao năng lượng, kiểm soát đường huyết, duy trì cân nặng, tăng cường sức cơ vùng lưng hông và đùi...
Tuy nhiên, giống như mọi hoạt động thể lực khác, leo cầu thang chỉ phát huy tác dụng khi phù hợp với thể trạng. Nếu áp dụng sai cách hoặc quá sức, thói quen này có thể phản tác dụng, gây hại cho hệ xương khớp và sức khỏe.
Khớp gối là khớp lớn nhất và phải "gánh vác" trọng trách nặng nề nhất của cơ thể. Trong suốt cuộc đời, trung bình một người đi bộ khoảng 160.000-200.000 km. Khớp gối luôn tiềm ẩn nguy cơ tổn thương đầu tiên nếu gặp chấn thương, mắc bệnh lý cơ xương khớp hoặc phải vận động sai cách, quá tải kéo dài.
Khi bước lên hoặc xuống cầu thang, các mặt khớp sẽ tạo ra lực ma sát rất lớn. Đồng thời, áp lực đè nén lên vùng xương dưới sụn, sụn chêm và làm kéo căng hệ thống dây chằng theo nhiều hướng. Do đó, việc leo cầu thang tốt hay hại phụ thuộc hoàn toàn vào cấu trúc cơ thể và tình trạng khớp gối của mỗi người.
Với người khỏe mạnh, chỉ số khối cơ thể (BMI) bình thường, không có cảm giác đau mỏi và kết quả X-quang khớp gối tốt, bạn có thể thoải mái leo cầu thang để rèn luyện sức khỏe.
Nếu bạn thừa cân, béo phì, có cấu trúc chân vòng kiềng hoặc chân chữ X, kết quả X-quang cho thấy khe khớp hẹp hơn so với độ tuổi, cần hạn chế leo cầu thang. Chỉ nên thực hiện khi bất khả kháng (như phải di chuyển lên phòng ngủ) để phòng ngừa thoái hóa khớp gối sớm.
Với người đã thoái hóa khớp gối ở mức độ trung bình hoặc nặng, tuyệt đối không nên leo lên xuống cầu thang nhiều lần trong ngày. Việc này không chỉ đẩy nhanh tốc độ thoái hóa mà còn làm tăng nguy cơ té ngã, gây chấn thương nguy hiểm.
Theo các tài liệu chuyên ngành chấn thương chỉnh hình và vật lý trị liệu, một bệnh nhân thoái hóa khớp gối chỉ nên đi bộ (bao gồm cả sinh hoạt cá nhân và tập luyện) khoảng 3.000-6.000 bước mỗi ngày, tương đương 2-4 km.
Tốt nhất, khi gặp vấn đề về khớp gối hoặc dự định bắt đầu một thói quen tập luyện mới, nên gặp bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá, thiết kế lộ trình vận động an toàn, phù hợp nhất với bản thân.
BS.CK2 Trần Chí KhôiKhoa Chi dưới, Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TP HCM
Tối 4.5, Bệnh viện Trường ĐH Y Dược Huế cho biết, ê kíp tạo hình thẩm mỹ thuộc Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình của bệnh viện đã khởi động quy trình báo động đỏ phẫu thuật khẩn cấp, nối lại bàn chân đứt lìa cho một bệnh nhân nam đến từ Quảng Trị.
Bệnh nhân là ông Trần Ngọc T. (69 tuổi, ở xã Quảng Ninh, Quảng Trị), bị máy cắt cỏ cắt lìa chân khi đang phát cỏ ở vườn nhà.
Bệnh nhân được đưa vào Huế nhập viện sau 3 giờ 30 phút bàn chân bị tai nạn cắt lìa. Sau khi khởi động quy trình báo động đỏ, ca phẫu thuật đã được tiến hành sau 30 phút nhập viện (4 giờ từ khi xảy ra tai nạn).
Ca phẫu thuật do ê kíp phẫu thuật, gồm: Tiến sĩ - bác sĩ Lê Hồng Phúc, thạc sĩ - bác sĩ Nguyễn Bá Lưu, đơn vị Tạo hình thẩm mỹ thuộc Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình của bệnh viện, cùng ê kíp gây mê hồi sức thuộc Trung tâm Cấp cứu và Đột quỵ của bệnh viện thực hiện với thời gian 4 tiếng đồng hồ.
Theo đó, ê kíp phẫu thuật đã khẩn trương xử trí theo quy trình nối chi đứt rời. Sau khi làm sạch vết thương, các bác sĩ tiến hành cố định nhanh xương chày và xương mác bằng đinh Kirschner. Tiếp đó, các cấu trúc quan trọng được nối lại gồm bó mạch, thần kinh chày trước và chày sau, tĩnh mạch hiển lớn. Các nhóm cơ vùng trước và sau cũng được khâu phục hồi hoàn chỉnh, giúp tái lập chức năng cho chi bị tổn thương.
Sau ca phẫu thuật chân bệnh nhân đã hồng ấm và được tiếp tục theo dõi sát trong những giờ tới.
Theo tiến sĩ - bác sĩ Hồng Phúc cho biết, ca phẫu thuật được tiến hành thuận lợi nhờ sự phối hợp nhịp nhàng của ê kíp cấp cứu, đặc biệt là đội ngũ gây mê hồi sức đã triển khai nhanh giúp hạn chế được thời gian thiếu máu nóng.
Theo bác sĩ Lê Hồng Phúc, đối với các ca phẫu thuật nối chi đứt lìa như trường hợp trên, việc nối thần kinh chày sau rất quan trọng, vì liên quan cảm giác bàn chân.
Qua trường hợp tai nạn nguy hiểm này, bác sĩ Lê Hồng Phúc khuyến cáo các loại máy cắt cỏ có lưỡi bằng sắt rất nguy hiểm nếu để xảy ra tai nạn. Người dân khi dùng máy hết sức cẩn thận và có giải pháp bảo vệ trong quá trình lao động để tránh tai nạn đáng tiếc xảy ra.
Theo Đài CCTV và Global Times, Trung Quốc đã đưa các "phôi thai nhân tạo" lên trạm vũ trụ Thiên Cung nhằm nghiên cứu liệu con người có thể sinh sản trong môi trường không trọng lực hay không. Đáng chú ý, thí nghiệm này được cho là đầu tiên trên thế giới.
Theo đó, các mẫu phôi được tàu chở hàng không người lái Tianzhou-10 mang lên trạm Thiên Cung hôm 12-5 cùng 67 hạng mục nghiên cứu khoa học khác.
Trưởng dự án Yu Leqian - giáo sư thuộc Viện Động vật học, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc - cho biết mục tiêu của nghiên cứu là tìm hiểu tác động của môi trường vi trọng lực và bức xạ vũ trụ lên giai đoạn phát triển sớm của sự sống.
"Đây là nỗ lực đầu tiên nhằm trả lời câu hỏi liệu con người có thể sống sót và sinh sản trong không gian hay không. Tôi hy vọng câu trả lời là có", ông Yu nói.
Theo nhóm nghiên cứu, các "phôi nhân tạo" được tạo từ tế bào gốc với cấu trúc tương tự phôi người thật, nhưng không thể phát triển thành con người hoàn chỉnh. Chúng được sử dụng để nghiên cứu giai đoạn phát triển quan trọng từ ngày thứ 14 đến 21 sau thụ tinh - thời điểm các cơ quan bắt đầu hình thành.
Các nhà khoa học cho biết bất kỳ bất thường nào trong giai đoạn này đều có thể dẫn tới dị tật hoặc bệnh bẩm sinh về sau.
Trước đó, việc nghiên cứu phôi người sau giai đoạn 14 ngày bị hạn chế bởi các quy định đạo đức quốc tế. Tuy nhiên từ năm 2021, Hiệp hội Quốc tế Nghiên cứu Tế bào gốc đã nới lỏng giới hạn này, với điều kiện phải trải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt hơn.
Theo CCTV, các phôi sẽ phát triển trong 5 ngày trên trạm Thiên Cung dưới sự giám sát của các phi hành gia Trung Quốc. Hệ thống tự động sẽ thay dung dịch dinh dưỡng mỗi ngày trước khi các mẫu được đông lạnh và đưa trở lại Trái đất để phân tích.
Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho biết nghiên cứu không chỉ phục vụ sinh học cơ bản mà còn hướng tới tương lai con người cư trú dài hạn trong không gian, thậm chí trên Mặt trăng hoặc Sao Hỏa.
Trước đó năm 2023, các nhà khoa học Nhật Bản từng đưa phôi chuột lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và bước đầu kết luận trọng lực không ảnh hưởng đáng kể đến sự hình thành phôi nang. Do đó, thí nghiệm của Trung Quốc trên phôi nhân tạo người được kỳ vọng sẽ mang lại những dữ liệu chính xác và sát thực hơn với sức khỏe con người.
