Ngày 12-4, Hội Ung thư Việt Nam phối hợp với AstraZeneca Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: “Kỷ nguyên mới trong điều trị ung thư phổi: Hiện thực hóa mục tiêu triệt căn cùng liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch”.
Tại hội thảo, TS.BS Diệp Bảo Tuấn – Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM – cho biết ung thư phổi tiếp tục là một trong các thách thức y học hàng đầu tại Việt Nam cũng như toàn cầu.
Theo số liệu Globocan 2022 và Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hằng năm nước ta ghi nhận hơn 24.000 ca ung thư phổi mới (đứng thứ 3 trong các loại ung thư) và gần 22.600 ca tử vong vì bệnh này (đứng thứ 2 về số ca tử vong do ung thư).
Mặc dù có nhiều tiến bộ, việc tiếp cận các phương pháp điều trị ung thư phổi tại Việt Nam vẫn còn hạn chế, với tỉ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn còn cao, tạo ra gánh nặng rất lớn. Theo thống kê, có tới 84% bệnh nhân ung thư phổi được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, chỉ khoảng 16% được phát hiện sớm.
TS.BS Phạm Xuân Dũng – Chủ tịch Hội Ung thư TP.HCM – cũng cho hay ung thư phổi đang có xu hướng gia tăng cả về số ca mắc mới lẫn tử vong, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã có nhiều bước tiến đáng kể, tiệm cận trình độ khu vực và thế giới trong các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị và phẫu thuật. Tuy nhiên thách thức lớn vẫn nằm ở việc nâng cao hiệu quả điều trị, đặc biệt với những trường hợp bệnh tiến xa, ít còn lựa chọn điều trị khả quan.
Từ cuối thế kỷ 20 và trong hai thập niên đầu thế kỷ 21, điều trị ung thư phổi đã có bước chuyển mình với sự xuất hiện của hai “vũ khí” quan trọng: liệu pháp nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch.
Khi được kết hợp với các phương pháp truyền thống như hóa trị, xạ trị và phẫu thuật, những tiến bộ này đã làm thay đổi đáng kể cách tiếp cận và tiên lượng bệnh.
“Trước đây, với ung thư phổi giai đoạn muộn đã di căn, thời gian sống thêm thường dưới 12 tháng. Tuy nhiên hiện nay, không hiếm trường hợp bệnh nhân có thể sống thêm 2 – 4 năm. Điều này cho thấy chúng ta đang tiến gần hơn đến mục tiêu cá thể hóa trong điều trị ung thư”, BS Dũng nói.
Tương tự, BS Tuấn cho biết các liệu pháp toàn thân hiện đại, bao gồm liệu pháp nhắm trúng đích ở nhóm có đột biến EGFR và liệu pháp miễn dịch đang dịch chuyển gần hơn đến các giai đoạn sớm hơn của bệnh, và tiến đến thay đổi chiến lược điều trị từ “điều trị kéo dài sống còn” đến “hiện thực hóa mục tiêu triệt căn”.
“Nếu chỉ điều trị bằng hóa trị, thời gian sống người mắc ung thư phổi ở giai đoạn 4 thường chỉ khoảng 8 – 9 tháng. Trong khi đó, với liệu pháp miễn dịch có thể tăng thời gian sống lên khoảng 33 tháng”, BS Tuấn so sánh.
Theo các chuyên gia, các liệu pháp toàn thân hiện đại, bao gồm liệu pháp nhắm trúng đích ở nhóm có đột biến EGFR và liệu pháp miễn dịch đang dịch chuyển ngày một gần hơn đến các giai đoạn sớm hơn của bệnh, và tiến đến thay đổi chiến lược điều trị từ “điều trị kéo dài sống còn” đến “hiện thực hóa mục tiêu triệt căn”.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần đẩy mạnh các xét nghiệm di truyền và sinh học phân tử, phát triển các liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn ngày, cũng như đổi mới trong nghiên cứu lâm sàng nhằm tối ưu hóa phác đồ điều trị cho từng bệnh nhân.
Một phân tích tổng hợp mới đăng trên British Journal of Sports Medicine (Anh) cho thấy, tập kết hợp aerobic với kháng lực và HIIT giúp giảm huyết áp đáng kể suốt 24 giờ ở người tăng huyết áp.
Aerobic (liên tục hoặc ngắt quãng) kết hợp kháng lực là các bài tập khuyến nghị dựa trên bằng chứng tốt nhất để hạ huyết áp 24 giờ. Các hình thức mới như HIIT, pilates, thể thao giải trí giúp giảm nhàm chán, tăng khả năng duy trì hằng ngày - yếu tố quan trọng nhất trong kiểm soát tăng huyết áp, theo Medical News Today (Anh).
Các nhà nghiên cứu phân tích các thử nghiệm lâm sàng công bố từ 11.2024 đến 8.2025, với chương trình tập tối thiểu 4 tuần, gồm: Aerobic (đi bộ nhanh, chạy, đạp xe), tập kháng lực, bài tập đẳng trường (plank, wall sit), HIIT, yoga, pilates và các môn thể thao giải trí như bóng đá, tennis bãi biển, bóng ném. Tổng cộng có 31 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, với hơn 1.345 người tham gia và 67 chương trình tập luyện.
Kết quả cho thấy aerobic là phương pháp ổn định và hiệu quả nhất để hạ huyết áp cả ngày lẫn đêm. Ngoài ra, bài tập kết hợp (aerobic, kháng lực) và HIIT giúp giảm huyết áp suốt 24 giờ rõ rệt và làm giảm đáng kể huyết áp tâm thu. Cụ thể, so với không tập luyện:
Theo tác giả nghiên cứu, tiến sĩ Rodrigo Ferrari, Đại học Liên bang Rio Grande do Sul, (Brazil), tập kết hợp có hiệu quả vì tận dụng cơ chế sinh lý của cả aerobic và kháng lực, giúp cải thiện đồng thời chức năng tim mạch và cơ xương, đặc biệt hữu ích khi tuổi tác làm suy giảm thể lực.
Một số nghiên cứu trước đây cho rằng bài tập đẳng trường (plank, wall sit) tốt nhất cho huyết áp. Tuy nhiên, nhóm tác giả cho rằng aerobic có lợi thế tim mạch đặc biệt vì nó giúp mạch máu giãn bền vững, cải thiện chức năng nội mạc mạch máu và giảm sức cản mạch máu.
Ngoài ra, aerobic có khối lượng bằng chứng khoa học lớn nhất, với nhiều thử nghiệm và người tham gia, nên độ tin cậy cao. Ngược lại, tập kháng lực có thể tạm thời làm tăng độ cứng động mạch do áp lực cao khi nâng tạ, vì vậy nên xem là phương pháp bổ trợ, không phải lựa chọn ưu tiên.
Tiến sĩ Ferrari khuyến nghị mọi người nên lấy aerobic làm nền tảng cho thói quen tập luyện, kết hợp thêm tập kháng lực để tăng sức mạnh cơ và cải thiện thể lực. Quan trọng nhất là phải chọn hình thức tập có thể duy trì lâu dài.
Nước chanh cung cấp vitamin C - chất chống oxy hóa quan trọng giúp bảo vệ tế bào và hỗ trợ hệ miễn dịch. Khi được pha loãng, thức uống này còn giúp bổ sung nước hiệu quả trong thời tiết nắng nóng.
Cơ thể dễ mất nước hơn khi nhiệt độ tăng cao. Ngay cả mất nước nhẹ cũng có thể gây mệt mỏi, giảm tập trung và ảnh hưởng đến huyết áp, theo Harvard Health Publishing.
Tiến sĩ Stacy Sims, chuyên gia sinh lý học thể thao (Mỹ), cho biết trong điều kiện nắng nóng, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất các chất điện giải. Việc bổ sung nước kèm một lượng nhỏ khoáng chất tự nhiên có thể giúp duy trì hiệu suất hoạt động và giảm nguy cơ kiệt sức vì nhiệt. Nước chanh, khi thêm một chút muối hoặc mật ong, có thể hỗ trợ phần nào quá trình này.
Vitamin C trong chanh đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ miễn dịch và giảm stress oxy hóa. Vitamin C tham gia vào nhiều quá trình sinh học, bao gồm sửa chữa mô và tăng cường khả năng chống lại tác nhân gây bệnh, theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ ((NIH).
Giáo sư Sumantra Ray, Giám đốc Viện Dinh dưỡng Toàn cầu NNEdPro (Anh), cho biết việc bổ sung các thực phẩm giàu vitamin C từ nguồn tự nhiên là một cách hiệu quả để hỗ trợ sức khỏe trong điều kiện thời tiết nắng nóng khắc nghiệt.
Một số nghiên cứu cho thấy nước chanh có thể kích thích tiết dịch tiêu hóa, từ đó hỗ trợ quá trình tiêu hóa thức ăn. Điều này đặc biệt hữu ích trong mùa nóng khi nhiều người có xu hướng ăn uống kém.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây chỉ là tác dụng hỗ trợ nhẹ, không thay thế điều trị y khoa.
Dù có nhiều lợi ích, nước chanh nên được pha loãng để tránh ảnh hưởng đến men răng và dạ dày. Những người bị trào ngược hoặc viêm loét dạ dày cần thận trọng.
Cách làm đơn giản:
Nhìn chung, nước chanh là thức uống dễ làm, chi phí thấp nhưng mang lại nhiều lợi ích nếu sử dụng hợp lý. Trong mùa nắng nóng, lựa chọn những thức uống tự nhiên như nước chanh không chỉ giúp giải nhiệt mà còn góp phần duy trì sức khỏe tổng thể.
Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, TP HCM ghi nhận hơn 8.100 ca tay chân miệng, tăng hơn gấp đôi cùng kỳ năm trước, với hơn 300 ổ dịch tập trung chủ yếu tại trường học và cộng đồng. Riêng tuần giữa tháng 3 có gần 900 ca mới.
Điều đáng lo hơn là số ca nặng vượt 100, tăng gấp 5 lần cùng kỳ, 4 trẻ tử vong. Xét nghiệm xác nhận EV71 - chủng virus từng gây nhiều đợt dịch lớn trước đây - đang chiếm ưu thế, là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ ca nặng tăng vọt.
Áp lực đang dồn trực tiếp vào các khu hồi sức. Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, dù tổng số ca điều trị hiện chỉ hơn 30, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 200 ca trong các đợt dịch trước, nhưng tỷ lệ ca nặng từ độ 2B trở lên đã chiếm 20-30%, gấp 3-6 lần mức thông thường.
Chỉ trong ba tháng đầu năm, bệnh viện tiếp nhận khoảng 80 ca nặng, vượt toàn bộ con số của năm 2025 (58 ca). Bác sĩ CK2 Cao Minh Hiệp, Trưởng phòng Kế hoạch Tổng hợp, cho biết đơn vị đã nâng số giường hồi sức tích cực từ 30 lên 50, đồng thời sẵn sàng mở rộng khoa Nhiễm lên tối đa 250 giường khi cần.
Bức tranh tương tự diễn ra ở Bệnh viện Nhi đồng 2. Bác sĩ CK2 Nguyễn Đình Qui, Trưởng khoa Nhiễm, cho biết tỷ lệ ca nặng trong quý đầu năm ở mức 15-16% - "một con số đáng lo ngại". Gần như tuần nào bệnh viện cũng tiếp nhận ca từ độ 2B đến độ 4, nhiều trường hợp trở nặng chỉ trong 24 giờ, buộc bác sĩ phải xử lý cấp cứu và lọc máu liên tục ngay lập tức.
Bệnh viện đã lên kịch bản theo từng cấp độ, khi số ca nội trú tăng từ dưới 25 lên mức 25-50, khoa Nhiễm sẽ thu hẹp các bệnh lý lây lan thấp để nhường chỗ; nếu vượt 50 ca, toàn bộ khu điều trị Covid-19 trước đây sẽ được kích hoạt lại, nâng tổng công suất từ 92 lên 150 giường.
Tại Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, trong hơn 300 ca nhập viện thời gian qua, 20% thuộc nhóm rất nặng và 2/3 trong số đó là bệnh nhân từ các tỉnh chuyển lên. Bác sĩ CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc bệnh viện, cảnh báo nhiều ca có triệu chứng không điển hình - tổn thương da dễ nhầm với viêm da cơ địa, biểu hiện khò khè dễ nhầm với viêm phế quản - đòi hỏi bác sĩ tuyến dưới phải được tập huấn kỹ để không bỏ sót.
Đặc tính của EV71 là tấn công hệ thần kinh trung ương cực nhanh - trẻ có thể chuyển từ triệu chứng nhẹ sang độ 2B, độ 3 chỉ trong 24-48 giờ. Nếu bệnh nhi đã ở độ 4, tổn thương tim và não, mà còn phải di chuyển hàng tiếng đồng hồ lên TP HCM, nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng não là rất cao.
Vì vậy, chiến lược trọng tâm hiện nay là giữ trẻ điều trị tại địa phương thay vì chuyển tuyến. Bệnh viện Nhi đồng Thành phố sẵn sàng đưa trực tiếp êkíp cùng máy ECMO xuống tuyến tỉnh để can thiệp tại chỗ. Nhi đồng 1 phát huy mạng lưới hội chẩn từ xa qua telehealth, Zalo, Viber và duy trì đội cơ động sẵn sàng xuống hỗ trợ, đồng thời tích hợp các dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng ngay trên đơn thuốc điện tử để phụ huynh theo dõi tại nhà.
Về thuốc điều trị, kho dự trữ tại các bệnh viện hiện có hàng nghìn chai Gamma Globulin (IVIG) cùng lượng lớn thuốc chống co giật Phenobarbital, đủ khả năng cung ứng ngay cả khi dịch lập đỉnh.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho biết đã chỉ đạo 4 bệnh viện tuyến cuối (Nhi đồng 1, Nhi đồng 2, Nhi đồng Thành phố và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới) khẩn trương củng cố công tác điều trị, đảm bảo nguồn thuốc, đồng thời liên tục tập huấn, chỉ đạo tuyến cho y tế cơ sở nhằm phát hiện sớm ca nặng, hạn chế thấp nhất nguy cơ tử vong.
Trong khi đó, Thứ trưởng Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đánh giá nguy cơ bùng phát dịch tại khu vực phía Nam đang ở mức cao, yêu cầu các địa phương tuyệt đối không chủ quan, chủ động rà soát quy trình chuyển tuyến và xem xét mở rộng xét nghiệm giám sát sang cả người tiếp xúc gần - bao gồm người chăm trẻ và giáo viên mầm non - để chặn nguồn lây từ sớm.
