Không phải ai bị sét đánh cũng tử vong. Trên thế giới đã ghi nhận nhiều trường hợp sống sót một cách kỳ diệu, thậm chí có người bị sét đánh nhiều lần hoặc xuất hiện những thay đổi khó lý giải về sức khỏe và cảm giác sau tai nạn. Câu chuyện của họ không chỉ là phép màu mà còn khiến giới khoa học nhiều lần bất ngờ.
Harold Deal là một trong những trường hợp hiếm hoi từng sống sót sau khi bị sét đánh và mang theo một biến đổi cơ thể khó lý giải.
Năm 1969, khi 31 tuổi, ông gặp tai nạn sét đánh tại Lawson, Missouri, Mỹ. Khoảnh khắc kinh hoàng xảy ra vào lúc 9h12 tối, cú sét giáng trúng khiến ông bị hất văng xuống đất bất tỉnh. Phải đến khoảng 4h20 sáng hôm sau, Deal mới bắt đầu tỉnh lại trong trạng thái kiệt quệ.
Sau tai nạn, sức khỏe của ông suy giảm nghiêm trọng. Trong suốt một tháng, ông không thể đi lại, và chỉ một cử động nhỏ cũng khiến cột sống đau nhói dữ dội. Các bác sĩ tại Bệnh viện St. Mary (Kansas City) buộc phải phẫu thuật, loại bỏ hai đốt sống lưng. Ca mổ giúp ông chấm dứt cơn đau, nhưng cũng khiến ông thấp đi gần 6 cm và được dự đoán sẽ không thể đi lại bình thường nữa.
Thế nhưng điều kỳ lạ không dừng lại ở đó. Sau quá trình phục hồi và tập luyện, Deal không chỉ có thể đi lại mà còn xuất hiện một “di chứng” vô cùng đặc biệt ông gần như không còn cảm nhận được cái lạnh.
Ông từng thử thách bản thân bằng cách đứng ngoài trời ở nhiệt độ dưới 0°C tại Hell, Michigan mà không mặc áo khoác, áo dài tay hay quần dài, nhưng vẫn không hề thấy lạnh. Ông thậm chí có thể ngồi trong bồn nước đá hoặc tắm trong môi trường băng giá như thể cơ thể hoàn toàn miễn nhiễm với rét. Trớ trêu thay, cái nóng lại khiến ông khó chịu hơn bình thường.
Theo tiến sĩ Mary Ann Cooper thuộc Chương trình nghiên cứu chấn thương do sét tại Đại học Illinois (Chicago), những ảnh hưởng kiểu này tuy có thể xảy ra nhưng cực kỳ khó dự đoán. Một giả thuyết được đặt ra là cú sét có thể đã tác động đến các dây thần kinh cảm giác, làm thay đổi cách cơ thể tiếp nhận nhiệt độ.
Dù vậy, các trường hợp như của Harold Deal vẫn vô cùng hiếm và khiến nhiều bác sĩ phải dè chừng vì khó có lời giải thích thỏa đáng.
Theo The Guardian, một tia sét dù trông rất lớn trên bầu trời nhưng thực tế chỉ có đường kính khoảng 2-3 cm. Tuy nhỏ, nó lại mang năng lượng khổng lồ với nhiệt độ có thể lên tới 30.000°C cao gấp nhiều lần bề mặt Mặt Trời.
Tại Mỹ, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), mỗi năm có khoảng 40 triệu cú sét đánh xuống mặt đất. Tuy nhiên, xác suất một người bị sét đánh là cực kỳ thấp, chưa đến một phần triệu. Dù vậy, trong số những người bị ảnh hưởng, gần 90% vẫn sống sót. Giai đoạn 2006-2021 ghi nhận 444 ca tử vong do sét tại Mỹ.
Ở Việt Nam, theo Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống thiên tai, từ năm 2017 đến tháng 7/2022 đã có 175 trường hợp tử vong do sét một con số cho thấy mức độ nguy hiểm không thể xem nhẹ của hiện tượng tự nhiên này.
Phòng tránh sét hiệu quả nhất vẫn là chủ động nhận biết nguy cơ và tìm nơi an toàn từ sớm. Trong mùa mưa giông, chỉ một chút chủ quan cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trang bị kiến thức đúng không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn có thể cứu sống người khác trong tình huống nguy cấp.
Chủ động theo dõi thời tiết bước phòng tránh đầu tiên
Trước khi tham gia các hoạt động ngoài trời, cần thường xuyên cập nhật dự báo thời tiết. Nếu có cảnh báo dông bão, tốt nhất nên hoãn kế hoạch hoặc đảm bảo nơi đến có chỗ trú ẩn an toàn.
Dông sét thường đến rất nhanh, có thể chỉ trong vòng 10-15 phút, di chuyển với tốc độ lớn. Vì vậy, khi nhận thấy dấu hiệu như mây đen dày, gió mạnh, không khí chuyển lạnh, cần lập tức tìm nơi trú an toàn thay vì chờ mưa lớn mới di chuyển.
Quy tắc “nhìn – nghe” để nhận biết nguy cơ sét
Sét thường xuất hiện với tia chớp và tiếng sấm đi kèm. Một nguyên tắc quan trọng cần nhớ: nếu thời gian giữa tia chớp và tiếng sấm dưới 30 giây, nguy cơ bị sét đánh tại khu vực đó đã rất cao.
Không nên đợi nhìn thấy sét mới di chuyển. Sét có thể đánh cách xa nơi có mưa từ 15-20 km, vì vậy chỉ cần nghe tiếng sấm đầu tiên cũng đã phải coi là tín hiệu nguy hiểm.
Cách xử lý khi ở ngoài trời
Trong trường hợp chưa kịp tìm nơi trú ẩn an toàn, cần ghi nhớ:
– Không trú dưới cây cao hoặc đứng gần khu vực cao hơn xung quanh.
– Tránh xa vật kim loại như xe đạp, hàng rào, máy móc.
– Tìm nơi trũng thấp, tránh đỉnh đồi, sườn núi, khu vực trống trải.
– Không đứng thành nhóm đông người gần nhau.
– Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với mặt đất, có thể ngồi thấp, thu gọn cơ thể, không nằm xuống đất
– Tránh xa ao hồ, sông suối, bãi biển và các khu vực có nước.
– Nếu cảm thấy tóc dựng lên hoặc có cảm giác tê rần như nhiễm điện, đó có thể là dấu hiệu sét sắp đánh gần. Cần lập tức ngồi xổm thấp xuống, che tai, tuyệt đối không nằm xuống đất.
Khi ở trong nhà cũng đừng chủ quan
Tránh sét trong nhà an toàn hơn, nhưng không phải tuyệt đối an toàn nếu không tuân thủ đúng cách:
– Tránh đứng gần cửa sổ, cửa ra vào.
– Không sử dụng thiết bị điện không cần thiết trong lúc có giông.
– Hạn chế dùng điện thoại bàn, thiết bị kết nối dây điện hoặc anten ngoài trời.
– Tránh khu vực ẩm ướt như phòng tắm, bồn nước.
– Nên rút phích cắm thiết bị điện khi có dông mạnh.
– Các công trình kiên cố có hệ thống chống sét sẽ là nơi trú ẩn an toàn nhất.
– Sơ cứu người bị sét đánh: phản ứng nhanh có thể cứu mạng.
Sét là dòng điện cực mạnh, có thể gây bỏng, tổn thương thần kinh và tim mạch. Khi gặp nạn nhân bị sét đánh, cần bình tĩnh và xử lý nhanh:
– Kiểm tra hô hấp và nhịp tim.
– Nếu ngừng thở hoặc ngừng tim, cần tiến hành hô hấp nhân tạo và ép tim ngay lập tức.
– Không di chuyển nạn nhân nếu nghi ngờ chấn thương cột sống.
– Che phủ vết bỏng khô, không bôi thuốc dân gian lên vết thương.
– Loại bỏ vật kim loại như đồng hồ, trang sức, quần áo cháy dính nếu an toàn.
– Gọi cấp cứu càng sớm càng tốt.
– Không cho ăn uống nếu nạn nhân bất tỉnh hoặc nôn ói.
Vài tuần trước khi nhậm chức ở Tesla năm 2015, Jon McNeill, cựu Chủ tịch mảng Bán hàng và Dịch vụ toàn cầu đã gọi cho CEO Elon Musk để thú nhận một sai lầm.
Trước đó, tại văn phòng SpaceX, Musk tiết lộ Tesla đang chật vật đạt chỉ tiêu doanh số hàng quý. Tìm hiểu sự việc, McNeill phát hiện hàng nghìn khách hàng đã lái thử xe nhưng đội ngũ bán hàng của Tesla lại không liên hệ lại để hỏi thăm hay chốt sale. Đây là một "điểm nghẽn ngớ ngẩn" vì người lái thử là tệp khách hàng có nhu cầu mua xe cao nhất. Dù chưa có thẩm quyền, Jon McNeill vẫn yêu cầu ngừng các buổi lái thử, dồn nhân viên liên hệ lại với khách. Kết quả, doanh số bán hàng tăng vọt.
"Tôi nợ anh một lời xin lỗi", McNeill nói với Musk qua điện thoại. "Tôi đã can thiệp vào công việc kinh doanh của anh, điều tôi không có quyền làm". Sau một khoảng lặng, vị tỷ phú nói: "Anh sẽ hòa nhập rất tốt ở đây".
Về sau, cựu chủ tịch Tesla nhận ra tình huống này là ví dụ rõ nét nhất cho phong cách làm việc của Elon Musk.
Loại bỏ các bước không cần thiết: Thay vì tốn nguồn lực đi tìm người mới để cho lái thử (một quy trình dài và tốn kém), hãy chốt sale ngay với những người đã lái.
Tốc độ và hiệu quả quan trọng hơn thứ bậc hành chính: Tại đế chế của Musk, "sự quan liêu gần như không tồn tại". Musk đánh giá cao những cá nhân nhìn thấy vấn đề, dám đưa ra quyết định nhanh chóng để mang lại kết quả thực tế, hơn là những người chỉ biết làm đúng quy trình, tuân thủ cấp bậc nhưng để lỡ mất cơ hội vàng. Việc McNeill vượt quyền không phải là cái gai trong mắt Musk, mà chứng tỏ McNeill có tốc độ ra quyết định đúng "chuẩn Tesla".
Elon Musk là người khó đoán và thường xuyên sa thải nhân viên. Các công ty do ông điều hành có tỷ lệ biến động nhân sự cấp cao do áp lực công việc. Tuy nhiên, đổi lại là cơ hội hiện thực hóa những mục tiêu tham vọng và khối tài sản lớn nếu trụ lại đủ lâu.
Để làm việc trong hệ sinh thái này, nhân viên cần hiểu nguyên tắc của người đứng đầu. Trong ba năm làm việc trực tiếp với Elon Musk, McNeill nhận ra động lực cao nhất của sếp mình là giải phóng thời gian cá nhân. "Thành công với Elon là khi ông ấy chỉ cần làm việc một ngày mỗi tuần tại Tesla để có thể quay lại với đam mê lớn nhất là tên lửa", McNeill kể.
Tại Tesla và SpaceX, lối suy nghĩ truyền thống bị coi là rào cản. Elon Musk nói lợi thế cạnh tranh của công ty đến từ việc đưa ra quyết định nhanh hơn những nơi khác.
Trong cuốn sách Thuật toán, McNeill đúc kết triết lý quản trị của sếp cũ dựa trên hai nguyên tắc: đặt câu hỏi cho mọi yêu cầu và loại bỏ các bước không cần thiết trong quy trình.
Dù vậy, sự tự do này đi kèm rủi ro. Musk chấp nhận các rủi ro có thể khắc phục, nhưng nếu sai lầm gây thiệt hại nghiêm trọng, ông sẽ hành động quyết liệt.
Làm việc với Musk cũng yêu cầu sự tách biệt rạch ròi giữa cảm xúc và công việc. McNeill kể ông từng thấy khó chấp nhận khi Tesla khai tử một số dòng xe tâm huyết để dồn lực cho các dự án mới. Tuy nhiên với Musk, hoài niệm không có chỗ trong công việc.
"Ông ấy có góc nhìn rất sắc sảo về việc gạt bỏ quá khứ để hướng tới tương lai", McNeill nói.
Hải sản vốn được xem là thực phẩm lành mạnh, tuy nhiên nếu tiêu thụ không đúng cách, đây lại có thể trở thành mối nguy cho sức khỏe.
Một trường hợp tại Đài Loan (Trung Quốc) cho thấy việc ăn hải sản thường xuyên đã dẫn đến suy thận do tích tụ kim loại nặng trong cơ thể, theo China Times.
Theo đó, bác sĩ Hồng Vĩnh Tường, chuyên gia thận học tại khoa Thận, Bệnh viện Đa khoa Tam Quân, Đài Loan (Trung Quốc), đã chia sẻ về trường hợp ông Lý, 64 tuổi, vốn có sức khỏe tốt, suốt 30 năm qua duy trì thói quen đi câu cá biển và gần như ngày nào cũng ăn hải sản do chính mình đánh bắt.
Tuy nhiên, trong một lần khám sức khỏe định kỳ, kết quả kiểm tra cho thấy độ thanh thải creatinin chỉ còn 46 mL/phút, tương ứng với suy thận mức trung bình. Ngoài ra, nồng độ kim loại nặng như chì và asen trong cơ thể của người bệnh cao gấp nhiều lần mức cho phép.
Sau khi xác định được nguyên nhân, đội ngũ y tế yêu cầu người đàn ông ngừng ăn hải sản, sử dụng nước đã lọc và kết hợp điều trị bằng thuốc. Sau 6 tháng, chức năng thận của bệnh nhân cải thiện rõ rệt, độ thanh thải creatinin tăng từ 46 lên 80 mL/phút, qua đó giảm nguy cơ phải chạy thận trong tương lai.
Kim loại nặng gây nguy hiểm vì có tính tích lũy sinh học, vào cơ thể nhanh nhưng thải ra rất chậm. Dưới đây là 4 kim loại nặng ảnh hưởng đến thận mạnh nhất:
- Chì: Có trong ống nước cũ, đồ dùng kém chất lượng, một số thuốc đông y không rõ nguồn gốc. Chì có thể gây viêm thận kẽ mạn tính, tăng huyết áp, gout.
- Cadmium (Cd): Được biết đến là "kẻ giết người kép đối với xương và thận", Cadmium tồn tại trong đất bị ô nhiễm, đặc biệt là lúa và các loại rau củ. Cadmium có độc tính mạnh nhất đối với thận, tích tụ tới 20-30 năm trong cơ thể, gây tổn thương ống thận nặng.
- Thủy ngân: Đặc biệt là methylmercury, tích tụ trong các loài cá săn mồi lớn. Tiếp xúc thủy ngân gây hoại tử ống thận cấp hoặc dẫn đến bệnh thận mạn.
- Asen: Được tìm thấy trong nước ngầm ô nhiễm và sinh vật đáy, asen được xếp là chất gây ung thư nhóm 1. Ngoài độc tính đối với thận, nó còn có độc tính mạnh đối với mạch máu, ảnh hưởng đến nguồn cung cấp máu cho thận.
Bác sĩ Hồng cảnh báo những nhóm thực phẩm có nguy cơ chứa kim loại nặng mà người dân cần đặc biệt lưu ý:
Các loài cá săn mồi sống lâu năm như cá kiếm, cá mập nằm ở đỉnh chuỗi thức ăn. Do hiện tượng tích lũy sinh học, nồng độ methylmercury trong cơ thể chúng có thể cao gấp hàng chục nghìn lần so với trong nước biển. Methylmercury có độc tính cao đối với thận và tấn công trực tiếp vào cầu thận.
Khuyến nghị: Thay thế bằng các loại cá nhỏ như cá thu hoặc cá thu gai, tránh ăn da và nội tạng.
-Nội tạng động vật
Quan niệm "ăn gì bổ nấy", đặc biệt là ăn thận để bổ thận, được bác sĩ nhận định là sai lầm. Kim loại nặng như cadimi có thể tích tụ trong gan và thận của gia súc. Việc tiêu thụ nội tạng động vật thường xuyên có thể gây tổn thương thận.
-Gạo và ngũ cốc không rõ nguồn gốc
Gạo và các loại ngũ cốc có khả năng hấp thụ cadimi. Nếu được trồng trên đất ô nhiễm, sản phẩm có thể chứa hàm lượng kim loại nặng nguy hiểm, sử dụng lâu dài có thể gây tiểu đạm và suy giảm chất lượng xương. Người tiêu dùng nên lựa chọn loại gạo, ngũ cốc có nguồn gốc rõ ràng.
-Thực phẩm chế biến sẵn có màu sắc sặc sỡ
Một số chất tạo màu công nghiệp được thêm vào bất hợp pháp hoặc trái cây sấy khô và kẹo giá rẻ có thể chứa hàm lượng chì cao trong chất tạo màu. Chì có thể gây xơ hóa mô kẽ thận mạn tính, đặc biệt gây hại cho thận của trẻ em đang phát triển.
Ngoài việc hạn chế các thực phẩm trên, bác sĩ Hồng cũng khuyến nghị mọi người bổ sung một số thực phẩm hỗ trợ cơ thể thải độc.
Mộc nhĩ đen và khoai lang chứa nhiều chất xơ, giúp hấp phụ kim loại nặng trong đường ruột. Bí đỏ và táo giàu pectin, có khả năng liên kết kim loại nặng và đào thải ra ngoài. Tỏi, hành tây và rau mùi chứa hợp chất lưu huỳnh, hỗ trợ gan tổng hợp glutathione - chất giải độc quan trọng của cơ thể. Ngoài ra, một số loại men vi sinh cũng có thể giảm hấp thu kim loại nặng trong ruột.
Tối 8/5, thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Bạc Liêu cho biết, bệnh viện thực hiện thành công ca can thiệp nội soi cấp cứu, lấy dị vật là chiếc bông tai bằng kim loại ra khỏi thực quản một bé gái 8 tháng tuổi.
Đây là trường hợp dị vật có đầu nhọn, tiềm ẩn nguy cơ biến chứng rất nguy hiểm nếu không được xử trí kịp thời.
Trước đó, vào chiều 7/5, Khoa Cấp cứu - Bệnh viện Đa khoa Bạc Liêu tiếp nhận bệnh nhi trong tình trạng ho, quấy khóc kéo dài.
Qua thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Hoàng Long, Trưởng khoa Cấp cứu xác định có dị vật nằm tại đoạn thực quản của bé. Hình ảnh kiểm tra cho thấy dị vật là một chiếc bông tai kim loại có đầu nhọn.
Đánh giá đây là trường hợp khẩn cấp vì đầu nhọn của dị vật có thể gây tổn thương niêm mạc, chảy máu, thậm chí xuyên thủng thực quản, ê-kíp trực đã nhanh chóng hội chẩn cùng các chuyên gia chẩn đoán hình ảnh và gây mê hồi sức để đưa ra phương án xử lý tối ưu.
Ngay sau đó, bệnh nhi được chuyển đến phòng phẫu thuật. Ê-kíp bác sĩ đã tiến hành nội soi gây mê để gắp dị vật.
Nhờ phối hợp giữa các chuyên khoa, chiếc bông tai được lấy ra an toàn trong thời gian ngắn.
Hiện sức khỏe bệnh nhi ổn định, tỉnh táo và đang tiếp tục được theo dõi tại bệnh viện.
Các bác sĩ khuyến cáo trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi thường có thói quen đưa đồ vật vào miệng nên nguy cơ nuốt dị vật rất cao. Phụ huynh cần để các vật dụng nhỏ như đồng xu, pin, cúc áo, bông tai, đồ chơi nhỏ… ngoài tầm với của trẻ.
Khi trẻ có các biểu hiện như ho sặc, khó nuốt, chảy nước dãi, nôn ói, quấy khóc kéo dài hoặc khó thở, phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, xử trí kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.
