Không phải ai bị sét đánh cũng tử vong. Trên thế giới đã ghi nhận nhiều trường hợp sống sót một cách kỳ diệu, thậm chí có người bị sét đánh nhiều lần hoặc xuất hiện những thay đổi khó lý giải về sức khỏe và cảm giác sau tai nạn. Câu chuyện của họ không chỉ là phép màu mà còn khiến giới khoa học nhiều lần bất ngờ.
Harold Deal là một trong những trường hợp hiếm hoi từng sống sót sau khi bị sét đánh và mang theo một biến đổi cơ thể khó lý giải.
Năm 1969, khi 31 tuổi, ông gặp tai nạn sét đánh tại Lawson, Missouri, Mỹ. Khoảnh khắc kinh hoàng xảy ra vào lúc 9h12 tối, cú sét giáng trúng khiến ông bị hất văng xuống đất bất tỉnh. Phải đến khoảng 4h20 sáng hôm sau, Deal mới bắt đầu tỉnh lại trong trạng thái kiệt quệ.
Sau tai nạn, sức khỏe của ông suy giảm nghiêm trọng. Trong suốt một tháng, ông không thể đi lại, và chỉ một cử động nhỏ cũng khiến cột sống đau nhói dữ dội. Các bác sĩ tại Bệnh viện St. Mary (Kansas City) buộc phải phẫu thuật, loại bỏ hai đốt sống lưng. Ca mổ giúp ông chấm dứt cơn đau, nhưng cũng khiến ông thấp đi gần 6 cm và được dự đoán sẽ không thể đi lại bình thường nữa.
Thế nhưng điều kỳ lạ không dừng lại ở đó. Sau quá trình phục hồi và tập luyện, Deal không chỉ có thể đi lại mà còn xuất hiện một “di chứng” vô cùng đặc biệt ông gần như không còn cảm nhận được cái lạnh.
Ông từng thử thách bản thân bằng cách đứng ngoài trời ở nhiệt độ dưới 0°C tại Hell, Michigan mà không mặc áo khoác, áo dài tay hay quần dài, nhưng vẫn không hề thấy lạnh. Ông thậm chí có thể ngồi trong bồn nước đá hoặc tắm trong môi trường băng giá như thể cơ thể hoàn toàn miễn nhiễm với rét. Trớ trêu thay, cái nóng lại khiến ông khó chịu hơn bình thường.
Theo tiến sĩ Mary Ann Cooper thuộc Chương trình nghiên cứu chấn thương do sét tại Đại học Illinois (Chicago), những ảnh hưởng kiểu này tuy có thể xảy ra nhưng cực kỳ khó dự đoán. Một giả thuyết được đặt ra là cú sét có thể đã tác động đến các dây thần kinh cảm giác, làm thay đổi cách cơ thể tiếp nhận nhiệt độ.
Dù vậy, các trường hợp như của Harold Deal vẫn vô cùng hiếm và khiến nhiều bác sĩ phải dè chừng vì khó có lời giải thích thỏa đáng.
Theo The Guardian, một tia sét dù trông rất lớn trên bầu trời nhưng thực tế chỉ có đường kính khoảng 2-3 cm. Tuy nhỏ, nó lại mang năng lượng khổng lồ với nhiệt độ có thể lên tới 30.000°C cao gấp nhiều lần bề mặt Mặt Trời.
Tại Mỹ, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), mỗi năm có khoảng 40 triệu cú sét đánh xuống mặt đất. Tuy nhiên, xác suất một người bị sét đánh là cực kỳ thấp, chưa đến một phần triệu. Dù vậy, trong số những người bị ảnh hưởng, gần 90% vẫn sống sót. Giai đoạn 2006-2021 ghi nhận 444 ca tử vong do sét tại Mỹ.
Ở Việt Nam, theo Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống thiên tai, từ năm 2017 đến tháng 7/2022 đã có 175 trường hợp tử vong do sét một con số cho thấy mức độ nguy hiểm không thể xem nhẹ của hiện tượng tự nhiên này.
Phòng tránh sét hiệu quả nhất vẫn là chủ động nhận biết nguy cơ và tìm nơi an toàn từ sớm. Trong mùa mưa giông, chỉ một chút chủ quan cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trang bị kiến thức đúng không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn có thể cứu sống người khác trong tình huống nguy cấp.
Chủ động theo dõi thời tiết bước phòng tránh đầu tiên
Trước khi tham gia các hoạt động ngoài trời, cần thường xuyên cập nhật dự báo thời tiết. Nếu có cảnh báo dông bão, tốt nhất nên hoãn kế hoạch hoặc đảm bảo nơi đến có chỗ trú ẩn an toàn.
Dông sét thường đến rất nhanh, có thể chỉ trong vòng 10-15 phút, di chuyển với tốc độ lớn. Vì vậy, khi nhận thấy dấu hiệu như mây đen dày, gió mạnh, không khí chuyển lạnh, cần lập tức tìm nơi trú an toàn thay vì chờ mưa lớn mới di chuyển.
Quy tắc “nhìn – nghe” để nhận biết nguy cơ sét
Sét thường xuất hiện với tia chớp và tiếng sấm đi kèm. Một nguyên tắc quan trọng cần nhớ: nếu thời gian giữa tia chớp và tiếng sấm dưới 30 giây, nguy cơ bị sét đánh tại khu vực đó đã rất cao.
Không nên đợi nhìn thấy sét mới di chuyển. Sét có thể đánh cách xa nơi có mưa từ 15-20 km, vì vậy chỉ cần nghe tiếng sấm đầu tiên cũng đã phải coi là tín hiệu nguy hiểm.
Cách xử lý khi ở ngoài trời
Trong trường hợp chưa kịp tìm nơi trú ẩn an toàn, cần ghi nhớ:
– Không trú dưới cây cao hoặc đứng gần khu vực cao hơn xung quanh.
– Tránh xa vật kim loại như xe đạp, hàng rào, máy móc.
– Tìm nơi trũng thấp, tránh đỉnh đồi, sườn núi, khu vực trống trải.
– Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với mặt đất, có thể ngồi thấp, thu gọn cơ thể, không nằm xuống đất
– Tránh xa ao hồ, sông suối, bãi biển và các khu vực có nước.
– Nếu cảm thấy tóc dựng lên hoặc có cảm giác tê rần như nhiễm điện, đó có thể là dấu hiệu sét sắp đánh gần. Cần lập tức ngồi xổm thấp xuống, che tai, tuyệt đối không nằm xuống đất.
Khi ở trong nhà cũng đừng chủ quan
Tránh sét trong nhà an toàn hơn, nhưng không phải tuyệt đối an toàn nếu không tuân thủ đúng cách:
– Tránh đứng gần cửa sổ, cửa ra vào.
– Không sử dụng thiết bị điện không cần thiết trong lúc có giông.
– Hạn chế dùng điện thoại bàn, thiết bị kết nối dây điện hoặc anten ngoài trời.
– Tránh khu vực ẩm ướt như phòng tắm, bồn nước.
– Nên rút phích cắm thiết bị điện khi có dông mạnh.
– Các công trình kiên cố có hệ thống chống sét sẽ là nơi trú ẩn an toàn nhất.
– Sơ cứu người bị sét đánh: phản ứng nhanh có thể cứu mạng.
Sét là dòng điện cực mạnh, có thể gây bỏng, tổn thương thần kinh và tim mạch. Khi gặp nạn nhân bị sét đánh, cần bình tĩnh và xử lý nhanh:
– Kiểm tra hô hấp và nhịp tim.
– Nếu ngừng thở hoặc ngừng tim, cần tiến hành hô hấp nhân tạo và ép tim ngay lập tức.
– Không di chuyển nạn nhân nếu nghi ngờ chấn thương cột sống.
– Che phủ vết bỏng khô, không bôi thuốc dân gian lên vết thương.
– Loại bỏ vật kim loại như đồng hồ, trang sức, quần áo cháy dính nếu an toàn.
– Gọi cấp cứu càng sớm càng tốt.
– Không cho ăn uống nếu nạn nhân bất tỉnh hoặc nôn ói.
Úc trở thành quốc gia tiên phong cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. "Phát súng" ấy mở đường cho hàng loạt quốc gia xem xét các biện pháp tương tự trước việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Câu chuyện cùng Đại sứ Úc tại Việt Nam GILLIAN BIRD không chỉ là cách Úc xây dựng "áo giáp" cho trẻ trên không gian mạng mà có thể là kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam.
* Xin đại sứ cho biết đâu là lý do dẫn đến việc Chính phủ Úc quyết định cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội?
- Luật độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội mang tính tiên phong của Úc bắt đầu có hiệu lực từ tháng 12 năm ngoái, phản ánh cam kết mạnh mẽ của chính phủ về bảo vệ thanh thiếu niên trong kỷ nguyên số.
Quy định độ tuổi tối thiểu 16 dựa trên bằng chứng cho thấy đây là giai đoạn phát triển dễ bị tổn thương. Việc tiếp cận mạng xã hội không kiểm soát khiến trẻ dễ tiếp xúc với tính năng thiết kế có hại và nội dung không phù hợp mà các bạn chưa đủ khả năng xử lý.
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội có liên hệ với tác động tiêu cực tới thanh thiếu niên, nhất là qua nội dung cá nhân hóa bởi thuật toán, lượt like, nội dung vô tận hay ngắn hạn. Điều này có thể dẫn đến sử dụng quá mức, cô lập xã hội, rối loạn giấc ngủ, suy giảm sức khỏe thể chất và tinh thần.
Cũng như giới hạn độ tuổi với phim ảnh và một số sản phẩm khác, cần có những quy tắc an toàn tương tự với trẻ em trên môi trường mạng, giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển, đồng thời cho các em thêm thời gian để xây dựng những kết nối đời thực và các kỹ năng số cần thiết.
* Những quy định cụ thể của Úc là gì? Úc đã phát triển những hoạt động thay thế nào để giúp trẻ em rời xa mạng xã hội?
- Theo luật, các nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ pháp lý ngăn người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản, trách nhiệm tuân thủ thuộc về chính các nền tảng thay vì phụ huynh hay trẻ em. Ủy viên an toàn trực tuyến (eSafety) độc lập của Úc giám sát việc thực thi này.
Các nền tảng bị giới hạn độ tuổi gồm Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok và YouTube phải phát hiện, vô hiệu hóa tài khoản người chưa đủ tuổi, ngăn lách luật và có cơ chế rà soát. Người dưới 16 tuổi vẫn được tiếp cận dịch vụ nhắn tin, nền tảng giáo dục và hỗ trợ sức khỏe.
Vai trò của gia đình và nhà trường cũng rất quan trọng. Phụ huynh được khuyến khích dùng hướng dẫn từ ủy viên eSafety, thiết lập giới hạn lành mạnh và trò chuyện cởi mở về an toàn số. Các trường học ngày càng chú trọng kỹ năng số và hiểu biết thuật toán, giúp học sinh tư duy phản biện và sẵn sàng tham gia thế giới số an toàn khi đủ tuổi.
Úc cũng khuyến khích hoạt động thay thế lành mạnh với cam kết đầu tư 200 triệu AUD (143 triệu USD) cho chương trình "Play Our Way" nhằm thúc đẩy người trẻ, đặc biệt phụ nữ và trẻ em gái tham gia thể thao và gắn kết cộng đồng.
Cùng với đó đầu tư giáo dục năng lực số và an toàn trực tuyến hướng đến mục tiêu rộng hơn là khuyến khích sự cân bằng, để công nghệ là công cụ tích cực chứ không phải nguồn kết nối xã hội hay giải trí chính.
* Nhiều ý kiến ủng hộ cần có quy định cấm trẻ em Việt Nam dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội? Kinh nghiệm nào từ Úc có thể chia sẻ?
- Úc và Việt Nam cùng chia sẻ mối quan tâm đến phát triển kinh tế số và đảm bảo công dân tham gia môi trường mạng một cách an toàn, tự tin. Hai nước đã hợp tác sâu rộng về công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo kinh nghiệm của Úc, các biện pháp an toàn số nên phản chiếu những quy định bảo vệ trẻ em ngoài đời thực như kiểm tra độ tuổi với phim ảnh hay địa điểm nhất định, hạn chế trẻ tiếp xúc với nội dung độc hại trên mạng.
Đi kèm với đó là các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư như hạn chế sử dụng thông tin thu thập cho mục đích xác minh độ tuổi và yêu cầu hủy thông tin sau khi sử dụng.
Úc cung cấp tài liệu an toàn số bằng nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt để các cộng đồng đa ngôn ngữ không bị bỏ lại phía sau.
Úc cũng phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý về an toàn trực tuyến và quyền riêng tư nhằm bảo vệ trẻ em và các quyền kỹ thuật số một cách nhất quán, hiệu quả. Chúng tôi hoan nghênh việc đối thoại với các đối tác trong khu vực gồm cả Việt Nam về vấn đề này.
* Thực tế là không phải phụ huynh nào cũng có thời gian giám sát con sử dụng mạng xã hội...
- Chúng tôi hiểu rằng nhiều phụ huynh không thể luôn giám sát hoạt động trực tuyến của con cái nên thay vì chỉ dựa vào gia đình, trách nhiệm cũng được đặt lên các nền tảng mạng xã hội. Các bộ quy tắc với nội dung yêu cầu tự động hạn chế trẻ em tiếp xúc với nội dung khiêu dâm và độc hại, kể cả khi phụ huynh không thể giám sát thường xuyên.
Song song đó, Úc chú trọng trang bị cho người trẻ "áo giáp tâm lý" thông qua giáo dục kỹ năng số, tư duy phản biện và hiểu biết về thuật toán. Qua đó giúp họ nhận diện nguy cơ "buồng vang" (tình trạng chỉ tiếp xúc với một kiểu quan điểm hoặc những ý kiến giống với quan điểm của chính mình - PV) hay nội dung gây nghiện để chủ động kiểm soát trải nghiệm trực tuyến của bản thân.
* Đã có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả của lệnh cấm và thực tế vẫn có người tìm cách lách luật, vấn đề này được giải quyết thế nào?
- Úc đang tiến hành đánh giá toàn diện và hiểu rằng những thay đổi ở quy mô này sẽ không tạo ra kết quả tức thì mà đây là quá trình dài hạn. Tín hiệu tích cực đến từ các gia đình khi nhiều phụ huynh cho biết luật này đã giúp việc thảo luận về sức khỏe số trở nên tích cực hơn. Họ tự tin hơn khi đặt giới hạn về thời gian và cách sử dụng thiết bị của con trẻ.
Còn quá sớm để nói về tác động đến hoạt động ngoài trời và thời gian sử dụng thiết bị. Úc đang thúc đẩy các lựa chọn thay thế lành mạnh hơn nhằm khuyến khích thanh thiếu niên tham gia nhiều hoạt động thực tế hơn.
Không có hệ thống nào là hoàn hảo và một số người trẻ sẽ cố vượt qua hạn chế. Vì vậy Úc tập trung vào việc chuyển trách nhiệm sang phía ngành công nghiệp thay vì chỉ dựa vào phụ huynh hoặc trẻ em.
Các nền tảng không đáp ứng nghĩa vụ xác minh độ tuổi có thể đối mặt với các biện pháp thực thi từ ủy viên eSafety - người cũng đã ban hành các thông báo thu thập thông tin có giá trị pháp lý, yêu cầu các công ty giải thích biện pháp ngăn người dùng dưới tuổi truy cập nhằm đảm bảo minh bạch.
An toàn trực tuyến là thách thức luôn thay đổi và đòi hỏi sự thích ứng liên tục, vì vậy luật này được thiết kế nhằm tạo ra các cơ chế trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn, cho phép các phương thức quản lý phát triển song hành cùng công nghệ.
Ngày 10/5, hàng nghìn người dân trong và ngoài tỉnh Cà Mau tề tựu về Vườn quốc gia U Minh hạ tham gia chuỗi sự kiện “Hương rừng U Minh”.
Đây là một trong những hoạt động văn hóa, du lịch, thể thao xuyên rừng đặc sắc của vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.
Điểm nhấn của sự kiện là các hoạt động mang đậm nét đặc trưng vùng đất U Minh hạ như chạy việt dã và đi bộ xuyên rừng, bơi đua xuồng ba lá, thử thách đi cầu khỉ,…
Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, hoạt động thử thách đi qua cầu khỉ diễn ra trong không khí hết sức sôi nổi. Hàng trăm người dân cùng nhau trổ tài đi qua cầu khỉ làm bằng cây tre dài khoảng 5m, bắc qua con mương trong rừng U Minh.
Người nào đi qua cây cầu khỉ mà không té xuống mương sẽ nhận được phần thưởng 500.000 đồng. Số lượng người tham gia khá đông nhưng số người đi qua được cây cầu khỉ này rất ít.
Trong lúc người thử thách đi qua cầu, xung quanh có đông đảo khán giả hò reo cổ vũ rất sôi nổi.
Chị Bùi Bé Trúc (trú tại xã Khánh An, tỉnh Cà Mau) cho biết, chị rất vui khi tỉnh tổ chức các hoạt động ở rừng U Minh hạ để người dân đến vui chơi giải trí, góp phần có thêm điểm nhấn cho ngành du lịch ở địa phương.
Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, nhấn mạnh sự kiện “Hương rừng U Minh” không đơn thuần là một lễ hội, mà là lời khẳng định về khát vọng vươn mình của vùng đất cực Nam của Tổ quốc.
Đồng thời, giới thiệu vẻ đẹp đặc trưng của rừng tràm U Minh, hệ sinh thái đất ngập nước, văn hóa sông nước Nam bộ thông qua giới thiệu mô hình nghề truyền thống như gác kèo ong, bắt cá đồng; tái hiện đời sống cư dân vùng rừng tràm với nét ẩm thực dân dã, đờn ca tài tử và các hoạt động sinh hoạt văn hóa đặc trưng.
Tử Cấm Thành là cung điện hoàng gia nổi tiếng bậc nhất tại Bắc Kinh, từng là nơi sinh sống và làm việc của 24 vị hoàng đế thuộc hai triều đại Minh và Thanh. Đây được xem là một trong những quần thể kiến trúc cổ đại đồ sộ và hoàn chỉnh nhất còn tồn tại trên thế giới.
Ngày nay, nơi đây không chỉ là di sản văn hoá thế giới được UNESCO công nhận mà còn là một trong những bảo tàng lịch sử nghệ thuật quan trọng nhất, lưu giữ hơn một triệu hiện vật quý giá như tranh cổ, gốm sứ, đồ đồng...
Ẩn sau từng chi tiết trong Tử Cấm Thành là những tầng ý nghĩa sâu xa mà không phải ai cũng nhận ra. Ngay cả những tượng sư tử đá tưởng chừng chỉ để trang trí cũng mang trong mình thông điệp văn hoá đặc biệt của hoàng triều xưa.
Điều thú vị khi bước vào các cổng cung điện trong Tử Cấm Thành, dễ dàng bắt gặp những cặp sư tử đồng mạ vàng uy nghi đứng chầu hai bên lối vào. Chúng không chỉ là vật trang trí mà còn mang ý nghĩa phong thuỷ và quyền lực rất rõ ràng.
Sư tử vốn được xem là biểu tượng của sức mạnh, sự bảo hộ và uy quyền hoàng gia. Vì vậy, chúng được đặt trước các cung điện với nhiệm vụ trấn giữ, xua đuổi tà khí và bảo vệ sự bình an cho hoàng cung.
Mỗi cặp sư tử thường gồm một con đực và một con cái, được tạo hình tinh xảo với bờm dày, móng vuốt sắc, cổ đeo chuông và tư thế oai nghiêm. Không chỉ vậy, cách bài trí cũng được quy định rất chặt chẽ, từ hướng đặt cho đến vị trí bên trái, bên phải, đều không được phép sai lệch.
Điểm khiến nhiều người thắc mắc nhất chính là đôi tai cụp xuống của những bức tượng sư tử trong Tử Cấm Thành. Thay vì dáng vẻ gầm gừ, cảnh giác như biểu tượng quyền lực thông thường, chúng lại mang dáng vẻ "lắng nghe" một cách dè dặt.
Điều thú vị theo quan niệm trong triều đình nhà Thanh, chi tiết này không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn ẩn chứa thông điệp chính trị. Hoàng đế muốn nhấn mạnh sự nghiêm ngặt trong việc quản lý triều chính: quan lại và đặc biệt là phi tần trong hậu cung tuyệt đối không được tham gia bàn luận chính sự.
Tai cụp xuống được hiểu như lời nhắc nhở mang tính biểu tượng: không nghe chuyện triều chính, không bàn việc quốc gia, giữ đúng vị trí của mình trong hệ thống quyền lực.
Bên cạnh đó sư tử đá còn được xem là linh vật phong thuỷ quan trọng. Người xưa tin rằng chúng có khả năng xua đuổi tà khí, bảo vệ sự thịnh vượng cho hoàng gia.
Chính vì vậy, nếu một tượng sư tử bị hư hỏng hoặc mất đi, triều đình sẽ thay thế cả cặp mới để đảm bảo sự cân bằng và linh khí.
Các tượng sư tử luôn được đặt hướng ra ngoài hoặc hướng về cổng chính, như một cách "canh giữ" toàn bộ không gian cung điện khỏi những điều không may.
Tử Cấm Thành hiện là một trong những điểm du lịch đông khách nhất thế giới. Trung bình, nơi đây đón khoảng 16–19 triệu lượt khách mỗi năm, và được giới hạn tối đa khoảng 80.000 lượt khách mỗi ngày để bảo tồn di tích.
Con số thực tế có thể thay đổi theo mùa du lịch, nhưng luôn ở mức rất cao, cho thấy sức hút đặc biệt của quần thể cung điện hoàng gia này.
