Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý, không chỉ vì tính đúng sai của vụ việc, mà còn là một thực tế đáng lo ngại: “Nhiều sinh viên đi làm thêm nhưng không thực sự biết mình có những quyền gì”.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, cho biết việc sinh viên làm thêm có phải tham gia bảo hiểm bắt buộc hay không phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của quan hệ lao động.
Theo ông Tín, đáng chú ý, Điểm l, Khoản 1, Điều 2 của luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định, người lao động làm không trọn thời gian vẫn phải tham gia bảo hiểm bắt buộc nếu có mức lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng bảo hiểm (mức lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
Liên quan đến trường hợp sinh viên vừa đi học, vừa đi làm, luật sư cho biết thêm theo Khoản 10, Điều 1 và Khoản 5, Điều 13 của luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, nếu một người đồng thời thuộc nhiều nhóm tham gia bảo hiểm y tế, sẽ đóng theo nhóm có thứ tự ưu tiên cao hơn. Trong đó, nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng được xếp trước nhóm học sinh, sinh viên. Điều này đồng nghĩa với việc khi sinh viên ký hợp đồng lao động và thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc, sẽ phải tham gia bảo hiểm y tế theo doanh nghiệp thay vì theo nhà trường.
Về vấn đề đóng trùng bảo hiểm y tế, theo Khoản 2.5 và Điều 20 Quyết định 595/QĐ-BHXH, trường hợp người tham gia đóng trùng sẽ được cơ quan bảo hiểm xã hội hoàn trả phần tiền đã đóng thừa.
Làm rõ thêm về việc doanh nghiệp yêu cầu người lao động hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm trước khi trả lương, luật sư Nguyễn Trung Tín khẳng định đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập và không thể thay thế cho nhau.
Cụ thể, theo Điều 102 bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được khấu trừ tiền lương trong một số trường hợp nhất định, như để bồi thường thiệt hại do người lao động làm hư hỏng tài sản, thiết bị.
“Pháp luật không cho phép doanh nghiệp tự ý giữ lương của người lao động như một hình thức ‘bảo đảm’ cho các nghĩa vụ khác, bao gồm cả nghĩa vụ bảo hiểm”, luật sư Nguyễn Trung Tín nhấn mạnh.
Theo luật sư, tiền lương là quyền lợi gắn liền với công sức lao động và phải được chi trả đầy đủ, đúng thời hạn.
“Việc chưa hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm (nếu có) cần được xử lý thông qua cơ chế đối chiếu, truy thu hoặc thỏa thuận rõ ràng, chứ không thể trở thành lý do để trì hoãn hoặc từ chối trả lương”, ông cho biết.
Trên thực tế, việc sinh viên đi làm thêm từ sớm không còn xa lạ, nhưng không phải ai cũng được tiếp cận đầy đủ thông tin về hợp đồng lao động hay bảo hiểm.
Phạm Thị Quyên, sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, hiện đang làm thêm tại một cửa hàng trang sức trong trung tâm thương mại, cho biết bản thân chưa được ký hợp đồng lao động chính thức.
“Mình cũng không hiểu rõ lắm về quyền lợi, chỉ biết là nếu được ký hợp đồng thì sẽ có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và có thêm tháng lương thứ 13”, Quyên chia sẻ.
Trong khi đó, Nguyễn Trung Kiên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng TP.HCM, hiện làm bán thời gian tại một quán cà phê, cũng cho biết mình chưa từng ký hợp đồng lao động.
“Mình cũng có biết sơ qua về quyền lao động, nhưng nghĩ làm việc làm bán thời gian thì không quá quan trọng. Chủ yếu làm thêm kiếm tiền nên em cũng không để ý nhiều đến chuyện hợp đồng”, Kiên nói.
Những chia sẻ này cho thấy một điểm chung: nhiều sinh viên bước vào thị trường lao động với tâm lý “làm tạm”, từ đó dễ bỏ qua quyền lợi của chính mình.
Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Bích, Trưởng bộ môn luật lao động (Trường ĐH Luật TP.HCM), sinh viên và lao động trẻ thường gặp bất lợi do thiếu hiểu biết và kinh nghiệm: Không phân biệt rõ các loại hợp đồng, không quan tâm đến quyền lợi bảo hiểm, không lưu giữ thông tin làm việc và ngại va chạm khi có tranh chấp.
Đặc biệt, tâm lý “làm thêm cho vui” hoặc “chỉ làm tạm thời” khiến nhiều người chấp nhận làm việc mà không có hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích nhận định: “Dù là lao động toàn thời gian hay bán thời gian, khi đã có quan hệ lao động thì quyền và nghĩa vụ của các bên đều được pháp luật điều chỉnh. Việc không ký hợp đồng hoặc không quan tâm đến hợp đồng có thể khiến người lao động rơi vào thế bất lợi khi xảy ra tranh chấp”.
Theo bà, nhiều sinh viên hiện nay chưa có thói quen tìm hiểu quy định pháp luật lao động từ sớm, dẫn đến việc dễ chấp nhận những điều kiện làm việc thiếu rõ ràng.
“Người lao động không đi xin việc, mà đang trao đổi giá trị sức lao động của mình. Khi không nhận thức được điều này, họ dễ chấp nhận những điều kiện bất lợi”, bà nhấn mạnh.
Xung quanh việc lao động trẻ cần làm gì để tự bảo vệ mình? Trao đổi thêm về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Bích cho biết trong trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động được khuyến nghị: Kiểm tra hợp đồng, bảng lương; trao đổi trực tiếp với quản lý; lưu giữ bằng chứng làm việc; liên hệ cơ quan chức năng nếu cần.
Ghi nhận của phóng viên Thanh Niên tại một số trung tâm đào tạo kỹ năng tại TP.HCM cho thấy nhiều nơi đã bắt đầu tuyển sinh các khóa học kỹ năng giao tiếp cho trẻ dịp hè. Các lớp học thường được chia theo độ tuổi và tổ chức với quy mô nhỏ để giáo viên dễ theo sát học viên.
Tại Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM (21 Phạm Ngọc Thạch, P.Xuân Hòa), các khóa học kỹ năng, năng khiếu dành cho trẻ dịp hè đã bắt đầu tuyển sinh. Trong đó, lớp MC nhí cơ bản và MC nhí nâng cao sẽ được mở xuyên suốt 3 tháng hè.
Trao đổi trực tiếp với người viết, bà Đoàn Thanh Hằng, Trưởng phòng đào tạo tại Nhà văn hóa Thanh niên, cho biết ở lớp MC nhí cơ bản, mục tiêu chính là giúp các bé rèn luyện sự tự tin, dạn dĩ trong giao tiếp và biết trình bày vấn đề một cách rõ ràng. Trong khi đó, lớp nâng cao hướng đến kỹ năng làm chủ sân khấu, xử lý tình huống, tương tác, thực hành talkshow...
Theo bà Hằng, khóa học này dành cho học viên từ 10 - 14 tuổi, kéo dài 10 buổi và học vào thứ 7, chủ nhật theo hai khung giờ 9 - 11 giờ hoặc 15 - 17 giờ. Học phí dao động từ 2,5 triệu đồng đến hơn 3 triệu đồng tùy lớp cơ bản hoặc nâng cao.
Không chỉ các đơn vị công lập, mà tại các trung tâm đào tạo năng khiếu tư nhân cũng sôi nổi vào dịp hè. Tại Trung tâm đào tạo năng khiếu Lê Tú (P.Tân Sơn Nhì), theo ghi nhận thực tế của chúng tôi, vào buổi tối khu vực lớp học khá nhộn nhịp với đông học viên tham gia các lớp năng khiếu.
Trong lớp học MC, giao tiếp, có khoảng 7 - 8 học viên lần lượt cầm micro thực hành nói trước lớp dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên. Một số bé còn khá rụt rè ở những phần đầu nhưng dần mạnh dạn hơn khi được cô giáo động viên tương tác. Không khí lớp học diễn ra sôi nổi.
Theo chị Lê Thị Kim Hoa, quản lý trung tâm, khóa học MC, giao tiếp dành cho trẻ từ 5 tuổi trở lên và được chia theo từng nhóm tuổi để phù hợp tâm lý, khả năng của các bé.
Cụ thể, trung tâm có lớp dành cho trẻ từ 5 - 11 tuổi và lớp MC teen cho học viên từ 12 tuổi trở lên. “Học phí hiện dao động từ 1 - 1,1 triệu đồng/tháng. Học tối thiểu 8 buổi/tháng, tùy vào từng tháng mà số buổi học có thể dao động thêm. Trung tâm có 1 buổi học thử miễn phí cho học viên mới và giảm 5% học phí khi đăng ký theo gói 3 tháng”, chị Hoa cho biết.
Theo chị Hoa, ngoài kỹ năng dẫn chương trình, khóa học còn giúp trẻ rèn sự tự tin, phản xạ, khả năng biểu đạt cảm xúc, kết nối và làm việc cùng bạn bè. “Mục tiêu của lớp học không chỉ là học làm MC mà còn giúp các con phát triển sự tự tin và kỹ năng giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày”, chị Hoa nói.
Ngoài các buổi học trên lớp, trung tâm còn tổ chức những sân chơi thực tế như hội thi “MC Kids Talent” để các bé có cơ hội trực tiếp dẫn chương trình và trải nghiệm sân khấu.
Là giáo viên dạy kỹ năng giao tiếp, MC tại Trung tâm đào tạo năng khiếu Lê Tú, Hoàng Ngọc Trâm (28 tuổi), cho biết khi bắt đầu học, nhiều bé khá nhút nhát và chưa dám trình bày suy nghĩ của mình.
“Khi dạy cho các bé, đầu tiên mình sẽ rèn sửa phát âm để không nói ngọng hay giọng địa phương. Sau đó các bé sẽ được học thuyết trình, dẫn chương trình, đọc voice quảng cáo, kỹ năng tranh biện, hùng biện, biên tập nội dung…”, Trâm chia sẻ.
Theo Trâm, sau thời gian học, nhiều bé trở nên dạn dĩ hơn và bắt đầu chủ động nói lên suy nghĩ của mình. “Có những bạn buổi đầu đi học rất nhút nhát, thấy phòng lạnh hay muốn đi vệ sinh cũng không dám xin cô”, Trâm kể.
Trong khi đó, tại Trung tâm đào tạo kỹ năng sống Ý Tưởng Việt, các khóa MC nhí dịp hè cũng đang được mở tại hai cơ sở ở P.Phú Thạnh và P.Tân Sơn Nhì.
Theo chị Nguyễn Thị Thanh Huyền, phó quản lý tại chi nhánh P.Tân Sơn Nhì, khóa học MC nhí dành cho trẻ từ 7 - 11 tuổi, học 2 buổi/tuần với tổng cộng 16 buổi và mỗi buổi kéo dài 90 phút. Học phí 2 triệu đồng/khóa. Trung tâm đang áp dụng ưu đãi giảm 10% cho học viên đăng ký trước ngày 5.6 và cho học thử miễn phí 1 buổi.
Ngoài kỹ năng dẫn chương trình, theo Huyền, các bé còn được rèn luyện kỹ năng phát âm, luyện giọng, biểu đạt cảm xúc, xử lý tình huống, hoạt náo sân khấu và thực hành ghi hình.
“Mỗi lớp có khoảng 12 học viên để giáo viên có thể theo sát từng bé trong suốt quá trình học. Các em được hướng dẫn từ giọng nói, phong thái, biểu cảm đến kỹ năng trình bày trước đám đông. Đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm dẫn chương trình và làm truyền thông cũng giúp học viên được tiếp cận nhiều kỹ năng thực tế, từ đó tự tin hơn trong giao tiếp và thể hiện bản thân”, Huyền cho biết.
Trước khi bén duyên với ca cao, Nhật Trường là thợ cơ khí, làm nghề sửa tàu biển và kinh doanh dịch vụ ăn uống tại Phú Quốc. Một lần đến thăm các vùng trồng ca cao ở miền Tây, anh bị cuốn hút bởi mùi thơm của hạt lên men và câu chuyện tâm huyết của người nông dân.
"Tôi nhận ra Việt Nam có đầy đủ điều kiện để tạo nên những thanh sô cô la mang hồn riêng, từ đất đai, khí hậu đến con người", anh Trường nhớ lại.
Từ đó, anh bắt đầu hành trình khám phá thế giới sô cô la một lĩnh vực hoàn toàn khác với ngành học của mình. Những ngày đầu, mọi thứ chỉ là thử nghiệm thủ công trong căn bếp nhỏ. Nhờ nền tảng cơ khí, anh mày mò chế tạo máy móc sản xuất, giảm chi phí so với thiết bị nhập khẩu đắt đỏ.
Đến năm 2023, anh chính thức mở xưởng tại Phú Quốc. Vượt qua những khó khăn về vốn và kỹ thuật, anh đầu tư hơn 500 triệu đồng xây dựng dây chuyền sản xuất bán tự động, dần mở rộng quy mô. Đến nay, cơ sở có hơn 30 lao động và nhóm cộng sự gồm 3 người: Huỳnh Thị Hằng, Trần Bảo Trọng và Đinh Trọng Tươi.
Những ngày đầu khởi nghiệp, việc làm sô cô la đối với anh Trường và các cộng sự chẳng hề dễ dàng. Cả nhóm phải tự mày mò từng công đoạn, từ chọn hạt, phơi, rang cho đến nghiền mịn, chỉ để cho ra một mẻ sô cô la đạt yêu cầu. Mỗi viên sô cô la là kết quả của hàng trăm giờ lao động miệt mài dưới nắng, là sự kiên trì vượt qua thất bại để giữ trọn hương vị tinh khiết nhất của hạt ca cao Việt.
Triết lý phát triển là "từ hạt đến thanh" (Bean to Bar) kiểm soát toàn bộ quy trình từ chọn hạt ca cao, lên men, rang, nghiền, đến tạo hình sản phẩm. "Chúng tôi đồng hành cùng nông dân, chuyên gia lên men và nhà rang xay để tạo ra hạt ca cao chất lượng, nuôi dưỡng hệ sinh thái bền vững", anh Trường chia sẻ.
Ở miền Tây, cây ca cao phát triển trên nền đất phù sa, cho vị chua dịu nhẹ; trong khi ở Tây Nguyên và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), ca cao trồng trên đất đỏ bazan cho hương trái cây đặc trưng, mạnh mẽ và sâu vị. Anh chọn nguyên liệu chủ yếu từ Tây Nguyên, kết hợp phương pháp lên men tự nhiên để giữ trọn hương ca cao thuần khiết. Mỗi thanh sô cô la ra đời là sự kết tinh của hạt, đất và bàn tay người Việt.
Không chỉ dừng ở chất lượng mà còn mang đến câu chuyện văn hóa Việt trong từng chi tiết thiết kế. Bao bì được lấy cảm hứng từ tranh Hàng Trống, họa tiết vải Nam bộ và biểu tượng dân gian, tạo nên diện mạo sang trọng mà vẫn đậm đà bản sắc.
Anh Trường cho biết: "Mỗi vùng đất ở Việt Nam đều có một câu chuyện riêng và chúng tôi kể lại điều đó bằng hương vị sô cô la". Ví dụ, sô cô la Hội An mang hương ngũ vị hương, gợi nhớ quá khứ nơi đây từng là "cảng gia vị" sầm uất, bao bì in hình cửa sổ gỗ và hoa giấy phố cổ. Sô cô la xoài Nha Trang kết hợp họa tiết người Chăm, vừa hiện đại vừa gợi nét văn hóa xưa.
Sản phẩm đặc trưng nhất là sô cô la tiêu Phú Quốc - sự kết hợp giữa vị cay nhẹ của tiêu bản địa và vị đắng ngọt hài hòa của ca cao, tạo nên hương vị chỉ có ở đảo ngọc. Chỉ sau một năm hoạt động, thương hiệu của anh đã ghi dấu ấn khi giành giải nhất bảng B cuộc thi Dự án khởi nghiệp dưới 5 năm, với phần thưởng trị giá 150 triệu đồng cùng gói hỗ trợ truyền thông và kết nối thị trường.
Thương hiệu hiện có mặt tại nhiều khách sạn 5 sao và siêu thị trên toàn quốc. Vùng nguyên liệu liên kết trải dài từ miền Tây, TP.HCM đến Tây Nguyên, hướng đến mục tiêu xuất khẩu sang Hàn Quốc và Thái Lan. "Chúng tôi không chỉ bán sô cô la, mà còn giúp khách hàng khám phá văn hóa Việt Nam. Xưởng sản xuất kiêm khu trải nghiệm mở cửa đón du khách, nơi họ có thể tự tay làm sô cô la và hiểu hơn về hành trình "từ hạt đến thanh", anh Trường nói.
Không dừng lại ở sản xuất, anh còn tổ chức chuỗi sự kiện "Kết hợp sô cô la" (Chocolate Pairing) tại các khu nghỉ dưỡng và khách sạn cao cấp ở Phú Quốc, nơi du khách, đầu bếp và nghệ sĩ cùng khám phá sự hòa quyện giữa sô cô la Việt với ẩm thực, âm nhạc và nghệ thuật.
Hiện, mỗi tháng, thương hiệu của anh cung cấp ra thị trường 1 - 2 tấn sô cô la, với hơn 12 hương vị và 20 dòng sản phẩm khác nhau. Các dòng sản phẩm đặc biệt như sô cô la trà xanh hoa ngọc lan, sô cô la tiêu Phú Quốc luôn "cháy hàng". "Chúng tôi tin rằng, sô cô la Việt không chỉ là một sản phẩm, mà là hành trình kết nối con người với đất đai là lời kể ngọt ngào về bản sắc dân tộc", anh Trường chia sẻ với niềm tin vững chắc vào tương lai của cây ca cao Việt Nam.
Gắn bó với nghề nhiếp ảnh từ năm 2014, anh Nguyễn Phạm Tuân (30 tuổi, TP.HCM), từng quen với nhịp sống đảo lộn khi làm việc chủ yếu vào ban đêm trước khi tìm đến tập thể hình. Những buổi thức khuya chỉnh ảnh, thói quen ăn đêm kéo dài cùng việc thiếu vận động khiến cân nặng tăng không kiểm soát. Chỉ trong khoảng 2 năm, anh tăng tới 55 kg mà không nhận ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề.
Anh Tuân kể bước ngoặt đến vào ngày 1.6.2025, khi cân nặng chạm mốc 128 kg. Kết quả khám sức khỏe tổng quát cho thấy anh bị gan nhiễm mỡ, mỡ máu cao cùng nhiều dấu hiệu liên quan đến béo phì. “Lúc đó mình nhận ra nếu không thay đổi, mọi thứ sẽ đi quá xa”, anh Tuân nhớ lại.
Không chọn con đường giảm cân cấp tốc, anh Tuân cho biết bắt đầu xây dựng lại toàn bộ lối sống. Từ chế độ ăn uống đến sinh hoạt hằng ngày đều được kiểm soát chặt chẽ. Anh loại bỏ thói quen ăn khuya, ưu tiên thực phẩm lành mạnh và cân đối dinh dưỡng. Song song đó là lịch tập luyện cường độ cao, trung bình 4 tiếng đồng hồ mỗi ngày, 6 buổi mỗi tuần.
Anh Tuân cho biết những ngày đầu tự mày mò tập luyện, kiên trì duy trì thói quen mới dù cơ thể chưa thích nghi. Khi đặt mục tiêu thi đấu thể hình, anh có thêm sự đồng hành của em trai trong vai trò huấn luyện viên, hỗ trợ xây dựng giáo án phù hợp suốt 6 tháng.
Theo anh Tuân, hành trình này không thiếu những thời điểm chông chênh. Áp lực, mệt mỏi và cảm giác muốn bỏ cuộc nhiều lần xuất hiện. Tuy nhiên, sự động viên từ gia đình, đặc biệt là ba mẹ, trở thành điểm tựa để anh tiếp tục.
“Khó khăn lớn nhất không phải là bài tập hay chế độ ăn, mà là việc mình có đủ kỷ luật để theo đến cùng hay không. Ý chí quyết định gần như toàn bộ kết quả”, anh Tuân chia sẻ.
Sau 9 tháng, cân nặng giảm từ 128 kg xuống còn 71 kg, tương đương 57 kg được cắt giảm. Không chỉ thay đổi về ngoại hình, các chỉ số sức khỏe của anh cũng cải thiện rõ rệt, tinh thần tích cực và ổn định hơn.
Anh Tuân cho biết với chiều cao 1,7 m và thể trạng hiện tại, đang hoàn thiện những bước cuối để tham gia giải thể hình tại Đại hội thể dục thể thao TP.HCM 2026. Tuân nói đây là lần đầu anh bước lên sân khấu thi đấu, nên không đặt nặng thành tích.
Theo anh Tuân, giá trị lớn nhất của hành trình không nằm ở huy chương mà ở việc vượt qua chính mình. Từ một người từng đánh mất cân bằng vì công việc, anh đã xây dựng lại lối sống khoa học, duy trì kỷ luật và kiểm soát bản thân tốt hơn.
Từ trải nghiệm cá nhân, anh cho rằng giảm cân bền vững không có bí quyết đặc biệt, mà là sự lặp lại của những điều cơ bản trong thời gian dài. Ăn uống khoa học, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, hạn chế đồ dầu mỡ, tập luyện đều đặn kết hợp giữa cardio và tập tạ, ngủ đủ giấc, giữ tinh thần ổn định là những yếu tố cốt lõi.
Anh Tuân cũng nhấn mạnh rằng nhiều người thất bại không phải vì phương pháp sai, mà vì thiếu sự kiên trì. Khi cơ thể chưa kịp thay đổi, tâm lý dễ dao động và bỏ cuộc giữa chừng.
“Không ai có thể làm thay mình trong hành trình này. Khi giữ được kỷ luật mỗi ngày, kết quả sẽ đến”, anh Tuân nói.
