Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện Mỹ hôm 11/6 công bố dự thảo chi tiêu quốc phòng cho năm tài chính 2027, trong đó có điều khoản cấm không quân Mỹ loại biên quá 2 trinh sát cơ U-2S trong giai đoạn này.
Dự luật còn chi 81 triệu USD cho hoạt động bảo dưỡng cấp độ nhà máy để “khôi phục đầy đủ” 4 chiếc U-2S. Chưa rõ tình trạng hoạt động hiện tại của số máy bay này.
Bảo dưỡng cấp độ nhà máy là quy trình chuyên sâu, đòi hỏi tháo dỡ hoàn toàn và kiểm tra mọi chi tiết máy bay. Sơn và các vật liệu bọc ngoài vỏ máy bay cũng được phủ lại. Hoạt động nâng cấp và chỉnh sửa cũng thường được thực hiện trong quá trình bảo dưỡng cấp độ nhà máy.
Động thái diễn ra sau khi không quân Mỹ xóa bỏ hoàn toàn hạng mục dành cho hoạt động vận hành và bảo dưỡng đối với máy bay U-2 trong đề xuất ngân sách năm tài chính 2027. Điều này phản ánh ý định loại bỏ toàn bộ phi đội U-2 của không quân Mỹ.
Quân chủng này hiện biên chế 23 chiếc U-2, trong đó có ba chiếc TU-2S chuyên làm nhiệm vụ huấn luyện.
Trong báo cáo thường niên về cấu trúc lực lượng công bố hồi tháng 5, Lầu Năm Góc cho biết không quân Mỹ sẽ loại biên toàn bộ 23 máy bay U-2 vì chúng không còn phù hợp với “các xung đột quy mô lớn trong tương lai”, thêm rằng tiếp tục sử dụng mẫu phi cơ này sẽ gây ra “những rủi ro lớn về hậu cần, an toàn và tài chính”.
“Quyết định cho phép phân bổ lại nguồn lực tài chính để tài trợ cho các yêu cầu quan trọng và có mức độ ưu tiên cao hơn đối với không quân, đẩy nhanh nỗ lực hiện đại hóa trên những lĩnh vực then chốt khác. Tiếp tục vận hành đội U-2 sẽ đòi hỏi khoản đầu tư đáng kể nhằm giải quyết các vấn đề mang tính hệ thống, trong đó có năng lực sản xuất giảm sút, thiếu vật liệu và rủi ro an toàn vốn có đối với một hệ thống đã cũ”, báo cáo có đoạn.
U-2 là trinh sát cơ tầm cao của quân đội Mỹ, do Lockheed phát triển và thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 8/1955. Phiên bản U-2S có thể hoạt động ở độ cao trên 24 km, đạt tầm bay hơn 11.000 km và được trang bị nhiều hệ thống cảm biến.
Hoài nghi về khả năng sống sót của U-2 trước vũ khí phòng không đối phương là điều không mới, nhất là khi nhiều chiếc từng bị Liên Xô, Trung Quốc và Cuba bắn hạ trong Chiến tranh Lạnh.
Các đối thủ của Mỹ như Nga, Trung Quốc và Iran cũng đang phát triển, đưa vào sử dụng những hệ thống phòng không hiện đại, mở rộng vùng chống tiếp cận và chống xâm nhập. Điều này khiến khu vực thu thập thông tin tình báo của U-2 ngày càng bị thu hẹp.
Mẫu phi cơ này cũng ngày càng cũ kỹ và tốn nhiều chi phí hơn để bảo trì cũng như vận hành, do không có máy bay nào được xuất xưởng kể từ năm 1989.
Đây không phải lần đầu không quân Mỹ tìm cách loại biên máy bay U-2. Dù vậy, quốc hội Mỹ đã nhiều lần can thiệp để ngăn không quân loại biên toàn bộ lực lượng U-2, do lo ngại động thái có thể làm xuất hiện khoảng trống về năng lực tình báo, giám sát và trinh sát trên không.
Theo tờ New York Times, tối 12-5 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chào đón ông Jesen Huang - CEO của hãng chip khổng lồ Nvidia - lên chuyên cơ Air Force One khi ông lên đường tới Bắc Kinh dự hội nghị thượng đỉnh với nhà lãnh đạo Trung Quốc.
Ông Huang, người đứng đầu công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới, ban đầu không có tên trong danh sách các lãnh đạo doanh nghiệp dự kiến tháp tùng tổng thống.
Tuy nhiên sau khi thấy thông tin về sự vắng mặt này, ông Trump đã gọi điện trực tiếp cho vị CEO vào sáng cùng ngày và đưa ra lời mời, theo một nguồn thạo tin.
Ông Huang đã bay tới Alaska (Mỹ) vào tối 12-5 và lên chuyên cơ Air Force One trong thời gian máy bay dừng để trung chuyển.
"Ông Jensen tham dự hội nghị thượng đỉnh theo lời mời của Tổng thống Trump nhằm ủng hộ nước Mỹ và các mục tiêu của chính quyền", người phát ngôn Công ty Nvidia cho biết.
Trước đó ngày 11-5, Nhà Trắng công bố danh sách 16 giám đốc điều hành tháp tùng chuyến đi của ông Trump đến Bắc Kinh, trong đó có ông Tim Cook của Apple, ông Larry Fink của BlackRock cùng lãnh đạo nhiều tập đoàn khác đang xúc tiến các thỏa thuận với Trung Quốc - nhưng không có tên ông Huang.
Sự vắng mặt này nhanh chóng thu hút sự chú ý tại Thung lũng Silicon và Washington, bởi ông Huang được biết đến là người có quan hệ chặt chẽ với ông Trump và từng đóng vai trò cầu nối giữa Washington và Bắc Kinh.
Gần một năm qua, ông liên tục vận động hành lang với các quan chức ở cả hai phía nhằm tạo điều kiện để Nvidia được phép bán chip trí tuệ nhân tạo cho Trung Quốc.
Chip của Nvidia là yếu tố then chốt thúc đẩy làn sóng AI đang định hình lại nền kinh tế toàn cầu, được các chính phủ và doanh nghiệp trên khắp thế giới săn đón.
Song việc xuất khẩu mặt hàng này sang Trung Quốc vẫn là vấn đề gây tranh cãi gay gắt ở Washington.
Mùa hè năm ngoái, ông Trump phê duyệt thương vụ bán thế hệ chip cũ hơn của Nvidia cho Trung Quốc và dự tính thu một phần lợi nhuận, nhưng đến nay phía Bắc Kinh vẫn chưa phê duyệt bất kỳ đơn hàng nào.
Một số nghị sĩ Cộng hòa đã thúc đẩy các dự luật nhằm siết chặt phạm vi giao dịch này, trong khi các quan chức trong chính quyền cũng từng can thiệp để ngăn ông Trump cấp phép xuất khẩu những dòng chip tiên tiến hơn, với lý do an ninh quốc gia.
Trong bài đăng trên Truth Social ngày 25.5, Tổng thống Trump cho hay ông đã trao đổi với lãnh đạo các nước trên, cùng Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Bahrain, hai quốc gia từng tham gia Hiệp định Abraham trong nhiệm kỳ đầu của ông.
"Tôi yêu cầu tất cả các quốc gia ngay lập tức ký kết Hiệp định Abraham. Nếu Iran ký thỏa thuận này với tôi, với tư cách Tổng thống Mỹ, tôi sẽ rất vinh dự nếu họ cũng trở thành một phần của liên minh thế giới chưa từng có này", theo AFP dẫn bài đăng của ông Trump.
Hiệp định Abraham là khuôn khổ do chính quyền Tổng thống Trump thúc đẩy năm 2020 nhằm bình thường hóa quan hệ giữa Israel và một số nước Ả Rập, gồm UAE, Bahrain, Morocco và Sudan. Ông Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn mở rộng thỏa thuận này nếu trở lại Nhà Trắng.
Tuy nhiên, đề xuất mới của ông Trump được cho là khó nhận được phản ứng tích cực trong ngắn hạn, nhất là khi dư luận tại nhiều nước Hồi giáo vẫn bất bình sâu sắc trước chiến dịch quân sự của Israel ở Gaza.
Pakistan đã bác bỏ khả năng tham gia. Theo Reuters dẫn một nguồn tin Pakistan, tuyên bố của ông Trump phản ánh nỗ lực gắn tiến trình ngừng bắn với Iran vào mục tiêu mở rộng Hiệp định Abraham, nhưng 2 vấn đề này "không liên quan và không thể liên quan với nhau". "Pakistan không bị ép buộc phải tuân theo bất kỳ yêu cầu nào như vậy", theo nguồn thạo tin.
Các nước liên quan hiện chưa công khai bình luận về bài đăng của ông Trump.
Đối với Ả Rập Xê Út, việc công nhận Israel là vấn đề đặc biệt nhạy cảm. Riyadh từ lâu khẳng định sẽ không bình thường hóa quan hệ với Israel nếu không có một lộ trình rõ ràng hướng tới nhà nước Palestine. Với vị thế là nơi có hai thánh địa Mecca và Medina, bất kỳ bước đi nào của Ả Rập Xê Út đối với Israel đều mang ý nghĩa chính trị, tôn giáo và an ninh sâu rộng.
Đối với Ả Rập Xê Út, việc công nhận Israel sẽ không chỉ là một cột mốc ngoại giao, mà còn là một vấn đề an ninh quốc gia vô cùng nhạy cảm, gắn liền với việc giải quyết một trong những cuộc xung đột lâu đời và khó hòa giải nhất trong khu vực.
Trong khi đó, Ai Cập, Jordan và Thổ Nhĩ Kỳ đã có quan hệ ngoại giao với Israel, nhưng các mối quan hệ này trở nên căng thẳng kể từ khi chiến sự Gaza bùng phát.
Ông Trump nói các cuộc đàm phán với Iran "đang diễn ra tốt đẹp", song không đưa ra dấu hiệu cụ thể cho thấy một thỏa thuận sắp được ký. Chủ nhân Nhà Trắng nói một hoặc hai trong số các quốc gia ông đã nói chuyện có thể có lý do để không tham gia, nhưng cho rằng hầu hết đều nên "sẵn sàng, mong muốn và có khả năng biến thỏa thuận với Iran này thành một sự kiện lịch sử vĩ đại hơn"
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, đồng minh lâu năm của ông Trump, ủng hộ việc gắn thỏa thuận Iran với Hiệp định Abraham, cho rằng điều này có thể thúc đẩy hội nhập khu vực và tạo ra "một cường quốc về cơ hội kinh tế".
Tuy nhiên, một số chuyên gia tỏ ra hoài nghi. Ông Aaron David Miller, một chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình quốc tế, nhận định rất khó có khả năng lời kêu gọi của ông Trump sẽ thành công, một phần là do sự cạnh tranh khu vực giữa các quốc gia.
Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại Nhóm khủng hoảng quốc tế, cho rằng: "Ông Trump đang cố trình bày thỏa thuận hạt nhân với Iran như phần tiếp nối của Hiệp định Abraham: tốt cho Israel, tốt cho khu vực và đủ sức thuyết phục những người hoài nghi tại Washington. Nhưng ông ấy đang đổi ảo tưởng này lấy ảo tưởng khác - từ việc ép Iran đầu hàng đến việc giả vờ rằng một thỏa thuận mong manh có thể trở thành nền tảng cho một trật tự mới ở Trung Đông".
Kế hoạch xây dựng khách sạn, căn hộ, biệt thự và bến du thuyền được cho là có liên hệ với Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump, và Ivanka Trump, con gái lãnh đạo Mỹ.
Một công ty đầu tư liên quan đến ông Kushner đã được chính quyền Albania cấp quy chế "nhà đầu tư đặc biệt". Dự án gồm hai phần: bất động sản ven biển tại vùng đầm phá Narta vốn là khu bảo tồn động vật hoang dã và một khu nghỉ dưỡng nhỏ hơn trên đảo Sazan không người ở gần đó, vốn từng là căn cứ quân sự.
Trong cuộc phỏng vấn tuần này với chương trình podcast của David Senra, Ivanka cho biết gia đình phát hiện địa điểm này một cách tình cờ. "Chúng tôi đi thuyền cùng bạn bè và dừng lại để bơi. Đó là cách chúng tôi tìm thấy nơi này. Chúng tôi bơi vào đảo, rồi cứ thế đi bộ chân trần lên đỉnh đồi và bị nơi này cuốn hút", cô kể lại.
Albania sở hữu khoảng 450 km bờ biển, phần lớn chưa được phát triển trong nhiều thập kỷ. Chính phủ Albania cho rằng dự án có thể tạo bước chuyển mình cho quốc gia Đông Âu, trong giai đoạn nước này muốn gia nhập thị trường du lịch cao cấp và thúc đẩy tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu (EU).
Tuy nhiên, dự án ở miền nam Albania đang vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các nhóm bảo vệ môi trường và những người chỉ trích Thủ tướng Edi Rama.
Các nhóm phản đối lo ngại những đoạn bờ biển nguyên sơ của nước này sẽ rơi vào tay các nhà đầu tư quyền lực. Dự án được triển khai trong khu bảo tồn thiên nhiên, là một trong những vùng đa dạng sinh học giá trị nhất Albania. Đây là điểm dừng chân quan trọng của các loài chim di cư dọc bờ biển Adriatic.
Từ cuối tháng 5, máy xúc và nhiều thiết bị hạng nặng đã xuất hiện tại khu vực để mở đường, đào cát, dọn đất giữa rừng thông và dựng hàng rào. Phản ứng từ dư luận gia tăng sau khi xuất hiện video cho thấy một nhà hoạt động bị nhân viên an ninh tư nhân kéo lê khi biểu tình tại khu vực.
Người biểu tình tại thủ đô Tirana thời gian qua còn mang theo các mô hình chim hồng hạc bằng bìa cứng, loài chim di cư được bảo vệ trong khu vực này, để kêu gọi bảo vệ hệ sinh thái. Một nhóm môi trường địa phương cáo buộc những khu sinh quyển được bảo vệ lâu nay đang bị "phá hủy không thể đảo ngược".
Những người phản đối dự án cho rằng Albania cần rút kinh nghiệm từ trường hợp đầu tư tương tự tại Serbia. Tháng 11/2025, quốc hội Serbia thông qua đạo luật đặc biệt nhằm mở đường xây dựng tổ hợp nghỉ dưỡng hạng sang tại thủ đô Belgrade, thay thế khu phức hợp quân sự từng bị đánh bom trong chiến tranh Nam Tư. Dự án nhận vốn từ một công ty đầu tư cũng liên quan Jared Kushner.
Chỉ một tháng sau, công tố viên chống tội phạm có tổ chức Serbia truy tố 4 người, trong đó có một bộ trưởng, với cáo buộc lạm dụng chức vụ và làm giả tài liệu để hỗ trợ dự án. Ông Kushner sau đó đã rút khỏi kế hoạch đầu tư trị giá hàng triệu USD.
Chính phủ Albania cho biết phần đất dành cho dự án thuộc sở hữu tư nhân. Tuy nhiên, đã xuất hiện một số tranh cãi về tính hợp pháp của quá trình tư nhân hóa khu đất, dạng tranh chấp pháp lý phổ biến tại nước này. Cơ quan chống tham nhũng Albania xác nhận đã mở điều tra liên quan dự án nhưng chưa công bố chi tiết.
Thủ tướng Edi Rama vẫn ủng hộ dự án, cho rằng đây là bước đi phù hợp với tham vọng đưa Albania trở thành điểm đến du lịch toàn cầu.
"Albania không nên là quốc gia sợ hãi một dự án phi thường như thế này, nơi các đối tác đặc biệt cùng đầu tư 4 tỷ euro (hơn 4,6 tỷ USD)", ông nói. "Chừng nào tôi còn tại vị, khoản đầu tư này sẽ không bị cản trở".
