Từ ngày 12/6, World Cup 2026 chính thức diễn ra và kéo dài hơn 1 tháng liên tục. Vì tổ chức ở khu vực châu Mỹ, nhiều trận đấu của ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh sẽ diễn ra vào khung giờ khuya hoặc rạng sáng của Việt Nam. Điều này đồng nghĩa với việc khán giả sẽ phải thức khuya, thu hẹp giấc ngủ nếu muốn theo dõi.
Nhịp sinh học đảo lộn khi “tàn phá” giấc ngủ mùa World Cup
TS.BS Võ Hồng Minh Công, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TPHCM) cho biết, giấc ngủ không đơn thuần là thời gian nghỉ ngơi mà chính là giai đoạn quý giá để cơ thể thực hiện hàng loạt quá trình phục hồi và tái tạo thiết yếu.
Khi thức đêm liên tục để theo dõi những trận cầu World Cup, bạn đang trực tiếp can thiệp vào đồng hồ sinh học. Việc thức khuya triền miên làm rối loạn “nhịp circadian” – tức chu kỳ 24 giờ kiểm soát nhiệt độ cơ thể, huyết áp, nồng độ hormone và chức năng miễn dịch.
Hormone cortisol vốn cần tăng cao vào buổi sáng để giúp bạn tỉnh táo và tràn đầy năng lượng bị đảo lộn hoàn toàn, khiến người thức đêm cảm thấy mệt mỏi, uể oải và thiếu tập trung suốt cả ngày hôm sau.
Trong khi đó, hormone melatonin – có vai trò điều hòa giấc ngủ và chống oxy hóa mạnh – bị ức chế nghiêm trọng khi cơ thể liên tục tiếp xúc với ánh sáng xanh phát ra từ màn hình tivi hay điện thoại vào ban đêm.
Tình trạng này gây ra những hệ lụy trước mắt như đau đầu, mắt mờ, phản xạ chậm chạp, tâm trạng cáu kỉnh, khả năng phán đoán suy giảm đáng kể. Thậm chí, chỉ một đêm thức khuya đã có thể làm giảm hoạt động của các tế bào miễn dịch – đội quân bảo vệ cơ thể khỏi virus và tế bào ung thư – lên tới 70%.
Về lâu dài, nếu duy trì thói quen thức đêm xuyên suốt thời gian diễn ra World Cup, cơ thể sẽ rơi vào tình trạng “nợ ngủ tích lũy”, làm gia tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường, trầm cảm và suy giảm trí nhớ.
Nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim
TS.BS Võ Hồng Minh Công phân tích, thiếu ngủ kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn âm thầm tàn phá trái tim, mạch máu và hệ thống phòng thủ tự nhiên của cơ thể một cách nghiêm trọng.
Khi bạn thức đêm xem bóng đá liên tục, cơ thể sẽ tăng tiết cortisol và adrenaline, hai hormone gây co mạch và đẩy nhịp tim lên cao. Hậu quả là huyết áp của bạn tăng vọt. Tim và các động mạch của bạn phải làm việc không ngừng nghỉ suốt 24 giờ mỗi ngày, giống như một cỗ máy không bao giờ được tắt.
Chưa hết, hệ miễn dịch cũng chịu thiệt thòi lớn. Giấc ngủ chính là “xưởng sản xuất” cytokine – những protein chiến đấu chống lại nhiễm trùng và viêm nhiễm. Thiếu ngủ khiến số lượng tế bào T – những “chiến binh” tinh nhuệ nhất của hệ miễn dịch – suy giảm trầm trọng, làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên.
Sau mỗi mùa World Cup, nhiều người thường vào viện vì tình trạng cảm cúm, viêm họng, mệt mỏi và nhiễm trùng dai dẳng. Nếu tình trạng này kéo dài thành mạn tính, người dân có nguy cơ bị đột quỵ, nhồi máu cơ tim, kháng insulin dẫn đến đái tháo đường type 2, gia tăng nguy cơ một số loại ung thư… đe dọa tính mạng.
Đừng để niềm đam mê trở thành “pha bóng nguy hiểm”
Cũng theo bác sĩ Công, đối tượng đầu tiên và dễ bị tổn thương nhất khi thường xuyên thức đêm xem bóng đá là người cao tuổi. Ở độ tuổi này, đồng hồ sinh học vốn đã suy giảm độ linh hoạt, khả năng phục hồi sau rối loạn giấc ngủ kém hơn rất nhiều, trong khi hệ tim mạch nhạy cảm hơn với dao động của huyết áp và nhịp tim.
Một bàn thắng bất ngờ khiến hưng phấn đột ngột có thể là yếu tố nguy hiểm hơn nhiều so với tưởng tượng.
Tiếp đến là những người đang sống chung với bệnh mạn tính, như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Trẻ em và thanh thiếu niên – lứa tuổi mà não bộ đang trong giai đoạn hoàn thiện cấu trúc – cũng cần những giấc ngủ sâu để phát triển tế bào thần kinh.
Phụ nữ mang thai nên đặc biệt cẩn trọng, bởi rối loạn nhịp sinh học của người mẹ có thể ảnh hưởng đến môi trường phát triển của thai nhi, thông qua sự thay đổi nồng độ hormone và lưu lượng máu đến nhau thai.
Cuối cùng, những người đang hồi phục sau bệnh tật, người bị suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc điều trị ảnh hưởng đến huyết áp và nhịp tim cần được tư vấn y tế trước khi nghĩ đến chuyện thức đêm.
Theo Hiệp hội Giấc ngủ Hoa Kỳ và Hiệp hội Nghiên cứu giấc ngủ châu Âu, đam mê bóng đá là chính đáng, nhưng đừng để những bàn thắng “đánh cắp” giấc ngủ của bạn.
Hãy chọn lọc các trận đấu quan trọng, ngủ trước đó ít nhất 90 phút, tận dụng giấc ngủ ngắn giữa trận đấu và sau khi tắt tivi; đi ngủ ngay trong một không gian tối, mát mẻ và yên tĩnh.
“Đừng để niềm đam mê thể thao trở thành “pha bóng nguy hiểm” cho chính cơ thể mình. Hãy cổ vũ hết mình nhưng cũng bảo vệ giấc ngủ của bạn, đó là cách yêu bóng đá thông minh và bền vững nhất”, TS.BS Võ Hồng Minh Công nhấn mạnh.
Đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Tuy vậy, những thói quen nhỏ vào buổi sáng, nếu duy trì đều đặn, có thể góp phần cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ giảm nguy cơ đột quỵ.
Uống thuốc tim mạch đúng chỉ định
Một trong những cách tương đối đơn giản để góp phần giảm nguy cơ đột quỵ là tuân thủ việc dùng thuốc, đặc biệt là thuốc huyết áp và cholesterol khi có chỉ định. Người mắc bệnh tim mạch có thể đặt thuốc ở vị trí dễ thấy để hạn chế quên liều.
Kiểm soát huyết áp đóng vai trò quan trọng. Tăng huyết áp thường được xác định khi chỉ số đo tại phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên. Những người có nguy cơ cao nên duy trì huyết áp ở mức thấp hơn, chẳng hạn khoảng 120/80 mmHg hoặc theo mục tiêu bác sĩ khuyến nghị, có thể mang lại lợi ích.
Thiền hoặc kết nối cảm xúc
Giảm căng thẳng ngay từ đầu ngày có thể giúp bảo vệ tim mạch. Thiền, cầu nguyện hoặc đọc những nội dung tích cực đều có thể hỗ trợ hạ huyết áp.
Một cách đơn giản khác trò chuyện với người thân hoặc chơi cùng thú cưng. Tiếp xúc cơ thể giúp giảm hormone căng thẳng (cortisol). Nếu không quen thể hiện bằng hành động, bạn có thể gọi điện hoặc nhắn tin cho bạn bè để duy trì kết nối xã hội.
Tránh chất tạo ngọt nhân tạo trong cà phê
Uống cà phê buổi sáng không gây hại nếu tổng lượng caffeine mỗi ngày dưới 400 mg, tương đương khoảng 4 tách. Tuy nhiên, nên ưu tiên cà phê nguyên chất, hạn chế các chất tạo ngọt nhân tạo như sorbitol hoặc xylitol.
Các chất tạo ngọt nhân tạo có thể liên quan đến tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và các biến cố tim mạch, bao gồm đột quỵ.
Tăng cường vận động
Tập thể dục buổi sáng là một lựa chọn tốt. Tuy vậy, nếu bận rộn, bạn vẫn có thể tăng vận động bằng những thay đổi nhỏ như đi bộ, đạp xe đi làm, đỗ xe xa hơn hoặc đi cầu thang.
Các thiết bị theo dõi vận động như đồng hồ thông minh có thể giúp duy trì thói quen này. Ngồi lâu một chỗ trong thời gian dài có thể làm giảm lưu thông máu, khiến huyết áp tăng cao và tăng nguy cơ đột quỵ.
Hút thuốc là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của đột quỵ. Ngay cả thuốc lá điện tử cũng không phải lựa chọn an toàn. Các chất trong thuốc lá điện tử đi trực tiếp vào máu, có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tim mạch. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa hút thuốc và nguy cơ đột quỵ.
Ăn sáng cân bằng
Bữa sáng góp phần quan trọng vào việc duy trì sức khỏe trong ngày. Một lựa chọn đơn giản là phô mai tươi kết hợp trái cây và hạt lanh - nguồn cung cấp omega-3 thực vật và chất xơ, tốt cho mạch máu.
Nên hạn chế thực phẩm nhiều đường bổ sung, vì chúng làm tăng nguy cơ tiểu đường - yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ.
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 4, Việt Nam xuất khẩu khoảng 29.000 tấn hạt tiêu, thu về 183,6 triệu USD.
Tính chung 4 tháng đầu năm, tổng khối lượng đạt 95.100 tấn, với giá trị 614,4 triệu USD. Mỹ là thị trường nhập khẩu lớn nhất và chấp nhận mức giá cao hơn trung bình.
Vị thuốc trong Đông y
Không chỉ là gia vị, trong Đông y, hạt tiêu từ lâu đã được sử dụng như một vị thuốc. Theo bác sĩ Đông y Trương Văn Quân, hạt tiêu có vị cay, tính nóng, đi vào các kinh Tỳ, Vị, Phế và Đại Tràng.
“Trong y học cổ truyền, hạt tiêu thường được dùng để làm ấm tỳ vị, tán hàn, hỗ trợ tiêu hóa. Những người hay lạnh bụng, đầy hơi, ăn uống khó tiêu có thể cải thiện khi dùng một lượng nhỏ hạt tiêu trong bữa ăn”, BS Quân cho biết.
Không dừng lại ở đó, vị bác sĩ này phân tích thêm, hạt tiêu còn có khả năng kích thích tiết dịch tiêu hóa, giúp thức ăn được phân giải tốt hơn, từ đó giảm tình trạng chướng bụng, khó tiêu sau ăn.
Ở góc độ dinh dưỡng hiện đại, hoạt chất piperin trong hạt tiêu đóng vai trò quan trọng. Piperin có thể giúp tăng hấp thu một số vi chất như vitamin và khoáng chất tại ruột non. Điều này khiến hạt tiêu không chỉ là gia vị tạo vị cay mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hấp thu dinh dưỡng của bữa ăn.
“Một số nghiên cứu cũng cho thấy piperin có thể hỗ trợ chuyển hóa năng lượng, góp phần giảm tích tụ mỡ nếu kết hợp với chế độ ăn và vận động hợp lý”, BS Quân nói.
Lượng piperine có trong hạt tiêu đen có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim do tác động tăng cường lượng cholesterol trong máu một cách tự nhiên.
Các nhà khoa học đã chứng minh rằng Piperine có trong hạt tiêu đen đặc biệt làm giảm cholesterol LDL (xấu) hay chất béo trung tính trong máu đồng thời làm tăng cholesterol HDL (tốt).
Như đã biết, sự tích tụ của cholesterol xấu và chất béo trung tính trong máu dẫn đến sự hình thành các mảng bám trên thành động mạch của bạn, dẫn đến các cơn đột quỵ hay đau tim. Trong khi đó, cholesterol tốt HDL lại có trách nhiệm loại bỏ cholesterol LDL qua thành động mạch.
Ngoài ra, hạt tiêu còn được ghi nhận có đặc tính kháng khuẩn tự nhiên, giúp ức chế một số vi sinh vật có hại trong đường tiêu hóa. Trong Đông y, tiêu cũng thường được dùng để hỗ trợ giảm đau nhẹ, đặc biệt trong các trường hợp đau bụng do lạnh hoặc rối loạn tiêu hóa.
Một tác dụng khác ít được chú ý là khả năng làm ấm cơ thể. Với những người hay bị lạnh tay chân, cơ thể suy nhược, việc bổ sung một lượng nhỏ tiêu trong khẩu phần ăn có thể giúp cải thiện cảm giác lạnh.
Tuy nhiên, BS Quân nhấn mạnh, chính vì tính cay nóng, hạt tiêu không phù hợp với tất cả mọi người.
“Người bị viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản, hay nóng trong, nổi mụn, táo bón do nhiệt nên hạn chế. Nếu dùng nhiều, tiêu có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, làm tình trạng bệnh nặng hơn”, bác sĩ cảnh báo.
Ngoài ra, hoạt chất piperin có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa thuốc và quá trình đông máu nếu dùng liều cao. Người chuẩn bị phẫu thuật, người dùng thuốc chống đông hoặc người mắc bệnh mạn tính cần thận trọng.
Bác sĩ cũng lưu ý phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý nền không nên tự ý dùng các chế phẩm chứa piperin liều cao.
Trong bữa ăn hàng ngày, cách dùng an toàn nhất là sử dụng hạt tiêu như một gia vị với lượng vừa phải, không lạm dụng.
“Tốt nhất nên xem hạt tiêu là gia vị hỗ trợ, không phải thực phẩm chính hay thuốc chữa bệnh. Dùng đúng lượng, đúng đối tượng thì lợi ích mới phát huy”, BS Quân khuyến cáo.
BS.CK2 Ngô Phi Phương, Viện trưởng Kiểm định Quốc gia Vaccine và Sinh phẩm y tế thuộc Bộ Y tế, tại lễ ký kết hợp tác với Sanofi ngày 2/6, cho biết tăng năng lực kiểm định, quản lý chất lượng vaccine là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh nhu cầu sử dụng vaccine ngày càng tăng và Việt Nam hội nhập quốc tế sâu rộng. Điều này không chỉ giúp bảo đảm chất lượng vaccine lưu hành mà còn góp phần củng cố an ninh y tế và tăng khả năng tiếp cận vaccine an toàn, hiệu quả cho người dân.
Những năm gần đây ngành y tế chuyển mạnh từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng bệnh. Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị ban hành năm 2025 đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ tiêm chủng các vaccine thiết yếu trên 95%, đồng thời mở rộng phạm vi và đối tượng của chương trình tiêm chủng.
Vaccine được xem là một trong những thành tựu y tế công cộng quan trọng nhất, góp phần cứu sống hơn 150 triệu người trên thế giới trong 50 năm qua. Để mỗi liều vaccine phát huy hiệu quả và bảo đảm an toàn cho người sử dụng, công tác kiểm định chất lượng trước khi lưu hành là yêu cầu bắt buộc. Mỗi lô vaccine trước khi đưa vào sử dụng đều phải trải qua quá trình đánh giá, kiểm tra nhằm bảo đảm các tiêu chí về an toàn và hiệu lực.
Tại Việt Nam, nhiệm vụ này do Viện Kiểm định Quốc gia Vaccine và Sinh phẩm y tế đảm trách. Đơn vị hiện được WHO công nhận năng lực ở cả lĩnh vực kiểm định phòng thí nghiệm và xuất xưởng vaccine, đồng thời đang tiếp tục cập nhật các phương pháp kiểm định hiện đại nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hệ thống tiêm chủng.
Theo thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2029, hai bên sẽ tổ chức các hoạt động đào tạo, hội thảo khoa học, chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn và hỗ trợ tiếp cận các phương pháp kiểm định vaccine hiện đại. Hai bên cũng thúc đẩy kết nối với các tổ chức chuyên môn trong và ngoài nước nhằm cập nhật các tiêu chuẩn, quy định và thực tiễn kiểm định theo thông lệ quốc tế.
Ông Lucas Steinberg, Giám đốc ngành hàng vaccine kiêm Tổng giám đốc Sanofi Việt Nam, kỳ vọng chương trình hợp tác sẽ góp phần nâng cao năng lực kiểm định vaccine quốc gia, hỗ trợ phát triển hệ thống quản lý chất lượng theo chuẩn quốc tế, qua đó bảo đảm mỗi liều vaccine đến tay người dân đều đáp ứng các yêu cầu về an toàn và hiệu quả.
