Trong 40 ngày giao tranh, máy bay Mỹ và Israel liên tục ném bom các dãy núi quanh thành phố Yazd nhằm vô hiệu hóa một trong những dự án quân sự quan trọng nhất của Iran: tổ hợp tên lửa ngầm được khoét sâu trong khối đá granite phía trên thành phố sa mạc.
Tuy nhiên, theo lời các cư dân địa phương, tên lửa Iran vẫn tiếp tục được phóng đi bất chấp các cuộc không kích dồn dập của Mỹ.
“Lực lượng Mỹ và Israel liên tục đánh bom những ngọn núi đó. Và Iran vẫn tiếp tục phóng tên lửa cho đến những khoảnh khắc cuối cùng trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực”, một cư dân ở Yazd cho biết.
Khả năng sống sót của các “thành phố tên lửa” ngầm của Iran đã trở thành một trong những câu hỏi quan trọng nhất sau chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel hồi đầu năm nay.
Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tập trung nhấn mạnh mức độ thiệt hại mà các cơ sở này phải hứng chịu, giới chức Iran cùng một số nhà phân tích bên ngoài cho rằng cuộc chiến đã chứng minh lực lượng tên lửa của Iran có thể bị kiềm chế nhưng không thể bị loại bỏ. Phần lớn kho tên lửa của Tehran hiện đã sẵn sàng cho vòng đối đầu tiếp theo.
Điều đó giúp Tehran duy trì trụ cột trong chiến lược tác chiến bất đối xứng chống Mỹ và Israel, đồng thời duy trì khả năng chống cự. Trong các cuộc đấu hỏa lực với Israel và Mỹ tuần này, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng nhiều loạt tên lửa đạn đạo.
Một nguồn tin thân cận với giới lãnh đạo Iran cho biết cuộc chiến cùng số phận của các “thành phố tên lửa” đã củng cố mạnh mẽ niềm tin của Tehran rằng sức mạnh quân sự, chứ không phải ngoại giao, mới là bảo đảm tối hậu cho an ninh quốc gia.
Nguồn tin này khẳng định tổ hợp tên lửa ở Yazd kéo dài khoảng 500m vào sâu trong các dãy núi đá granite và vẫn hoạt động trong suốt cuộc chiến. Những cuộc không kích đã phá hủy lối vào của các “thành phố tên lửa”, nhưng nhanh chóng được Iran khôi phục.
Các đánh giá tình báo Mỹ được truyền thông nước này dẫn lại cho thấy Iran vẫn còn khoảng 70% số bệ phóng cơ động và khoảng 70% kho tên lửa so với trước xung đột. Các báo cáo cũng cho biết Tehran đã khôi phục khả năng tiếp cận nhiều trận địa tên lửa, bệ phóng và cơ sở ngầm, bao gồm cả những vị trí dọc eo biển Hormuz.
Một nhà ngoại giao phương Tây cấp cao tại Tehran cho biết các đánh giá này nhìn chung phù hợp với nhận định của ông. Những lời kể từ cư dân địa phương dường như củng cố nhận định này.
“Không ít lần, chỉ vài giờ sau một đợt không kích, Iran lại phóng tên lửa từ chính những địa điểm đó. Chúng tôi không thể tin được các cơ sở ấy vẫn sống sót sau những đợt tấn công dữ dội như vậy”, một cư dân tỉnh Kermanshah cho biết.
Sam Lair, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến Vũ khí James Martin, cho rằng cách nhìn nhận về các “thành phố tên lửa” đã thay đổi sau cuộc chiến và phụ thuộc vào việc người ta đánh giá mục tiêu của Iran theo khung thời gian nào.
Trong giai đoạn ác liệt nhất của cuộc xung đột, tốc độ phóng tên lửa của Iran đã giảm từ mức rất cao xuống chỉ còn vài chục quả mỗi ngày. “Nhưng nếu nhìn trong bối cảnh rộng hơn, các thành phố tên lửa đã thành công trong việc bảo toàn phần lớn lực lượng tên lửa Iran”, ông nói.
Trong khi số lượng tên lửa được phóng có lúc tăng lúc giảm, Iran liên tục chứng minh họ có thể đáp trả nhanh chóng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng các đòn đánh tương xứng.
Nicole Grajewski, nhà nghiên cứu tại Sciences Po, cho rằng bằng chứng từ cuộc chiến cho thấy Iran đã khôi phục quyền tiếp cận một phần mạng lưới này nhanh hơn nhiều so với dự đoán.
Theo bà, việc liên tục xuất hiện mô hình “bị tấn công rồi lại phóng tên lửa” cho thấy Iran hoặc đã đào bới, sửa chữa rất nhanh thiết bị phóng, hoặc sử dụng các mục tiêu nghi binh.
“Tốc độ khôi phục các căn cứ tên lửa trong thời chiến, ít nhất đủ để tiếp tục phóng tên lửa và duy trì hoạt động, thực sự rất ấn tượng”, bà nhận xét.
Một nguồn tin khác thân cận với chính quyền Iran cho rằng độ sâu của nhiều cơ sở khiến chúng gần như miễn nhiễm với các cuộc ném bom thông thường. Ông cho biết một số cơ sở thậm chí còn chưa được sử dụng trong xung đột vì nhiều địa điểm khác vẫn hoạt động bình thường.
Cơ quan Quản lý Quân dịch Mỹ (SSS), đơn vị phụ trách cơ sở dữ liệu những công dân là nam giới có thể được gọi nhập ngũ trong tình huống khẩn cấp, đã gửi đề xuất quy định mới về "tự động đăng ký" cho Văn phòng Thông tin và Các vấn đề Quy định thuộc Nhà Trắng hồi cuối tháng 3 và đang chờ phê duyệt cuối cùng.
Quy định này dựa vào Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng cho năm tài khóa 2026, được Tổng thống Donald Trump ký ban hành vào tháng 12/2025, trong đó yêu cầu chuyển từ cơ chế đăng ký theo sự chủ động của cá nhân sang tự động thông qua tích hợp dữ liệu liên bang.
Mỹ chưa kích hoạt lệnh gọi nhập ngũ bắt buộc kể từ năm 1973 và từ đó chỉ tuyển những người tình nguyện ký hợp đồng phục vụ trong quân đội. Dù vậy, SSS vẫn duy trì hệ thống đăng ký nghĩa vụ quân sự để sẵn sàng trong trường hợp khẩn cấp.
Quy định mới dự kiến có hiệu lực từ tháng 12. SSS nói quy định "tự động đăng ký" này nhằm đơn giản hóa thủ tục và cho phép chính quyền liên bang điều chỉnh nguồn lực, chuyển chi phí từ các hoạt động tuyên truyền, vận động sang các mục tiêu củng cố năng lực sẵn sàng chiến đấu và huy động lực lượng.
Hệ thống tuyển quân của Mỹ được thiết lập từ năm 1917 dưới thời tổng thống Woodrow Wilson sau khi nước này tham gia Thế chiến I. Chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc đã được đình chỉ vào năm 1975 dưới thời tổng thống Gerald Ford.
Đến năm 1980, tổng thống Jimmy Carter đưa ra cơ chế danh sách dự phòng là SSS để đảm bảo Mỹ có khả năng huy động quân số nhanh chóng trong trường hợp khẩn cấp.
Hiện nay, hầu hết nam công dân Mỹ và người nhập cư trong độ tuổi 18-25 phải tự đăng ký vào danh sách sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự trong vòng 30 ngày kể từ sinh nhật 18 tuổi. Họ cũng có thể đăng ký muộn đến trước khi tròn 26 tuổi. Những người không đăng ký có thể bị coi là vi phạm luật liên bang, đối mặt với các hình phạt như không đủ điều kiện tham gia các chương trình phúc lợi liên bang, bị phạt tới 250.000 USD hoặc tối đa 5 năm tù.
Tuy nhiên, tỷ lệ đăng ký đã giảm trong những năm gần đây, một phần do tùy chọn đăng ký bị loại khỏi các mẫu đơn vay vốn sinh viên liên bang từ năm 2022, vốn trước đó chiếm khoảng 1/4 số lượt đăng ký.
Với quy định mới, nam giới sẽ được tự động đưa vào hệ thống trong vòng 30 ngày sau khi đủ 18 tuổi, thông qua việc kết nối với các nguồn dữ liệu liên bang.
Tổng thống Mỹ không thể đơn phương quyết định áp dụng lệnh gọi nhập ngũ bắt buộc mà cần sự phê chuẩn của quốc hội. Nhà Trắng cho biết việc khôi phục chế độ nghĩa vụ quân sự "không phải là kế hoạch hiện tại", dù vẫn để ngỏ các phương án trong tương lai.
Hãng AP ngày 5.6 dẫn lời Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kêu gọi đàm phán trực tiếp, trong một bức thư công khai gửi đến Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Bức thư là thông điệp công khai đầu tiên mà ông Zelensky viết trực tiếp cho ông Putin kể từ khi xung đột nổ ra vào năm 2022.
Ông Zelensky thừa nhận sự thay đổi trong ưu tiên của Mỹ, nói rằng sẽ là sai lầm nếu chỉ chờ đợi chính quyền Tổng thống Donald Trump quay lại tập trung vào việc chấm dứt chiến sự Ukraine, trong khi vẫn đang dồn toàn lực vào cuộc chiến với Iran.
"Tôi đề xuất một cuộc gặp", ông Zelensky viết và đề xuất gặp nhau tại một nước thứ ba như Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc các nước Ả Rập.
"Chính các nhà lãnh đạo là người giải quyết các vấn đề then chốt. Điều đó luôn đúng và sẽ luôn đúng. Tôi đề xuất ấn định một ngày cụ thể cho cuộc họp như vậy", theo bức thư.
Ông Zelensky nói rằng tình báo Ukraine nhận định Nga đang cân nhắc kế hoạch kéo dài chiến sự đến năm 2027 hoặc 2028, đồng thời ngày càng dựa vào các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo để đạt được những gì mà chiến dịch trên bộ của họ đã không thể thực hiện được.
Ngoài ra, ông Zelensky cáo buộc Nga tìm cách lôi kéo Belarus sâu hơn vào cuộc xung đột và cố gắng gây bất ổn tình hình xung quanh Transnistria, khu vực ly khai của Moldova được Nga hậu thuẫn.
Nhà lãnh đạo Ukraine lập luận rằng Nga ngày càng phải gánh chịu những tổn thất của cuộc chiến, chỉ ra các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) sâu bên trong lãnh thổ Nga, căng thẳng kinh tế, thiếu nhiên liệu, giá cả tăng cao và sự cần thiết phải huy động quân sự nhiều hơn nữa.
Ông cho biết Ukraine sẵn sàng thực hiện lệnh ngừng bắn toàn diện trong suốt thời gian đàm phán và đề xuất trao đổi tù binh toàn diện như một bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Tổng thống Putin vẫn chưa xem bức thư và nhắc lại tuyên bố của mình rằng ông Zelensky có thể đến Moscow nếu muốn đàm phán.
Về phía Mỹ, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng "sẽ thật tuyệt" nếu ông Putin và ông Zelensky gặp nhau. "Họ nên hoàn thành việc đó", ông Trump phát biểu.
Hiện tượng này do nhiệt độ cao bất thường, mưa lớn và tình trạng băng tan nhanh. Sa mạc Taklamakan ở Tân Cương, sa mạc lớn nhất Trung Quốc, đã ghi nhận trận lũ đầu tiên trong năm vào đầu tháng 6. Đài truyền hình nhà nước CCTV ngày 12/6 phát sóng hình ảnh cho thấy nước tràn ngập những đụn cát vốn khô cằn của khu vực này.
Mặc dù Taklamakan đã xuất hiện các trận lũ tương tự từ năm 2021, chúng thường xảy ra vào tháng 8, thời điểm nhiệt độ đạt đỉnh. Tuy nhiên, năm 2026 nhiệt độ đã tăng mạnh sớm hơn nhiều. Theo Reuters Climate Monitor, ngày 12/6 nhiệt độ tại Tân Cương cao hơn mức trung bình cùng kỳ tới 7,3 độ C, đạt khoảng 38 độ C.
Khu vực phía tây và phía nam Tân Cương cũng ghi nhận lượng mưa gia tăng đáng kể trong thời gian gần đây. CCTV cho biết lượng mưa tại một số nơi đã cao gấp 2-3 lần mức trung bình lịch sử của đầu tháng 6.
Sự kết hợp giữa nắng nóng cực đoan và mưa lớn đã kích hoạt các trận lũ trong sa mạc. Những khu vực rộng lớn chứa băng hà và tuyết tích tụ trên dãy núi Thiên Sơn và Côn Luân đã tan chảy, tạo ra dòng nước lớn đổ vào sông Tarim, con sông nội lưu dài nhất Trung Quốc.
Lượng nước gia tăng khiến sông Tarim tràn bờ, đổ nước vào các vùng trũng thấp trong sa mạc, theo CCTV.
Dù các trận lũ theo mùa có thể tạm thời tạo nên những ốc đảo ngắn hạn, các chuyên gia cho rằng hiện tượng này khó kéo dài. Sa mạc Taklamakan nằm sâu trong lục địa và được bao bọc bởi các dãy núi cao, khiến độ ẩm thấp cùng tốc độ bốc hơi cực lớn nhanh chóng làm khô bề mặt đất.
Mặc dù nguồn nước này có ý nghĩa quan trọng đối với việc tưới tiêu và duy trì các cánh rừng địa phương, giới chức cảnh báo nguy cơ lớn đối với cơ sở hạ tầng.
“Những trận lũ cực đoan có thể phá hủy đường bộ, đường sắt cũng như các cơ sở dầu khí, gây ra rủi ro thiên tai nghiêm trọng”, bà Sun Qianqian, chuyên gia phân tích của Cơ quan Khí tượng Trung Quốc, nói với CCTV.
“Trong mùa lũ, người dân và du khách tại các khu vực này cần theo dõi sát các cảnh báo chính thức, điều chỉnh kế hoạch đi lại và đặt an toàn lên hàng đầu”, bà Sun nhấn mạnh.
