Đáng chú ý, năm nay mỗi thí sinh có cơ hội đăng ký tối đa 15 nguyện vọng, thay đổi này không chỉ yêu cầu các bạn cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong việc lựa chọn ngành học, trường đại học mà còn cần có chiến lược sắp xếp nguyện vọng hợp lý để tối ưu cơ hội trúng tuyển vào trường đại học mong muốn.
Theo quy chế tuyển sinh hiện hành, thí sinh chỉ được công nhận trúng tuyển khi đủ điều kiện ở nguyện vọng cao nhất. Điều này đồng nghĩa với việc thứ tự sắp xếp nguyện vọng đóng vai trò quan trọng không kém việc lựa chọn ngành học hay trường đại học.
Trong bối cảnh số lượng nguyện vọng giới hạn ở mức 15, các chuyên gia tuyển sinh cho rằng thí sinh cần xác định rõ đâu là ngành học và môi trường đào tạo mà mình thực sự mong muốn theo đuổi để ưu tiên ở những vị trí đầu tiên.
Việc đăng ký theo tâm lý ‘giữ chỗ’ hoặc đặt trường yêu thích ở vị trí không phù hợp có thể khiến thí sinh bỏ lỡ cơ hội theo học tại chính môi trường phù hợp nhất với định hướng phát triển của bản thân mong muốn.
Chẳng hạn, thí sinh có nguyện vọng học tập trong môi trường quốc tế, chú trọng kỹ năng thực hành, kết nối doanh nghiệp và phát triển năng lực hội nhập tại Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM (UEF) nên mạnh dạn đặt ngành học yêu thích tại UEF ở vị trí nguyện vọng 1 hoặc các nguyện vọng đầu để tăng cơ hội trúng tuyển vào trường.
Ngược lại, nếu trường mà thí sinh yêu thích chỉ được xếp ở các vị trí xa, thí sinh hoàn toàn có thể mất cơ hội theo học khi đã trúng tuyển một nguyện vọng khác có thứ tự ưu tiên cao hơn.
Chính vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào số lượng nguyện vọng, điều quan trọng hơn là xây dựng một danh sách phản ánh đúng mức độ năng lực học tập, sự yêu thích và định hướng nghề nghiệp của bản thân sau này.
Bên cạnh việc sắp xếp nguyện vọng hợp lý, việc tối đa hóa tham gia các phương thức xét tuyển cũng là giải pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị nhằm gia tăng cơ hội vào đại học.
Hiện nay, các trường đại học triển khai song song nhiều phương thức xét tuyển. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất mà còn mở rộng cơ hội trúng tuyển vào ngành học yêu thích.
Đơn cử, tại UEF, năm 2026 nhà trường triển khai 4 phương thức xét tuyển gồm: xét tuyển theo kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, xét học bạ 6 học kỳ THPT, xét tuyển theo kết quả kỳ thi Đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP.HCM và xét tuyển theo kết quả kỳ thi V-SAT.
Thí sinh có thể dùng điểm trung bình 6 học kỳ THPT để đăng ký xét tuyển vào UEF – Ảnh: NTCC
Việc có thể đồng thời tham gia nhiều phương thức xét tuyển giúp thí sinh chủ động xây dựng các phương án phù hợp với năng lực học tập và thế mạnh của mình. Đây cũng là lợi thế giúp các bạn gia tăng cơ hội trúng tuyển, thay vì chỉ chờ đợi kết quả của một phương thức duy nhất.
Hiện tại, Trường đang nhận đăng ký hồ sơ xét học bạ đến hết ngày 30-6. Thí sinh có thể sử dụng điểm trung bình của 6 học kỳ THPT (lớp 10, 11 và 12) để mở thêm cánh cửa vào đại học song ngữ, quốc tế.
Năm nay, trường tuyển sinh 38 ngành đào tạo song ngữ ở nhiều lĩnh vực đang có nhu cầu nhân lực cao như kinh doanh, marketing, công nghệ, truyền thông, tài chính, luật, ngôn ngữ và quan hệ quốc tế.
Ngoài ra, nhà trường tiếp tục triển khai các chương trình Tài năng được giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh ở bốn ngành: Quản trị kinh doanh, Marketing, Kinh doanh quốc tế và Tài chính – Ngân hàng, tạo thêm lựa chọn cho những thí sinh định hướng phát triển nghề nghiệp trong môi trường quốc tế.
Song song với việc chuẩn bị thi tốt nghiệp, thí sinh cần theo dõi sát các mốc thời gian đăng ký nguyện vọng do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định.
Theo kế hoạch tuyển sinh năm 2026, từ ngày 17-6 đến 21-6, thí sinh sẽ thực hành đăng ký nguyện vọng trên hệ thống tuyển sinh. Đây là giai đoạn giúp các bạn làm quen với quy trình đăng ký trực tuyến, kiểm tra thông tin cá nhân và chuẩn bị danh sách nguyện vọng dự kiến.
Sau đó, từ ngày 2-7 đến 17 giờ ngày 14-7, thí sinh chính thức đăng ký, điều chỉnh và sắp xếp nguyện vọng xét tuyển. Trong khoảng thời gian này, các bạn có thể cập nhật hoặc thay đổi thứ tự nguyện vọng trước khi hệ thống khóa dữ liệu.
Thí sinh cần hoàn tất đăng ký nguyện vọng trước 17 giờ ngày 14-7 – Ảnh: NTCC
Các chuyên gia tuyển sinh khuyến nghị thí sinh không nên chờ đến những ngày cuối mới thực hiện đăng ký. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp có thêm thời gian tìm hiểu thông tin tuyển sinh của các trường, rà soát thông tin về mã ngành, mã trường, phương thức xét tuyển cũng như hạn chế những sai sót không đáng có trong quá trình đăng ký.
Mỗi thí sinh có 15 nguyện vọng để lựa chọn, mỗi nguyện vọng đều có tính quan trọng, cân nhắc kỹ lưỡng khi quyết định.
Vì vậy, bên cạnh việc tìm hiểu kỹ ngành học và môi trường đào tạo phù hợp, thí sinh cần mạnh dạn đặt lựa chọn ngành, trường mình yêu thích nhất và đặt vào vị trí ưu tiên cao nhất, đồng thời tận dụng hiệu quả các phương thức xét tuyển hiện có để gia tăng cơ hội đại học mong muốn.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Bê hiện đang là giảng viên Trường ĐH Hoa Sen với quá trình gắn bó gần 20 năm tại đây. Trong tháng 5 vừa qua, ở tuổi 76, bà cũng vừa trở thành tân học viên cao học ngành ngôn ngữ Anh khóa 19 của Trường ĐH Hoa Sen.
Trước đó, thạc sĩ Bê đã hoàn thành 3 chương trình thạc sĩ tại Mỹ ở các lĩnh vực quản trị du lịch – khách sạn – nhà hàng, quản trị công nghệ thể thao và hành chính công.
Được biết năm 1983, bà Nguyễn Thị Bê tốt nghiệp chuyên ngành Anh văn Trường ĐH Tổng hợp TP.HCM. Sau khi tốt nghiệp, bà làm việc trong khu vực nhà nước ở ngành kinh tế đối nội, sau đó là đối ngoại.
Năm 1997 bà tiếp tục nhận bằng ĐH thứ 2 ngành quản trị kinh doanh tại Trường ĐH Mở - Bán công TP.HCM (nay là Trường ĐH Mở TP.HCM) và thời gian này bà chuyển sang làm việc ở công ty nước ngoài, lĩnh vực quy hoạch tổng thể cho một tỉnh miền Trung, tập trung đầu tư nước ngoài vào du lịch và khách sạn.
Vào năm 2003, khi bước vào tuổi 50, nhận thấy 2 bằng ĐH chưa đủ, bà Bê muốn phát triển thêm nên chuyển hướng sang ngành giáo dục. Bà Bê quyết định nộp đơn học cao học chuyên ngành quản trị công của Trường ĐH New Haven, bang Connecticut, Mỹ đồng thời xin được việc làm (trợ giảng) tại trường. Việc học và công việc ở đây hết sức thuận lợi khi bà được lĩnh lương như một lao động bình thường và được giảm 50% học phí.
Sau khi nhận bằng, bà Bê đăng ký học tiếp cao học ngành quản trị du lịch - khách sạn - nhà hàng với điểm GPA 3.95 và sau đó là cao học ngành quản trị ngành công nghiệp thể thao. Đầu năm 2008 về nước, bà tham gia giảng dạy Trường ĐH Hoa Sen.
Để tiếp nối bằng cử nhân ngôn ngữ Anh từ năm 1983, năm nay bà Bê quyết định tham gia chương trình thạc sĩ ngôn ngữ Anh tại Trường ĐH Hoa Sen.
Lý giải thêm về việc học tiếp cao học dù đã có 3 bằng thạc sĩ, bà Bê cho biết: "Tôi thấy chương trình đào tạo được thiết kế theo mô hình thực tiễn, kết hợp giữa kiến thức lý thuyết nền tảng trong lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng và văn hóa trong thời đại AI và toàn cầu hóa nên cảm thấy bản thân có thể nâng cao kiến thức ngôn ngữ ứng dụng và năng lực nghiên cứu trong bối cảnh kỷ nguyên số".
Không chỉ dừng lại ở đó, hiện thạc sĩ Nguyễn Thị Bê cũng đang trong giai đoạn chuẩn bị bảo vệ luận án tiến sĩ ngành quản trị kinh doanh tại Trường ĐH UCSI, Malaysia.
Gắn bó với vai trò giảng viên trong suốt 20 năm, thạc sĩ Nguyễn Thị Bê cho biết được trải nghiệm làm người thầy đứng trên bục giảng mới thấy vai trò người làm công tác giảng dạy cực kỳ nghiêm túc và trách nhiệm.
"Nghiêm túc trong việc tuân thủ đề cương môn học, tìm tòi tài liệu, cập nhật nội dung giảng dạy, hướng người học đến khả năng tự học, tự rèn luyện, có trách nhiệm đối với bản thân, phát huy năng lực học tập suốt đờ. Tôi luôn mong được gần gũi, chăm chút các em trong và ngoài các buổi giảng, hướng dẫn thực tập và mang đến cho người học môi trường học tập thoải mái trong hành động và sáng tạo trong tư duy", bà Bê bày tỏ.
Có thể nói, bà Bê là một trong những cá nhân có tinh thần học tập suốt đời không mệt mỏi. Bà Bê cho rằng tinh thần học tập suốt đời đã trở thành một yêu cầu thiết yếu hơn là một sự lựa chọn trong xã hội hiện đại.
"Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và quá trình toàn cầu hóa đang làm thay đổi liên tục cách con người làm việc, giao tiếp và học tập. Những kiến thức và kỹ năng có được từ nhà trường không còn đủ để đáp ứng nhu cầu của cả một cuộc đời nghề nghiệp. Vì vậy, tôi nghĩ mỗi cá nhân cần không ngừng học hỏi để thích nghi với những thay đổi của môi trường sống và làm việc. Học tập suốt đời còn góp phần duy trì sự năng động về trí tuệ, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo điều kiện để mọi người tiếp tục đóng góp cho xã hội ở mọi giai đoạn của cuộc đời", bà Bê nhận định.
Theo bà Bê, học tập suốt đời không chỉ giới hạn ở việc tham gia các khóa học chính quy mà còn bao gồm việc tự học thông qua sách báo, các nền tảng trực tuyến, kinh nghiệm thực tiễn, cũng như học hỏi từ đồng nghiệp và cộng đồng. Tinh thần này giúp con người mở rộng tri thức, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và phát triển bản thân một cách toàn diện.
"Tuy nhiên, để tinh thần học tập suốt đời được phát huy hiệu quả, cần có sự hỗ trợ từ nhiều phía. Các cơ sở giáo dục cần tạo ra môi trường học tập linh hoạt, thân thiện với mọi lứa tuổi; các doanh nghiệp cần khuyến khích và tạo điều kiện cho nhân viên học tập, nâng cao kỹ năng; đồng thời mỗi cá nhân cần xây dựng ý thức tự học, sự tò mò và khát vọng phát triển bản thân", giảng viên 76 tuổi vẫn đang theo đuổi việc học, cho hay.
Đó là Trường trung cấp quốc tế Mekong có cơ sở tại phường Long Tuyền, TP Cần Thơ. Trường này (tiền thân là Trường trung cấp Y Dược Mekong) được thành lập năm 2019 theo quyết định của UBND TP Cần Thơ.
Thông tin tuyển sinh năm 2026 được đăng tải trên trang web của trường cho thấy trường tuyển sinh từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng đến đại học, chuyên khoa I, II và thạc sĩ khối ngành sức khỏe.
Theo quy định, trường trung cấp được tuyển sinh, đào tạo các bậc sơ cấp, trung cấp. Thông tin tuyển sinh, bậc trung cấp trường tuyển ba ngành khối sức khỏe gồm y sĩ đa khoa, dược, y học cổ truyền, tin học ứng dụng và marketing. Thế nhưng với bậc cao đẳng, trường lại thông báo liên kết tuyển sinh đến 13 ngành khác nhau.
Với bậc đại học, trường này phối hợp tuyển sinh các hình thức đào tạo từ xa, trực tuyến, vừa làm vừa học, không có đại học chính quy.
Đáng chú ý nhất là bậc sau đại học và chuyên khoa. Trường trung cấp quốc tế Mekong thông báo tuyển sinh hàng loạt ngành thạc sĩ, chuyên khoa cấp I, II khối ngành sức khỏe.
Trong đó, trường này phối hợp với Đại học Trà Vinh tuyển sinh thạc sĩ hai ngành quản lý y tế và quản lý công cộng.
Ngay trong thông báo này, trường ghi rõ địa điểm đào tạo tại Trường trung cấp quốc tế Mekong, thời gian đào tạo từ 1-2 năm, hình thức đào tạo giáo dục chính quy, định hướng chương trình: ứng dụng/nghiên cứu.
Không những vậy, trường này đưa ra các lợi ích khi học thạc sĩ tại trường: nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực quản lý y tế; mở rộng cơ hội thăng tiến nghề nghiệp; phù hợp với cán bộ y tế, quản lý bệnh viện, trung tâm y tế, cơ sở y tế công - tư; chương trình đào tạo bài bản, giảng viên giàu kinh nghiệm; văn bằng có giá trị theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Bên cạnh đó, trường trung cấp này cũng thông tin là phối hợp với Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng tuyển sinh tám ngành thạc sĩ ở nhiều lĩnh vực khác nhau từ sức khỏe đến công nghệ, kinh tế.
Trên nhiều diễn đàn tuyển sinh thạc sĩ trên mạng xã hội, rất nhiều thông tin tuyển sinh đào tạo thạc sĩ trực tuyến, đào tạo ngoài cơ sở chính.
Chúng tôi liên hệ với một người trong số này hỏi về ngành luật kinh tế và được tư vấn học thạc sĩ luật kinh tế của Đại học Trà Vinh tại Trường trung cấp tổng hợp Sài Gòn (đường Cộng Hòa, TP.HCM).
Đây là trạm đào tạo từ xa của Đại học Trà Vinh ở TP.HCM. Người tư vấn cho biết vì đào tạo chính quy nên không đào tạo trực tuyến, học trực tiếp vào thứ Bảy, Chủ nhật tại Trường trung cấp tổng hợp Sài Gòn.
Tương tự, chúng tôi liên hệ tìm hiểu thạc sĩ quản lý giáo dục và được một người tư vấn giới thiệu chương trình của Trường đại học Sư phạm (Đại học Huế), địa điểm học là Trường cao đẳng Công nghệ Sài Gòn (phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM).
Theo thông tin do người tư vấn cung cấp, thời gian đào tạo thạc sĩ khoảng hai năm. Hình thức học: 30% online và 70% trực tiếp tại TP.HCM và Huế...
Trong khi đó, Viện Đào tạo và quản lý giáo dục miền Nam (đường Quang Trung, phường Thông Tây Hội, TP.HCM) cũng thông báo tuyển sinh thạc sĩ nhiều ngành.
Chúng tôi đặt vấn đề muốn học thạc sĩ luật kinh tế, nhân viên tư vấn cho biết chương trình này của Trường đại học Trưng Vương (Hà Nội), chủ yếu học online, học trực tiếp cũng dàn trải nên ít đến trực tiếp. "Nếu đại học trái ngành sẽ học bổ sung kiến thức 5-7 môn, mỗi môn 1 triệu đồng.
Phí xét tuyển 2 triệu đồng, học phí đóng từng kỳ, tổng khoảng 70 triệu đồng toàn khóa. Nếu học trực tiếp sẽ học tại Gò Vấp. Lớp thạc sĩ khóa trước chỉ học thứ Bảy và Chủ nhật" - nhân viên này tư vấn thêm.
Chúng tôi liên hệ Trường trung cấp quốc tế Mekong và được ông La Thanh Chí Hiếu - cán bộ tuyển sinh - cho biết hiện trường có liên kết với một số trường cao đẳng đào tạo bậc cao đẳng tại trường, có xin phép.
Trong khi đó bậc đại học và thạc sĩ trường chỉ là đối tác phối hợp nhận hồ sơ tuyển sinh, không đào tạo tại trường.
Chúng tôi cung cấp minh chứng thông báo tuyển sinh thạc sĩ của trường có ghi rõ địa điểm đào tạo tại Trường trung cấp quốc tế Mekong kèm những lợi ích khi học thạc sĩ tại trường. Ông Hiếu sau khi kiểm tra cho biết "có thể bị lỗi do copy những bài viết qua lại với nhau chưa chỉnh sửa"!
Trong khi đó, ông Trần Văn Tuấn - Hiệu trưởng Trường trung cấp tổng hợp Sài Gòn - thừa nhận nhân viên tư vấn là cộng tác viên của trường.
Tuy nhiên ông cho rằng vì để thu hút học viên đăng ký nên cộng tác viên này đã tư vấn quá lố, trường không tổ chức đào tạo thạc sĩ tại trường! Ông Tuấn cũng nói rằng đã nhắc nhở nhân viên tư vấn đúng để tránh kiện cáo sau này.
Đại diện Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng cho biết trường chỉ đào tạo thạc sĩ tại trường, không đào tạo ngoài trường. Thông báo phối hợp tuyển sinh của trường trung cấp chỉ là hình thức phối hợp tuyển sinh.
Tương tự, ông Nguyễn Thái Sơn - viện trưởng Viện phát triển nguồn lực Đại học Trà Vinh - cho biết với nhóm ngành sức khỏe, chương trình đào tạo thạc sĩ có kết hợp với một số bệnh viện tuyến đầu tại Cần Thơ để đào tạo thực hành cận lâm sàng ngoài trường vì yêu cầu đào tạo phải học tại bệnh viện nhiều. Các học phần còn lại học tại trường.
Chương trình đào tạo thạc sĩ cho phép một tỉ lệ chương trình được đào tạo trực tuyến nên có một số môn sẽ học online.
Đó là một trong những điều có thể rút ra khi đọc Bước nhảy vọt kinh tế Việt Nam – Nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và con đường trở thành nước có thu nhập cao (NXB Công Thương, Hà Nội, 2026) của tiến sĩ Đinh Trường Hinh và GS-TS Nguyễn Trọng Hoài.
Việt Nam đã đi được một chặng đường dài từ một quốc gia nghèo trở thành nước có thu nhập trung bình. Nhưng chặng đường còn lại để bước vào nhóm quốc gia thu nhập cao có thể khó hơn tất cả những gì đã đi qua. Đó cũng chính là câu hỏi trung tâm mà cuốn sách Bước nhảy vọt kinh tế Việt Nam-Nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và con đường trở thành nước có thu nhập cao của tiến sĩ Đinh Trường Hinh và GS-TS Nguyễn Trọng Hoài đặt ra.
Theo số liệu được dẫn trong sách, năm 2024 thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam theo phương pháp Atlas của Ngân hàng Thế giới đạt khoảng 4.180 USD, trong khi ngưỡng để được xếp vào nhóm quốc gia thu nhập cao hiện nay là 14.005 USD. Điều đó có nghĩa chúng ta mới đi được khoảng một phần ba chặng đường. Vấn đề đặt ra không chỉ là tăng trưởng nhanh hay chậm, mà là tăng trưởng dựa vào đâu.
Một trong những luận điểm quan trọng nhất của cuốn sách là Việt Nam khó có thể trở thành quốc gia thu nhập cao nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng vốn đầu tư và lao động.
Các tác giả cho thấy đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), yếu tố phản ánh trình độ công nghệ, chất lượng quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực, còn thấp và thiếu ổn định. Một nhận định đáng suy ngẫm là nếu TFP của Việt Nam trong các thập niên qua đạt mức trung bình của những nền kinh tế mới nổi thì thu nhập bình quân đầu người hiện nay có thể cao hơn thực tế khoảng 30%. Đó là một con số biết nói. Nó cho thấy bẫy thu nhập trung bình, xét đến cùng, là bẫy năng suất.
Một quốc gia có thể tăng trưởng nhanh trong một thời gian nhờ vốn đầu tư, tài nguyên hay lao động giá rẻ. Nhưng để trở thành quốc gia thu nhập cao, tăng trưởng phải dựa trên năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Cuốn sách dành nhiều dung lượng để phân tích công nghiệp hóa và vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Hai thập niên qua, Việt Nam đã trở thành một trung tâm sản xuất quan trọng của thế giới. Xuất khẩu dệt may tăng trung bình khoảng 16,6% mỗi năm trong giai đoạn 2000-2020; ngành chế tạo tăng trên 15% mỗi năm. Tuy nhiên, tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước lại chưa tăng tương xứng. Nghịch lý ấy phản ánh thực tế rằng Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng vẫn chủ yếu ở các công đoạn có giá trị gia tăng thấp.
Vì vậy, thông điệp xuyên suốt của cuốn sách là Việt Nam cần chuyển từ "Made in Vietnam" sang "Created in Vietnam". Đó không chỉ là câu chuyện của trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn hay công nghệ cao. Đối với một nền kinh tế đang phát triển, đổi mới sáng tạo trước hết là khả năng tiếp thu, thích nghi, cải tiến và nâng cấp công nghệ; là năng lực học hỏi để tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng nguồn lực. Đó cũng là con đường mà Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan hay Singapore đã đi qua.
Ở góc độ này, điều đáng chú ý là dù cuốn sách được hoàn thành từ năm 2024, nhiều phân tích và khuyến nghị của các tác giả đã "liên kết mạnh mẻ" với các chủ trương lớn được Việt Nam ban hành gần đây, như Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hay Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.
Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy thách thức lớn nhất thường không nằm ở việc xác định đúng chiến lược. Điều khó hơn là xây dựng được môi trường thể chế đủ thuận lợi để doanh nghiệp dám đầu tư dài hạn cho nghiên cứu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Điều khiến tôi chú ý nhất là các tác giả dành hơn một phần ba dung lượng cuốn sách cho vốn nhân lực. Từ giáo dục, thị trường lao động, di cư ngược, già hóa dân số đến vai trò của lao động nữ. Đây không phải là một phần phụ của cuốn sách; Ngược lại, đó có lẽ là phần sâu sắc nhất.
Trong nhiều năm, chúng ta thường nhìn giáo dục như một chính sách xã hội. Nhưng dưới góc nhìn của cuốn sách, giáo dục trước hết là một chính sách phát triển. Giáo dục tạo ra vốn nhân lực. Vốn nhân lực nâng cao năng suất. Năng suất quyết định khả năng vượt qua bẫy thu nhập trung bình.
Các số liệu được đưa ra khá đáng suy nghĩ. Năm 2020, chỉ khoảng 11,1% lực lượng lao động Việt Nam có trình độ ĐH trở lên, trong khi khoảng 76% chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật. Năm 2021, Việt Nam chỉ có khoảng 55 sinh viên ngành STEM (khoa học-kỹ thuật-công nghệ-toán học) trên 10.000 dân, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia phát triển.
Đáng chú ý hơn, dù số lượng công bố khoa học quốc tế của các trường ĐH đã tăng nhanh, đạt khoảng 17.625 bài năm 2021, nhưng tỷ lệ đăng ký sáng chế từ các cơ sở giáo dục ĐH mới khoảng 15,5%. Khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa công nghệ vẫn còn khá xa.
Cuốn sách dành riêng một chương cho "di cư ngược", cho thấy các tác giả nhìn nguồn nhân lực không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn trong mạng lưới tri thức Việt Nam toàn cầu.
Nếu Nghị quyết 68 đặt doanh nghiệp tư nhân vào vị trí động lực tăng trưởng, Nghị quyết 57 coi khoa học công nghệ là đột phá chiến lược, thì Nghị quyết 71 về giáo dục và đào tạo chính là nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu đó. Bởi doanh nghiệp cần nhân lực. Đổi mới sáng tạo cần tri thức; Công nghệ cần nghiên cứu; Và tất cả đều gặp nhau ở giáo dục và ĐH.
Điểm đáng giá nhất của Bước nhảy vọt kinh tế Việt Nam-Nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và con đường trở thành nước có thu nhập cao không phải là nêu ra những vấn đề hoàn toàn mới, mà là kết nối năng suất, đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp tư nhân, giáo dục và vốn nhân lực thành một hệ logic phát triển thống nhất. Dĩ nhiên, không phải giải pháp nào cũng dễ thực hiện. Việt Nam không thiếu những chiến lược đúng. Điều khó hơn là thực thi nhất quán và đủ dài hạn.
Nhưng chính vì vậy cuốn sách trở nên đáng đọc. Nó không hứa hẹn những con đường tắt. Nó nhắc chúng ta rằng muốn có bước nhảy vọt về kinh tế phải có bước nhảy vọt về năng suất; muốn có bước nhảy vọt về năng suất phải có bước nhảy vọt về tri thức. Và muốn có bước nhảy vọt về tri thức, Việt Nam phải bắt đầu từ con người, từ giáo dục và từ một hệ thống ĐH đủ mạnh để trở thành động lực của đổi mới sáng tạo và phát triển quốc gia.
Một quốc gia có thể đi nhanh nhờ vốn và công nghệ, nhưng chỉ có thể đi xa bằng con người.
