Tiêu tốn hơn 13 tỷ USD để chế tạo và được khen ngợi là tàu sân bay hiện đại nhất hành tinh, USS Gerald R. Ford lại đang đối mặt với nguy cơ phải nằm bờ tới 2 năm sau một đợt triển khai kéo dài kỷ lục cùng hàng loạt sự cố nghiêm trọng.
Khi Hải quân Mỹ chính thức đưa USS Gerald R. Ford vào biên chế, con tàu được kỳ vọng sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho lực lượng tàu sân bay. Với tổng chi phí đóng mới vượt 13 tỷ USD, đây là chiến hạm đắt đỏ nhất từng được chế tạo trong lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, chỉ chưa đầy một thập niên sau ngày đi vào hoạt động, con tàu đang trở thành tâm điểm của những tranh cãi về hiệu quả đầu tư, độ tin cậy kỹ thuật và khả năng duy trì sức mạnh hải quân của Washington.
Tháng trước, USS Gerald R. Ford trở về căn cứ Norfolk sau đợt triển khai kéo dài hơn 11 tháng. Những gì để lại phía sau không chỉ là thành tích tác chiến mà còn là hàng loạt vấn đề kỹ thuật nghiêm trọng khiến giới phân tích quốc phòng Mỹ lo ngại.
11 tháng liên tục trên biển
Ban đầu, USS Gerald R. Ford rời Norfolk vào tháng 6/2025 trong một đợt triển khai thông thường tới khu vực châu Âu. Tuy nhiên, các diễn biến địa chính trị đã nhanh chóng thay đổi kế hoạch.
Trong gần một năm tiếp theo, tàu liên tục được điều động giữa Địa Trung Hải, Caribe, vịnh Oman và biển Đỏ để tham gia nhiều chiến dịch khác nhau. Thay vì được thay phiên theo đúng chu kỳ vận hành thông thường khoảng 6-7 tháng, tàu bị giữ lại trên biển thêm nhiều tháng liên tiếp.
Theo các báo cáo được công bố tại Mỹ, USS Gerald R. Ford đã tham gia các chiến dịch quân sự nhằm vào Venezuela, trước khi tiếp tục được điều tới Trung Đông để hỗ trợ các hoạt động quân sự tại Iran. Điều đó đồng nghĩa với việc thủy thủ đoàn gần 4.500 người phải hoạt động trong điều kiện cường độ cao suốt hơn 320 ngày.
Nhiều chuyên gia hải quân Mỹ cho rằng đây chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hàng loạt sự cố xảy ra sau đó.
Vụ cháy phơi bày những vấn đề nghiêm trọng
Ngày 12/3 một đám cháy lớn bùng phát tại khu vực giặt là phía đuôi tàu khi USS Gerald R. Ford hoạt động trên biển Đỏ.
Dù Hải quân Mỹ khẳng định đây không phải hậu quả của một cuộc tấn công mà chỉ bắt nguồn từ sự cố kỹ thuật, vụ cháy vẫn gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng. Hơn 200 thủy thủ phải điều trị do hít phải khói độc, 2 người bị thương và 1 quân nhân phải sơ tán khẩn cấp bằng đường không.
Tác động lớn hơn nằm ở điều kiện sinh hoạt trên tàu. Khoảng 600 thủy thủ mất chỗ ở sau khi nhiều khoang ngủ bị hư hại. Nhiều người buộc phải ngủ tạm trên sàn nhà hoặc trong các khu vực sinh hoạt chung.
Tình hình trở nên khó khăn tới mức Hải quân Mỹ phải vận chuyển khoảng 1.000 tấm đệm cùng hàng nghìn bộ quần áo, từ tàu sân bay USS John F. Kennedy đang trong quá trình hoàn thiện để hỗ trợ thủy thủ đoàn.
Đối với một chiến hạm được quảng bá là hiện đại nhất thế giới, vụ việc tạo ra cú sốc không nhỏ.
Những vấn đề gây tranh cãi
Bên cạnh vụ cháy, USS Gerald R. Ford còn gặp nhiều vấn đề khác liên quan đến hệ thống sinh hoạt và kỹ thuật.
Theo truyền thông địa phương tại Norfolk, hơn 600 nhà vệ sinh trên tàu đã gặp trục trặc trong thời gian triển khai. Với gần 5.000 quân nhân thường xuyên sinh hoạt trên tàu, đây không đơn thuần là vấn đề tiện nghi mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng duy trì hoạt động dài ngày.
Nghiêm trọng hơn, USS Gerald R. Ford từ lâu đã nổi tiếng với những trục trặc liên quan tới các công nghệ mới được tích hợp trên tàu.
Hai hệ thống quan trọng nhất là máy phóng điện từ EMALS và hệ thống hãm đà AAG từng nhiều lần bị chỉ trích vì độ tin cậy chưa đạt kỳ vọng. Đây là những công nghệ được thiết kế để thay thế hệ thống máy phóng hơi nước truyền thống trên các tàu sân bay lớp Nimitz.
Mặc dù Hải quân Mỹ khẳng định các vấn đề đã được cải thiện đáng kể trong những năm gần đây, nhưng việc phải hoạt động liên tục suốt gần một năm được cho là đã tạo áp lực rất lớn lên các hệ thống kỹ thuật phức tạp này.
Sau khi trở về Norfolk, USS Gerald R. Ford không chỉ cần sửa chữa những hư hại do vụ cháy gây ra, mà còn phải trải qua quá trình bảo dưỡng sâu đối với hàng nghìn hệ thống trên tàu.
Các hạng mục được cho là cần xử lý bao gồm khôi phục khu vực sinh hoạt bị hư hỏng, đại tu hệ thống vệ sinh, kiểm tra toàn bộ hệ thống máy phóng điện từ EMALS, hiệu chỉnh hệ thống hãm đà AAG, sửa chữa sàn đáp và xử lý ăn mòn thân tàu sau gần một năm hoạt động liên tục trên biển.
Một số chuyên gia quốc phòng Mỹ nhận định thời gian sửa chữa có thể kéo dài từ 12 đến 24 tháng trước khi tàu có thể trở lại trạng thái sẵn sàng chiến đấu hoàn toàn.
Nếu điều này xảy ra, con tàu được xem là niềm tự hào của Hải quân Mỹ sẽ phải nằm bờ trong thời gian tương đương hoặc thậm chí dài hơn cả một đợt triển khai chiến đấu.
Bài toán nan giải của Hải quân Mỹ
Câu chuyện của USS Gerald R. Ford không chỉ phản ánh những vấn đề riêng của một chiến hạm, mà còn cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với toàn bộ lực lượng tàu sân bay Mỹ.
Trong nhiều năm qua, số lượng tàu sân bay sẵn sàng triển khai của Hải quân Mỹ thường xuyên thấp hơn nhu cầu thực tế. Khi nhiều cuộc khủng hoảng xảy ra liên tiếp tại các khu vực khác nhau, Washington buộc phải kéo dài thời gian hoạt động của các tàu hiện có thay vì luân phiên lực lượng theo kế hoạch.
Kết quả là những chiến hạm hiện đại nhất cũng phải đối mặt với tình trạng hao mòn vượt mức thiết kế.
Đối với USS Gerald R. Ford, con tàu được tạo ra để trở thành biểu tượng sức mạnh hải quân Mỹ trong thế kỷ XXI, đợt triển khai kéo dài kỷ lục vừa qua đã biến nó thành ví dụ điển hình cho những thách thức mà Washington đang đối mặt trong việc duy trì ưu thế quân sự toàn cầu.
Con tàu trị giá hơn 13 tỷ USD vẫn là chiến hạm hiện đại nhất từng được chế tạo, nhưng những sự cố liên tiếp xảy ra trong năm 2026 cho thấy công nghệ tiên tiến không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với độ bền và khả năng duy trì hoạt động lâu dài. Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia nhận định USS Gerald R. Ford đang trở thành một trong những chương trình vũ khí gây tranh cãi nhất trong lịch sử Hải quân Mỹ.
Cơ quan chức năng thông tin vụ tai nạn xảy ra tại địa phận tỉnh Laghman, trên tuyến quốc lộ nối thủ đô Kabul với tỉnh Nangarhar của Afghanistan, AP đưa tin ngày 30.5.
Giám đốc Sở Y tế tỉnh Laghman, ông Aminullah Sharif, xác nhận 22 người đã thiệt mạng và khoảng 36 người bị thương. Trong số các nạn nhân tử vong có 10 trẻ em và 5 phụ nữ. Những người bị thương đã được đưa đến các bệnh viện ở tỉnh Nangarhar để cấp cứu.
Ông Sharif cho biết vụ tai nạn xảy ra do tài xế ngủ gật, khiến chiếc xe tải lao thẳng xuống mương và lật úp. Vụ việc đang được cơ quan chức năng điều tra làm rõ.
Các nạn nhân nằm trong số hàng ngàn người Afghanistan gần đây hồi hương từ Pakistan. Kể từ năm 2023, chính quyền Pakistan thi hành chính sách cứng rắn đối với người di cư và tị nạn không giấy tờ. Ngoài Pakistan, Iran cũng tăng cường trục xuất người di cư Afghanistan. Hàng triệu người Afghanistan đã phải hồi hương từ 2 quốc gia trên trong gần 3 năm qua.
Vụ tai nạn hôm 30.5 nêu trên xảy ra chưa đầy một năm sau vụ một chiếc xe buýt chở người di cư Afghanistan hồi hương từ Iran đã va chạm với xe tải ở tỉnh Herat (Afghanistan) vào tháng 8.2025, khiến 79 người thiệt mạng.
Trong một vụ tai nạn khác tại tỉnh Nuristan, miền đông Afghanistan, cơ quan chức năng ngày 30.5 cho biết một ô tô đã lao khỏi mặt đường và rơi xuống sông vào đêm 29.5. Vụ việc khiến tài xế bị thương và 4 hành khách mất tích. Lực lượng cứu hộ hiện đang khẩn trương tìm kiếm các nạn nhân.
Theo Kyiv Post dẫn tuyên bố của Trung đoàn 413 thuộc Lực lượng hệ thống không người lái của Ukraine ngày 1.6, các mục tiêu nằm gần giao điểm của những tuyến đường sắt và đường bộ chính, đóng vai trò trung chuyển nhân lực, vũ khí và vật tư cho các hoạt động tác chiến của Nga.
Máy bay không người lái (UAV) Ukraine được cho là đã tấn công 2 kho hậu cần quân sự gần Novoselivka và Dokuchayevsk. Một điểm triển khai tạm thời cùng một số kho hậu cần tại làng Syhnalne, gần Olenivka, cũng bị nhắm mục tiêu. "Các cuộc tấn công nhắm vào những trung tâm hậu cần trọng yếu, nơi đối phương tập trung nhân lực và nguồn lực để chuẩn bị cho các hoạt động tấn công tiếp theo", Trung đoàn 413 cho hay.
Cùng ngày, Ukraine đã mở rộng hoạt động nhằm vào các tuyến tiếp vận quân sự quan trọng của Nga tại những khu vực bị kiểm soát ở tỉnh Luhansk. "Luhansk, Starobilsk, Alchevsk, Brianka và Kadiivka hiện nằm trong tầm hoạt động của máy bay không người lái thuộc Quân đoàn 3", chuẩn tướng Andrii Biletskyi, Tư lệnh quân đoàn 3, cho biết.
Trong khi đó, Ukraine ngày 1.6 cáo buộc Nga tiếp tục tập kích trên diện rộng, theo The Kyiv Independent. Giới chức Ukraine cho biết ít nhất 3 người thiệt mạng và 61 người bị thương trong các cuộc tấn công của Nga trong đêm 31.5.
Bộ Năng lượng Ukraine cho biết các cuộc tấn công trong đêm 1.6 khiến một số người dân tại các tỉnh Dnipro, Zhytomyr, Zaporizhzhia, Odessa, Sumy, Kherson, Kharkiv và Chernihiv bị mất điện. Phía Nga chưa bình luận về các thông tin trên.
Ở chiều ngược lại, Hãng thông tấn TASS ngày 1.6 dẫn dữ liệu từ Bộ Quốc phòng Nga cho biết lực lượng Nga đã kiểm soát 63 khu dân cư trong vùng chiến sự từ tháng 3 đến tháng 5.2026. Theo phía Nga, các khu vực này gồm 21 khu dân cư ở Kharkiv, 19 khu ở Donetsk, 14 khu ở Sumy, 6 khu ở Zaporizhzhia và 3 khu ở Dnipro. Nga cho biết bước tiến lớn nhất diễn ra trong tháng 5, khi lực lượng Nga kiểm soát 27 khu dân cư.
Ngoài ra, Nga cũng cáo buộc quân đội Ukraine tiếp tục tấn công các khu vực biên giới thuộc Kursk và Belgorod trong ngày 1.6. Phía Ukraine chưa bình luận về thông tin trên.
Trong cuộc phỏng vấn với CBS News ngày 1.6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho rằng Nga đã dần mất thế chủ động trên chiến trường kể từ cuối năm 2025. Theo ông, lực lượng Nga không còn khả năng giữ vững hoặc giành thêm lãnh thổ với tốc độ tương xứng với những tổn thất phải gánh chịu.
Nhà lãnh đạo Ukraine lập luận rằng chính sự sa sút này đã khiến Nga tăng cường các cuộc tấn công bằng tên lửa tầm xa, như một cách phản ứng trước khó khăn trên chiến tuyến. "Hiện tại, chúng ta có khoảng thời gian này trước mùa đông", ông Zelensky nói, hàm ý Kyiv nhìn thấy một cơ hội ngoại giao hạn chế trước khi điều kiện thời tiết làm thay đổi cục diện chiến trường.
Tuy nhiên, ông Zelensky nhấn mạnh mọi tiến trình đàm phán đều phụ thuộc vào việc gia tăng áp lực quốc tế đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin, đặc biệt thông qua mở rộng các biện pháp trừng phạt thay vì nới lỏng hạn chế.
Ông cũng đề cập khả năng xây dựng một khuôn khổ đàm phán rộng hơn, với sự tham gia của các cường quốc châu Âu như Anh, Pháp, Đức, cùng các nước Bắc Âu và Thổ Nhĩ Kỳ. Ông nhấn mạnh thành phần của khuôn khổ này phải được Ukraine và châu Âu cùng nhất trí, đồng thời còn phụ thuộc vào thiện chí đối thoại của Nga.
Ukraine dự kiến sẽ đón các nhà đàm phán hàng đầu của chính quyền ông Trump tại Kyiv trong vòng 2 tuần tới. Theo ông Zelensky, các chuyến thăm này rất quan trọng để quan chức Mỹ trực tiếp chứng kiến tình hình thực tế tại Ukraine, thay vì chủ yếu tiếp xúc với phía Nga tại Moscow như trước.
Nhà lãnh đạo Ukraine cũng thừa nhận triển vọng ngoại giao vẫn còn nhiều bất định. Ông cho rằng các diễn biến tại những điểm nóng toàn cầu khác, trong đó có Trung Đông, có thể ảnh hưởng đến tốc độ và mức độ ưu tiên của các nỗ lực đàm phán. Moscow chưa có bình luận sau phát biểu của ông Zelensky.
Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là có thể tìm cách hạ nhiệt giai đoạn leo thang trong cuộc chiến Ukraine trước thềm bầu cử giữa kỳ Quốc hội Mỹ ngày 3.11. “Chúng tôi cho rằng người Mỹ có ý định làm dịu mọi chuyện trước cuộc bầu cử vào mùa thu”, theo RBC-Ukraine ngày 1.6 dẫn các nguồn tin trong chính phủ Ukraine.
Các quan chức Ukraine nhận định ông Trump có thể can dự tích cực hơn vào hồ sơ Ukraine, trong bối cảnh đảng Cộng hòa đối mặt nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa kỳ. Theo giới chức Ukraine, áp lực chính trị trong nước có thể thúc đẩy Nhà Trắng tìm kiếm những bước đi quyết đoán hơn nhằm tạo đột phá ngoại giao trong xung đột Nga - Ukraine.
Trong một diễn biến liên quan, South China Morning Post ngày 1.6 dẫn nhiều nguồn tin cho biết ông Trump đã trực tiếp thúc giục Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình hỗ trợ chấm dứt xung đột ở Ukraine, nhằm tận dụng ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Moscow.
Theo nguồn tin, trong cuộc thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh giữa 2 nhà lãnh đạo hồi tháng trước ở Bắc Kinh, ông Trump nói với ông Tập rằng đàm phán Nga - Ukraine đang bế tắc, đồng thời kêu gọi Trung Quốc tác động để Tổng thống Nga Vladimir Putin trở lại bàn đàm phán với ông Zelensky. Hiện phía Mỹ và Trung Quốc chưa bình luận về thông tin trên.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 8.5 (giờ Việt Nam) cho biết lực lượng Mỹ đã nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự của Iran chịu trách nhiệm thực hiện một loạt các cuộc tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái và tàu nhỏ "không có lý do" nhằm vào các tàu chiến Mỹ đang di chuyển qua eo biển Hormuz.
"Lực lượng Mỹ đã đánh chặn các cuộc tấn công không có lý do của Iran và đáp trả bằng các cuộc tấn công tự vệ khi các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ di chuyển qua eo biển Hormuz đến vịnh Oman vào ngày 7.5", CENTCOM cho biết trong một thông cáo báo chí.
Các cơ sở của Iran bị lực lượng Mỹ nhắm mục tiêu bao gồm "các địa điểm phóng tên lửa và máy bay không người lái, các địa điểm chỉ huy và kiểm soát, và các trung tâm tình báo, giám sát và trinh sát", theo CENTCOM.
CENTCOM cáo buộc lực lượng Iran đã phóng nhiều tên lửa, máy bay không người lái và tàu nhỏ khi tàu USS Truxtun (DDG 103), USS Rafael Peralta (DDG 115) và USS Mason (DDG 87) di chuyển qua tuyến đường biển quốc tế. Không có tài sản nào của Mỹ bị tấn công, tuyên bố của CENTCOM cho biết thêm.
Trong tuyên bố của mình, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết lực lượng Mỹ "không tìm cách leo thang" nhưng quân đội "sẵn sàng bảo vệ lực lượng Mỹ".
Trong khi đó, Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ra tuyên bố cho rằng Mỹ đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, IRGC cho biết quân đội Mỹ đã tấn công một tàu chở dầu của Iran gần cảng Jask. Hải quân Iran đã đáp trả bằng "các đầu đạn nổ mạnh" và "tình báo giám sát cho thấy thiệt hại đáng kể đối với kẻ thù Mỹ, và 3 tàu của đối phương đã nhanh chóng bỏ chạy khỏi khu vực eo biển Hormuz", theo tuyên bố trên X.
Hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran đưa tin nhiều tiếng nổ đã được nghe thấy gần thành phố Bandar Abbas của Iran. Hãng này cho biết nguồn gốc và vị trí chính xác của các tiếng nổ vẫn chưa được xác định.
Fars cho biết thêm rằng các cuộc điều tra của họ cho thấy đã có cuộc đấu hỏa lực giữa lực lượng vũ trang Iran và "kẻ thù", trong đó các khu thương mại của một bến tàu ở Qeshm (hòn đảo lớn nhất ở vịnh Ba Tư) bị nhắm mục tiêu.
Trong khi đó, hãng thông tấn Tasnim cho biết nhiều tiếng nổ đã được nghe thấy gần đảo Qeshm và Bandar Abbas. Hãng này cũng cho biết vẫn chưa có thông tin chính xác, nhưng nói thêm rằng một số nguồn tin cho rằng các tiếng nổ có liên quan đến hoạt động của Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran "nhằm cảnh báo một số tàu thuyền về việc đi qua trái phép eo biển Hormuz".
Truyền thông địa phương cho biết các tiếng nổ cũng đã được nghe thấy ở Tehran. Mỹ vẫn chưa bình luận về thông tin này.
