ĐH Quốc gia TP.HCM đã công bố kết quả kỳ thi đánh giá năng lực đợt 2 năm nay. Trong đó, phổ điểm thi của 170.125 thí sinh (TS) cho thấy khoảng 35% đạt dưới 600 điểm, 58% dưới 700 và 78% dưới 800; trong khi khoảng 8% TS đạt từ 900 điểm trở lên.
So sánh với đợt 1 năm 2026, phân bố điểm của 2 đợt thi có tính tương đồng nhưng đợt 2 có phần “lệch trái” nhẹ và trải rộng hơn so với đợt 1. Điểm trung bình đợt 2 là 670,9 điểm, thấp hơn mức điểm 682,0 của đợt 1. Độ rộng của phân bố điểm đợt 2 cũng lớn hơn, cho thấy đề thi tiếp tục đánh giá hiệu quả TS trên nhiều mức năng lực khác nhau.
Theo đánh giá từ ĐH Quốc gia TP.HCM, kết quả “lệch trái” nhẹ của phân bố điểm đợt 2 chủ yếu đến từ tính đa dạng của hơn 170.000 TS tham gia kỳ thi. Nhóm 109.799 TS thi cả hai đợt có kết quả đợt 2 được cải thiện nhẹ, điểm trung bình tăng từ 696,3 ở đợt 1 lên 713,7 ở đợt 2. Trong khi đó, nhóm 60.319 TS chỉ thi đợt 2 có kết quả thấp đáng kể so với mặt bằng chung, “kéo” phân bố điểm toàn phần của đợt 2 “lệch trái” so với đợt 1.
Thạc sĩ Phùng Quán, chuyên gia tuyển sinh Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), cũng chỉ ra đợt 2 có điểm trung bình đạt 670,9 – thấp hơn đợt 1 khoảng 11 điểm. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào con số này để cho rằng đề thi đợt 2 khó hơn thì chưa hẳn đúng bởi điều đáng quan tâm nằm ở cơ cấu TS dự thi.
Ông Quán phân tích năm nay có hơn 61.000 TS chỉ tham gia đợt 2. Đây là nhóm có mức điểm thấp hơn mặt bằng chung nên kéo điểm trung bình toàn đợt xuống. Trong khi đó, hơn 109.000 TS thi cả hai đợt lại cho thấy xu hướng ngược lại. Nói cách khác, nhiều học sinh khá giỏi không xem đợt 2 là phương án dự phòng, mà là cơ hội để cải thiện kết quả và nâng vị trí trong cuộc đua tuyển sinh.
Cũng theo thạc sĩ Phùng Quán, một chi tiết khác cũng rất đáng chú ý là “phần đuôi” phải của phổ điểm dày hơn. Điểm cao nhất đợt 2 đạt 1.139, vượt mức điểm cao nhất của đợt 1. Độ phân tán điểm cũng lớn hơn, cho thấy đợt 2 không chỉ xuất hiện thêm nhiều TS điểm thấp mà còn tăng nhiều TS điểm tốt.
Đánh giá chung kết quả của 2 đợt thi năm nay, thạc sĩ Phùng Quán cho rằng: “Nếu đợt 1 phản ánh tương đối rõ mặt bằng năng lực ban đầu của học sinh lớp 12 thì đợt 2 phản ánh rõ hơn bức tranh cạnh tranh tuyển sinh. Với tổng cộng gần 194.000 TS đã tham gia ít nhất một đợt thi trong năm nay cho thấy chưa bao giờ kỳ thi đánh giá năng lực có quy mô lớn như vậy. Và khi số lượng TS tăng mạnh, số TS có điểm cao cũng tăng theo”.
“Có thể nói, đợt 2 năm nay không còn là một kỳ thi bổ sung đơn thuần mà đã trở thành cơ hội để nhiều TS cải thiện điểm số và thay đổi thứ hạng trước mùa xét tuyển”, chuyên gia này nhìn nhận thêm.
Theo thạc sĩ Quán, cả 2 đợt có từ 6 – 8% TS đạt từ 900 điểm trở lên. Với quy mô gần 194.000 TS, điều đó đồng nghĩa có hơn 11.000 TS nằm trong nhóm điểm rất cao. Đây chính là nhóm sẽ cạnh tranh trực tiếp vào các ngành đang thu hút mạnh như: trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, khoa học máy tính, thiết kế vi mạch, logistics và quản lý chuỗi cung ứng hay marketing.
Thạc sĩ Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và Công tác sinh viên Trường ĐH Kinh tế – Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng số TS đăng ký đợt 2 năm nay cao nhất từ trước đến nay không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của nhiều yếu tố. Do quy chế tuyển sinh mới siết chặt xét tuyển học bạ, từ năm 2026 học bạ không còn là cửa dễ vào ĐH nên buộc TS phải đa dạng hóa chiến lược.
Từ đó, đánh giá năng lực đã chuyển từ quan điểm một kỳ thi “có thêm thì tốt” thành “không có (điểm) thì rủi ro”. Ngoài ra, năm 2026 giới hạn còn 15 nguyện vọng xét tuyển vào ĐH, tối đa 5 phương thức/trường, giảm điểm cộng chứng chỉ IELTS. Do đó, TS buộc phải chuẩn bị phương án “thi thật” thay vì rải hồ sơ như những năm trước đây.
Cũng theo thạc sĩ Tiến, sau 9 năm triển khai, bài thi này đã được hơn 110 cơ sở ĐH-CĐ sử dụng xét tuyển. Đặc biệt, năm 2026 tất cả các trường thành viên của ĐH Quốc gia TP.HCM đã chuyển sang phương thức xét tuyển tổng hợp. Trong đó kết quả kỳ thi đánh giá năng lực là một trong các điểm thành phần chính để xét tuyển đầu vào, cùng với các điểm như kết quả thi tốt nghiệp THPT, kết quả học tập THPT và các tiêu chí khác. Do đó, điểm đánh giá năng lực cao có thể bù đắp cho điểm thi tốt nghiệp.
“Với tổng số lượt TS của cả 2 đợt trong năm 2026 đạt gần 310.000 lượt và cao nhất từ trước đến nay, mặt bằng điểm sàn xét tuyển bằng điểm bài thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM của các trường năm nay có thể sẽ tăng hơn so với năm 2025. Với nguồn cung TS tăng mạnh, điểm chuẩn các ngành hot (như khoa học máy tính, vi mạch, y khoa, kinh tế…) và các ngành có ít chỉ tiêu dự báo sẽ tăng mạnh hơn, cạnh tranh khốc liệt hơn”, thạc sĩ Tiến dự báo.
Trong khi đó, nhìn từ kết quả thi năm 2025, thạc sĩ Phùng Quán cho rằng kết quả thi năm nay cao hơn nhưng “cuộc chơi” đã khác. Năm 2026, mặt bằng điểm đã tăng lên rõ rệt. Năm 2025, điểm trung bình đánh giá năng lực chỉ ở mức 618,4 điểm. Năm 2026, con số này tăng lên 676,1 điểm – cao hơn gần 58 điểm. Phổ điểm chung cũng đã dịch sang phải, có nghĩa là những mốc điểm từng được xem là lợi thế lớn trước đây không còn giữ nguyên giá trị. Chẳng hạn, năm ngoái 850 điểm là một kết quả rất cạnh tranh thì năm nay 850 điểm vẫn tốt nhưng không còn nổi bật như trước. Mốc 900 điểm vẫn cao nhưng cũng không còn là mức điểm có thể hoàn toàn yên tâm với các ngành tốp đầu.
Tuy nhiên, thạc sĩ Quán lưu ý thay đổi lớn nhất của tuyển sinh năm 2026 không nằm ở phổ điểm mà nằm ở cách xét tuyển. Nhiều trường ĐH đã chuyển sang phương thức xét tuyển tổng hợp, điểm đánh giá năng lực cao vẫn là lợi thế nhưng không còn là yếu tố quyết định duy nhất. “Đó cũng là lý do phổ điểm tăng mạnh nhưng điểm chuẩn thực tế có thể không tăng tương ứng. Với nhiều ngành, mức tăng có thể chỉ dao động khoảng 20 – 50 điểm thay vì tăng mạnh như dự đoán ban đầu”, thạc sĩ Quán nói thêm.
Thạc sĩ Phùng Quán kết luận: “Điểm đánh giá năng lực tăng, nhưng xét tuyển ĐH không còn là cuộc đua của riêng điểm kỳ thi này mà đã trở thành cuộc cạnh tranh của toàn bộ hồ sơ học tập”.
Dù vậy, dự báo về điểm chuẩn Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM năm nay, thạc sĩ Phùng Quán cho rằng sẽ có nhiều mức tăng khác nhau. Với nhóm ngành nhiều TS quan tâm (như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, thiết kế vi mạch, khoa học máy tính hay công nghệ thông tin…), việc tăng số lượng TS đạt từ 900 điểm đồng nghĩa với tăng thêm áp lực cạnh tranh giữa các TS. Khi lượng TS điểm cao tăng lên, các ngành thế mạnh truyền thống của trường cũng sẽ chịu tác động. Đặc biệt là các ngành liên quan đến bán dẫn, vật liệu và điện tử.
Thạc sĩ Phùng Quán cũng cho biết các ngành nhóm khoa học cơ bản có điểm chuẩn khá cao trong các năm qua, có thể tiếp tục tăng trong năm 2026. Tuy nhiên, với các ngành hải dương học, địa chất học, khoa học môi trường, công nghệ môi trường…, mức độ cạnh tranh sẽ ở mức thấp hơn.
Ngày 23/4, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo TP HCM xác nhận kế hoạch đưa 5 trường mới vào hoạt động, tuyển sinh ngay năm nay.
Trong số này, 2 trường THPT được xây mới hoàn toàn tại phường Phú Mỹ và Dĩ An, thuộc khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương. Ba trường còn lại được cải tạo, chuyển đổi công năng từ trường Trung cấp nghề Dĩ An, trụ sở UBND quận 12 và Tân Phú cũ. Trong đó, mặt bằng UBND quận 12 cũ được chuyển đổi thành một trường liên cấp từ tiểu học đến THPT.
Sở đánh giá việc có thêm 5 trường mới tại các "điểm nóng" về dân cư sẽ giúp giải tỏa áp lực tuyển sinh đầu cấp. Dự kiến, mỗi trường tuyển khoảng 15 lớp 10, tổng cộng gần 3.400 suất học.
Năm nay, áp lực tuyển sinh tại TP HCM là rất lớn khi có hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng gần 43.000 so với năm ngoái. Hệ thống công lập và các trung tâm giáo dục thường xuyên dự kiến đáp ứng khoảng 80% nhu cầu, số còn lại có thể sang trường tư thục hoặc hệ trung cấp, cao đẳng nghề.
Việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng, bàn giao trụ sở cũ nằm trong chiến dịch chiến dịch thi đua 150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học, phục vụ năm học 2026 - 2027 do Chủ tịch UBND thành phố phát động hồi đầu tháng 3. Hiện, TP HCM cần thêm gần 17.500 phòng học để đạt chỉ tiêu 300 phòng học trên 10.000 dân trong độ tuổi đi học.
Ngay sau khi đề thi được công bố, câu hỏi liên quan đến "Steve Jobs Việt Nam" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của giáo viên, học sinh và dư luận. Một bộ phận ý kiến cho rằng đề bài mang tính thời sự, gợi mở tinh thần đổi mới sáng tạo, phù hợp điều mà giáo dục hiện đại đang hướng tới. Tuy nhiên, có không ít băn khoăn xoay quanh tính công bằng trong nhận thức của thí sinh.
Lý do chính của tranh luận nằm ở việc đề bài sử dụng một hình mẫu cụ thể là Steve Jobs - một doanh nhân công nghệ nổi tiếng toàn cầu. Trong khi nhiều học sinh ở đô thị có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về các nhân vật này thì với học sinh vùng sâu, vùng xa, miền núi, đây không phải là một cái tên quen thuộc. Sự khác biệt về điều kiện tiếp cận thông tin phần nào tạo ra cảm giác "lệch chuẩn" ngay từ điểm xuất phát.
Trong bối cảnh phòng thi, chỉ một chi tiết chưa rõ cũng có thể khiến thí sinh lúng túng, mất tự tin. Việc không biết Steve Jobs là ai có thể khiến một số em mất thời gian suy đoán, thậm chí hiểu chưa đúng yêu cầu của đề. Đây chính là nguyên nhân khiến nhiều giáo viên đặt vấn đề là đề thi quốc gia có nên sử dụng những "mã văn hóa" mang tính đặc thù mà không phải học sinh nào cũng có điều kiện tiếp cận?
Bên cạnh đó, một số ý kiến còn cho rằng việc lấy một cá nhân cụ thể làm hình mẫu có thể vô tình tạo ra cách hiểu rằng thành công chỉ gắn với những biểu tượng nổi bật trong lĩnh vực công nghệ, trong khi xã hội cần nhiều dạng tài năng khác nhau...
Đề thi môn văn kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 trong đó có câu hỏi gây tranh luận về "Steve Jobs Việt Nam"
ảnh: Tuệ Nguyễn
Dù vậy, nếu phân tích kỹ cấu trúc đề thi, có thể thấy câu hỏi không nhằm kiểm tra kiến thức về một cá nhân cụ thể. Phần lời dẫn (Nước Mĩ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới) đã đặt vấn đề trong một ngữ cảnh rõ ràng, đồng thời gợi mở những khái niệm mang tính khái quát như sáng tạo, đổi mới, dám nghĩ khác. Đặc biệt, văn bản ở phần đọc hiểu đóng vai trò định hướng tư duy, cung cấp "chất liệu" để học sinh triển khai bài viết.
Nhờ đó, ngay cả khi không biết rõ Steve Jobs là ai, thí sinh vẫn có thể tiếp cận vấn đề theo hướng chung là làm thế nào để nuôi dưỡng những con người có tư duy sáng tạo, có khả năng tạo ra giá trị mới cho xã hội. Nói cách khác, đề thi hướng đến đánh giá năng lực đọc - hiểu - liên hệ và lập luận, thay vì kiểm tra mức độ hiểu biết về một nhân vật cụ thể.
Từ góc nhìn này, câu hỏi vẫn đảm bảo yêu cầu của một đề nghị luận xã hội có tính gợi mở, có tính gợi dẫn và khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm cá nhân. Việc sử dụng hình tượng "Steve Jobs" có thể xem như một cách cụ thể hóa vấn đề, giúp đề bài gần gũi hơn với thực tiễn hội nhập.
ĐH Quốc gia TP.HCM ngày 15.4 công bố phổ điểm kỳ thi đánh giá năng lực (V-ACT) đợt 1 năm nay của 133.483 thí sinh hợp lệ. Số lượng thí sinh đợt 1 cũng tiếp tục lập kỷ lục mới trong lịch sử tổ chức, dù tốc độ tăng trưởng của năm nay không tăng đáng kể nếu so với các năm bùng nổ là 2021 (tăng hơn 44.000 thí sinh so với cùng đợt năm trước), 2025 (tăng hơn 32.000) và 2019 (tăng gần 29.000).
Trong đó, 2021 là năm Covid-19 bùng phát khắp Việt Nam đặc biệt tại các tỉnh, thành phía nam; 2025 là năm đầu tiên học sinh lớp 12 thi tốt nghiệp THPT theo chương trình mới và cũng là năm V-ACT đổi mới cấu trúc đề thi; và 2019 đánh dấu V-ACT từ một kỳ thi nội bộ dùng để xét tuyển trong các trường thành viên ĐH Quốc gia TP.HCM trở thành một phương thức tuyển sinh được các trường ngoài hệ thống này công nhận.
Ngoài các mốc tăng trưởng mạnh mẽ kể trên, các năm còn lại ghi nhận tốc độ tăng ổn định trong đợt 1, dao động từ vài ngàn đến hơn chục ngàn thí sinh. Mức thấp nhất được ghi nhận vào năm 2024 khi chỉ tăng hơn 5.700 thí sinh, tuy nhiên nếu xét về tỷ lệ tăng chậm nhất thì năm 2026 khi chỉ tăng 5,7%. Riêng 2020 là năm duy nhất ghi nhận số lượng thí sinh giảm, cũng là năm bắt đầu xuất hiện những ca Covid-19 đầu tiên ở nước ta.
Nhìn chung số thí sinh dự thi đợt 1 năm nay cao gấp 30 lần so với năm đầu tiên tổ chức và tương đương khoảng 1/9 số thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT. Con số này cũng vượt tổng số thí sinh thi HSA của ĐH Quốc gia Hà Nội - vốn dự kiến có 120.000 lượt thi sau 6 đợt (mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 2 lượt thi mỗi năm - PV).
Việc chúng tôi chọn đợt 1 làm mốc đối sánh xuất phát từ thực tế có một số năm V-ACT chỉ tổ chức một đợt thi là 2022, 2021 (hủy hay không tổ chức đợt 2 vì Covid-19) và 2018 (năm đầu tiên tổ chức); cũng như không ít thí sinh đợt 1 sẽ tiếp tục dự thi đợt 2 để cải thiện điểm số. Vì thế, dữ liệu về số thí sinh thi đợt 1 là chỉ dấu phù hợp để đảm bảo tính đồng nhất và đo lường sát sườn sức hút ban đầu của kỳ thi ở từng năm.
Một trong những lý do thúc đẩy sự phổ biến của V-ACT là việc ngày càng nhiều cơ sở giáo dục ĐH công nhận kết quả và sử dụng điểm kỳ thi này trong quá trình tuyển sinh. Từ 7 đơn vị công nhận trong nội bộ ĐH Quốc gia TP.HCM ở năm đầu tổ chức, đến nay số trường đã tăng hơn 16 lần, lên 118 ĐH, CĐ trên cả nước. Đáng chú ý, trong số này có sự xuất hiện của nhiều trường quân đội cũng như các trường danh tiếng phía bắc.
Quy mô địa phương tổ chức thi V-ACT cũng là một yếu tố quan trọng tác động tới sức lan tỏa của kỳ thi, khi tạo điều kiện cho đông đảo thí sinh tiếp cận. Từ vài đô thị trung tâm như TP.HCM, Cần Thơ và Quy Nhơn vào năm 2018, kỳ thi ngày càng mở rộng độ phủ, lên đến 17 địa phương vào năm 2022. Bản đồ tổ chức thi tiếp tục mở rộng thêm 4 tỉnh nữa vào năm 2023, sau đó tăng 3 tỉnh vào năm 2024 trong đó có Thừa Thiên - Huế.
Điều này đã đánh dấu bước tiến nổi bật của V-ACT trên dải miền Trung sau nhiều năm Đà Nẵng là điểm đến xa nhất về phía bắc.
Tới năm 2025, kỳ thi lần đầu đặt chân tới Cà Mau - điểm cực nam của Tổ quốc - giúp nâng tổng số tỉnh, thành tổ chức thi lên 25. Thời điểm này, chỉ còn Kon Tum, Gia Lai, Đắk Nông, Long An, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng và Hậu Giang là chưa có điểm thi V-ACT nào. Đến năm 2026, sau sáp nhập địa giới hành chính, kỳ thi này đã chính thức được phủ khắp tất cả địa phương từ Huế trở vào nam.
Ngoài ra, theo các chuyên gia, việc kỳ thi hoàn toàn kiểm tra thí sinh dựa trên năng lực học thuật, tư duy như SAT, ACT chứ không phải năng lực thuộc lòng; lệ phí thi ở mức vừa phải (360.000 đồng vào năm 2026); hay việc có một phương án khác để vào ĐH song song với xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT... cũng là những động lực quan trọng thúc đẩy thí sinh tìm tới V-ACT những năm qua.
Những yếu tố nêu trên góp phần đưa V-ACT, trước đó có tên tiếng Anh viết tắt là APT, trở thành kỳ thi quan trọng hàng đầu với sĩ tử miền Nam vào mỗi mùa tuyển sinh, kéo theo đó là một thị trường luyện thi sôi động và đa dạng: từ trực tiếp đến trực tuyến, từ dạy live đến bán video quay sẵn, từ tài liệu nội bộ đến sách tham khảo được phát hành công khai...
