“Situationship” là thuật ngữ chỉ kiểu quan hệ mập mờ giữa hai người, có tương tác tình cảm hoặc tình dục nhưng thiếu thỏa thuận rõ ràng về sự cam kết, tính độc quyền hay đích đến lâu dài.
Báo cáo Year in Swipe của Tinder từng ghi nhận tần suất sử dụng của thuật ngữ này trong phần giới thiệu cá nhân của người dùng đã tăng tới 49%, biến nó trở thành một “đặc sản” hẹn hò của giới trẻ hiện đại.
Dù biết bản thân xứng đáng với những điều tốt đẹp hơn, nhiều người vẫn không thể dứt bỏ mối quan hệ vô danh này do chịu sự chi phối của hai cơ chế tâm lý sâu xa.
“Hiệu ứng máy đánh bạc” trong cảm xúc
Huấn luyện viên hẹn hò Matthew Hussey (Anh), tác giả của hai cuốn sách bán chạy về tâm lý tình yêu, ví những mối quan hệ mập mờ vận hành giống như một chiếc máy đánh bạc. Cảm xúc và sự quan tâm từ đối phương không xuất hiện đều đặn mà lúc có lúc không, tạo ra một cơ chế thưởng ngẫu nhiên. “Cứ 10 lần chờ đợi mới có một lần được đáp lại, nhưng bấy nhiêu đó vẫn đủ để người ta tìm ra lý do tiếp tục”, ông nói.
Trong “situationship”, người trong cuộc thường xuyên nếm trải sự bất an. Nhưng thỉnh thoảng, họ lại được xoa dịu bởi những đỉnh cảm xúc ngắn ngủi, ví dụ một cuộc trò chuyện sâu sắc thâu đêm, một ngày cuối tuần mang cảm giác bước ngoặt, hay một cử chỉ ân cần đúng vào lúc họ vừa định cất bước rời đi.
Theo chuyên gia, trong thời buổi việc tìm kiếm sự kết nối ngày càng khó khăn, khi gặp được người có sức hút, nhiều người sợ rằng sẽ rất lâu nữa mới tìm lại được cảm giác rung động này. Con người thường dễ bị hút về phía những đối tượng không cam kết, thay vì chọn những người luôn sẵn sàng gắn bó. Nỗi sợ đánh mất cảm xúc hiếm hoi đó khiến nhiều người tiếp tục hy vọng và chấp nhận tổn thương.
Bẫy tâm lý “lỗi chi phí chìm”
Nguyên nhân thứ hai trói buộc con người trong tình cảnh mập mờ là hội chứng “lỗi chi phí chìm” (sunk cost fallacy). Nghiên cứu của TS Michael R. Langlais tại Đại học Baylor (Mỹ) chỉ ra rằng, đây là xu hướng con người tiếp tục lao vào một việc chỉ vì họ đã lỡ đầu tư quá nhiều tiền bạc, thời gian hoặc cảm xúc, bất chấp việc hiện tại nó không mang lại giá trị gì.
Thay vì dừng lại khi thấy mối quan hệ đang bào mòn tâm lý, người trong cuộc tự huyễn hoặc bản thân: “Đã quen nhau 6 tháng rồi, bỏ thì tiếc” hay “Mình đã dành cho họ quá nhiều tình cảm, không thể rời đi lúc này”.
Chính tâm lý tiếc nuối những “chi phí chìm” đã khiến họ ngần ngại nhấn nút kết thúc. Họ quên mất rằng, việc tiếp tục duy trì một mối quan hệ một chiều không giúp họ thu hồi lại quãng thanh xuân hay tình cảm đã mất, mà chỉ vắt kiệt sức lực của chính họ trong một sự gắn kết không bao giờ có đích đến.
Dấu hiệu của một mối quan hệ mập mờ:
Không có cam kết: Không có định nghĩa rõ ràng về mối quan hệ giữa hai người (ví dụ: tránh trả lời câu hỏi “mối quan hệ của chúng ta là gì?”).
Giao tiếp và kế hoạch không nhất quán: Kế hoạch thường được lập vào phút cuối, và giao tiếp không thường xuyên, thường chỉ xoay quanh sự tiện lợi.
Không có kế hoạch cho tương lai: Bạn không lên kế hoạch cho các sự kiện hoặc chuyến đi sắp tới cùng nhau, chỉ tập trung vào hiện tại.
Thiếu hòa nhập xã hội: Bạn chưa gặp bạn bè hoặc gia đình của họ và họ cũng chưa gặp bạn bè hoặc gia đình của bạn, cho thấy sự thiếu hòa nhập vào cuộc sống của nhau.
Cảm giác “gần gũi nhưng không an toàn”: Bạn chia sẻ những khoảnh khắc thân mật, tình cảm hoặc thể xác, nhưng bạn không cảm thấy an toàn về sự ổn định của mối quan hệ.
Nỗ lực một chiều: Mối quan hệ thường có cảm giác như một người đang đầu tư nhiều nỗ lực hoặc cảm xúc hơn người kia.
Cách chấm dứt mối quan hệ mập mờ:
Cắt liên lạc: Giống như khi chia tay, tạo khoảng cách là điều vô cùng quan trọng để chữa lành. Hãy cắt đứt hoặc giảm đáng kể liên lạc, bao gồm cả việc hủy theo dõi họ trên mạng xã hội.
Chấp nhận thực tế: Thừa nhận rằng mối quan hệ đó có thể là nguồn gốc của sự bối rối hơn là sự an toàn. Đừng tìm kiếm sự kết thúc từ người kia. Hãy tự tạo ra sự kết thúc của riêng bạn bằng cách chấp nhận rằng đây không phải mối quan hệ phù hợp.
Tôn trọng cảm xúc của bản thân: Cảm xúc tiêu cực về một mối quan hệ không chính thức là điều bình thường. Hãy cho phép bản thân cảm thấy buồn hoặc tức giận và trút bầu tâm sự với bạn bè hoặc viết nhật ký.
Chiều 4/7, Đặc khu Cô Tô có mưa và gió do ảnh hưởng của bão số 1. Tại khách sạn, anh Đình Tâm - chủ cơ sở lưu trú - cùng 20 nhân viên túc trực, sẵn sàng các phương án phòng chống thiên tai.
Trước khi bão vào đất liền, anh quyết định mổ lợn, làm bữa cơm mời toàn bộ khách, nhân viên và hàng xóm.
"Nếu chỉ ngồi nhìn bão, bầu không khí sẽ rất ảm đạm. Tôi quyết định làm bữa cơm miễn phí để mọi người gắn kết, có thêm trải nghiệm khi ở lại do bão", anh Tâm chia sẻ.
Hình ảnh ghi lại không khí rộn ràng chuẩn bị bữa cơm và cảnh mọi người quây quần ăn tối nhận về nhiều lượt tương tác.
Theo anh Tâm, thời điểm bão số 1 áp sát bờ, khách sạn của anh có khoảng 50 du khách đang lưu trú.
Trước đây, bão thường vào giai đoạn tháng 9-10, hiếm khi có khách ở lại. Lần này, người đàn ông muốn du khách có kỷ niệm ấm lòng khi cùng nhau quây quần ăn tối.
"Mọi người chung tay mổ chú lợn do khách sạn tự nuôi. Khách nhặt rau, nhân viên nướng thịt rồi bày biện ra bàn... Sau 3 tiếng, chúng tôi có 10 mâm cơm ngon", anh bày tỏ.
Mỗi mâm cơm có mẹt thịt lợn, lòng lợn, chả nướng, ốc, rau và canh... Các món ăn nóng hổi mang đến bầu không khí ấm áp.
Theo chủ khách sạn, điều anh mong muốn không chỉ là mang đến bữa ăn miễn phí, mà còn giúp du khách có thêm ấn tượng đẹp với Cô Tô.
"Trong số 50 vị khách lưu trú tại khách sạn Đông Á, nhiều người lần đầu tiên chứng kiến cảnh mưa bão. Bữa cơm giúp họ vơi bớt lo lắng khi nghe tiếng gió rít bên ngoài", anh Tâm nói.
Sáng 5/7, mưa và gió ở Cô Tô đã giảm, nhịp sống dần trở lại bình thường.
Trước thời điểm tạm dừng tàu thuyền lúc 17h ngày 3/7 để ứng phó bão số 1, Đặc khu Cô Tô (Quảng Ninh) đã bố trí 18 chuyến tàu đưa toàn bộ 3.147 du khách vào đất liền an toàn.
Chuyến tàu cuối cùng rời Cảng Cô Tô lúc 16h, chở 248 hành khách vào bờ, hoàn tất việc đưa toàn bộ du khách rời đảo trước thời điểm dừng cấp phép tàu xuất bến theo quy định.
Theo thống kê, đến khoảng 14h ngày 4/7, Đặc khu Vân Đồn, Đặc khu Cô Tô và xã đảo Cái Chiên của tỉnh Quảng Ninh còn khoảng 6.000 du khách lưu trú.
Trong đó, xã đảo Cái Chiên có 158 du khách. Các cơ sở lưu trú được yêu cầu chuẩn bị đầy đủ nhu yếu phẩm phục vụ du khách trong thời gian tránh bão.
Đặc khu Vân Đồn còn 3.534 du khách, chủ yếu tại Quan Lạn và Minh Châu. Lực lượng chức năng đã thông tin diễn biến bão và xây dựng phương án bảo đảm an toàn cho du khách trong mọi tình huống.
Đây là sự ghi nhận dành cho những doanh nghiệp đã có nỗ lực tiêu biểu trong việc thúc đẩy trách nhiệm bảo vệ môi trường, triển khai các thực hành kinh doanh bền vững, cũng như xây dựng văn hóa bền vững mang lại tác động tích cực cho cả nhân viên và cộng đồng.
Theo HR Asia, giải thưởng "Nơi làm việc bền vững của HR Asia" được đánh giá dựa trên khảo sát nhân viên, phỏng vấn lãnh đạo và nghiên cứu độc lập. Điều này khẳng định những ghi nhận dành cho AstraZeneca Việt Nam được xây dựng từ trải nghiệm thực tế của nhân viên cùng quá trình đánh giá khách quan, thay vì chỉ dựa trên những cam kết của doanh nghiệp.
Kết quả Khảo sát nội bộ Pulse (Pulse Survey) năm 2025 cho thấy 100% nhân viên đồng thuận rằng công ty luôn đề cao sự trung thực và chính trực; 97% sẵn sàng giới thiệu AstraZeneca là một nơi làm việc lý tưởng; 97% khẳng định luôn được khuyến khích bứt phá giới hạn và 97% cảm thấy được trao quyền để đưa ra quyết định. Bên cạnh đó, 85% nhân viên cho biết họ sẵn sàng nêu ý kiến phản biện và đóng góp đối với các hoạt động hay quyết định cam kết theo các giá trị của AZ.
Tư duy này chính là nền tảng cốt lõi của Chiến lược Phát triển Con người và Tổ chức (People & Organization Strategy), hướng đến xây dựng một tổ chức linh hoạt, sẵn sàng thích ứng với các yêu cầu phát triển trong tương lai.
Bên cạnh việc nâng cao năng lực lãnh đạo và thúc đẩy văn hóa học tập trọn đời, AstraZeneca Việt Nam tạo điều kiện để nhân viên mở rộng cơ hội nghề nghiệp thông qua các chương trình phát triển nhân tài và luân chuyển nội bộ, tiêu biểu như: Mid-level Leadership, LEAP, CareerNext, Vietnam iDevelop, PLAN100 và Externship. Tỷ lệ luân chuyển ngang đạt khoảng 14%, với 116 lượt dịch chuyển trong năm 2025 và 75 lượt chỉ riêng trong Quý I/2026. Nhờ đó, mỗi nhân sự đều có lộ trình phát triển rõ ràng và được trang bị đầy đủ năng lực cần thiết để đón đầu các xu thế mới.
Cam kết phát triển bền vững cũng được AstraZeneca Việt Nam lồng ghép vào trải nghiệm của nhân viên thông qua chương trình AZVN Move, tập trung vào ba trọng tâm: Con người - Xã hội - Hành tinh (People - Society - Planet). Các sáng kiến về chăm sóc sức khỏe, nâng cao phúc lợi, khuyến khích tình nguyện và thúc đẩy lối sống bền vững được triển khai thường xuyên, góp phần xây dựng môi trường làm việc nơi mỗi nhân viên không chỉ phát triển sự nghiệp mà còn cùng tạo ra những giá trị tích cực cho xã hội và môi trường.
Song song với việc phát triển con người, AstraZeneca Việt Nam còn tích cực chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình vận hành. Việc đưa AI vào công sở giúp đơn giản hóa các thủ tục hành chính, giảm tải các tác vụ lặp lại, từ đó giúp nhân viên tập trung nhiều hơn vào những dự án chuyên sâu, mang lại giá trị thiết thực cho bệnh nhân và cộng đồng.
Báo cáo nội bộ cho thấy các sáng kiến AI đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm hơn 5.000 giờ làm việc. Có 98% nhân viên hoàn thành chứng chỉ AI cấp độ Bạc; 80% đội ngũ kinh doanh sử dụng công cụ AZ Sales Assistant và 100% dùng AI Coach dành cho cấp Quản lý. Bên cạnh đó, khoảng 50% nhân sự thường xuyên ứng dụng AZ ChatGPT trong công việc hằng ngày, đồng thời phát triển và triển khai các trợ lý ảo (AI agent) trong các lĩnh vực như Nhân sự và Sản phẩm, góp phần mở rộng việc ứng dụng AI trên toàn tổ chức.
Ông Atul Tandon, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc AstraZeneca Việt Nam, chia sẻ: "Sự ghi nhận của HR Asia về 'Nơi làm việc tốt nhất Châu Á' và nhận giải thưởng 'Nơi làm việc Bền vững' mang ý nghĩa đặc biệt, bởi giải thưởng phản ánh tiếng nói và trải nghiệm thực tế của chính nhân viên công ty. Đây là động lực nhưng cũng là trách nhiệm để AstraZeneca Việt Nam tiếp tục đầu tư vào lãnh đạo, phát triển năng lực và tối ưu hóa công nghệ AI, đồng thời tiếp tục kiến tạo không gian làm việc nơi mọi cá nhân có thể phát triển, được hỗ trợ và cùng đóng góp cho tương lai bền vững hơn."
Những câu hỏi của nhà trường khiến người mẹ Việt ngạc nhiên. Hiệu trưởng và giáo viên không nói đến chuyện phạt hay dạy lại trẻ mà liên tục đặt câu hỏi về đời sống gia đình như: Bố mẹ có thường cãi nhau trước mặt con không? Gần đây nhà có ai mới chuyển đến sống cùng không? Cô giáo nói trẻ không đi vệ sinh đúng chỗ có thể là biểu hiện của bất ổn tâm lý.
Không khí cuộc họp thêm căng thẳng khi giáo viên hỏi về sự vắng mặt của bố. Chị Ngọc cho biết mình ở nhà chăm sóc con toàn thời gian để chồng tập trung làm việc, lo kinh tế gia đình. Tuy nhiên, nhà trường không chấp nhận lý do này. Việc nuôi dạy con không thể dồn lên vai một người. Trong giáo dục Bỉ, sự hiện diện của người bố là rất quan trọng với sự phát triển của trẻ. Người bố không được phép vắng mặt nếu không có lý do đặc biệt. Chồng chị Ngọc được yêu cầu tham gia đón con và xem văn nghệ ở trường.
"Tôi hơi sốc vì tư duy giáo dục này rất khác ở Việt Nam", chị Ngọc, 33 tuổi, quê Hà Nội, kể về những ngày đầu cho con đi học mẫu giáo ở xứ người.
Chia sẻ của chị Ngọc nhận được đồng cảm của nhiều phụ huynh Việt ở Bỉ. Một người mẹ có con 24 tháng tuổi nói thấy thương khi con phải tự ăn, không được giáo viên hỗ trợ. Đến bữa, nếu con từ chối ăn, giáo viên chỉ hỏi lại một, hai lần rồi dọn khay sau khoảng 30-40 phút, để đứa trẻ chịu đói.
Trường mẫu giáo ở Bỉ chỉ lên thực đơn và giờ ăn, còn đứa trẻ được quyền quyết định ăn bao nhiêu hoặc có ăn hay không. Các giáo viên giải thích đây là cách để trẻ cảm nhận cơn đói, hiểu giá trị của việc ăn và học cách lắng nghe nhu cầu của cơ thể.
Bé được gần hai tuổi, chị Ngọc thêm một lần bất ngờ khi trường thông báo các con sẽ tham gia lớp học bơi bắt buộc. Con chị vốn hay ốm vặt, thể trạng yếu nên chị không yên tâm để con xuống nước từ quá sớm.
Chồng chị nói đây là điều bình thường ở Bỉ. Trẻ được khuyến khích vận động và làm quen với nước từ rất sớm. Việc rèn thể chất tại trường học được coi trọng ngang với giờ học trên lớp. Ngoài học bơi, trẻ từ 3 tuổi còn phải tham gia trượt tuyết với mức phí 1.200 USD. Phụ huynh nào không đủ điều kiện có thể đóng trả góp.
Những "cú sốc" như của chị Ngọc khi cho con đi học ở Bỉ từng được phản ánh trong nghiên cứu của giáo sư Đại học Bang Michigan (Mỹ) Désirée Baolian Qin về "Nghịch âm văn hóa" (Cultural Dissonance) trong những gia đình gốc Á khi định cư tại phương Tây. Khoảng 60-70% người nhập cư gốc Á thừa nhận gặp phải áp lực thích nghi văn hóa (acculturative stress) đáng kể trong hai năm đầu định cư. Họ thường cảm thấy hệ thống trường học phương Tây quá khác biệt, dẫn đến cảm giác lo lắng, căng thẳng.
Joke Otter van Zuijlen, Hiệu trưởng SmartKids International ở phường An Khánh, TP HCM, người có 30 năm kinh nghiệm giáo dục ở châu Âu, cho rằng cú sốc này bắt nguồn từ khác biệt trong cách nuôi dạy trẻ và vai trò của gia đình.
Tại các trường mẫu giáo châu Âu, trẻ 18 tháng tuổi đã phải ăn được thức ăn thô, tự cầm thìa ngồi ăn thay vì chờ người lớn giúp. Trong khi đó, nhiều cha mẹ Việt vẫn giữ thói quen đút cháo, bế con tận lớp, thậm chí, không muốn trẻ đi chân trần trên cỏ.
Chuyên gia cho rằng điều kiện sống và sự hỗ trợ từ bên ngoài tạo nên sự khác biệt này. Tại Việt Nam, nhiều gia đình khá giả thường thuê bảo mẫu để chăm sóc trẻ. Ở Hà Lan, chi phí thuê người giúp việc có thể lên đến 5.000 USD mỗi tháng, ngay cả những gia đình thu nhập cao cũng hiếm khi có người giúp việc. Trẻ em từ 18 tháng đã phải tự chủ sinh hoạt cá nhân như đeo ba lô, đi giày hay rửa tay.
Dù có sự khác biệt rõ rệt, bà Joke cho rằng không nên lý tưởng hóa bất kỳ phương pháp nào bởi giáo dục luôn gắn liền với đặc thù văn hóa. Văn hóa châu Á coi gia đình là trung tâm, đề cao sự gắn kết, tình cảm giữa các thế hệ nên trẻ thường nhận được sự chăm sóc tỉ mỉ từ ông bà, cha mẹ. Trong khi đó, phương Tây ưu tiên tính cá nhân và sự độc lập.
"Chính sự giao thoa giữa các hệ giá trị này khiến phụ huynh dễ gặp áp lực khi tiếp cận hệ thống giáo dục mới", bà nói.
Chị Ngô Thị Bắc, 40 tuổi, sống tại Melbourne, Australia, có con gái ba tuổi chuẩn bị vào mẫu giáo. Chị đã lường trước sự khác biệt này khi nhiều lần chứng kiến cảnh những đứa trẻ hàng xóm chạy nhảy ngoài trời lạnh chỉ với chiếc quần đùi và áo thun cộc tay. Da thịt chúng đỏ ửng vì lạnh, vục tay vào vũng nước, lấm lem trong đất cát. Trong khi đó, mỗi lần trời trở lạnh, con gái chị được mẹ "bọc" kín mít với đủ lớp áo len, khăn quàng và mũ trùm đầu.
Chị nhận ra con mình rồi cũng phải bước vào môi trường đề cao tính tự lập như trẻ khác. Để con dễ thích nghi khi vào mẫu giáo, vợ chồng chị bắt đầu rèn nếp sinh hoạt cho con. Khi 11 tháng tuổi, bé đã được tập tự xúc ăn. Mỗi tuần, vợ chồng chị đưa con đến các khu vui chơi công cộng gần nhà, chỉ cách khu dân cư khoảng 5 phút đi bộ. Mạng lưới này dày đặc ở Australia, được thiết kế lồng ghép yếu tố học tập với bảng chữ cái, con số và tên loài vật gắn trên thiết bị vui chơi.
"Tiếp xúc và học qua các hoạt động vui chơi từ sớm, con sẽ không bị sốc hay khóc nhiều khi bắt đầu đi mẫu giáo", chị nói.
Bà Joke Otter van Zuijlen cho rằng rào cản lớn nhất của phụ huynh Việt khi ra nước ngoài không phải là ngôn ngữ mà là sự khép kín. Việc nhà trường mời họp hay đặt câu hỏi về đời tư thực chất là để tìm giải pháp hỗ trợ trẻ. Phụ huynh nên chủ động chia sẻ thói quen sinh hoạt và bối cảnh văn hóa của gia đình, thay vì giữ tâm lý phòng thủ. Sự trao đổi trực tiếp giúp giảm hiểu lầm và giúp giáo viên hiểu đúng hoàn cảnh để hỗ trợ trẻ tốt hơn.
Chuyên gia khuyên bố mẹ cần điều chỉnh cách nhìn về việc học. Thay vì đặt nặng ghi nhớ sớm như màu sắc hay toán học, nên để trẻ học qua trải nghiệm hằng ngày, kể cả việc chơi với cát, nước hay bùn đất. Những hoạt động này giúp trẻ phát triển vận động, tăng sự tự tin và dễ thích nghi hơn với môi trường mới.
"Nên để trẻ học cách đối mặt với những bất tiện nhỏ từ sớm, bởi đó chính là nền tảng của khả năng thích ứng linh hoạt trong một thế giới không ngừng biến đổi", bà nói.
