Mới đây, Bệnh viện Nhân dân Gia Định cơ sở 2 (TPHCM) tiếp nhận anh L.V.H. (38 tuổi) trong tình trạng đột ngột chóng mặt kèm yếu liệt nửa người trái tăng dần, nghi ngờ đột quỵ não cấp.
Ngay khi tiếp nhận, ê-kíp Trung tâm Hồi sức Cấp cứu của đơn vị đã nhanh chóng thăm khám, đánh giá lâm sàng, kích hoạt quy trình xử trí đột quỵ cấp “Stroke Code” và thực hiện các chẩn đoán hình ảnh cần thiết.
Trên cơ sở đó, người bệnh được chỉ định truyền thuốc tiêu sợi huyết, bảo đảm tận dụng tối đa “thời gian vàng”. Sau khi hoàn tất giai đoạn điều trị ban đầu và tình trạng ổn định, người đàn ông được đánh giá chuyên sâu bằng các kỹ thuật hiện đại như MRI não, CT tưới máu và chụp DSA.
Kết quả cho thấy mạch máu não đã tái thông tốt, không còn ghi nhận huyết khối hay tình trạng hẹp đáng kể. Chỉ sau 24 giờ điều trị và chăm sóc tích cực, tình trạng của người bệnh được cải thiện rõ rệt, không còn cảm giác tê yếu nửa người bên trái, khả năng vận động và giao tiếp phục hồi gần như bình thường.
Tại giường bệnh, anh H. cho biết bản thân làm nghề gia công nội thất gỗ. Chiều ngày xảy ra sự việc, khi anh đang ở công trình thì đột ngột cảm thấy chóng mặt dữ dội, sau đó tay chân bên trái yếu dần và không thể tự đi lại được.
Nhận thấy tình trạng bất thường, anh đã nhờ tài xế xe công nghệ đưa đến bệnh viện cấp cứu. Vợ bệnh nhân cho biết, anh có bệnh tăng huyết áp nhưng thường chủ quan, không đi khám định kỳ mà tự mua thuốc uống. Thậm chí, việc dùng thuốc cũng không đều đặn.
Theo BS Huỳnh An Khang, đột quỵ não hiện nay có xu hướng trẻ hóa, xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ tuổi, với nhiều yếu tố nguy cơ như căng thẳng kéo dài, hút thuốc lá, rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp hoặc lối sống thiếu vận động.
Đột quỵ là tình trạng cấp cứu tối khẩn. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường (như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc đau đầu dữ dội đột ngột) để đưa người bệnh đi cấp cứu trong “giờ vàng” mang ý nghĩa quyết định đối với khả năng hồi phục.
Cảnh giác nhầm lẫn tê tay chân bình thường
Một trường hợp đột quỵ nguy hiểm khác là ông T. (64 tuổi). Khai thác bệnh sử, ông bắt đầu xuất hiện các đợt tê ran, yếu nhẹ tay chân trái từ một tháng trước, mỗi lần kéo dài 30-60 giây rồi tự hết.
Triệu chứng thường xảy ra về đêm nhưng ông nghĩ mệt mỏi do thiếu ngủ, thoái hóa cột sống nên không đi khám. Tối trước khi nhập viện, bệnh nhân cũng xuất hiện những triệu chứng trên rồi bất ngờ yếu liệt nửa người trái, nói khó, giảm rõ khả năng vận động tay chân.
BSCKI Đặng Khắc Giáp, khoa Thần kinh tại một bệnh viện ở TPHCM, chia sẻ, vì bệnh nhân phát hiện đột quỵ lúc mới thức dậy nên việc xác định chính xác thời điểm khởi phát gặp nhiều khó khăn.
Đây là yếu tố quan trọng, vì thuốc tiêu sợi huyết chỉ phát huy hiệu quả và đảm bảo an toàn trong “thời gian vàng” (dưới 4,5 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng). Sau mốc này, nguy cơ xuất huyết não tăng lên, trong khi khả năng cứu mô não giảm đáng kể.
Người bệnh được chỉ định chụp MRI não khẩn cấp, ghi nhận ổ nhồi máu cấp ở bán cầu não phải chưa lan rộng, vùng thiếu máu não chưa hoại tử. Đây là dấu hiệu cho thấy khả năng bệnh nhân khởi phát đột quỵ dưới 4 giờ, vẫn còn trong cửa sổ điều trị tiêu sợi huyết.
Trải qua hội chẩn nhanh, bác sĩ quyết định tiêm thuốc tiêu sợi huyết cho ông T. nhằm làm tan cục máu đông, tái thông dòng máu lên não. 15 phút sau tiêm, ông bắt đầu cải thiện khả năng vận động và nói rõ hơn. Sau vài giờ, sức cơ bệnh nhân phục hồi, tự đi lại, giao tiếp và sinh hoạt bình thường.
Bác sĩ Giáp cho biết, những cơn tê tay chân thoáng qua trước đó của ông T. nhiều khả năng là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) – dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ. Tình trạng này xảy ra khi dòng máu lên não bị giảm tạm thời do mạch máu hẹp hoặc xuất hiện cục huyết khối nhỏ gây tắc nghẽn trong thời gian ngắn.
Vì mạch máu nhanh chóng tự tái thông nên triệu chứng tự hết, khiến nhiều người lầm tưởng bệnh nhẹ hoặc chỉ là rối loạn tuần hoàn thông thường. Tuy nhiên, khoảng 20% người bị thiếu máu não thoáng qua có thể xảy ra đột quỵ sau đó nếu không điều trị dự phòng.
Bác sĩ nhấn mạnh, không nên xem nhẹ các dấu hiệu thần kinh thoáng qua như tê yếu một bên tay chân, méo miệng, nói khó, nhìn mờ, chóng mặt hoặc mất thăng bằng dù chỉ kéo dài vài chục giây rồi tự hết.
Khác với tê mỏi thông thường do sai tư thế hay chèn ép thần kinh, các triệu chứng cảnh báo đột quỵ thường xuất hiện đột ngột, khu trú một bên cơ thể, xu hướng lặp đi lặp lại nhiều lần.
Để giảm nguy cơ đột quỵ, người dân cần kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu; duy trì vận động thể lực đều đặn với tổng thời gian ít nhất 150 phút mỗi tuần; hạn chế căng thẳng kéo dài.
Đồng thời, cần xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý, tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất.
Dâu tây có vị ngọt tự nhiên nhưng chứa ít calo, giàu vitamin và nhiều chất chống oxy hóa. Loại quả này còn có hàm lượng chất xơ cao nên giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu, đồng thời tạo cảm giác no lâu hơn, theo trang OnlyMyHealth (Ấn Độ).
Ông Manoj Chawla, chuyên gia tiểu đường tại Bệnh viện Hinduja và MRC Khar (Ấn Độ), cho biết dâu tây có chỉ số đường huyết thấp, khoảng 40. Nhờ vậy, loại quả này giúp đường huyết tăng chậm và ổn định hơn so với các loại trái cây có chỉ số đường huyết cao.
Dâu tây còn chứa anthocyanin - hợp chất thực vật có lợi cho quá trình trao đổi chất. Bên cạnh đó, tải lượng đường huyết của dâu tây cũng thấp nên hỗ trợ giảm tình trạng tăng đường huyết sau bữa ăn.
Theo ông Chawla, dâu tây là lựa chọn tốt cho người tiểu đường nếu ăn với lượng vừa phải và đúng cách.
Qua theo dõi thực tế bằng thiết bị đo đường huyết liên tục, ông nhận thấy bệnh nhân có mức đường huyết ổn định hơn khi ăn dâu tây tươi nguyên quả.
Trong khi đó, nước ép, sinh tố hoặc món tráng miệng từ dâu tây có thêm đường lại dễ làm đường huyết tăng nhanh hơn.
Dâu tây thường làm tăng đường huyết ít hơn các loại trái cây có chỉ số đường huyết cao. Tuy nhiên, người mắc tiểu đường loại 1 vẫn cần tính lượng carbohydrate khi sử dụng insulin hoặc máy theo dõi đường huyết liên tục.
Một nghiên cứu công bố trên Journal of Nutrition vào năm 2025 đã theo dõi người tiền tiểu đường trong 28 tuần. Kết quả cho thấy ăn dâu tây mỗi ngày giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn, giảm viêm và tăng mức chất chống oxy hóa trong cơ thể.
Người mắc tiểu đường nên ưu tiên ăn dâu tây tươi nguyên quả thay vì uống nước ép hoặc dùng sản phẩm có thêm đường.
Dâu tây có thể ăn cùng sữa chua, hạt hoặc các loại hạt dinh dưỡng để giúp đường huyết ổn định hơn. Loại quả này cũng phù hợp cho bữa phụ hoặc dùng trước khi tập luyện.
Khẩu phần vẫn rất quan trọng. Khoảng 120 - 150 g dâu tây được xem là lượng phù hợp cho người trưởng thành mắc tiểu đường.
Khẩu phần này cung cấp khoảng 7 - 9 g carbohydrate cùng lượng chất xơ giúp hạn chế tăng đường huyết và giảm cảm giác thèm đồ ngọt chế biến sẵn.
Ngày 16/5, tại hội thảo tổng kết Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các chuyên gia y tế, giáo dục đã cảnh báo về "khủng hoảng thiếu vận động" ở giới trẻ Việt Nam.
Theo WHO, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao, với 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày. Những con số đáng báo động này cho thấy lối sống tĩnh tại ngày càng phổ biến ở giới trẻ.
Thiếu vận động thể chất là một trong những tác nhân chính góp phần làm gia tăng gánh nặng các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, như béo phì, tim mạch, tiểu đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên khiến thanh thiếu niên thiếu thời gian vận động đến từ áp lực học tập khổng lồ. Dữ liệu từ Nghiên cứu Y tế Học đường Toàn cầu (GSHS) do WHO và Bộ Y tế thực hiện chỉ ra phần lớn học sinh duy trì thói quen tĩnh tại do ngồi học quá lâu, trong khi môn giáo dục thể chất tại trường học nhiều nơi vẫn nặng tính hình thức, thời lượng ít ỏi và thiếu sức hút.
Nguyên nhân thứ hai là sự bùng nổ của kỷ nguyên số, khi thiết bị thông minh và mạng xã hội dần thay thế các hoạt động thể chất ngoài trời, "giam lỏng" giới trẻ trong không gian ảo.
Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh làm thu hẹp không gian xanh, công viên và sân chơi tại các thành phố lớn cũng tạo ra rào cản đáng kể. Khi môi trường sống thiếu không gian vận động an toàn, cộng thêm tình trạng ô nhiễm không khí và giao thông phức tạp, phụ huynh có xu hướng giữ con ở nhà, vô tình đẩy trẻ vào lối sống khép kín.
Cuối cùng, nguyên nhân sâu xa thuộc về văn hóa gia đình là tâm lý ưu tiên tuyệt đối cho thành tích học tập, xem nhẹ vai trò của thể thao. Hệ lụy của nhận thức này, kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng dư thừa thức ăn nhanh, đã được Viện Dinh dưỡng Quốc gia liên tục cảnh báo qua tỷ lệ béo phì ở học sinh thành thị đang ở mức báo động đỏ, kéo theo sự khởi phát sớm của các bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và tăng huyết áp ngay ở độ tuổi học đường.
Trong nỗ lực can thiệp, tổ chức PATH cùng các đối tác trong nước và quốc tế đã triển khai chương trình thúc đẩy thể thao học đường giai đoạn 2025-2026. Trải qua gần hai năm, dự án giúp hơn 229.000 học sinh cùng người dân duy trì thói quen tập luyện thường xuyên, đồng thời tăng 22,6% tỷ lệ học sinh đạt chuẩn vận động tại 10 trường thí điểm.
TS.BS Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại PATH, cho biết ban tổ chức lồng ghép nhiều hoạt động quen thuộc như đạp xe, khiêu vũ hay kéo co nhằm thu hút giới trẻ, giúp các em rèn luyện thể lực và xây dựng tinh thần đồng đội.
Thay đổi tích cực từ dự án đã chạm đến nhiều học sinh. Em Lê Khánh Thy, trường THCS Cao Xuân Huy (Nghệ An), cho hay bản thân từng ngại chơi thể thao nhưng nay đã tự tin truyền cảm hứng vận động cho cộng đồng.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao cách tiếp cận trao quyền cho học sinh dẫn dắt phong trào thể chất, từ đó tạo ra tác động bền vững mà nhiều quốc gia khác có thể học hỏi. WHO đặt mục tiêu toàn cầu giảm 15% tình trạng thiếu vận động thể chất vào năm 2030, trong đó trường học được xem là môi trường trọng tâm để thay đổi hành vi.
Bên cạnh giới trẻ, WHO cũng khuyến cáo người trưởng thành cần duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ mạnh mỗi tuần. Thói quen rèn luyện thể chất thường xuyên giúp mọi người giảm 30% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, kiểm soát tốt cân nặng, huyết áp và mỡ máu. Các chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ giúp con người phòng ngừa đến 80% số ca tử vong sớm do bệnh lý tim mạch.
Sự việc xảy ra khoảng 4 giờ sau khi máy bay cất cánh hôm 4/5, đại diện Bệnh viện Bạch Mai cho biết. Theo đó, người đàn ông bất ngờ xuất hiện triệu chứng đau vùng tai, liệt nửa mặt trái và nói khó. Trước tình huống căng thẳng, phi hành đoàn cân nhắc phương án hạ cánh khẩn cấp xuống một sân bay trung gian, đồng thời phát loa tìm kiếm người có chuyên môn y tế hỗ trợ.
GS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, có mặt trên chuyến bay đã tiếp cận và thăm khám lâm sàng cho người bệnh. Bác sĩ xác định bệnh nhân mắc chứng liệt dây thần kinh số VII ngoại biên, loại trừ hoàn toàn nguy cơ đột quỵ cấp tính.
Dựa trên chẩn đoán này, ông sử dụng thuốc corticoid mang theo để điều trị tại chỗ, liên tục theo dõi dấu hiệu sinh tồn và tư vấn cơ trưởng giữ nguyên lộ trình. Lời khuyên của chuyên gia giúp chuyến bay không phải đổi hướng, tránh gây xáo trộn lịch trình của hàng trăm người trên khoang. Khi máy bay đáp xuống sân bay Charles de Gaulle, nam hành khách đã ổn định sức khỏe.
Chia sẻ về quyết định cấp cứu, GS Tôn coi việc hỗ trợ người dân trong tình huống khẩn cấp ngoài cộng đồng là trách nhiệm nghề nghiệp. PGS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện, nhận định sự việc thể hiện rõ năng lực chuyên môn vững vàng và y đức của người thầy thuốc. Lãnh đạo bệnh viện cũng nhấn mạnh chiến lược phát triển đội ngũ y bác sĩ thành những đại sứ y tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Chứng liệt dây thần kinh số VII ngoại biên xảy ra khá phổ biến ở mọi lứa tuổi. Các chuyên gia y tế cảnh báo nhiều người thường mang tâm lý chủ quan vào mùa hè vì cho rằng thời tiết nóng bức không gây trúng lạnh.
Tuy nhiên, thói quen thay đổi môi trường nhiệt độ đột ngột, bước từ ngoài nắng vào phòng điều hòa lạnh ngay, hoặc để luồng gió thổi trực tiếp vào vùng đầu và gáy rất dễ làm mạch máu co thắt.
Quá trình này gây thiếu máu cục bộ, viêm dây thần kinh và dẫn đến liệt mặt với hàng loạt biểu hiện điển hình như mất cân đối khuôn mặt, lệch miệng, nhắm mắt không kín, uống nước trào ra khóe miệng, nói không tròn tiếng, không thể huýt sáo, kèm theo triệu chứng đau ù tai và giảm vị giác.
