Đi giữa làng cổ Lộc Yên, xã Tiên Cảnh, H.Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là xã Thạnh Bình, TP.Đà Nẵng), du khách dễ dàng bắt gặp những ngõ đá quanh co len lỏi qua các khu vườn lâu năm. Những viên đá núi đủ kích cỡ được xếp chồng khéo léo thành bờ tường, cổng ngõ và lối đi mà không hề sử dụng xi măng hay bất kỳ chất kết dính hiện đại nào. Qua hàng trăm năm, lớp rêu xanh phủ kín mặt đá khiến khung cảnh nơi đây mang vẻ đẹp huyền ảo như bước ra từ một bức tranh thủy mặc.
Nhiều đoạn ngõ chỉ vừa đủ cho hai người tránh nhau. Hai bên là những khu vườn thanh trà, măng cụt, lòn bon, sầu riêng xanh mát quanh năm. Mỗi sáng sớm, khi ánh nắng len qua màn sương mỏng, cả không gian như chìm trong sắc xanh dịu dàng của rêu đá và cây lá.
Theo người dân địa phương, hệ thống ngõ đá ở Lộc Yên được hình thành từ nhiều thế hệ trước. Người xưa tận dụng đá chẻ, đá mồ côi từ núi rồi gùi từng viên về xếp thủ công. Không có bản vẽ hay máy móc hỗ trợ, mọi công đoạn đều dựa vào kinh nghiệm và sự am hiểu địa hình.
Ông Nguyễn Đình Sửu (78 tuổi), một người gắn bó cả đời với làng cổ, cho biết bí mật lớn nhất của những ngõ đá nằm ở tri thức dân gian được truyền lại qua nhiều thế hệ. “Người xưa hiểu đất, hiểu nước nên đặt viên nào cũng chắc chắn. Không dùng vữa nhưng đá vẫn bền hàng trăm năm”, ông Sửu nói.
Vùng đất này vốn có địa hình đồi dốc, mùa mưa thường xuyên hứng chịu những trận nước lớn từ trên cao đổ xuống. Chính các khe hở tự nhiên giữa những viên đá lại trở thành hệ thống thoát nước hiệu quả. Nước len qua kẽ đá thay vì dồn lực trực tiếp vào bờ tường, nhờ đó giảm xói mòn và bảo vệ đất canh tác phía sau. Không chỉ vậy, những bức tường đá “không vữa” còn có khả năng tự điều chỉnh khi địa chất thay đổi hoặc nhiệt độ giãn nở. Nếu một viên đá bị xê dịch, toàn bộ kết cấu sẽ tự cân bằng lại thay vì nứt vỡ như tường xây xi măng hiện đại. “Mỗi con ngõ đều được tính toán phù hợp với hướng nước chảy. Nhờ vậy qua bao trận bão lũ, hệ thống ngõ đá vẫn gần như nguyên vẹn”, ông Sửu chia sẻ.
Không chỉ mang giá trị kiến trúc, những ngõ đá ở làng cổ Lộc Yên còn gắn với nhiều câu chuyện kỳ bí được người dân truyền tai nhau suốt nhiều đời. Nhiều người cao tuổi kể rằng có những đoạn ngõ dù trải qua hàng chục trận lũ lớn vẫn không hề xê dịch, trong khi nhiều công trình xây dựng hiện đại quanh vùng lại nhanh chóng xuống cấp. Điều này khiến không ít người tò mò về kỹ thuật xếp đá của cư dân xưa.
Nhiệt độ tại các ngõ đá cũng luôn thấp hơn khu vực bên ngoài, thật lạ. Giữa mùa hè oi bức, chỉ cần bước vào những lối đi phủ rêu xanh và rợp bóng cây là có thể cảm nhận rõ hơi mát dịu lan tỏa khác thường. Bà Nguyễn Thị Tuyền (80 tuổi), đã sống trọn đời ở Lộc Yên, cho rằng bí mật ấy nằm ở sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên. “Người xưa không phá núi làm đường mà tận dụng địa hình có sẵn. Đá giữ hơi lạnh, cây cối che nắng nên ngõ lúc nào cũng mát. Rêu mọc lên như một lớp áo bảo vệ cho đá. Tất cả hòa vào nhau rất tự nhiên”, bà Tuyền nói.
Theo bà Tuyền, hệ thống ngõ đá còn gắn liền với những ngôi nhà cổ bằng gỗ mít có tuổi đời gần 200 năm trong làng. Trước đây, người dân quan niệm ngõ đá không chỉ là đường đi mà còn là “mạch sống” kết nối các gia đình. Vì vậy, mỗi khi sửa sang hay xếp thêm đá, mọi người đều làm rất cẩn trọng để không phá vỡ cấu trúc cũ.
Người dân Lộc Yên từ bao đời nay sống chủ yếu bằng nghề làm vườn. Những khu vườn được quy hoạch theo triền dốc với cây lớn xen cây nhỏ, vừa tạo bóng mát vừa giữ độ ẩm cho đất. Trong tổng thể ấy, hệ thống ngõ đá đóng vai trò như “xương sống” kết nối từng khu vườn, từng mái nhà. “Điều quan trọng nhất không phải biến Lộc Yên thành nơi du lịch đông đúc, mà là giữ được hồn cốt làng quê. Nếu ngõ đá bị thay bằng đường bê tông, nhà cổ thành quán xá thì Lộc Yên sẽ không còn là Lộc Yên nữa”, bà Tuyền trầm ngâm.
Ông Trần Ngọc Tài, Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Bình, cho biết nhiều nhà nghiên cứu văn hóa đánh giá hệ thống ngõ đá ở làng cổ Lộc Yên không chỉ là di sản kiến trúc mà còn là minh chứng sinh động cho tri thức dân gian của cư dân miền trung du. Những ngõ đá phản ánh cách con người thích nghi với địa hình, khí hậu và xây dựng cộng đồng bền vững từ hàng trăm năm trước.
Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Bình cho rằng, bí mật lớn nhất của những ngõ đá có lẽ không nằm ở kỹ thuật xếp đá hay tuổi đời hàng trăm năm, mà nằm ở cách người dân nơi đây gìn giữ ký ức quê hương qua từng lớp rêu phong của thời gian. Qua bao biến động, chúng vẫn âm thầm tồn tại như một lời nhắc nhở về lối sống bền vững, về sự khéo léo và tinh thần gìn giữ cội nguồn của cư dân xứ Quảng. Khi nhiều làng quê truyền thống đang dần biến mất bởi tốc độ đô thị hóa, việc làng cổ Lộc Yên vẫn giữ được gần như nguyên vẹn hệ thống ngõ đá cổ là điều đặc biệt quý giá. Ông gọi đó là công trình kiến trúc dân gian, và hơn thế, là ký ức sống động về một lối sống bền vững, hài hòa với thiên nhiên của người xưa.
Khoảng 6h20, anh Hùng lái xe chở khách trên cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên theo hướng về Hà Nội. Khi tới gần trạm dừng nghỉ Hải Đăng, phường Trung Thành, tỉnh Thái Nguyên, xe bất ngờ cán phải đất đá rơi vãi trên mặt đường khiến lốp bị bục, lazang vỡ, xe chao đảo.
Anh Hùng cho biết do xe chạy tốc độ cao nên không kịp xử lý tình huống. "Tôi phải thay cả lốp và bánh mới, thiệt hại khoảng 5 triệu đồng", anh nói, cho biết tại hiện trường, khoảng 20 m mặt đường ở làn sát dải phân cách và làn khẩn cấp phủ đầy đất đá, có viên nặng gần 10 kg. Mặt đường trơn do mưa khiến việc xử lý càng nguy hiểm.
Trong lúc chờ thay lốp, anh Hùng chứng kiến thêm khoảng 7 xe khác gặp sự cố tương tự, phải dừng khẩn cấp thay lốp dự phòng. Một xe tải sau khi cán phải đất đá đã mất lái, lao vào dải phân cách, hư hỏng phần đầu xe.
Anh Nguyễn Minh Đức, trú tại Thái Nguyên, cho biết suýt va chạm khi xe phía trước bất ngờ chuyển làn để tránh đất đá. "May tôi đánh lái kịp nên không xảy ra tai nạn", anh nói.
Theo nhân chứng, khoảng 5h30 cùng ngày, một xe ben bị bật nắp thùng khi lưu thông trên cao tốc khiến đất đá đổ xuống đường. Tài xế ban đầu dừng ở làn khẩn cấp nhưng không thu dọn, sau đó tiếp tục rời đi.
Hơn một giờ sau, đơn vị quản lý cao tốc mới cử người tới đặt chóp cảnh báo. Cảnh sát giao thông sau đó có mặt phân luồng. Đến khoảng 9h, số đất đá rơi vãi mới được dọn sạch.
Theo Nghị định 168, hành vi làm rơi vãi đất đá, vật liệu xây dựng ra đường bị phạt 2-4 triệu đồng. Trường hợp nghiêm trọng gây mất an toàn giao thông có thể bị phạt tới 15 triệu đồng, tước giấy phép lái xe 1-3 tháng, trừ điểm giấy phép lái xe và buộc khắc phục hiện trường.
Cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên dài gần 71 km, có 4 làn xe, vận tốc thiết kế 80-100 km/h, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh và Thái Nguyên.
Ngày 31.5, UBND phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai cho biết địa phương đã yêu cầu dừng hoạt động lớp dạy thêm số 72 Lý Tự Trọng, nơi xảy ra vụ thầy giáo người Ấn Độ tát học sinh lớp 4. Nguyên nhân được đưa ra là cơ sở dạy thêm này chưa thực hiện đăng ký dạy thêm theo quy định.
Theo ông Nguyễn Đức Toàn, Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn, hiện cơ quan công an đang tiến hành thu thập thông tin, tài liệu để làm rõ hành vi và mức độ vi phạm của thầy giáo người Ấn Độ, từ đó có căn cứ xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Về tính chất của vụ việc khi đối tượng liên quan là người nước ngoài, ông Toàn khẳng định đây thuộc thẩm quyền và nghiệp vụ chuyên môn của cơ quan công an. Do đó, phía phường sẽ chờ kết quả xác minh cụ thể và hình thức xử phạt chính thức từ phía lực lượng chức năng trước khi cung cấp thông tin chính xác cho báo chí.
Cùng ngày, trao đổi với PV Thanh Niên, lãnh đạo Công an phường Quy Nhơn cho biết cơ quan chức năng đã mời thầy giáo người Ấn Độ lên làm việc. Phía thầy giáo bày tỏ sự hối hận và đã nhiều lần đến gặp gia đình để xin lỗi. Tuy nhiên, mẹ của học sinh bị đánh hiện chưa đồng ý bỏ qua vì muốn tập trung đưa con đi TP.HCM khám và chữa trị để theo dõi tình hình rồi mới đưa ra quyết định cụ thể.
Chính vì phía gia đình chưa có yêu cầu xử lý hình sự nên cơ quan chức năng chưa tiến hành trưng cầu giám định thương tích cho cháu bé. Nếu sau này, gia đình có yêu cầu xử lý hình sự thì cơ quan công an mới lập tin báo tội phạm, vì vụ việc này xử lý theo yêu cầu của người bị hại.
Trong trường hợp không xử lý hình sự, vụ việc sẽ được chuyển sang hướng xử phạt hành chính về hành vi gây thương tích nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Vị lãnh đạo này cũng xác nhận vụ việc đã được báo cáo lên UBND phường và Công an tỉnh để các cấp nắm được tình hình và hướng xử lý.
"Người nước ngoài hay trong nước gì cũng vậy, ai vi phạm pháp luật trên lãnh thổ Việt Nam thì đều bị xử lý theo đúng quy định", đại diện lãnh đạo Công an phường Quy Nhơn cho hay.
Liên quan đến vụ việc, chị Trương Đoan Na (30 tuổi, phường Quy Nhơn), mẹ của cháu bé bị đánh, cho biết con trai chị đã được chuyển từ Quy Nhơn đến Bệnh viện Tai mũi họng TP.HCM điều trị.
Theo chị Na, do cháu bị ù tai và đau nhức khi đi máy bay nên gia đình phải đưa đi bằng ô tô từ tối hôm trước. Các bác sĩ chẩn đoán cháu bị thủng hoàn toàn màng nhĩ, phần tổn thương đã co lại thành một khối tròn và hiện không còn nghe được ở tai bị ảnh hưởng.
"Cháu vẫn đau nhiều, tai liên tục rỉ máu và bỏ ăn", chị Na cho biết. Trước đó, dù đã điều trị 3 ngày tại Quy Nhơn và được dùng thuốc để hạn chế tình trạng chảy máu, dịch tai, sức khỏe của cháu vẫn diễn biến theo chiều hướng xấu.
Về quá trình giải quyết vụ việc, chị Na cho biết tỷ lệ thương tích cụ thể hiện do cơ quan công an và ngành y tế xác định. Gia đình thầy giáo đã nhiều lần đến thăm hỏi, ngỏ ý hỗ trợ chi phí điều trị nhưng gia đình chị chưa nhận tiền. Quan điểm của gia đình là tập trung chữa trị cho cháu, đồng thời đề nghị cơ quan chức năng xử lý vụ việc theo quy định pháp luật.
Theo chị Na, do đang trong thời gian nghỉ hè nên việc cháu nghỉ học từ ngày 23.5 đến nay không ảnh hưởng đến học tập.
Trước đó, chiều 23.5, chị Na đưa con trai là cháu T.G.V, học sinh lớp 4C, Trường tiểu học Trần Hưng Đạo, đến học thêm tiếng Anh tại số 72 Lý Tự Trọng thì xảy ra sự việc cháu bị thầy giáo người Ấn Độ tát.
Sau sự việc, cháu V. xuất hiện các biểu hiện đau tai, choáng váng, khóc lớn, nôn ói, đau đầu và tinh thần hoảng loạn nên được đưa đến bệnh viện theo dõi, điều trị.
Gia đình đã gửi đơn đến cơ quan chức năng đề nghị làm rõ vụ việc, đồng thời kiểm tra việc tổ chức dạy thêm tại cơ sở nêu trên.
Làng du lịch cộng đồng Gò Cỏ (P.Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) nằm sát biển với diện tích khoảng 105 ha, cách QL1 khoảng 1,5 km về hướng đông. Làng nằm trên địa hình núi đồi nên độ cao không đồng đều, chênh nhau từ 20 - 50 m so với mực nước biển. Đá nơi đây nhiều vô kể, được sử dụng làm vật liệu xây dựng từ thuở xa xưa.
Gò Cỏ có con đường lát đá nối làng với biển. Nhiều nhà nghiên cứu khẳng định đây là con đường có từ khi người Chăm cư trú nơi này. Họ đi bộ từ làng ra bãi cát vàng mịn màng rồi chèo thuyền nhỏ dập dềnh trên sóng nước đánh bắt cá ở vùng biển gần bờ.
Trong làng còn có những con đường đá gập ghềnh bước chân qua. Họ cũng xếp đá tạo thành mương dẫn nước tưới mát ruộng vườn ngày khô hạn. Họ đào sâu xuống cát rồi xếp đá tạo thành những giếng nước ngọt lành qua cả ngàn năm. Địa hình núi đồi nhấp nhô, chen chúc đá lớn nhỏ nên việc lập vườn, dựng nhà làm nơi trú ngụ vô cùng gian khó. Họ xếp từng viên đá lên nhau thành kè ngăn nước mưa trôi đất làm nên khu vườn nhỏ lưng chừng núi. Họ dùng đá xây móng cho căn nhà thêm vững chắc.
Trong hành trình nam tiến, người Việt định cư ở vùng đất này. Dần dà, họ hòa huyết cùng người Chăm và chung tay xây dựng xóm làng yên vui. Người làng cần mẫn cày cấy những thửa ruộng bên chân núi, vun trồng trên mảnh đất gò đồi. Trời yên biển lặng, trai tráng chèo thuyền ra biển buông - kéo lưới đánh bắt cá tôm. Hải sản vớt lên từ biển hiện diện ở chợ quê được nhiều người ưa thích. Họ thừa hưởng các công trình bằng đá từ những bậc tiền nhân nhọc nhằn gầy dựng.
Đồi núi nhấp nhô tựa bức tường thành vững chắc che chắn cuồng phong từ biển thổi vào bờ. Qua bao mùa mưa gió, kè đá vẫn vững chãi khiến cho hậu thế phải nghiêng mình thán phục. "Kè đá vườn nhà tôi từ xưa truyền lại, lâu lắm rồi nhưng chẳng sạt lở gì cả. Và những bờ kè đá trong làng này đều như thế...", bà Bùi Thị Sen (61 tuổi) nói.
Bảy năm trước, Hợp tác xã du lịch cộng đồng làng Gò Cỏ san ủi mặt bằng trước khi dựng nhà tranh vách đất làm nơi đón khách tham quan. Các tảng đá lớn xếp chồng lên nhau tạo thành bờ kè giữ đất khá vững chắc. Những viên đá nhỏ được xếp thành hình chữ nhật rồi đổ đất vào trong tạo thành nền nhà. Những ngôi nhà tranh vách đất được dựng trên nền đất nâu cùng các vật dụng đơn sơ đậm chất thôn quê dân dã. Những người thợ còn khéo léo dùng đá tạo thành hòn non bộ và lối đi lại trong khuôn viên trung tâm đón tiếp du khách vô cùng đẹp mắt.
Người làng cũng dùng tranh, tre, đất, đá sẵn có dựng những căn nhà xinh xinh làm nơi lưu trú cho du khách tham quan. Nghỉ ngơi trong ngôi nhà đơn sơ, dù thiếu tiện nghi nhưng được hòa mình vào không gian làng quê khiến nhiều người thích thú. Nhiều du khách xuýt xoa khen ngợi khi thưởng thức các món ăn đậm đà hương vị chế biến từ những sản vật địa phương. Và quan trọng hơn, chính tính cách thật thà của người dân quê chất phác đã thay lời mời gọi du khách quay lại chốn này.
"Nhiều du khách thích thú khi tìm hiểu về kè đá, đường đá, mương đá. Nhiều nhà nghiên cứu cũng đến đây tìm hiểu các công trình bằng đá liên quan đến 3 nền văn hóa: Sa Huỳnh - Champa và Đại Việt...", chị Trần Thị Thu Thủy, Giám đốc Hợp tác xã du lịch cộng đồng làng Gò Cỏ, cho biết.
Trẻ thơ làng Gò Cỏ lẫm chẫm những bước đi đầu tiên trên con đường đá có từ thuở xa xưa. Mặt đường gồ ghề khiến bé vấp ngã và khóc òa... Rồi khi lớn hơn, trẻ cắp sách tung tăng trên con đường đá đến trường học hỏi bao điều mới lạ.
Sau giờ đến lớp, vài ba đứa trẻ lượm những viên đá nhỏ kiên trì mài thành viên bi tròn vo, nhẵn bóng. Chúng cùng nhau bắn bi trên khoảnh đất bên đường. Chán chê, bọn trẻ lượm những viên sỏi tròn rồi chụm đầu chơi trò đi ô (ô ăn quan), cười vui thích thú. Đôi lúc, chúng cãi nhau chí chóe rồi dàn hòa và lát sau đã cùng cười ngặt nghẽo.
Trai gái bước trên con đường đá gập ghềnh đến tụ họp tại ghềnh đá nằm giữa làng và biển vào đêm trăng sáng vằng vặc. Họ vui vẻ nói cười, trêu ghẹo hay trao nhau những lời tình tứ, và bao đôi lứa đã nên duyên vợ chồng. Cuộc sống yên ả trôi. Khi đói lòng nhưng chưa đến bữa cơm, người làng lượm vài lát củ lang khô phơi trên phiến đá phẳng cạnh nhà ăn lót dạ.
Cá, tôm, mực đánh bắt từ biển ăn không xuể, bán chẳng hết, họ phơi trên đá trong nắng trưa dành để ăn dần hay làm quà cho người thân. Những sản vật ấy chế biến thành món ăn thơm ngon với hương vị đặc trưng, phảng phất hương nắng gió đất trời.
Khi quê hương chìm trong khói lửa chiến tranh, đá che chở cho dân làng giữa cơn nguy biến. Những khe đá, hầm đá che chắn đạn pháo nã vào làng. Người làng ôm con trẻ chạy trốn vào những hang đá bên biển để tránh các cuộc càn quét. Có hang đá nhiều lần bị đối phương thả hóa chất tạo khói cay vào vì nghi dân làng cùng du kích trú ẩn nên gọi là hang Mù Cay. Những thanh niên bịn rịn chia tay người thân bước trên đường đá rời làng đi cầm súng bảo vệ quê hương.
Đất nước thanh bình, người làng dùng đất, đá, tranh, tre dựng lại mái nhà do bom đạn tàn phá. Họ ra sức làm lụng cho cuộc sống no đủ, cửa nhà yên vui. Những người con làm ăn phương xa luôn hướng về quê nhà, nhớ con đường và kè đá thân thương. "Tui đánh bắt cá trên vùng biển phía bắc, lâu lâu mới về nhà. Đi xa nhớ quê lắm. Nhớ ngày còn nhỏ chơi cùng bạn bè trên đường đá, kè đá và bên giếng Chăm. Vui lắm. Bà con trong làng sống hiền hòa và thân thiện...", anh Trần Văn Công (47 tuổi) tâm sự.
Gò Cỏ, ngôi làng cổ vô vàn đá khiến nhiều người tò mò, thích thú. Con đường đá gập ghềnh được tạo thành từ sự khéo léo của tiền nhân. Kè đá rêu phong sau bao mùa mưa nắng, mang dấu tích cổ xưa, khơi gợi sự tò mò của khách phương xa. Họ sờ nắn từng viên đá, tâm trí như đang mơ màng tìm về thuở xa xưa.
