Sự ngạc nhiên ấy hoàn toàn dễ hiểu bởi từ nhiều năm nay, trong suy nghĩ của không ít phụ huynh, một học sinh giỏi Toán đương nhiên phải hướng đến lớp chuyên Toán, trường chuyên Toán hoặc ít nhất cũng phải thử sức ở một kỳ thi chuyên để chứng minh năng lực của mình.
Con tôi cũng là một học sinh có thành tích tốt ở môn học này. Trong các kỳ thi thử vào lớp 10, điểm Toán của con dao động từ 8,5 đến 10 điểm. Kết quả chính thức trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 là 9,5 điểm. Con đã đỗ vào một trường THPT công lập nổi tiếng mà gia đình mong muốn.
Với nhiều người, đó có thể là nền tảng lý tưởng để tiếp tục chinh phục cánh cửa trường chuyên. Nhưng tôi đã quyết định không cho con thi chuyên, và đến hôm nay, tôi vẫn tin đó là lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh của gia đình mình.
Điều khiến tôi băn khoăn không phải là năng lực của con, mà là cái giá phải trả cho một cuộc cạnh tranh quá khốc liệt. Trong nhiều năm quan sát các học sinh chuyên Toán, tôi nhận thấy có một thực tế ít được nhắc đến: thi trường chuyên không chỉ là cuộc thi kiến thức, mà còn là cuộc thi về sức chịu đựng áp lực.
Để đạt được một suất vào lớp chuyên Toán, học sinh không chỉ cần học tốt chương trình phổ thông mà còn phải dành rất nhiều thời gian cho các dạng bài nâng cao, bài toán tư duy và các chuyên đề khó vượt xa nội dung sách giáo khoa. Đó là những bài toán đòi hỏi khả năng suy luận sâu, kỹ năng biến đổi phức tạp và thời gian luyện tập kéo dài trong nhiều năm.
Nhiều phụ huynh thường nhìn thấy hào quang của trường chuyên nhưng ít nhìn thấy những buổi tối học thêm kéo dài, những kỳ nghỉ hè bị lấp đầy bởi các lớp luyện thi, những cuối tuần gần như không còn thời gian nghỉ ngơi. Có những học sinh lớp 8, lớp 9 đã phải dành phần lớn thời gian cho việc giải đề, học chuyên đề và chạy theo lịch học dày đặc. Các em ở độ tuổi đáng lẽ cần được phát triển toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần lại bị cuốn vào guồng quay của thành tích.
Tôi từng tự hỏi mục tiêu cuối cùng của việc thi chuyên là gì. Nếu mục tiêu là để con được học trong môi trường tốt hơn thì con tôi đã có cơ hội đó ở một trường công lập chất lượng cao.
Nếu mục tiêu là để con phát triển năng lực Toán học thì điều đó vẫn có thể thực hiện được mà không nhất thiết phải bước vào môi trường chuyên. Nếu mục tiêu là danh tiếng thì đó lại là điều tôi không muốn đặt lên vai con mình. Tôi không muốn tuổi học trò của con bị biến thành một cuộc đua liên tục chỉ để thỏa mãn kỳ vọng của người lớn.
Điều khiến tôi lo lắng nhất là áp lực sau khi đã đỗ chuyên. Nhiều người nghĩ rằng khó khăn chỉ nằm ở kỳ thi đầu vào, nhưng thực tế áp lực lớn hơn lại bắt đầu từ ngày học sinh chính thức bước vào lớp chuyên. Trong môi trường ấy, gần như tất cả học sinh đều là những người xuất sắc. Một em từng đứng đầu lớp ở trường cũ có thể trở thành học sinh ở nhóm trung bình trong lớp chuyên. Sự thay đổi vị trí này tạo ra áp lực tâm lý rất lớn đối với nhiều học sinh vốn quen với thành tích cao.
Không ít em phải học từ sáng đến tối, tham gia các đội tuyển, các cuộc thi học sinh giỏi, các kỳ thi quốc gia hoặc quốc tế. Khối lượng bài tập nhiều hơn, mức độ khó cao hơn và sự cạnh tranh cũng gay gắt hơn. Trong khi đó, tuổi vị thành niên là giai đoạn tâm lý còn nhiều biến động. Một thất bại nhỏ cũng có thể khiến các em mất tự tin, lo âu hoặc căng thẳng kéo dài. Tôi từng chứng kiến những học sinh rất giỏi nhưng dần mất hứng thú học tập vì cảm thấy mình luôn phải chạy đua với người khác. Các em không còn học vì niềm vui khám phá tri thức mà học vì sợ bị tụt lại phía sau.
Có một nghịch lý mà nhiều phụ huynh chưa nhận ra. Chúng ta thường nói rằng muốn con hạnh phúc, nhưng lại vô tình đặt con vào những môi trường khiến con phải chịu áp lực quá lớn. Chúng ta muốn con khỏe mạnh, nhưng lại cắt giảm thời gian ngủ nghỉ để học thêm. Chúng ta muốn con phát triển toàn diện, nhưng lại dành gần như toàn bộ thời gian cho một vài môn học nhằm phục vụ kỳ thi. Khi đó, mục tiêu giáo dục ban đầu dường như đã bị đảo ngược.
Tôi không phủ nhận giá trị của trường chuyên. Nhiều trường chuyên đã đào tạo ra những thế hệ học sinh xuất sắc, đóng góp lớn cho khoa học, công nghệ và nhiều lĩnh vực khác. Đối với những học sinh thực sự đam mê Toán học, có năng lực nổi trội và có mong muốn theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu, trường chuyên là môi trường rất phù hợp. Nhưng điều quan trọng là phải phân biệt giữa năng lực và nhu cầu. Một học sinh giỏi Toán không đồng nghĩa với việc em ấy bắt buộc phải học chuyên Toán. Cũng giống như một người chạy nhanh không nhất thiết phải trở thành vận động viên chuyên nghiệp.
Con tôi học tốt môn Toán nhưng con cũng thích đọc sách, thích lịch sử, thích các hoạt động ngoại khóa và thích dành thời gian cho bạn bè. Tôi muốn con có một tuổi trẻ cân bằng hơn là một hồ sơ thành tích đẹp hơn. Tôi muốn con được học trong môi trường tốt, nhưng vẫn còn thời gian để trải nghiệm cuộc sống, phát triển các kỹ năng xã hội, rèn luyện thể chất và khám phá những sở thích khác ngoài học tập. Cuộc sống hiện đại đòi hỏi nhiều năng lực khác nhau chứ không chỉ là khả năng giải những bài toán khó.
Nhìn rộng hơn, xã hội hiện nay đang có xu hướng đánh giá thành công của học sinh thông qua các kỳ thi đầu vào trường chuyên, lớp chọn hoặc các giải thưởng học thuật. Điều đó vô tình tạo ra áp lực cho cả phụ huynh lẫn học sinh. Nhiều gia đình sợ con mình bị tụt hậu nếu không thi chuyên. Nhiều học sinh cảm thấy bản thân thất bại chỉ vì không đỗ vào một ngôi trường danh tiếng. Trong khi đó, thực tế cho thấy thành công trong cuộc sống phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác như khả năng thích nghi, kỹ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo, tinh thần tự học và sức khỏe tinh thần.
Từ trải nghiệm của bản thân, tôi nghĩ giải pháp dành cho các bậc cha mẹ là hãy nhìn vào nhu cầu thực sự của con thay vì chạy theo kỳ vọng của xã hội. Trước khi quyết định cho con thi trường chuyên, hãy tự hỏi liệu đó có phải mong muốn của con hay chỉ là mong muốn của người lớn. Hãy đánh giá không chỉ năng lực học tập mà cả sức khỏe tinh thần, khả năng chịu áp lực và định hướng phát triển lâu dài của con. Đừng biến việc đỗ trường chuyên thành thước đo duy nhất của thành công.
Cha mẹ cũng cần tôn trọng sự khác biệt giữa các con đường học tập. Một học sinh có thể phát triển rất tốt ở trường công lập chất lượng cao, trường tư thục hoặc nhiều môi trường giáo dục khác. Điều quan trọng là môi trường đó phù hợp với năng lực và tính cách của từng em. Thay vì hỏi “Con có đủ giỏi để học chuyên không?”, có lẽ chúng ta nên hỏi “Môi trường nào giúp con phát triển hạnh phúc và bền vững nhất?”.
Tôi nghỉ hưu khi vừa bước qua tuổi 50 - thời điểm mà nhiều người nói tôi đang ở "đỉnh cao" của tiền bạc, vị trí và các mối quan hệ. Trước khi dừng lại, tôi là Trưởng phòng tại một công ty thương mại, thu nhập trung bình mỗi tháng khoảng 70 triệu đồng, chưa kể thưởng. Quyết định ấy khiến không ít người thân, bạn bè của tôi tiếc nuối. Có người bạn thân còn mắng tôi: "Ông có điên không khi buông bỏ tất cả lúc này?".
Thật ra, tôi không điên. Tôi chỉ mệt. Nhiều năm trước đó, cuộc sống của tôi gắn liền với những buổi tiếp khách kéo dài, những cuộc nhậu triền miên, những mối quan hệ xã giao mà đôi khi chính tôi cũng không còn phân biệt được đâu là thật lòng, đâu là nghĩa vụ? Lịch làm việc kín mít, điện thoại không lúc nào ngừng đổ chuông. Nhiều người nghĩ đó là thành đạt, nhưng cơ thể tôi thì không nghĩ vậy.
Sức khỏe của tôi bắt đầu lên tiếng. Tôi mất ngủ triền miên, viêm loét dạ dày, huyết áp cao... Đó là lúc tôi nhận ra mình không còn đủ sức để "đánh đu" với chính guồng quay công việc mà mình đã tạo ra nữa. Tôi bắt đầu tự hỏi: nếu cứ tiếp tục như vậy, mình sẽ giữ được gì và đánh mất những gì?
Tôi muốn dừng lại, để xem mình là ai nếu không còn danh xưng, chức vụ? Tôi muốn sống chậm hơn, cảm nhận rõ hơn những điều giản dị mà trước đây mình đã bỏ lỡ.
>> Tôi 'sợ' nghỉ hưu sớm dù có nhà, đất và 2,7 tỷ đồng tiết kiệm
Những ngày đầu nghỉ hưu quả thực không hề dễ chịu. Tôi có nhiều thời gian hơn, nhưng cũng có những khoảng trống khó lấp. Thỉnh thoảng, nghe bạn bè kể về những chuyến du lịch sang trọng, những bữa tiệc xa hoa, những món đồ hiệu đắt tiền, tôi cũng chạnh lòng. Nhưng rồi, tôi chợt nhận ra: chẳng phải chính vì những điều đó mà mình đã chọn rời đi hay sao?
Tôi không nghỉ hưu để tiếp tục chạy theo những cuộc vui khác. Tôi nghỉ để thoát khỏi vòng xoáy mà mình từng thấy mệt mỏi. Vậy thì có gì phải tiếc nuối khi người khác vẫn đang sống trong điều mà mình đã chủ động buông bỏ?
Dần dần, tôi học cách tận hưởng cuộc sống theo cách rất khác. Một buổi sáng dậy sớm đi bộ, một tách trà uống chậm, một buổi chiều ngồi đọc sách mà không bị làm phiền... Sức khỏe cải thiện, tinh thần nhẹ nhõm hơn, và quan trọng nhất, tôi cảm thấy mình "trở lại" với chính mình.
Ở tuổi này, tôi hiểu rằng con người ta cuối đời không hối tiếc vì đã từ bỏ một chức danh hay một khoản thu nhập. Điều khiến ta day dứt thường là những điều ta từng muốn làm nhưng không dám làm. Tôi đã chọn làm điều mà mình tin là đúng, dù nó đi ngược lại kỳ vọng của nhiều người. Và đến bây giờ, tôi không hối hận.
Khi bạn cảm thấy cần dừng lại, hãy lắng nghe chính mình. Cuộc đời này không dài như ta tưởng. Có những trải nghiệm, nếu không làm ngay, có thể sẽ không còn cơ hội. Vì vậy, nếu đã nghĩ đến, thì hãy dám làm để sau này, khi nhìn lại, ta không phải tiếc nuối vì mình đã không thử.
"10 năm trước, tôi mua nhà thứ hai với giá 4 tỷ đồng, tương đương khoảng 80 lượng vàng SJC. Nay nếu tôi bán vào thời điểm này sẽ được giá khoảng 7 tỷ đồng, nhưng chỉ tương đương 39 lượng vàng SJC. Nếu tính theo tiền thì lãi, nhưng nếu tính đến vấn đề lạm phát và theo vàng thì tôi lỗ. Vậy tôi phải chịu thuế bất động sản thứ hai liệu có hợp lý không? Nếu đánh thuế chống đầu cơ thì phải đánh vào những người lướt sóng, mua đi bán lại, chứ nhiều người dành dụm cả đời để mua tài sản cho con cháu hoặc đảm bảo có thu nhập khi về già yếu, bệnh tật, thì cần xem xét sao cho hợp tình, hợp lý".
Đó là trăn trở của độc giảHuỳnh Anh Vũ xung quanh "Đề xuất thu phí nhà thứ hai bỏ hoang hoặc cho thuê" mới được Ủy viên Ủy ban Kinh và tế Tài chính của Quốc hội nêu tại phiên thảo luận tại hội trường, ngày 21/4. Số liệu thống kê cho thấy phần lớn tín dụng chảy vào bất động sản khi đã tăng 132% trong giai đoạn 2021-2025, lên hơn 4,5 triệu tỷ đồng. Do đó, đại biểu này kiến nghị thu phí lũy tiến với căn nhà thứ hai không sử dụng hoặc cho thuê để ngăn đầu cơ bất động sản.
>> 'Chung cư vùng ven 58 m2 giá 6,6 tỷ là đắt vô lý'
Tuy nhiên, hoài nghi về tính khả thi của đề xuất, bạn đọc Van nguyen đặt vấn đề: "Thứ nhất, hiện tại chúng ta đang đánh thuế đối với tài sản nhà đất cho thuê hàng năm rồi. Vậy bây giờ đánh thêm thuế thì có phải thuế chồng thuế không?
Thứ hai, cần phân biệt rõ đầu cơ là gì? Người mua nhà sau bao nhiêu năm bán đi sẽ không bị tính là đầu cơ?
Thứ ba, ví dụ một người rời quê, lên thành phố sinh sống lập nghiệp, có nhà cửa ở thành phố. Khi cha mẹ ở quê già yếu, chuyển giao quyền sở hữu mảnh đất đó cho con cháu (dưới hình thức cho tặng), vậy có tính là bất động sản thứ hai phải chịu thuế hay không? Và khi người con đó bán căn nhà đang sinh sống ở thành phố thì lại bị mất thuế căn nhà thứ hai, liệu có hợp lý, hợp tình?
Thứ tư, với một lao động văn phòng, công nhân tích lũy để mua thêm một miếng đất, nhà ở quê, thay vì gửi tiền tiết kiệm ngân hàng, để dự phòng khi về già có mảnh đất để cất cái nhà dưỡng già ở quê thì có bị tính thuế? Vì cơ bản họ không phải tầng lớp sáng tạo hay ông chủ doanh nghiệp, chỉ làm công ăn lương, chẳng lẽ tiền tích lũy chỉ có một đường duy nhất là gửi tiết kiệm, chứ mua thêm đất hay nhà sẽ bị đánh thuế?
Thứ năm, liệu làm vậy có phải là đang triệt tiêu đi sự cố gắng, phấn đấu của các cá nhân trong xã hội, vì tiền làm ra dư thừa không biết làm gì ngoài gửi ngân hàng?
Cuối cùng, phải chăng việc cần làm là nên tích cực xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở thu nhập thấp để phân tầng thu nhập, đảm bảo ai cũng có nhà theo mức năng lực họ có?
Trong khi đó, phản biện quan điểm cho rằng "mua nhà để dành cho con không nên bị đánh thuế", độc giả Việt Lê phân tích: "Tính thuế là đúng để xã hội công bằng. Trong khi con cái chưa thực sự cần nhà tại thời điểm hiện tại vì chúng còn đang ở chung với cha mẹ thì việc bạn mua để dành sẽ khiến nhiều người đang cần nhà ở không có để mua hoặc phải chịu giá cao. Nói cách khác, làm vậy cũng đồng nghĩa với việc bạn đã đầu cơ cho tương lai, dẫn tới sự khan hiếm và đẩy giá nhà hiện tại lên cao. Vì vậy, nếu bạn muốn mua nhà để dành cho con thì phải chấp nhận trả một phần chi phí này cho xã hội gọi là 'thuế sở hữu căn nhà thứ hai trở lên', điều đó hoàn toàn hợp lý".
Cùng chung suy nghĩ, bạn đọc Congminhcsủng hộ sử dụng công cụ thuế để kìm giá nhà: "Tôi đồng ý đánh thuế bất động sản thứ hai thật cao để mỗi người dân đều có cơ hội sở hữu một căn nhà, hoặc một miếng đất kinh doanh, sản xuất. Ai cũng có nhu cầu nhà ở, nên bất động sản không phải kênh đầu cơ, chờ lên giá kiếm lời. Dòng tiền cần chảy vào sản xuất như không phải chết dí trong nhà, đất. Chúng ta không thể ngụy biện mua nhà với lý do để dành con cháu theo kiểu xí chỗ đời sau, trong khi thậm chí đứa bé đó còn chưa chào đời. Làm vậy là vô tình chiếm mất chỗ ở của những người khác đang có nhu cầu ở thực".
Thứ hai đầu tuần vừa rồi, tôi ghé vào một quán phở quen trong khu phố. Quán nhỏ, sạch sẽ, khách ra vào đều đặn. Mọi chuyện vẫn bình thường cho đến khi một vị khách yêu cầu chủ quán cho thêm túi nilon để đựng bát phở mang về cho đỡ đổ. Chủ quán nhẹ nhàng giải thích rằng quán đang hạn chế sử dụng túi nilon, thay vào đó dùng hộp giấy và khuyến khích khách mang theo túi cá nhân.
Tưởng như chỉ là một lời từ chối đơn giản, nhưng câu chuyện lại kéo dài thành một cuộc cãi vã suốt gần 30 phút. Vị khách lớn tiếng cho rằng mình là người trả tiền, có quyền yêu cầu thêm túi đựng. Còn chủ quán cố gắng giải thích về việc giảm rác thải nhựa, mong muốn góp phần bảo vệ môi trường. Không ai chịu nhường ai.
Những thực khách xung quanh, trong đó có tôi, chỉ biết im lặng quan sát. Khi bước ra khỏi quán, trong tôi là một nỗi trăn trở: từ bao giờ túi nilon lại trở thành "vật bất ly thân" đến mức người ta sẵn sàng tranh cãi gay gắt chỉ vì không được phát thêm một chiếc túi?
Câu chuyện ấy không phải là cá biệt. Trong đời sống hằng ngày, túi nilon hiện diện ở khắp nơi: chợ truyền thống, siêu thị, cửa hàng tiện lợi, quán ăn vỉa hè. Mua mớ rau có túi nilon, mua cốc nước cũng có túi nilon, mua vài chiếc bánh cũng được bọc trong hai, ba lớp túi. Thậm chí, nhiều người có thói quen xin thêm túi "cho chắc", "cho khỏi đổ", "cho sạch sẽ". Dần dần, túi nilon trở thành một phần quen thuộc đến mức ít ai đặt câu hỏi: chúng ta thực sự cần bao nhiêu túi cho một ngày?
Sự tiện lợi của túi nilon là điều không thể phủ nhận. Nhẹ, rẻ, chống nước, dễ sử dụng - đó là những ưu điểm khiến nó được ưa chuộng. Với người bán hàng, túi nilon giúp đóng gói nhanh chóng, tiết kiệm chi phí. Với người mua, nó tạo cảm giác gọn gàng, sạch sẽ. Nhưng chính vì quá tiện lợi và quá rẻ, túi nilon bị lạm dụng một cách vô tội vạ.
>> Tôi phát bực vì mua một phần đồ ăn nhưng nhận về 10 túi nilon
Chúng ta dùng trong vài phút, vài giờ, rồi thản nhiên vứt bỏ. Trong khi đó, thời gian phân hủy của một chiếc túi nilon có thể kéo dài hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Điều đáng nói là nhiều người vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tác hại của rác thải nhựa. Những chiếc túi mỏng manh tưởng chừng vô hại ấy khi bị thải ra môi trường sẽ gây tắc nghẽn cống rãnh, ô nhiễm nguồn nước, làm đất mất khả năng thấm nước và không khí. Những mảnh nhựa vỡ ra thành vi nhựa, len lỏi vào chuỗi thực phẩm, cuối cùng quay trở lại bàn ăn của con người.
Thế nhưng, nghịch lý là dù biết tác hại, chúng ta vẫn khó từ bỏ. Bởi túi nilon đã trở thành một thói quen. Và thói quen, khi kéo dài đủ lâu, sẽ biến thành nhu cầu tưởng như thiết yếu. Vị khách cãi nhau trong quán phở có lẽ không nghĩ mình đang góp phần gây ô nhiễm môi trường. Ông chỉ nghĩ đơn giản: "Tôi cần một cái túi để xách cho tiện".
Tôi từng chứng kiến ở nhiều siêu thị, dù đã có biển khuyến khích mang túi cá nhân, nhưng không ít người vẫn vui vẻ nhận thêm túi nhựa miễn phí. Có người thậm chí còn lấy dư vài chiếc "để dùng dần". Trong khi đó, những chiếc túi vải, túi giấy, hộp đựng cá nhân - những giải pháp thay thế bền vững hơn - lại bị xem là phiền phức, tốn công mang theo.
Chúng ta thường nói về phát triển bền vững, về bảo vệ môi trường, về biến đổi khí hậu. Nhưng nếu ngay cả việc từ chối một chiếc túi nilon dư thừa cũng khó thực hiện, thì những mục tiêu lớn lao kia liệu có trở nên xa vời? Bảo vệ môi trường không chỉ là câu chuyện của chính phủ hay các tổ chức quốc tế. Nó bắt đầu từ những hành động rất nhỏ trong đời sống hằng ngày.
Ở một số quốc gia, túi nilon bị đánh thuế cao hoặc cấm sử dụng hoàn toàn tại các cửa hàng. Người dân buộc phải thay đổi thói quen, mang theo túi cá nhân khi đi mua sắm. Ban đầu có thể bất tiện, nhưng dần dần trở thành nếp sống mới. Còn ở Việt Nam, dù đã có nhiều chiến dịch kêu gọi hạn chế rác thải nhựa, việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Túi nilon vẫn được phát miễn phí tràn lan. Khi một món đồ không phải trả tiền, người ta dễ dàng sử dụng mà không cân nhắc.
Sự thay đổi nào cũng đi kèm xung đột. Nhưng nếu vì sợ xung đột mà chúng ta tiếp tục chiều theo thói quen cũ, môi trường sẽ là bên chịu thiệt thòi nhất. Trong khi đó, bảo vệ môi trường là trách nhiệm chung, không ai có thể đứng ngoài. Có lẽ đã đến lúc chúng ta cần nhìn lại cách mình tiêu dùng. Một chiếc túi nilon không làm thay đổi thế giới, nhưng hàng triệu chiếc mỗi ngày thì có.
Nhật AnhBa lớp túi nilon đựng một chùm hoa quả
'Từ chối mua đồ siêu thị vì combo khay nhựa - màng bọc nilon'
Tôi đi siêu thị ở Đức không được cho túi nilon
Tôi sốc vì cả trăm túi nilon, đồ nhựa gia đình mình thải ra một tháng
Tôi từ chối mua khi cửa hàng tiện lợi quay nóng đồ ăn còn nguyên túi nilon
Tôi bị cười nhạo vì cái túi nilon đứt quai dùng một năm trời
