Sự ngạc nhiên ấy hoàn toàn dễ hiểu bởi từ nhiều năm nay, trong suy nghĩ của không ít phụ huynh, một học sinh giỏi Toán đương nhiên phải hướng đến lớp chuyên Toán, trường chuyên Toán hoặc ít nhất cũng phải thử sức ở một kỳ thi chuyên để chứng minh năng lực của mình.
Con tôi cũng là một học sinh có thành tích tốt ở môn học này. Trong các kỳ thi thử vào lớp 10, điểm Toán của con dao động từ 8,5 đến 10 điểm. Kết quả chính thức trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 là 9,5 điểm. Con đã đỗ vào một trường THPT công lập nổi tiếng mà gia đình mong muốn.
Với nhiều người, đó có thể là nền tảng lý tưởng để tiếp tục chinh phục cánh cửa trường chuyên. Nhưng tôi đã quyết định không cho con thi chuyên, và đến hôm nay, tôi vẫn tin đó là lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh của gia đình mình.
Điều khiến tôi băn khoăn không phải là năng lực của con, mà là cái giá phải trả cho một cuộc cạnh tranh quá khốc liệt. Trong nhiều năm quan sát các học sinh chuyên Toán, tôi nhận thấy có một thực tế ít được nhắc đến: thi trường chuyên không chỉ là cuộc thi kiến thức, mà còn là cuộc thi về sức chịu đựng áp lực.
Để đạt được một suất vào lớp chuyên Toán, học sinh không chỉ cần học tốt chương trình phổ thông mà còn phải dành rất nhiều thời gian cho các dạng bài nâng cao, bài toán tư duy và các chuyên đề khó vượt xa nội dung sách giáo khoa. Đó là những bài toán đòi hỏi khả năng suy luận sâu, kỹ năng biến đổi phức tạp và thời gian luyện tập kéo dài trong nhiều năm.
Nhiều phụ huynh thường nhìn thấy hào quang của trường chuyên nhưng ít nhìn thấy những buổi tối học thêm kéo dài, những kỳ nghỉ hè bị lấp đầy bởi các lớp luyện thi, những cuối tuần gần như không còn thời gian nghỉ ngơi. Có những học sinh lớp 8, lớp 9 đã phải dành phần lớn thời gian cho việc giải đề, học chuyên đề và chạy theo lịch học dày đặc. Các em ở độ tuổi đáng lẽ cần được phát triển toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần lại bị cuốn vào guồng quay của thành tích.
Tôi từng tự hỏi mục tiêu cuối cùng của việc thi chuyên là gì. Nếu mục tiêu là để con được học trong môi trường tốt hơn thì con tôi đã có cơ hội đó ở một trường công lập chất lượng cao.
Nếu mục tiêu là để con phát triển năng lực Toán học thì điều đó vẫn có thể thực hiện được mà không nhất thiết phải bước vào môi trường chuyên. Nếu mục tiêu là danh tiếng thì đó lại là điều tôi không muốn đặt lên vai con mình. Tôi không muốn tuổi học trò của con bị biến thành một cuộc đua liên tục chỉ để thỏa mãn kỳ vọng của người lớn.
Điều khiến tôi lo lắng nhất là áp lực sau khi đã đỗ chuyên. Nhiều người nghĩ rằng khó khăn chỉ nằm ở kỳ thi đầu vào, nhưng thực tế áp lực lớn hơn lại bắt đầu từ ngày học sinh chính thức bước vào lớp chuyên. Trong môi trường ấy, gần như tất cả học sinh đều là những người xuất sắc. Một em từng đứng đầu lớp ở trường cũ có thể trở thành học sinh ở nhóm trung bình trong lớp chuyên. Sự thay đổi vị trí này tạo ra áp lực tâm lý rất lớn đối với nhiều học sinh vốn quen với thành tích cao.
Không ít em phải học từ sáng đến tối, tham gia các đội tuyển, các cuộc thi học sinh giỏi, các kỳ thi quốc gia hoặc quốc tế. Khối lượng bài tập nhiều hơn, mức độ khó cao hơn và sự cạnh tranh cũng gay gắt hơn. Trong khi đó, tuổi vị thành niên là giai đoạn tâm lý còn nhiều biến động. Một thất bại nhỏ cũng có thể khiến các em mất tự tin, lo âu hoặc căng thẳng kéo dài. Tôi từng chứng kiến những học sinh rất giỏi nhưng dần mất hứng thú học tập vì cảm thấy mình luôn phải chạy đua với người khác. Các em không còn học vì niềm vui khám phá tri thức mà học vì sợ bị tụt lại phía sau.
Có một nghịch lý mà nhiều phụ huynh chưa nhận ra. Chúng ta thường nói rằng muốn con hạnh phúc, nhưng lại vô tình đặt con vào những môi trường khiến con phải chịu áp lực quá lớn. Chúng ta muốn con khỏe mạnh, nhưng lại cắt giảm thời gian ngủ nghỉ để học thêm. Chúng ta muốn con phát triển toàn diện, nhưng lại dành gần như toàn bộ thời gian cho một vài môn học nhằm phục vụ kỳ thi. Khi đó, mục tiêu giáo dục ban đầu dường như đã bị đảo ngược.
Tôi không phủ nhận giá trị của trường chuyên. Nhiều trường chuyên đã đào tạo ra những thế hệ học sinh xuất sắc, đóng góp lớn cho khoa học, công nghệ và nhiều lĩnh vực khác. Đối với những học sinh thực sự đam mê Toán học, có năng lực nổi trội và có mong muốn theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu, trường chuyên là môi trường rất phù hợp. Nhưng điều quan trọng là phải phân biệt giữa năng lực và nhu cầu. Một học sinh giỏi Toán không đồng nghĩa với việc em ấy bắt buộc phải học chuyên Toán. Cũng giống như một người chạy nhanh không nhất thiết phải trở thành vận động viên chuyên nghiệp.
Con tôi học tốt môn Toán nhưng con cũng thích đọc sách, thích lịch sử, thích các hoạt động ngoại khóa và thích dành thời gian cho bạn bè. Tôi muốn con có một tuổi trẻ cân bằng hơn là một hồ sơ thành tích đẹp hơn. Tôi muốn con được học trong môi trường tốt, nhưng vẫn còn thời gian để trải nghiệm cuộc sống, phát triển các kỹ năng xã hội, rèn luyện thể chất và khám phá những sở thích khác ngoài học tập. Cuộc sống hiện đại đòi hỏi nhiều năng lực khác nhau chứ không chỉ là khả năng giải những bài toán khó.
Nhìn rộng hơn, xã hội hiện nay đang có xu hướng đánh giá thành công của học sinh thông qua các kỳ thi đầu vào trường chuyên, lớp chọn hoặc các giải thưởng học thuật. Điều đó vô tình tạo ra áp lực cho cả phụ huynh lẫn học sinh. Nhiều gia đình sợ con mình bị tụt hậu nếu không thi chuyên. Nhiều học sinh cảm thấy bản thân thất bại chỉ vì không đỗ vào một ngôi trường danh tiếng. Trong khi đó, thực tế cho thấy thành công trong cuộc sống phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác như khả năng thích nghi, kỹ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo, tinh thần tự học và sức khỏe tinh thần.
Từ trải nghiệm của bản thân, tôi nghĩ giải pháp dành cho các bậc cha mẹ là hãy nhìn vào nhu cầu thực sự của con thay vì chạy theo kỳ vọng của xã hội. Trước khi quyết định cho con thi trường chuyên, hãy tự hỏi liệu đó có phải mong muốn của con hay chỉ là mong muốn của người lớn. Hãy đánh giá không chỉ năng lực học tập mà cả sức khỏe tinh thần, khả năng chịu áp lực và định hướng phát triển lâu dài của con. Đừng biến việc đỗ trường chuyên thành thước đo duy nhất của thành công.
Cha mẹ cũng cần tôn trọng sự khác biệt giữa các con đường học tập. Một học sinh có thể phát triển rất tốt ở trường công lập chất lượng cao, trường tư thục hoặc nhiều môi trường giáo dục khác. Điều quan trọng là môi trường đó phù hợp với năng lực và tính cách của từng em. Thay vì hỏi “Con có đủ giỏi để học chuyên không?”, có lẽ chúng ta nên hỏi “Môi trường nào giúp con phát triển hạnh phúc và bền vững nhất?”.
Mỗi lần thấy người ta tranh luận về trường chuyên, tôi lại thấy xuất hiện một cụm từ quen thuộc: "gà chọi". Nhiều người nghĩ những đứa trẻ ở đó chỉ biết học, chỉ biết đi thi, giỏi giành giải, nhưng thiếu kỹ năng sống, thiếu trải nghiệm, lớn lên khó hòa nhập xã hội.
Tôi không biết trường chuyên bây giờ đã thay đổi đến đâu. Nhưng tôi từng học trường thường, rồi vào trường chuyên. Bây giờ tôi có hai con, một học trường công, một học trường tư. Tôi không cho rằng trường chuyên là con đường duy nhất để thành công. Nhưng tôi cũng thấy không công bằng nếu chỉ nhìn vài ví dụ tiêu cực rồi phủ nhận cả một môi trường đã giúp rất nhiều đứa trẻ thay đổi cuộc đời.
Nhiều người cho rằng học trường chuyên quá khổ, con cái không có thời gian phát triển thể lực hay các hoạt động khác. Ít nhất với trải nghiệm của mình cách đây hơn 20 năm thì không phải vậy. Quanh tôi, các lớp chuyên khác rất mạnh về thể thao. Ngày nào tôi cũng thấy các bạn trai cao trên 1,7 m chơi bóng rổ ngoài sân. Cuối tuần, các lớp, các khối đá bóng, cổ vũ rất hoành tráng.
Nói về văn hóa thì, tôi học chuyên Anh. Hồi đó, ai cũng biết học sinh chuyên Anh khá "chịu chơi". Tôi vẫn nhớ cảm giác rất choáng của một đứa nhóc 15 tuổi mới vào trường khi cả khối tự tổ chức một đêm ca nhạc ở nhà văn hóa. Hàng trăm học sinh các trường khác đến xem. Ca nhạc, tạp kỹ, biểu diễn thời trang... tất cả đều do học sinh tự làm.
Khối tôi cũng rất cập nhật văn hóa phương Tây lúc đó: bóng đá, âm nhạc, phim ảnh... cái gì cũng biết. Đến các dịp quan trọng, chúng tôi cũng đi bán hoa, kinh doanh gây quỹ, tham gia cắm hoa, văn nghệ, nhạc cụ... hoạt động nào cũng có mặt. Đấy là những thứ học sinh không được dạy ở trong trường. Đơn giản vì chúng tôi được bao quanh bởi những con người cũng thích tìm hiểu, khám phá, thích cạnh tranh và dám nghĩ dám làm.
>> Con tôi học trường tư 10 triệu một tháng không phải để chạy đua trường chuyên
Điều mình thấy may mắn nhất khi học trường chuyên không chỉ là cơ sở vật chất, mà còn là thầy cô. Phải công nhận các thầy cô ở trường chuyên được đầu tư nên rất giỏi. Không chỉ giỏi chuyên môn mà họ còn rất tâm lý, hiểu và thương học sinh. Tôi cũng không thấy mình bị thiệt thòi gì khi học trong môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Bây giờ, tôi thấy càng ngày người ta càng đầu tư cho các trường chuyên để cơ sở vật chất tốt hơn. Trường tư thì những gia đình có điều kiện mới dễ tiếp cận. Còn với trường chuyên, những học sinh có năng lực mới có cơ hội vào. Nếu trường chuyên được đầu tư tốt, thì những đứa trẻ có khả năng nhưng điều kiện kinh tế hạn chế vẫn có cơ hội học trong một môi trường chất lượng. Chỉ riêng điều đó thôi, theo tôi đã rất đáng.
Nhà tôi ngày ấy không khá giả. Có những lúc tôi thấy hơi lạc lõng giữa nhiều bạn có điều kiện hơn. Nhưng nhìn lại, tôi thấy đó là một giai đoạn rất may mắn. Nhờ học lực, tôi được học trong một môi trường mà nếu phải đóng học phí như trường tư thời đó, gia đình chắc chắn không thể kham được. Nếu không có kỳ thi tuyển ấy, có lẽ tôi đã không có nhiều cơ hội như sau này.
Tất nhiên, phải thừa nhận để vào được trường chuyên rất vất vả. Đúng là tôi phải học thêm và tự học rất nhiều, cả ở trường lẫn ở nhà. Tôi mất gần cả mùa hè để ôn thi chuyển cấp. Có điều, quanh tôi lúc ấy ai cũng học như vậy nên cũng thấy bình thường. Đổi lại, tôi rèn được sự tập trung, tinh thần cạnh tranh và quan trọng nhất là không bỏ cuộc. Môi trường chuyên rèn cho tôi "resilience" - sự kiên cường và khả năng phục hồi sau thất bại.
Khi sang nước ngoài học, tôi chẳng có ai ở bên cạnh. Có những lúc tôi cảm thấy lạc lõng, thậm chí đôi khi như bị "cô lập". Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Đến bây giờ nhìn lại, mình vẫn nghĩ phần nào đó là nhờ ba năm học trong một môi trường luôn buộc mình phải cố gắng thêm một chút nữa.
Dĩ nhiên bây giờ khác ngày xưa rất nhiều. Các em học sinh có Internet, có AI, có rất nhiều nguồn học liệu. Không học trường chuyên vẫn có thể giỏi Tiếng Anh, giỏi STEM hay săn học bổng. Nhưng theo mình vẫn có một khác biệt. Một học sinh giỏi ở trường thường vẫn có thể rất giỏi. Chỉ là các em phải tự tạo động lực cho mình. Điều đó không hề dễ, nhất là ở tuổi mới lớn, khi các em còn đang loay hoay đi tìm mình là ai.
Ở trường chuyên thì khác. Thầy cô và bạn bè chính là sợi dây kéo tôi đi tiếp. Có những lúc tôi nản, nhìn quanh, ai cũng đang học, ai cũng đang cố, thế là tôi lại tiếp tục. Việc phải cố gắng mỗi ngày dần trở thành một thói quen. Theo tôi, đó mới là giá trị lớn nhất của trường chuyên.
Thời bây giờ, bố mẹ lo cho con nhiều hơn ngày xưa rất nhiều. Sợ con áp lực, sợ con trầm cảm, sợ con không phát triển toàn diện, sợ con thấp bé, sợ con bị bắt nạt. Tôi hiểu tất cả những nỗi lo ấy. Nhưng đôi khi tôi có cảm giác, chúng ta đang kỳ vọng ba năm cấp ba phải biến các con thành một con người hoàn thiện: vừa học giỏi, vừa giỏi thể thao, vừa giỏi nghệ thuật, vừa có kỹ năng xã hội, vừa hạnh phúc.
Sau khi đọc bài viết Cặp vợ chồng dắt con vào nhà sách mua đồ chơi làm tôi chột dạ và tình cờ xem được một chia sẻ của một bạn trẻ. Bạn cho biết mở nhà sách hai năm và lỗ hơn nửa tỷ đồng, dường như đang thanh lý đồ đạc.
Bằng một cách lạc quan nhất, tôi nghĩ trong thời gian hai năm và số tiền lỗ nửa tỷ đồng chưa phải là quá nhiều. Tác giả trong bài viết trên cho biết chột dạ khi thấy một cặp vợ chồng dắt con vào nhà sách nhưng lại mua đồ chơi. Nhưng ít ra, việc bán được đồ chơi cho trẻ em vẫn tạo ra doanh thu, góp phần duy trì hoạt động của nhà sách.
Thực tế ở Việt Nam, hầu như chẳng ai mở một tiệm sách để chỉ bán sách. Người ta thường bán thêm văn phòng phẩm, bút viết, quà lưu niệm, gấu bông, đồ chơi giáo dục... Không bán được sách chưa hẳn là điều tệ nhất, nhưng không bán được cả những mặt hàng phụ trợ này mới thực sự đáng lo.
Tôi nhớ hơn chục năm trước, tiệm sách gần nhà tôi mỗi mùa tựu trường bán cặp sách học sinh rất chạy. Nhưng vài năm trở lại đây, mặt hàng này gần như biến mất. Nhiều trường học bây giờ cung cấp đồng phục, balo in logo trường theo hình thức "trọn gói".
Văn phòng phẩm, đồ chơi hay quà tặng cũng khó cạnh tranh với các sàn thương mại điện tử, nơi người mua chỉ cần vài thao tác là có thể tìm được sản phẩm đa dạng hơn và giá rẻ hơn.
Đó là lý do tôi cho rằng khó khăn của các nhà sách hiện nay không chỉ nằm ở việc người ta đọc ít sách hơn. Vấn đề lớn hơn là mô hình kinh doanh truyền thống của nhà sách đang bị cạnh tranh từ nhiều phía.
Người tiêu dùng mua sách trực tuyến ngày càng nhiều. Một cuốn sách trên mạng thường được giảm giá, khuyến mãi. Trong khi đó, một nhà sách vật lý phải trả tiền thuê mặt bằng, tiền điện nước, tiền nhân viên, chi phí tồn kho và rất nhiều khoản chi khác. Chỉ riêng việc duy trì cửa hàng đã là một áp lực lớn.
Nhiều người thường trách giới trẻ không đọc sách. Tôi nghĩ nhận định này chưa hoàn toàn chính xác. Người trẻ vẫn đọc, nhưng cách họ tiếp cận tri thức đã thay đổi. Họ đọc ebook, nghe sách nói, xem video tóm tắt kiến thức, tham gia các khóa học trực tuyến hoặc tiếp nhận thông tin qua những nền tảng số. Sách giấy không còn là lựa chọn gần như duy nhất như cách đây 15 hay 20 năm.
Điều đáng suy nghĩ là không ít nhà sách hiện nay đã trở thành nơi bán đủ thứ, ngoại trừ sách là mặt hàng nổi bật nhất. Khi doanh thu từ sách không đủ nuôi cửa hàng, người ta buộc phải mở rộng sang những sản phẩm khác để tồn tại. Đây không hẳn là sự xuống cấp của văn hóa đọc, mà là phản ứng tự nhiên của thị trường.
Tôi từng thấy nhiều phụ huynh đưa con đến nhà sách, nhưng đứa trẻ chỉ chăm chú vào khu đồ chơi, còn cha mẹ lại mua vài món quà lưu niệm hoặc văn phòng phẩm rồi ra về. Nhiều người xem đó là tín hiệu đáng buồn. Nhưng nhìn ở góc độ kinh doanh, nếu những món hàng đó giúp nhà sách có thêm doanh thu để tiếp tục mở cửa, thì cũng không phải điều tiêu cực.
Bởi nếu không bán được đồ chơi, quà tặng hay văn phòng phẩm, có thể nhà sách ấy đã đóng cửa từ lâu. Khi đó, người ta sẽ không còn nơi nào để đưa con đến tiếp xúc với sách nữa.
Theo tôi, điều đáng lo không phải là một đứa trẻ được dẫn vào nhà sách để mua một món đồ chơi. Điều đáng lo là ngày càng ít nhà sách có thể tồn tại đủ lâu để đứa trẻ ấy còn cơ hội quay lại.
Muốn cứu nhà sách, có lẽ không thể chỉ kêu gọi mọi người đọc nhiều sách hơn. Các nhà sách cũng phải thay đổi cách vận hành, tạo ra những trải nghiệm mà mua sắm trực tuyến không thể thay thế. Đó có thể là không gian đọc, khu sinh hoạt cộng đồng, các buổi giao lưu tác giả, hoạt động dành cho trẻ em hoặc những dịch vụ gia tăng khác.
Một nhà sách tồn tại được trước hết phải là một doanh nghiệp tồn tại được. Chỉ khi còn sống sót trên thị trường, họ mới có thể thực hiện sứ mệnh lan tỏa văn hóa đọc.
Vì thế, thay vì chột dạ khi thấy một cặp vợ chồng dắt con vào nhà sách mua đồ chơi, có lẽ chúng ta nên tự hỏi một điều rằng nếu ngay cả doanh thu từ đồ chơi cũng không còn, liệu bao nhiêu nhà sách sẽ còn trụ lại trong vài năm tới?
"Mỗi lần đọc tranh luận 'nên thuê hay mua nhà?', tôi thấy có một áp lực vô hình rằng bằng mọi giá phải sở hữu một căn nhà càng sớm càng tốt, nếu không sẽ bị coi là bấp bênh, thiếu ổn định. Nhưng với cá nhân tôi, thuê hay mua đơn giản chỉ là lựa chọn sống của mỗi người mà thôi.
Tôi đi thuê nhà gần 20 năm nay và chưa bao giờ thấy cuộc sống của mình bất ổn như nhiều người vẫn tưởng tượng. Thậm chí, tôi thấy giai đoạn còn trẻ, con còn nhỏ mới là lúc cần tiền để đầu tư cho chất lượng sống và học hành để lo cho tương lai của con cái, chứ căn nhà xét cho cùng cũng chỉ là nơi để đi về. Tôi không muốn vì áp lực mua nhà mà phải thắt lưng buộc bụng suốt nhiều năm, để rồi con cái thiếu thốn đủ thứ: ăn uống dè sẻn, ít được trải nghiệm, không được học hành hay vui chơi bằng bạn bè đồng trang lứa. Theo tôi, đó mới là điều đáng suy nghĩ với những người làm cha mẹ.
Nhiều người nói thuê nhà là sống trong cảm giác tạm bợ vì phụ thuộc chủ nhà. Nhưng trải nghiệm của tôi lại hoàn toàn trái ngược. Với tôi, người trả tiền mới là người có quyền lựa chọn. Tôi thường thuê những căn hộ mới, có sẵn nội thất cơ bản, chỉ cần mang quần áo đến ở. Đồ đạc hỏng thì chủ nhà sửa, nhà xuống cấp hoặc ở không còn phù hợp thì tôi chuyển sang nơi khác.
Có thời gian, tôi chuyển nhà chỉ vì thấy hàng xóm không thân thiện hoặc khu vực an ninh không tốt. Mọi thứ diễn ra khá nhẹ nhàng, không phải đau đầu chuyện sửa chữa, bảo trì hay gánh nặng tài chính kéo dài hàng chục năm. Và một điều tôi thích khi thuê nhà là gia đình mình luôn có cơ hội ở những căn nhà mới, phù hợp với từng giai đoạn cuộc sống.
>> 10 năm sống trong nợ nần khi tôi mua chung cư Hà Nội
Tôi cũng không đồng tình với quan điểm cho rằng mua nhà sẽ giúp con cái ổn định chuyện học hành hơn. Thực tế, từ mẫu giáo đến hết phổ thông rồi đại học, chuyện thay đổi môi trường học tập vài lần là bình thường. Nếu đã mua nhà cố định ở một nơi, nhiều gia đình lại phải chấp nhận cảnh con đi học xa vì không thể chuyển đến gần trường. Trong khi đó, tôi chọn cách rất đơn giản: con học ở đâu thì thuê nhà gần trường ở đó.
Nhờ vậy mà con tôi không phải dậy từ tinh mơ để chen chúc xe cộ hay ngáp ngắn ngáp dài đứng đợi xe đưa đón từ 5h30-6h sáng như tôi vẫn thường thấy mỗi ngày khi đi tập thể dục. Trong khi đó, nhiều đứa trẻ còn rất nhỏ nhưng đã phải bắt đầu ngày mới trong trạng thái mệt mỏi chỉ vì quãng đường đi học quá xa. Còn con tôi, 6h sáng vẫn ngủ ngon lành trong chăn, 6h30 dậy vệ sinh cá nhân, ăn sáng tử tế rồi đi bộ khoảng 5 phút là tới trường. Với tôi, đó mới là sự ổn định và chất lượng sống thực sự.
Đúng là việc sở hữu một căn nhà mang lại cảm giác an tâm với không ít người. Nếu đủ khả năng tài chính mà vẫn duy trì được cuộc sống thoải mái thì đó là lựa chọn rất tốt. Nhưng tôi nghĩ không nên mặc định rằng ai chưa mua nhà cũng là sống tạm bợ hay thiếu trách nhiệm với tương lai. Có người chọn dồn toàn lực để sở hữu tài sản sớm. Có người ưu tiên trải nghiệm sống, giáo dục con cái và sự linh hoạt trong nhiều năm đầu đời. Mỗi lựa chọn đều có cái giá và giá trị riêng.
Xét cho cùng, căn nhà vốn dĩ cũng chỉ là chỗ chui ra chui vào, sao phải khổ vì nó?".
Đó là quan điểm của độc giả Vuhaianh sau bài viết "10 năm sống trong nợ nần khi tôi mua chung cư Hà Nội" của tác giả Doan NH. Trong bối cảnh giá nhà tại Hà Nội ngày càng leo thang, nhiều gia đình trẻ phải vay nợ hàng chục năm để đổi lấy một căn hộ nhỏ, câu chuyện nên thuê hay mua nhà vẫn luôn gây tranh luận. Áp lực phải mua nhà ở các thành phố lớn đang khiến nhiều người trẻ chấp nhận sống chật vật suốt hàng chục năm chỉ để đổi lấy cảm giác "an cư".
Dữ liệu từ Numbeo 2026 - nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt toàn cầu - cho thấy chỉ số giá nhà trên thu nhập (Price to Income Ratio) của Việt Nam ở mức khoảng 30-32,8 lần, thuộc nhóm cao nhất châu Á và nằm trong top 10 quốc gia khó mua nhà nhất thế giới. Riêng TP HCM, chỉ số này khoảng 32 lần, còn Hà Nội khoảng 31 lần. Điều này đồng nghĩa một hộ gia đình phải mất hơn 30 năm thu nhập mới có thể mua được nhà nếu không chi tiêu cho các nhu cầu khác.
Trong khi đó, nguồn cung nhà ở, đặc biệt phân khúc bình dân, ngày càng khan hiếm dù nhu cầu ở thực vẫn lớn. Căn hộ dưới 35 triệu đồng mỗi m2 gần như biến mất, còn căn hộ trung cấp diện tích 70 m2 hiện phổ biến ở mức 5-7 tỷ đồng.
