Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ tuần trước yêu cầu Lầu Năm Góc cho biết liệu họ có thể tăng cường chuyển giao tên lửa phòng không Patriot cho Ukraine hay không, do lo ngại về khả năng phòng vệ của nước này trước các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa từ Nga.
Rất khó để xác định Ukraine còn bao nhiêu tên lửa Patriot trong kho dự trữ, do đây là thông tin mật. Dù vậy, Kiev đã nhiều lần thừa nhận tình trạng khan hiếm đạn cho Patriot và các tổ hợp phòng không phương Tây, kêu gọi đồng minh duy trì và đẩy mạnh viện trợ.
Trong cuộc phỏng vấn được công bố hồi tháng 4, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết tình trạng “không thể tệ hơn được nữa”. Một tháng sau, ông gửi thư khẩn cho người đồng cấp Donald Trump và quốc hội Mỹ, đề nghị Washington chuyển giao thêm tên lửa Patriot cho Kiev.
Đại tá Yuri Ignat, thư ký báo chí Bộ tư lệnh không quân Ukraine, cho biết nước này đã tiếp nhận hơn 1.600 tên lửa, gồm mẫu PAC-3 tối tân và PAC-2 cũ hơn, kể từ khi vận hành tổ hợp Patriot đầu tiên hồi giữa năm 2023.
Báo New York Times ngày 13/6 cho biết phòng không Ukraine có thời điểm “chỉ còn 16 quả đạn Patriot trên khắp cả nước”.
Theo học thuyết phòng không Mỹ, lực lượng phòng thủ cần phóng 2-4 quả đạn Patriot để đánh chặn một tên lửa đối phương. Điều này đồng nghĩa Ukraine lúc đó chỉ có khả năng đối phó tối đa 8 tên lửa Nga, trong khi đối phương đủ sức khai hỏa hàng chục tên lửa trong một cuộc tập kích.
Quân đội Ukraine sở hữu nhiều hệ thống phòng không từ thời Liên Xô, cũng như hàng loạt hệ thống hiện đại do phương Tây viện trợ. Tuy nhiên, giới chức Ukraine thường nhấn mạnh rằng Patriot là vũ khí duy nhất có thể đối phó tên lửa đạn đạo Iskander-M của Nga.
New York Times mô tả tình trạng thiếu đạn Patriot là “một trong những điểm yếu chí mạng của Ukraine”, thêm rằng giới hoạch định quân sự Nga đang khai thác triệt để vấn đề bằng cách gia tăng cường độ tập kích tên lửa đạn đạo trong những tuần gần đây.
Giới chuyên gia cho rằng dù Ukraine hiện còn bao nhiêu đạn Patriot, con số đó cũng không đủ để đối phó số lượng lớn tên lửa đạn đạo mà Nga sử dụng.
“Khi so sánh số lượng tên lửa đạn đạo Nga sản xuất mỗi tháng và tên lửa đánh chặn Mỹ chế tạo hàng năm, con số đơn giản là quá chênh lệch”, Oleh Katkov, tổng biên tập chuyên trang quân sự Ukraine Defense Express, cho hay.
Trong cuộc họp Hội đồng NATO – Ukraine hồi đầu tháng 6, ông Zelensky dẫn đánh giá của tình báo Ukraine ước tính Nga có thể sản xuất khoảng 120 tên lửa đạn đạo mỗi tháng, tương đương sản lượng hơn 1.400 quả mỗi năm.
Theo kết quả được New York Times tổng hợp dựa theo số liệu được không quân Ukraine công bố hàng ngày, Nga sử dụng 74 tên lửa đạn đạo trong năm 2023, song đã khai hỏa gần 600 quả trong năm 2025. Nếu tính riêng từ đầu năm đến khoảng giữa tháng 6, lực lượng Nga đã phóng 410 tên lửa đạn đạo.
Lockheed Martin, hãng sản xuất tổ hợp Patriot, thông báo đã bàn giao tổng cộng 620 tên lửa phòng không cho các khách hàng trên khắp thế giới trong năm 2025, tương đương số tên lửa đạn đạo mà Nga phóng vào Ukraine cùng giai đoạn.
Tên lửa phòng không cũng phải được triển khai đúng lúc, đúng chỗ để có thể phát huy hiệu quả. Ukraine có diện tích rộng và nhiều mục tiêu cần bảo vệ, trong khi số lượng tên lửa và bệ phóng Patriot đều có hạn. Các tổ hợp phải triển khai dàn trải ở nhiều khu vực, khiến lượng đạn sẵn sàng chiến đấu bị phân tán và không phải lúc nào cũng bảo đảm đủ cơ số.
Valerii Romanenko, chuyên gia hàng không và từng là sĩ quan phòng thủ tại Đại học Hàng không Quốc gia Ukraine, cho biết các đơn vị nước này thường không có đủ tên lửa khi phải đối phó những cuộc tập kích quy mô lớn được đối phương tiến hành liên tục.
“Đôi khi các bệ phóng hoàn toàn trống trơn. Chúng tôi phát hiện được tên lửa Nga bay đến, song chỉ có thể bất lực ngồi nhìn vì không còn gì để đánh chặn chúng”, ông nói.
Đại tá Ignat hồi tháng 2 cũng thừa nhận tình trạng. “Một số hệ thống còn rơi vào tình trạng trắng bệ, không còn quả đạn nào, dù vẫn còn các cuộc tấn công cần đẩy lùi”, ông nói khi đó.
“Thủ môn đang đứng trước khung thành, đột nhiên 10 quả bóng bay tới cùng lúc và anh ta đương nhiên không thể bắt được hết. Thủ môn chỉ có thể cản phá số lượng bóng bằng với số tay và chân mà mình có, đúng không?”, quan chức Ukraine nói thêm.
Giới chỉ huy quân đội Ukraine cũng phải đề phòng khả năng Nga tập kích bệ phóng, radar, kíp vận hành và kho tên lửa. “Ukraine không thể tập trung tất cả tên lửa ở cùng một địa điểm hoặc gần nhau, vì Nga sẽ nhanh chóng phát hiện và tấn công chúng”, Romanenko cho hay.
Ukraine đang nỗ lực tìm kiếm nguồn cung Patriot để khắc phục tình trạng thiếu hụt hiện tại. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi hôm 10/6 cho biết nước này đã tìm thấy nguồn tên lửa PAC-2/3 sắp hết hạn sử dụng và đang đàm phán để tiếp cận chúng.
Kiev cũng tìm cách phát triển hệ thống phòng không nội địa Freya có khả năng đối phó tên lửa đạn đạo. Công ty Fire Point thông báo đã thử nghiệm thành công đạn FP-7.X dành cho tổ hợp này, thêm rằng tên lửa có thể được sản xuất hàng loạt từ tháng 8, tùy thuộc vào sự hỗ trợ từ các đối tác châu Âu.
Dù vậy, chưa rõ chúng có thể đạt hiệu quả tương đương tên lửa PAC-3 MSE hiện đại nhất được Mỹ viện trợ cho Ukraine hay không.
"Lực lượng Mỹ đã không kích kho tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và đài radar ven biển của Iran, sau khi Tehran sử dụng UAV tự sát tấn công tàu hàng Ever Lovely", Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, thông báo hôm 26/6.
Tàu Ever Lovely, treo cờ Singapore, bị tấn công ngày 25/6 khi đang di chuyển dọc theo bờ biển Oman để rời eo biển Hormuz.
"Iran gây hấn vô cớ nhằm vào tàu thương mại là hành động vi phạm rõ ràng thỏa thuận ngừng bắn", CENTCOM cho hay, mô tả đợt không kích là "phản ứng đáp trả mạnh mẽ".
Đài truyền hình nhà nước Iran cho biết một vụ nổ đã xảy ra tại khu vực cầu cảng Taherouyeh tại thành phố Sirik ở miền nam đất nước. Nguồn tin quân sự cho biết một đầu đạn đã đánh trúng khu vực.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26/6 cũng lên án điều mà ông mô tả là cuộc tấn công bằng UAV của Iran nhằm vào tàu hàng, gọi đây là "hành động ngớ ngẩn vi phạm thỏa thuận ngừng bắn".
Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia thuộc quốc hội Iran Ebrahim Azizi cho rằng Tổng thống Trump "đã cho thấy ông ấy không duy trì cam kết với các nguyên tắc của đàm phán hay thỏa thuận ngừng bắn". Ông cảnh báo "hành động liều lĩnh vi phạm lệnh ngừng bắn của Mỹ sẽ chỉ khiến họ phải rút lui và hối hận".
"Đổ lỗi cho người khác giờ đây không còn tác dụng nữa," ông Azizi viết trên X.
Các hãng thông tấn Iran Tasnim và IRNA dẫn tuyên bố từ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cho biết họ đã "tấn công các vị trí của quân đội Mỹ trong khu vực" để đáp trả, nhưng không nêu rõ địa điểm.
IRGC lên án các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran, cho rằng Washington đã vi phạm cam kết trong bản ghi nhớ ký với Tehran tuần trước.
"Nếu các hành động gây hấn tiếp diễn, chúng tôi sẽ phản ứng mạnh mẽ và trên quy mô lớn hơn", IRGC tuyên bố.
Tàu Ever Lovely bị tấn công tại eo biển Hormuz sau khi IRGC ngày 25/6 yêu cầu tàu thuyền phải đi qua eo biển Hormuz theo tuyến đường do lực lượng này công bố, cảnh báo sẽ xử lý phương tiện vi phạm. IRGC trước đó nói rằng "một số cơ quan chức năng công bố luồng di chuyển mới trên eo biển Hormuz", gọi đây là điều không thể chấp nhận.
Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp, thuộc Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) do hải quân Anh điều hành, ngày 18/6 cho biết "luồng di chuyển phía nam, dọc theo bờ biển Oman, được đảm bảo không có thủy lôi và là tuyến đường khuyến nghị", đồng thời công bố loạt tọa độ xác định hướng đi an toàn.
Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột gần hai tháng qua giữa Mỹ - Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu của thế giới đến từ vùng Vịnh. Tuy nhiên, ngay khi chiến sự bùng phát, Hormuz đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia "thân thiện" đi qua.
Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu sau đó giảm tới 95%, từ khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống còn trung bình 8 tàu mỗi ngày. Hàng trăm tàu chấp nhận mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, do lo ngại bị IRGC tấn công.
Để đi qua Hormuz, các hãng vận hành tàu phải tìm đến những bên trung gian có thể liên hệ với IRGC và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu tàu vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải thực hiện.
Dữ liệu từ nền tảng vận tải biển Lloyd's List Intelligence cho thấy số tàu có liên hệ với Iran được di chuyển qua Hormuz nhiều hơn so với những tàu không có liên hệ nào.
Iran cũng tiếp tục cho đội tàu của mình vận chuyển dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz, với trung bình 1,7 triệu đến 1,8 triệu thùng từ 15/3 đến 14/4, giúp nước này thu về khoảng 5 tỷ USD, theo thống kê của công ty dữ liệu thương mại Kpler. Trước khi xung đột bùng phát, Iran chỉ thu về 115 triệu USD mỗi ngày hồi tháng 2 nhờ xuất khẩu dầu thô, tương đương 3,45 tỷ USD mỗi tháng.
Tuy nhiên, tình hình thay đổi khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/4 tuyên bố áp lệnh phong tỏa với các cảng biển Iran, nhằm cắt đứt nguồn thu từ xuất khẩu dầu, gia tăng sức ép về kinh tế với Tehran.
Theo lệnh này, các tàu khu trục Mỹ hiện diện ở khu vực cách Hormuz hơn 600 km sẽ chặn những tàu hàng đến hoặc đi từ Iran, trong khi phương tiện đến hoặc đi từ cảng của những nước khác vẫn được phép đi qua eo biển.
"Chúng tôi triển khai trực thăng AH-64 Apache ở trong và quanh eo Hormuz, nhằm tạo hiện diện rõ ràng và răn đe, đồng thời thúc đẩy dòng chảy thương mại thông suốt", chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper nói.
CENTCOM sau đó cho biết lệnh phong tỏa đã "hoàn toàn chặn đứng" hoạt động giao thương bằng đường biển của Iran. Hàng loạt tàu dầu, tàu hàng đã phải quay đầu về cảng Iran khi đối mặt với vòng phong tỏa của Mỹ, khiến Tehran đối mặt tổn thất kinh tế ngày càng lớn.
Theo ước tính của Miad Maleki, nhà phân tích của Quỹ Phòng vệ Dân chủ tại Mỹ, Iran có thể mất khoảng 435 triệu USD mỗi ngày vì lệnh phong tỏa, trong đó có 276 triệu USD xuất khẩu và chủ yếu là dầu thô, sản phẩm hóa dầu.
Đến ngày 17/4, Iran bất ngờ thông báo gỡ phong tỏa Hormuz để hưởng ứng việc Israel và Hezbollah đạt thỏa thuận ngừng bắn. Nhiều tàu bắt đầu di chuyển về phía eo biển Hormuz với ý định đi qua. Nhưng chưa đầy 24 giờ sau đó, Iran đảo ngược quyết định, do Mỹ chưa chấm dứt phong tỏa đối với các cảng của Tehran.
"Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, nhiều tàu đã vào vị trí để rời đi", Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia tại công ty phân tích hàng hải Windward, cho biết. "Nhưng thông tin về việc hai tàu bị tấn công khi đi qua Hormuz xuất hiện và dữ liệu theo dõi cho thấy 33 tàu đã từ bỏ ý định ban đầu".
Theo bà Bockmann, 12 tàu không có liên hệ rõ ràng với Iran đã đi qua được eo biển. Những tàu này cũng phải xin phép Iran và Tehran yêu cầu họ đi theo tuyến gần bờ nước này, thay vì hai luồng chính ở giữa eo biển như trước chiến sự.
"Không còn tự do hàng hải qua eo biển Hormuz", bà Bockmann nói.
Căng thẳng ở eo biển Hormuz sau đó gia tăng đáng kể, khi các tàu thương mại đối mặt với vòng "phong tỏa kép". Chỉ những tàu đã xin phép hoặc nộp phí cho Iran mới được đi qua eo biển Hormuz, nhưng khi ra tới vịnh Oman, họ đối mặt nguy cơ bị hải quân Mỹ chặn bắt.
Quân đội Mỹ ngày 19/4 đã bắt giữ một tàu chở dầu của Iran, khi phương tiện này tìm cách vượt qua vòng phong tỏa. CENTCOM cho biết hôm 22/4 rằng quân đội Mỹ đã buộc 29 tàu phải quay đầu kể từ khi áp lệnh phong tỏa.
Iran đáp trả bằng cách tăng cường nhắm mục tiêu vào các tàu hàng di chuyển qua Hormuz. Ít nhất ba tàu container đã bị xuồng vũ trang Iran nhắm bắn khi đi qua Hormuz trong ngày 22/4, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). IRGC sau đó thông báo bắt hai tàu hàng MSC Francesca và Epaminondas với cáo buộc "hoạt động mà không có giấy phép cần thiết".
Các diễn biến cho thấy Tehran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, "át chủ bài" có thể mang lại lợi thế cho Iran trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh.
"Iran đang nhắc nhở Mỹ rằng những lời đe dọa tấn công tàu thuyền là thật, và riêng điều đó cũng đủ để làm suy giảm lưu lượng qua Hormuz", Rosemary Kelanic, giám đốc tổ chức nghiên cứu đối ngoại Defense Priorities, cho biết.
Một nhà ngoại giao châu Âu tại Trung Đông nói với Washington Post rằng đây là cách Iran phát thông điệp "đừng thách chúng tôi, chúng tôi nói là làm", thêm rằng Tehran tin họ đang ở vị thế có lợi hơn và quyết định chưa tham gia đàm phán vòng hai với Mỹ.
Theo một số nhà phân tích, việc thiếu vắng sự hiện diện hải quân quy mô lớn của Mỹ tại Hormuz cho thấy Iran vẫn tạo ra sức ép đáng kể ở eo biển.
"Không ai cảm thấy yên tâm để nối lại hoạt động vận tải qua Hormuz, nếu chính hải quân Mỹ còn không muốn hoạt động tại đây", bà Kelanic nhận định.
"Chừng nào Iran còn tấn công, các hãng vận tải biển nhiều khả năng sẽ tiếp tục tránh xa khu vực", Anders Boenaes, giám đốc điều hành cấp cao của tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd, cho biết. "Việc không có cảnh báo trước đang khiến tình hình trở nên khó lường hơn".
Ông Zelensky cho biết bước tiến của quân Nga đã bị chững lại vào mùa xuân này trong khi Ukraine tăng cường tấn công tầm trung và tầm xa vào lãnh thổ Nga. "Từ tháng 12.2025, Nga bắt đầu mất thế chủ động trên chiến trường. Vì vậy, chúng tôi có thời gian từ đây đến trước mùa đông để tìm một con đường ngoại giao, để ngồi lại và đàm phán", ông Zelensky nói.
Quân đoàn 3 của Ukraine cho biết lực lượng máy bay không người lái (UAV) đã kiểm soát các tuyến tiếp tế huyết mạch của Nga tại tỉnh Luhansk, nơi Moscow tuyên bố kiểm soát toàn bộ hồi tháng 4 dù Kyiv bác bỏ. Chuẩn tướng Andriy Biletsky, Tư lệnh Quân đoàn 3, cho rằng Ukraine có 6 tháng để giành thế chủ động trên chiến trường và củng cố vị thế trên bàn đàm phán. Ông đánh giá quân Nga đã kiệt sức và không thể tạo ra đột phá lớn. Moscow chưa bình luận về những tuyên bố trên. Hãng TASS ngày 1.6 trích dữ liệu từ Bộ Quốc phòng Nga cho biết quân đội đã giành được 63 khu định cư tại Ukraine trong chiến dịch mùa xuân từ tháng 3 - 5.
Theo trang The Kyiv Independent, vòng đàm phán gần nhất giữa Ukraine và Nga diễn ra vào tháng 2 tại Geneva (Thụy Sĩ). Tại hội nghị ngoại trưởng NATO ở Thụy Điển hôm 22.5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thừa nhận cuộc đàm phán hòa bình đã thực sự bế tắc do thiếu tiến triển. Nhà ngoại giao tuyên bố Mỹ không muốn tham gia các cuộc họp bất tận nhưng sẵn sàng liên lạc lại nếu có tiến bộ thực chất.
Trong cuộc phỏng vấn mới, ông Zelensky bày tỏ hy vọng các nhà đàm phán của Mỹ gồm ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner sẽ thăm Kyiv trong 2 tuần nữa, nếu tình hình Mỹ - Iran có tín hiệu tích cực. Vị tổng thống nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyến thăm, vì hai đặc phái viên Mỹ đã đến Moscow nhiều lần nhưng chưa sang Kyiv.
Mặt khác, Tổng thống Zelensky kêu gọi Mỹ tiếp tục viện trợ tên lửa phòng không để đối phó với các đợt tấn công quy mô lớn từ Nga và gia tăng sức ép cấm vận đối với nước này. Trước đó một ngày, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuyên bố sẽ tìm cách giúp Ukraine tự vệ nhưng không trình bày chi tiết. Trong diễn biến liên quan, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm qua cho biết hải quân Pháp và đồng minh đã bắt giữ tàu dầu Tagor bị cấm vận của Nga tại Đại Tây Dương vào hôm 31.5. Theo TASS, tàu rời cảng Murmansk vào đầu tháng 5. Từ tháng 9.2025, Pháp đã bắt 3 tàu khác bị cho là liên quan Nga và các tàu được thả sau khi đóng phạt. Nga chưa bình luận về vụ mới nhất nhưng trước đó nhấn mạnh sẽ dùng mọi biện pháp để đảm bảo các bên tôn trọng tự do hàng hải.
