13h56 ngày 6/4 (0h56 theo giờ Hà Nội), tàu Orion chính thức đưa phi hành đoàn Artemis II vượt qua kỷ lục về quãng đường xa nhất mà con người từng bay khỏi Trái Đất, 400.171 km, do Apollo 13 thiết lập năm 1970.
Orion dự kiến tiếp tục di chuyển và đạt cột mốc xa hành tinh xanh nhất, 406.773, khoảng 5 tiếng sau.
Trước đó, từ 10h35 ngày 6/4 (21h35 cùng ngày theo giờ Hà Nội), NASA thông báo trên X rằng phi hành đoàn Artemis II đã thức dậy, bắt đầu ngày thứ 6 của nhiệm vụ khi cách Mặt Trăng 30.304 km. Họ nhận được thông điệp đặc biệt mà Jim Lovell, phi hành gia NASA từng tham gia nhiệm vụ Apollo 8 và 13, ghi âm trước khi qua đời vào năm 2025.
Lovell gửi lời chào đến phi hành đoàn Artenis II, gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
“Tôi tự hào trao lại ngọn đuốc khi các bạn bay quanh Mặt Trăng và đặt nền móng cho sứ mệnh bay tới Sao Hỏa vì lợi ích của thế giới. Đây là một ngày lịch sử và tôi biết các bạn sẽ rất bận rộn, nhưng đừng quên tận hưởng khung cảnh. Xin gửi tới Reid, Victor, Christina, Jeremy, cùng những đội ngũ hỗ trợ tuyệt vời lời chúc may mắn và thượng lộ bình an từ tất cả chúng tôi ở Trái Đất thân yêu”, ông nói.
NASA phát sóng trực tiếp chuyến bay vòng lúc 13h, dự kiến tiếp tục đến 21h45 ngày 6/4 (từ 0h đến 8h45 ngày 7/4 giờ Hà Nội), bắt đầu với buổi thảo luận giữa phi hành đoàn Artemis II và đội ngũ nhà khoa học tại Trung tâm Điều khiển Nhiệm vụ thuộc Trung tâm Vũ trụ Johnson, Houston, nhằm rà soát các mục tiêu và lịch trình bay.
Do góc chiếu của Mặt Trời lên Mặt Trăng thay đổi khoảng một độ cứ mỗi hai giờ, phi hành đoàn không thể biết trước chính xác điều kiện ánh sáng trên bề mặt thiên thể này. Buổi họp ngắn cung cấp cơ hội cuối cùng để xem lại các chi tiết trước khi bắt đầu chuyến bay vòng.
NASA cho biết có 10 mục tiêu khoa học và 35 mục tiêu khác mà phi hành đoàn Artemis II cần hướng tới trong chuyến bay vòng qua phía sau Mặt Trăng. Chỉ huy nhiệm vụ Artemis II Reid Wiseman cùng ba đồng đội sẽ là những người đầu tiên quan sát cận cảnh Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 năm 1972.
Theo CNN, ngoài quá trình huấn luyện chuyên sâu để quan sát những điểm độc đáo của Mặt Trăng, các phi hành gia còn sở hữu một trong những “công cụ khoa học” tuyệt vời nhất: đôi mắt.
“Kể cả từ khoảng cách xa tới 6.500 km, mắt người vẫn có thể nhận biết những chi tiết quan trọng với cộng đồng khoa học”, Judd Frieling, Giám đốc bay của giai đoạn phóng Artemis II, cho biết.
Ví dụ, trong nhiệm vụ Apollo 17, chuyến thám hiểm có người lái cuối cùng trong chương trình Apollo tới bề mặt Mặt Trăng năm 1972, phi hành gia kiêm nhà địa chất Harrison Schmitt của NASA phát hiện đất màu cam và thu thập mẫu vật. Khi trở lại quỹ đạo, phi hành đoàn Apollo 17 tiếp tục nhìn thấy sắc cam tương tự trên bề mặt Mặt Trăng. Phát hiện này sau đó cho thấy, các quá trình núi lửa trên bề mặt đã diễn ra lâu hơn suy nghĩ trước đây.
“Chúng tôi trông đợi Artemis II phát hiện màu sắc tinh vi như vậy, đặc biệt ở khu vực phía xa chưa từng được mắt người quan sát. Nhờ những gì Apollo cung cấp, chúng tôi có thể đặt ra những câu hỏi thông minh hơn”, Kelsey Young, trưởng nhóm khoa học Mặt Trăng của nhiệm vụ Artemis II, cho biết.
Dù Artemis II không đổ bộ Mặt Trăng, những quan sát của phi hành đoàn về sự khác biệt màu sắc có thể giúp hiểu rõ hơn nguồn gốc và thành phần của Mặt Trăng, cũng như lý do phía gần và phía xa của Mặt Trăng trông rất khác nhau. Young nói thêm, việc đo quang trắc học, tận dụng các điều kiện chiếu sáng khác nhau trong quá trình bay vòng, cũng có thể cung cấp những thông tin giá trị.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Nhiệm vụ được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng.
Artemis đã trải qua nhiều trở ngại và bị chậm tiến độ. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Tháng 2 năm nay, NASA cũng phải lùi lịch phóng Artemis II sau khi gặp vấn đề trong cuộc tổng duyệt nạp nhiên liệu.
Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Trong nhiều năm qua, Microsoft được biết đến là đối tác chiến lược quan trọng nhất của OpenAI, đồng thời là đơn vị đưa hàng loạt công nghệ AI tạo sinh vào các sản phẩm của mình.
Tuy nhiên, tại sự kiện Build 2026 diễn ra đầu tháng 6, gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã gửi đi một thông điệp rõ ràng hơn bao giờ hết: Microsoft muốn trở thành một trong những nhà phát triển mô hình AI hàng đầu thế giới bằng chính công nghệ do hãng xây dựng.
Tâm điểm của sự kiện là việc Microsoft giới thiệu 7 mô hình AI mới thuộc dòng MAI, bao phủ nhiều lĩnh vực từ suy luận, lập trình, xử lý hình ảnh đến giọng nói. Đây được xem là một trong những bước đi quan trọng nhất trong chiến lược AI của Microsoft kể từ khi làn sóng AI tạo sinh bùng nổ.
Nổi bật nhất trong số các công bố lần này là MAI-Thinking-1, mô hình AI suy luận đầu tiên do Microsoft tự phát triển.
Theo Microsoft, MAI-Thinking-1 sở hữu khoảng 35 tỉ tham số hoạt động và được thiết kế để xử lý các tác vụ đòi hỏi khả năng suy luận nhiều bước, làm việc với ngữ cảnh dài, hỗ trợ lập trình cũng như giải quyết các nhiệm vụ phức tạp với chi phí thấp hơn so với nhiều mô hình AI quy mô lớn hiện nay.
Điểm đáng chú ý là Microsoft khẳng định mô hình này được huấn luyện từ dữ liệu sạch và không sử dụng phương pháp chắt lọc dữ liệu từ các mô hình AI của bên thứ ba. Đây được xem là lời khẳng định cho năng lực nghiên cứu AI độc lập của hãng.
Theo kết quả đánh giá do Microsoft công bố, MAI-Thinking-1 đạt hiệu suất cạnh tranh trong các bài kiểm tra lập trình và được đánh giá tương đương nhiều mô hình AI hàng đầu hiện nay trong các thử nghiệm đánh giá mù.
Bên cạnh MAI-Thinking-1, Microsoft còn giới thiệu thêm nhiều mô hình mới nhằm xây dựng một hệ sinh thái AI hoàn chỉnh phục vụ cả người dùng lẫn doanh nghiệp.
Trong lĩnh vực lập trình, hãng ra mắt MAI-Code-1-Flash, mô hình chuyên về sinh mã nguồn và hỗ trợ phát triển phần mềm. Mô hình này được tối ưu cho các tác vụ lập trình và sẽ được tích hợp trực tiếp vào GitHub Copilot cũng như Visual Studio Code.
Đối với mảng sáng tạo nội dung, Microsoft công bố MAI-Image-2.5 cùng phiên bản MAI-Image-2.5-Flash. Đây là các mô hình tạo sinh và chỉnh sửa hình ảnh thế hệ mới, trong đó phiên bản Flash tập trung vào khả năng phản hồi nhanh cho các ứng dụng cần xử lý thời gian thực.
Ở lĩnh vực âm thanh, hãng giới thiệu MAI-Voice-2 với khả năng tổng hợp giọng nói tự nhiên hơn và hỗ trợ thêm nhiều ngôn ngữ mới.
Song song đó là MAI-Transcribe-1.5, mô hình chuyển đổi giọng nói thành văn bản được Microsoft cho biết có tốc độ xử lý nhanh hơn đáng kể so với thế hệ trước.
Ngoài các mô hình kể trên, Microsoft cũng phát triển thêm những biến thể được tối ưu riêng cho nền tảng Microsoft Foundry nhằm phục vụ nhu cầu xây dựng và triển khai ứng dụng AI của doanh nghiệp.
Điều khiến giới công nghệ quan tâm không chỉ là số lượng mô hình mới được công bố mà còn là định hướng chiến lược phía sau.
Nếu như trước đây Microsoft chủ yếu được nhìn nhận là đối tác cung cấp hạ tầng và nền tảng triển khai cho OpenAI, thì Build 2026 cho thấy hãng đang từng bước sở hữu đầy đủ các mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái AI.
Microsoft hiện đã có mô hình suy luận, mô hình lập trình, mô hình tạo ảnh, mô hình tổng hợp giọng nói và mô hình nhận dạng giọng nói. Những công nghệ này được kết nối trực tiếp với hệ sinh thái Azure, Copilot và Microsoft Foundry, tạo thành một chuỗi sản phẩm AI khép kín.
Chiến lược này giúp Microsoft chủ động hơn trong việc phát triển công nghệ cốt lõi, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các đối tác bên ngoài trong bối cảnh cuộc đua AI toàn cầu ngày càng cạnh tranh.
Thông tin được GS Trần Thanh Vân, Chủ tịch Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Quốc tế Khoa học, Giáo dục liên ngành (ICISE) đề cập trong buổi làm việc cùng Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chiều 13/7.
Tại đây, GS Trần Thanh Vân bày tỏ mong muốn Việt Nam ngày càng phát triển, có vị thế xứng đáng trên bản đồ khoa học thế giới. Ông cho rằng Việt Nam có rất nhiều tiềm năng, song "cần tạo dựng một môi trường và cơ chế phù hợp để các nhà khoa học phát huy hết năng lực sáng tạo".
Ông kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ xem xét cơ chế hỗ trợ ổn định, trung và dài hạn cho Trung tâm ICISE, thông qua Quỹ Nafosted. Nguồn vốn này sẽ được sử dụng để tổ chức các hội nghị quốc tế, thu hút chuyên gia nước ngoài và hỗ trợ các nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh, sinh viên Việt Nam.
Một đề xuất khác là việc bảo trợ hai sự kiện khoa học quốc tế do ICISE tổ chức, gồm Hội nghị Khoa học và công nghệ vì phát triển bền vững và Diễn đàn Đối thoại Quy Nhơn về Khí hậu và Chuyển đổi. Theo GS Vân, mục tiêu tổ chức hai diễn đàn nhằm thu hút các nhà lãnh đạo, nhà khoa học và tổ chức quốc tế đến Việt Nam, cùng trao đổi những vấn đề ở tầm chiến lược như AI, lượng tử, năng lượng hạt nhân và biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, ông đề nghị Bộ quan tâm, đưa khoa học công nghệ đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Những trung tâm khám phá khoa học cần được đặt ở các thành phố lớn, để học sinh có thể dễ dàng đến trải nghiệm. "Niềm đam mê nghiên cứu cần được khơi dậy trong các em ngay từ khi còn nhỏ", ông nói.
Đánh giá cao những đóng góp của GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc, Bộ trưởng Vũ Hải Quân bày tỏ quan điểm của Bộ trong việc đồng hành, hỗ trợ các nhà khoa học, những người về Việt Nam cống hiến cho đất nước. "Đó là trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ", ông khẳng định.
Với các đề xuất của GS Trần Thanh Vân, Bộ trưởng cho biết sẽ trao đổi với Sở Khoa học và Công nghệ cùng Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, TP HCM để nghiên cứu phát triển các trung tâm khám phá khoa học tương tự cơ sở GS Vân phát triển tại Quy Nhơn. Ông cho rằng, "tương lai của khoa học và công nghệ Việt Nam phụ thuộc vào thế hệ trẻ", do đó cần truyền đam mê cho các em từ nhỏ.
Bộ trưởng cũng nhận lời tham gia Hội nghị Khoa học và Công nghệ vì phát triển bền vững do ICISE tổ chức. Với diễn đàn Đối thoại Quy Nhơn về Khí hậu và Chuyển đổi, ông sẽ báo cáo Chính phủ do nội dung này vượt thẩm quyền của Bộ.
Về đề xuất hỗ trợ ICISE, Bộ trưởng cho biết, các đơn vị trong Bộ sẽ phối hợp, hướng dẫn trung tâm xây dựng đề án tổng thể, làm cơ sở xem xét bố trí nguồn lực ổn định trong ba hoặc năm năm tới.
Đối với đề xuất phát triển IFIRSE thành một viện nghiên cứu xuất sắc về vật lý, Bộ trưởng cho rằng cần thực hiện từng bước, bắt đầu từ một chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc về vật lý. Nhóm nghiên cứu này có thể là cơ sở hình thành một viện hoặc một trung tâm về vật lý quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ hỗ trợ kinh phí, nếu đề án có sản phẩm, lộ trình rõ ràng trong 5-10 năm tới. Ông cũng lưu ý, với nghiên cứu cơ bản, sản phẩm chính là các bài báo, công trình khoa học quốc tế và danh tiếng khoa học.
GS Trần Thanh Vân là nhà vật lý người Pháp gốc Việt. Ông là bậc thầy trong lĩnh vực lý thuyết vật lý nguyên tử, một trong ba người châu Á được trao Huy chương Tate của Hội Vật lý Mỹ.
Năm 1993, ông sáng lập Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam nhằm hỗ trợ quê hương trong lĩnh vực khoa học và giáo dục. Hai mươi năm sau, Trung tâm Khoa học quốc tế và Giáo dục liên ngành (ICISE) tại Quy Nhơn do ông sáng lập được khánh thành.
Đến nay, trung tâm ICISE đã tổ chức gần 200 sự kiện khoa học quốc tế, thu hút khoảng 12.000 nhà khoa học từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thông qua mạng lưới của GS Trần Thanh Vân, 19 nhà khoa học đoạt giải Nobel đã đến giao lưu, chia sẻ với giới khoa học trong nước.
Việc làm quen với smartphone có thể là một thách thức, đặc biệt là với hàng loạt biểu tượng và ký hiệu trên màn hình. Một trong những biểu tượng gây nhầm lẫn nhất là hình chữ "N" xuất hiện trên thanh trạng thái của điện thoại Android. Đây là biểu tượng đại diện cho công nghệ giao tiếp trường gần (NFC), vốn cho phép người dùng thực hiện các giao dịch thanh toán và kết nối thiết bị một cách nhanh chóng.
Khi biểu tượng chữ "N" hiển thị trên thanh trạng thái, có nghĩa tính năng NFC đang được bật. NFC cho phép người dùng thanh toán hàng hóa qua các ứng dụng như Google Wallet hoặc Samsung Wallet bằng cách chạm điện thoại vào thiết bị thanh toán. Ngoài ra, NFC cũng được sử dụng trong việc thanh toán vé tàu xe hoặc vào các sự kiện như hòa nhạc và thể thao.
Tính năng NFC không chỉ giúp người dùng thanh toán mà còn mang lại sự an toàn hơn so với việc sử dụng thẻ tín dụng thông thường, vì thông tin thẻ không được tiết lộ trong quá trình giao dịch. Hơn nữa, NFC còn có thể kết nối với các thiết bị như loa Bluetooth hoặc kích hoạt các quy trình thông minh trong nhà.
Tuy nhiên, nếu không sử dụng NFC và muốn xóa biểu tượng này khỏi thanh trạng thái để tiết kiệm pin, người dùng có thể thực hiện một cách dễ dàng. Trên hầu hết điện thoại Android, người dùng chỉ cần truy cập bảng cài đặt nhanh và tìm nút bật/tắt cho NFC. Nếu không thấy, người dùng có thể vào ứng dụng Settings, chọn mục Connections (đối với Samsung Galaxy) hoặc Connected Devices (đối với Google Pixel) hay các thiết bị tương tự để tắt tính năng này.
Việc tắt NFC không chỉ giúp người dùng giải phóng không gian trên màn hình mà còn giúp tiết kiệm pin cho điện thoại. Hãy tham khảo tài liệu hướng dẫn sử dụng của thiết bị nếu cảm thấy gặp khó khăn trong việc tìm kiếm cài đặt này.
