Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 25/6 cho biết nước này và Oman trong thời gian tới sẽ tiến hành các cuộc thảo luận “nhằm xác định cơ chế quản lý tương lai và dịch vụ hàng hải ở eo biển Hormuz”, sau tuyên bố chung của hai bên ở Muscat hôm 23/6.
Trong tuyên bố chung, Iran và Oman thông báo sẽ nghiên cứu cơ chế thu các khoản “phí dịch vụ hàng hải” liên quan đến hoạt động quản lý eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh quyền chủ quyền đối với lãnh hải tại khu vực này. Hai bên dự kiến lập nhóm công tác chung để thảo luận kỹ hơn về ý tưởng.
Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới đi qua. Tuyến đường thủy trọng yếu này bị đóng cửa sau khi xung đột giữa Mỹ – Israel với Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Iran dỡ phong tỏa Hormuz theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6.
Washington phản đối mạnh mẽ mọi hình thức thu phí đối với tàu thuyền qua lại Hormuz, trong khi Tehran và Muscat lại nhấn mạnh đến khái niệm “phí dịch vụ hàng hải” thay vì “phí quá cảnh”. Sự khác biệt về cách gọi này đang trở thành tâm điểm tranh luận liên quan đến luật pháp quốc tế.
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và Ấn Độ Dương. Phần hẹp nhất Hormuz nằm trong lãnh hải Iran và Oman. Tuy nhiên, vì đây là tuyến kết nối hai vùng biển quốc tế lớn nên Hormuz được xếp vào nhóm “eo biển sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế”.
Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, có hiệu lực từ năm 1994, tàu thuyền được phép quá cảnh liên tục và không bị cản trở qua các eo biển quốc tế. Iran đã ký UNCLOS trong năm 1982, nhưng chưa phê chuẩn. Mỹ cũng không phải thành viên của công ước này.
Giới chức Iran cho rằng điều này đồng nghĩa Tehran không bị ràng buộc bởi các quy định về quyền quá cảnh trong UNCLOS, vốn là nền tảng cho nguyên tắc tự do hàng hải. Thay vào đó, Iran cho rằng họ chỉ phải tuân thủ luật pháp quốc tế tập quán, trong đó áp dụng quyền “đi qua vô hại” với phạm vi hẹp và hạn chế hơn.
Iran lập luận ngay cả trong trường hợp UNCLOS được áp dụng, quyền quá cảnh không phải là tuyệt đối. Quyền này có thể bị hạn chế nếu xuất hiện các hành động hoặc mối đe dọa sử dụng vũ lực nhằm vào “chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị” của quốc gia ven biển.
UNCLOS quy định các quốc gia ven biển có quyền ban hành quy định liên quan đến an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường hoặc phân luồng giao thông. Công ước cho phép quốc gia ven biển thu phí với những dịch vụ cung cấp cho hoạt động hàng hải, nhưng không được yêu cầu phải xin phép hoặc trả phí mới được đi qua.
Đây là các luận điểm mà Tehran đang tập trung viện dẫn.
“Chúng tôi đang trong trạng thái chiến tranh và không thể áp dụng quy định thời bình cho thời chiến”, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 18/6 nêu lập trường của Tehran.
Giới chức Iran gần đây sử dụng thuật ngữ “phí dịch vụ hàng hải” nhiều hơn, lý giải khoản thu này nhằm trang trải chi phí cho hoạt động quản lý giao thông, bảo đảm an toàn hàng hải.
Một số trang tin vận tải biển trước đó cho biết Iran từng giới thiệu cơ chế thu phí, trong đó tàu thuyền được hướng dẫn đi theo một hành lang hàng hải gần bờ biển Iran và được Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đảm bảo an toàn trong quá trình di chuyển.
Trong bối cảnh đó, Iran có thể viện dẫn các dịch vụ hàng hải như lai dắt tàu thuyền, bảo đảm an ninh từ IRGC, hoặc đảm bảo vệ sinh môi trường biển để thu phí dịch vụ với tàu bè qua lại.
Trong tuyên bố chung, Iran và Oman cũng không đề cập đến “phí quá cảnh”, mà thông báo nghiên cứu “các dịch vụ sẽ được cung cấp” và “chi phí liên quan”.
“Iran và Oman có thể ban hành những quy định giới hạn về an toàn, hàng hải, ô nhiễm và luồng tàu, nhưng không thể biến eo biển thành một hành lang phải xin phép mới được đi qua”, giáo sư luật hàng hải Sanjeet Ruhal, Viện Luật Hàng hải Quốc tế ở Malta, nói với TRT World.
Oman ở vị thế khó xử hơn, vì Muscat đã phê chuẩn UNCLOS. Do đó, Muscat phải cân bằng giữa quan hệ với Tehran và các nghĩa vụ quốc tế của mình.
Trong khi tuyên bố chung với Iran nhấn mạnh quyền chủ quyền của hai nước đối với lãnh hải, Ngoại trưởng Oman Albusaidi sau cuộc gặp lại khẳng định hai bên cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và bảo đảm “việc đi lại an toàn không thu phí”. Phát biểu này cho thấy Oman chưa công khai ủng hộ bất kỳ cơ chế thu phí quá cảnh nào tại Hormuz.
Tuy nhiên, việc Muscat đồng ý tiếp tục thảo luận về các dịch vụ hàng hải và chi phí liên quan cho thấy cánh cửa đối thoại vẫn để mở.
Theo Reuters, hiện không tồn tại cơ chế chính thức nào để buộc các nước phải tuân thủ UNCLOS. Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) tại Hamburg, Đức cũng như Tòa án Công lý Quốc tế tại The Hague, Hà Lan, có thể đưa ra phán quyết, nhưng không có thẩm quyền trực tiếp thực thi các phán quyết đó.
Các chuyên gia cảnh báo bất kỳ hình thức thu phí bắt buộc nào ở Hormuz cũng có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, dẫn đến những yêu sách tương tự với những tuyến đường biển chiến lược khác trên thế giới.
“Nếu các quốc gia áp đặt hệ thống thu phí trên những tuyến đường biển chiến lược, nền tảng thương mại toàn cầu sẽ thay đổi. Chi phí, sự bất ổn và sức ép chính trị đều sẽ gia tăng”, giáo sư Reza Khanzadeh, Đại học George Mason, Mỹ nhận định tác động của vấn đề vượt xa khu vực Trung Đông, cảnh báo.
Giáo sư Ruhal chung quan điểm, cho rằng những nguyên tắc tự do đi lại cần tiếp tục được bảo vệ. “Việc cho phép thu phí hoặc hạn chế quyền tiếp cận tại Hormuz có thể làm xói mòn luật biển quốc tế”, ông Ruhal cảnh báo.
Sau khi thỏa thuận ngừng bắn được ký, IRGC yêu cầu tàu thuyền phải đi qua eo biển Hormuz theo tuyến đường sát bờ biển Iran do lực lượng này vạch ra, cảnh báo sẽ xử lý phương tiện vi phạm.
Trong khi đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) do hải quân Anh điều hành cũng công bố một lộ trình thay thế ở phía nam eo biển, men theo bờ biển Oman. Tuy nhiên, IRGC cảnh báo luồng di chuyển mới này là “không thể chấp nhận”.
Mỹ sau đó cho biết tàu hàng Ever Lovely treo cờ Singapore đã trúng vật thể nghi là UAV khi di chuyển theo luồng hàng hải mới gần bờ biển Oman. CENTCOM cáo buộc Iran đã thực hiện vụ “tấn công vô cớ” vào tàu hàng này và tiến hành đòn tập kích đáp trả nhiều mục tiêu ở Iran ngày 26/6, khiến thỏa thuận ngừng bắn một lần nữa trở nên mong manh.
Dù đã mua điều hòa, Luca Funaro, 32 tuổi, vẫn phải vật lộn để vượt qua đợt nắng nóng kỷ lục hồi tháng 6 trong căn hộ ở thủ đô Paris, Pháp. Nguyên nhân là hàng xóm không chấp thuận cho anh lắp dàn nóng tại sân trong của tòa nhà vì thiết bị sẽ gây ồn.
Funaro, người phải sử dụng xe lăn và thiết bị hỗ trợ hô hấp vì mắc một căn bệnh di truyền hiếm gặp, đã khởi kiện hàng xóm ra tòa. Gia đình anh đã chi hàng nghìn USD cho vụ kiện kéo dài suốt hai năm và vẫn chưa có hồi kết.
"Nếu thời tiết quá nóng, người khuyết tật sẽ bị mất nước và gặp nhiều khó khăn trong việc hô hấp", Funaro nói.
Câu chuyện của Funaro phản ánh thực tế khác biệt ở châu Âu. Trong khi điều hòa đã phổ biến tại Mỹ hay nhiều nước châu Á, phần lớn người châu Âu vẫn cự tuyệt loại thiết bị làm mát này, dù các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều, ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.
Theo Wall Street Journal, một trong những lý do người châu Âu nói không với điều hòa là thiết bị này từ lâu bị xem như biểu tượng của lối sống tiêu thụ nhiều năng lượng. Trong khi đó, châu Âu đang theo đuổi các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, khuyến khích tiết kiệm điện và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong mọi lĩnh vực.
Trong bối cảnh đó, nhiều người lo ngại việc sử dụng quá phổ biến điều hòa sẽ làm suy yếu nỗ lực đưa châu Âu trở thành khu vực đi đầu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Một cuộc khảo sát gần đây tại Pháp cho thấy cứ 6 người thì có một người sẵn sàng chấp nhận chịu nóng để giảm tác động đến môi trường.
Quan điểm này cũng được phản ánh trong chính sách của nhiều thành phố. Giới chức London, Anh yêu cầu các dự án mới phải ưu tiên những giải pháp như thông gió tự nhiên, che nắng và tăng khả năng cách nhiệt trước khi cân nhắc lắp điều hòa.
Tại Geneva, Thụy Sĩ, việc lắp đặt điều hòa còn phải đáp ứng các quy định nghiêm ngặt về sử dụng năng lượng.
Điều hòa còn bị cho là tạo ra những tác động tiêu cực trong môi trường đô thị. Dàn nóng liên tục xả nhiệt ra bên ngoài, góp phần làm nhiệt độ đường phố tăng cao trong các đợt sóng nhiệt. Với những thành phố có mật độ xây dựng dày đặc như Paris, Lyon hay Barcelona, hiệu ứng này càng được chú ý.
Tiếng ồn cũng là nguyên nhân gây tranh cãi. Tại nhiều khu dân cư ở Pháp, các quy định về tiếng ồn rất nghiêm ngặt. Nếu quạt gió điều hòa tạo tiếng ồn quá ngưỡng cho phép, cư dân xung quanh có thể yêu cầu chủ nhà tắt hệ thống hoặc phản đối việc lắp đặt ngay từ đầu.
"Hàng xóm nghĩ tôi sẽ bật điều hòa suốt ngày đêm", Funaro nói về việc không được lắp điều hòa. "Điều đó không đúng. Tôi chỉ muốn bật một lúc để hạ nhiệt".
Christophe Sanson, luật sư chuyên xử lý các tranh chấp về tiếng ồn tại Pháp, cho biết văn phòng của ông đang xử lý hơn 100 vụ kiện liên quan đến điều hòa, tăng mạnh so với vài năm trước.
Theo luật Pháp, ban quản lý tòa nhà có thể cấm cư dân lắp điều hòa nếu thiết bị phát ra tiếng ồn vượt quá 5 dB vào ban ngày hoặc 3 dB vào ban đêm, tương đương âm thanh của một làn gió nhẹ.
"Đó là loại âm thanh có thể xuyên qua bê tông, nên gây khó chịu với nhiều người", ông Sanson nói. "Chúng ta cần tìm ra một giải pháp dung hòa".
Bên cạnh tiếng ồn, nhiều người châu Âu còn lo ngại điều hòa sẽ làm thay đổi diện mạo của các khu phố lịch sử.
Tại Paris, nhiều tòa nhà mang phong cách Haussmann với mặt tiền đá vôi đã tồn tại hơn một thế kỷ. Nếu dàn nóng được lắp ở mặt tiền, chính quyền địa phương có thể từ chối cấp phép vì cho rằng thiết bị làm ảnh hưởng đến giá trị kiến trúc. Ở nhiều khu chung cư, cư dân cũng phải nhận được sự đồng thuận của các hộ dân khác trước khi lắp đặt.
Điều đó khiến việc sở hữu điều hòa không đơn thuần là quyết định cá nhân, mà còn liên quan đến lợi ích của cả cộng đồng.
Tuy nhiên, những đợt nắng nóng liên tiếp trong vài năm gần đây đang buộc châu Âu phải dần thay đổi quan điểm về điều hòa, khi sóng nhiệt khiến cuộc sống thường ngày đảo lộn. Nhiều trường học ở Tây Âu phải đóng cửa vì nhiệt độ quá cao. Bệnh viện và viện dưỡng lão, vốn hiếm khi được trang bị điều hòa, trở nên ngột ngạt, một số tuyến đường sắt hoạt động hạn chế.
Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu, điều hòa là một trong những biện pháp thích ứng hiệu quả nhất trước các đợt nắng nóng cực đoan. Thông gió cơ học chỉ đạt hiệu quả trung bình, còn cây xanh đô thị có vai trò quan trọng nhưng khó thay thế điều hòa khi nhiệt độ ban đêm vẫn duy trì ở mức rất cao.
Radhika Khosla, nhà khoa học về khí hậu tại Đại học Oxford, cho rằng các quốc gia nên kết hợp thiết kế công trình hiệu quả hơn với việc sử dụng điều hòa để hạn chế mức tiêu thụ năng lượng của thiết bị.
"Điều hòa nên được sử dụng khi thực sự cần thiết, thay vì trở thành giải pháp mặc định cho mọi trường hợp", bà Khosla nói.
Ine Vandecasteele, chuyên gia thích ứng đô thị tại Cơ quan Môi trường châu Âu, cũng cho rằng điều hòa không nên trở thành giải pháp mặc định để ứng phó biến đổi khí hậu.
"Đây có thể là biện pháp tức thời để hỗ trợ những người dễ bị tổn thương hoặc sử dụng trong ngắn hạn. Nhưng về lâu dài, việc lắp đặt ngày càng nhiều điều hòa sẽ thải thêm nhiệt ra môi trường và làm quá trình nóng lên diễn ra nhanh hơn", Vandecasteele nói với CBS News, thêm rằng bà không bất ngờ trước kết quả khảo sát ở Pháp.
"Chúng tôi không làm vì mình. Chúng tôi làm vì các thế hệ tương lai", bà Vandecasteele nói.
Theo kết quả khảo sát do báo Kyodo News công bố ngày 21-6, tỉ lệ ủng hộ nội các của bà Takaichi hiện ở mức 55,8%, giảm 5,5 điểm phần trăm so với cuộc khảo sát giữa tháng 5. Đây là tháng thứ ba liên tiếp mức tín nhiệm của chính phủ đi xuống.
Trong khi đó, tỉ lệ không ủng hộ nội các tăng lên 27,9%.
Cuộc khảo sát được tiến hành ngay sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình sơ bộ, trong đó Tehran đồng ý mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên hiện Iran tuyên bố đã đóng cửa eo biển trở lại, trong khi Mỹ bác bỏ và khẳng định tuyến đường vẫn mở.
Những lo ngại về an ninh năng lượng đã trở thành vấn đề lớn tại Nhật Bản trong những tháng gần đây, khi quốc gia này gần như không có nguồn tài nguyên dầu khí đáng kể.
Kết quả khảo sát cho thấy 54,7% người được hỏi phản đối việc triển khai Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) đến eo biển Hormuz để bảo đảm an toàn cho tàu thương mại, trong khi 36,6% ủng hộ phương án này.
Sau thời gian gián đoạn do xung đột, các hoạt động rà phá thủy lôi được xem là cần thiết để khôi phục hoàn toàn lưu thông hàng hải tại khu vực.
Tuy nhiên, việc đưa SDF tham gia các nhiệm vụ ở nước ngoài vẫn là vấn đề nhạy cảm do những hạn chế được quy định trong Hiến pháp hòa bình của Nhật Bản.
Bên cạnh các yếu tố địa chính trị, áp lực từ giá cả sinh hoạt tăng cao tiếp tục là mối quan tâm hàng đầu của cử tri.
Trong nhóm những người vẫn ủng hộ nội các, chỉ 17,4% cho biết họ tin tưởng vào năng lực lãnh đạo của bà Takaichi, giảm từ mức 20,6% trong khảo sát trước. Tỉ lệ người đặt kỳ vọng vào các chính sách kinh tế của chính phủ cũng giảm từ 17,2% xuống còn 13,6%.
Trước áp lực lạm phát kéo dài, vấn đề giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm và đồ uống tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn. Có 43,9% số người được hỏi ủng hộ phương án giảm thuế từ mức 8% hiện nay xuống còn 1% nếu biện pháp này có thể được triển khai sớm.
Trong khi đó, 22,6% mong muốn đưa mức thuế về 0% như cam kết của liên minh cầm quyền, dù việc thực hiện có thể mất nhiều thời gian hơn do cần điều chỉnh hệ thống thanh toán và máy tính tiền của các nhà bán lẻ.
Chính phủ của bà Takaichi cũng đang chịu sức ép trước bê bối chính trị liên quan đến cuộc bầu cử lãnh đạo Đảng Dân chủ tự do (LDP) năm 2025. Phe đối lập cáo buộc đội ngũ của bà đã tạo và phát tán các video trực tuyến nhằm bôi nhọ các đối thủ trong cuộc tranh cử.
Mặc dù thủ tướng nhiều lần phủ nhận liên quan, gần một nửa số người tham gia khảo sát cho biết họ chưa hài lòng với những giải thích bà đưa ra về vụ việc.
Theo một tuyên bố của quân đội Iran hôm nay 5/6, hải quân nước này đã phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) cảnh cáo các tàu khu trục của Mỹ đang hoạt động ở biển Oman, buộc các tàu này phải rút khỏi khu vực.
Quân đội Iran cho biết động thái này là một phần của các hoạt động đang diễn ra nhằm đáp trả hành động quấy rối trên biển của lực lượng Mỹ cũng như việc bắt giữ các tàu chở dầu và tàu thương mại của Iran.
Quân đội Iran xác nhận, lực lượng hải quân nước này đã bắn cảnh cáo bằng tên lửa Qadir và máy bay không người lái tấn công Shahed Danesh về phía các tàu khu trục DDG-103 và DDG-87 của Mỹ.
Theo quân đội Iran, các tàu khu trục Mỹ sau đó đã rời biển Oman và hướng về phía Ấn Độ Dương.
Tuyên bố của quân đội Iran xác nhận, chiến dịch này, cùng với các hành động tương tự trong những ngày gần đây, cũng đã buộc các tàu hải quân khác của Mỹ phải rời khỏi khu vực, bao gồm các khu trục hạm trong nhóm tác chiến tàu sân bay USS George H.W. Bush và tàu tấn công đổ bộ Tripoli.
Iran cáo buộc lực lượng hải quân Mỹ làm gián đoạn thương mại hàng hải và an ninh trong khu vực.
Quân đội Iran cho biết các tàu khu trục bị nhắm mục tiêu đóng vai trò là trung tâm chỉ huy và kiểm soát cho các hoạt động thù địch của Mỹ nhằm vào tàu thương mại Iran.
Iran đã kêu gọi Mỹ ngừng các hành động thù địch trong vùng biển khu vực.
Mặc dù các tàu của Mỹ đã di chuyển ra ngoài tầm bắn của các tên lửa Iran, quân đội Iran tuyên bố lực lượng này có thể sử dụng vũ khí tầm xa hơn nếu cần thiết.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ cho biết lực lượng của họ đã chặn bắt tàu M/T DAVINA, một tàu không quốc tịch bị trừng phạt, ở Ấn Độ Dương đêm qua.
"Chúng tôi sẽ tiếp tục thực thi luật hàng hải toàn cầu để phá vỡ các mạng lưới bất hợp pháp và chặn bắt các tàu cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran, bất kể chúng hoạt động ở đâu", tuyên bố của Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhấn mạnh.
Các vụ nổ súng diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang xung quanh Iran, khi Washington thực thi lệnh trừng phạt đối với các tàu chở dầu của Iran và Tehran liên tục đe dọa hoạt động vận chuyển hàng hải trong và xung quanh eo biển Hormuz.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuần này tuyên bố tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" vào đảo Qeshm của Iran, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cho biết nhắm mục tiêu vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại một số nước trong khu vực để đáp trả.
Iran đã bắn tên lửa vào Kuwait và Bahrain vào rạng sáng 3/6, sau khi Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Iran. Tehran cáo buộc các nước láng giềng Vùng Vịnh cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ để thực hiện các cuộc tấn công.
Trong bài viết đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 2/6, Tổng thống Trump đã bác bỏ các thông tin cho rằng Mỹ và Iran đã ngừng đàm phán. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng ra “tối hậu thư” với Iran, yêu cầu quốc gia Trung Đông phải đạt được thỏa thuận.
