Thoát khỏi định kiến kiêng xây nhà vào ‘tháng cô hồn’

Có lần, một đối tác đến công ty tôi vào giờ nghỉ trưa. Trong lúc mọi người xuống canteen hoặc gọi đồ ăn ngoài, tôi mở chiếc túi vải nhỏ mang theo đi làm, lấy ra hộp cơm được chuẩn bị từ tối hôm trước. Người đó nhìn tôi rồi bật cười: "Làm sếp, ở biệt thự mà vẫn mang cơm hộp đi làm à?". Tôi cũng chỉ cười trừ. Câu nói ấy không làm tôi khó chịu, bởi suốt hơn mười năm qua, tôi đã quen với ánh mắt ngạc nhiên của người khác mỗi khi thấy một người đàn ông điều hành công ty vẫn đều đặn mang cơm nhà đi làm mỗi ngày.

Tôi năm nay 46 tuổi, làm chủ một công ty tại Hà Nội đã 13 năm. Mỗi sáng, tôi mang theo chiếc hộp cơm nhỏ đi làm. Nhưng nhiều người lại thấy lạ vì họ mặc định rằng càng có tiền thì càng phải tiêu xài phóng khoáng. Một người làm sếp mà mang cơm đi làm có khi lại bị xem là "keo kiệt".

Ở công ty, tôi chứng kiến không ít người thu nhập chục triệu đồng mỗi tháng nhưng ngày nào cũng gọi đồ ăn giao tận nơi, uống trà sữa, cà phê thương hiệu và ăn ngoài liên tục. Cuối tháng hết tiền, họ lại than vật giá leo thang hay lương không đủ sống. Trong khi đó, sự ổn định tài chính không đến từ việc kiếm được bao nhiêu tiền, mà từ cách tiêu tiền như thế nào?

Tôi mang cơm đi làm trước hết vì sức khỏe. Sau nhiều năm kinh doanh, tôi hiểu không có tài sản nào đáng giá hơn một cơ thể khỏe mạnh. Những bữa ăn ngoài tiện lợi thật, ngon miệng thật, nhưng cũng tiềm ẩn rất nhiều vấn đề. Thực phẩm không rõ nguồn gốc, dầu chiên đi chiên lại, gia vị đậm để kích thích vị giác và thói quen ăn uống thất thường khiến nhiều người trẻ mắc bệnh sớm hơn họ tưởng.

Tôi từng có một nhân viên mới ngoài 20 tuổi nhưng đã đau dạ dày mãn tính. Có hôm cậu ấy ôm bụng trong giờ làm việc, mặt tái nhợt vì đau. Điều đó khiến tôi càng tin rằng nhiều người đang đánh đổi sức khỏe lấy sự tiện lợi mà không nhận ra. Không ít người nhầm lẫn giữa tiết kiệm và nghèo khổ, giữa giản dị và kém sang.

>> Tôi mua được đất ven Sài Gòn bắt đầu từ mỗi tháng tiết kiệm 270.000 đồng

Chúng ta đang sống trong thời đại mạng xã hội, nơi người ta dễ bị cuốn vào áp lực phải thể hiện một cuộc sống hào nhoáng. Nhiều người sẵn sàng chi rất nhiều tiền cho những thứ bên ngoài nhìn có vẻ "đẳng cấp", dù khả năng tài chính chưa cho phép. Có người mới đi làm nhưng mỗi ngày đều đặt đồ ăn bên ngoài, có người vay trả góp để mua điện thoại mới, quần áo hàng hiệu hay những bữa ăn đắt tiền. Điều đáng buồn là xã hội đôi khi cũng cổ vũ cho lối sống ấy. Người sống tiết kiệm thường bị xem là tính toán, còn người tiêu xài mạnh tay lại dễ được khen là "biết hưởng thụ".

Tôi từng trải qua giai đoạn khó khăn khi mới khởi nghiệp. Có thời điểm công ty thiếu tiền vận hành, tôi phải tính toán từng khoản chi để duy trì bộ máy. Chính những năm tháng ấy khiến tôi hiểu giá trị của đồng tiền không nằm ở việc tiêu thật nhiều, mà ở việc dùng nó đúng chỗ. Đến hôm nay, dù điều kiện kinh tế đã tốt hơn, tôi vẫn giữ thói quen mang cơm đi làm. Không phải vì tôi không đủ khả năng ăn ngoài, mà vì tôi hiểu rõ mình cần gì?

Tôi sẵn sàng chi tiền cho những chuyến du lịch cùng gia đình, cho việc học của con hay giúp đỡ người khó khăn. Nhưng tôi không thấy cần thiết phải tiêu tiền chỉ để chứng minh mình giàu có. Điều khiến tôi lo lắng hơn là nhiều người trẻ đang mất dần khả năng sống có kế hoạch. Cuộc sống nhanh khiến con người ngày càng thiếu kiên nhẫn với những việc nhỏ như tự nấu ăn hay chuẩn bị cho ngày mai. Nhưng chính những thói quen nhỏ ấy mới tạo nên tính kỷ luật và sự ổn định lâu dài.

Ở tuổi 46, điều tôi muốn hướng tới không còn là sự hào nhoáng bên ngoài, mà là một cuộc sống cân bằng, chủ động và bền vững. Và nếu một người làm sếp, ở biệt thự mà vẫn mang cơm đi làm mỗi ngày có thể khiến ai đó suy nghĩ lại về cách tiêu tiền và chăm sóc bản thân, thì chiếc hộp cơm nhỏ ấy có lẽ còn ý nghĩa hơn rất nhiều so với một bữa trưa sang trọng ngoài nhà hàng.

Tin Gốc: Vnexpress

Nếu ngồi đủ lâu ở một phòng chờ bệnh viện vào buổi sáng, bạn sẽ nhận ra không gian ấy đang già đi cùng xã hội. Những mái đầu bạc, có người mang theo một túi thuốc nhỏ, có người là cả một hồ sơ điều trị dày cộp.

Và đôi khi, người ta đùa với nhau rằng tuổi già không được đếm bằng năm sinh, mà bằng số loại thuốc phải uống mỗi ngày.

Đó là những chỉ dấu rất rõ của một xã hội đang già hóa nhanh. Có một thực tế trong y tế mà những người làm chính sách nhận ra là chúng ta đang sống lâu hơn, nhưng không phải lúc nào cũng sống khỏe hơn.

Thống kê cho thấy, người Việt có thể phải trải qua khoảng 10 năm cuối đời trong tình trạng mang bệnh hoặc sống chung với bệnh mạn tính. Quãng thời gian ấy không phải một vài đợt nằm viện ngắn ngủi, mà là một quãng đời kéo dài, nơi sức khỏe không còn là trạng thái ổn định mà trở thành một tiến trình cần theo dõi từng ngày.

Trong quãng thời gian đó, những cái tên quen thuộc như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch hay thoái hóa xương khớp không chỉ xuất hiện đơn lẻ. Chúng thường đi cùng nhau, chồng lấn lên nhau, tạo thành những "tầng gánh nặng" sức khỏe mà người cao tuổi phải mang theo.

Không có bệnh nào quá ồn ào để báo động ngay lập tức, nhưng tất cả cùng góp phần bào mòn dần chất lượng sống - từng chút một, âm thầm nhưng bền bỉ.
Và khi nhiều bệnh cùng tồn tại trong một cơ thể, y học cũng buộc phải thay đổi cách tiếp cận.

Không còn là câu chuyện "chữa một bệnh", mà là quản lý nhiều bệnh cùng lúc; không chỉ kê một đơn thuốc, mà phải tính đến hàng loạt tương tác; không chỉ kéo dài sự sống, mà quan trọng hơn là giữ được sự ổn định và tự chủ trong chính cuộc sống ấy.

Ở điểm này, chăm sóc sức khỏe không còn là phản ứng trước bệnh tật, mà trở thành một bài toán quản trị dài hạn cho cả một hệ sinh thái sức khỏe của con người.

Trong thực hành y tế, có một ngộ nhận khá phổ biến: bệnh mạn tính và bệnh truyền nhiễm là hai "đường thẳng" tách biệt, mỗi loại đi một hướng, không liên quan đến nhau. Nhưng càng quan sát thực tế lâm sàng, càng thấy ranh giới ấy mờ đi rất nhiều.

Một người đang sống chung với tăng huyết áp hay đái tháo đường không chỉ đối mặt với "con số đường huyết" hay "chỉ số huyết áp", mà còn đối mặt với một hệ miễn dịch đã suy giảm phần nào, một cơ thể ít khả năng chống đỡ hơn trước các tác nhân bên ngoài.

Vì vậy, những bệnh tưởng chừng đơn giản như cúm mùa hay nhiễm trùng đường hô hấp lại có thể trở thành điểm khởi đầu cho những diễn biến nặng hơn, kéo dài hơn, và khó lường hơn.

Chính từ thực tế đó, cách tiếp cận y tế truyền thống - chờ đến khi bệnh xuất hiện rồi mới điều trị - đang bộc lộ rõ giới hạn của nó. Với người cao tuổi, đặc biệt là người có bệnh nền, y học không thể chỉ đứng ở vị trí "xử lý sự cố", mà phải chuyển dần sang vai trò chủ động hơn: Nhận diện nguy cơ từ sớm, phòng ngừa từ trước, và can thiệp trước khi những "mắt xích nhỏ" kịp nối thành một biến cố lớn.

Trong nhiều năm làm y tế, có một thay đổi rất rõ mà bất kỳ ai quan sát đủ lâu đều nhận ra: chúng ta không thể tiếp tục coi "đi khám" là điểm bắt đầu của chăm sóc sức khỏe. Bởi khi bệnh đã xuất hiện, cơ thể thường không còn ở trạng thái cân bằng như trước đó nữa.

Chính vì vậy, y học hiện đại buộc phải dịch chuyển sang một cách tiếp cận khác: không chỉ điều trị khi bệnh xảy ra, mà quan trọng hơn là làm sao để bệnh không có cơ hội xuất hiện, hoặc xuất hiện muộn hơn, nhẹ hơn, ít biến chứng hơn.

Đó cũng là tinh thần cốt lõi của chăm sóc sức khỏe toàn diện: theo dõi sức khỏe một cách liên tục, quản lý tốt bệnh nền, chủ động phòng ngừa nguy cơ mới, và điều chỉnh can thiệp phù hợp với từng người thay vì áp dụng một công thức chung.
hăm sóc sức khỏe toàn diện không phải là điều bắt đầu từ bệnh viện, mà bắt đầu từ rất sớm từ những lựa chọn tưởng như nhỏ nhặt trong đời sống hằng ngày.

Trước khi có một ca khám bệnh, đã có những bữa ăn ta ăn mỗi ngày, những bước chân ta có chịu đi bộ hay không, những đêm ngủ có đủ sâu hay chỉ là chợp chờn, và cả việc có duy trì tiêm chủng đầy đủ theo khuyến nghị hay không.

Những điều ấy, nhìn riêng lẻ thì rất đơn giản. Nhưng khi cộng lại theo thời gian, chúng lại tạo nên nền tảng sức khỏe của cả một đời người - thứ quyết định rất nhiều đến việc tuổi già sẽ đến trong trạng thái chủ động hay bị động.

Điều đáng suy ngẫm là trong khi nhiều người chuẩn bị rất kỹ cho tuổi già về mặt tài chính, thì lại ít người chuẩn bị tương xứng cho "vốn sức khỏe" của chính mình. Trong khi đó, sức khỏe mới là thứ quyết định liệu số tiền tích lũy kia được dùng trong an nhàn, hay trong bệnh viện.

Chính vì vậy, chăm sóc sức khỏe toàn diện, xét đến cùng, không chỉ là một khái niệm y học. Đó là một cách sống - một cách sống chủ động hơn, sớm hơn, và bền bỉ hơn, để con người không bị động đi qua tuổi già, mà có thể đi cùng nó trong sự chuẩn bị và bình tĩnh.

Tin Gốc: Vnexpress

Tôi từng nghe không ít bạn bè cùng trang lứa nói về chuyện nhà cửa, đất đai của bố mẹ như một "khoản để dành" cho tương lai. Có người tính chuyện cưới vợ, sinh con dựa vào việc sau này sẽ được chia tài sản. Có người thậm chí còn trách bố mẹ vì không mua thêm nhà, không tích lũy đủ nhiều để con cái "đỡ vất vả". Nhưng trong gia đình tôi, bố mẹ lại có một quan điểm hoàn toàn khác.

Bố mẹ tôi có một căn nhà ở Hà Nội và hai mảnh đất ở ngoại thành. Với khối tài sản như vậy, nhiều người sẽ nghĩ hai anh em tôi chắc hẳn rất yên tâm vì sau này cũng sẽ có một phần thừa kế đáng kể. Thế nhưng, từ khi chúng tôi còn nhỏ đến lúc trưởng thành, bố mẹ luôn nói rất rõ: "Tất cả những gì bố mẹ làm ra là để yên tâm dưỡng già, để không phải phụ thuộc vào các con. Thế nên sau này, bố mẹ sẽ bán tài sản để tự lo cho mình. Bố mẹ chỉ có trách nhiệm lo cho các con ăn học đến khi trưởng thành. Còn cuộc sống sau này, các con phải tự lo lấy, đừng coi tài sản đó là của mình".

Lúc còn trẻ, thú thật tôi cũng từng thấy bố mẹ hơi cứng rắn. Nhìn nhiều gia đình mua nhà cho con, cho tiền mở cửa hàng hay hỗ trợ vài tỷ đồng để ổn định cuộc sống, đôi khi tôi cũng chạnh lòng. Tôi từng nghĩ nếu bố mẹ có điều kiện thì giúp con một chút cũng đâu có gì sai. Nhưng càng lớn, càng đi làm và chứng kiến nhiều câu chuyện xung quanh, tôi càng hiểu vì sao bố mẹ lại suy nghĩ như vậy.

Tôi từng gặp những người mới ngoài 30 tuổi nhưng đã mặc định nhà của bố mẹ rồi cũng sẽ là nhà của mình. Họ ngại cố gắng vì luôn nghĩ còn có "đường lui". Có người còn xảy ra mâu thuẫn với anh chị em chỉ vì tài sản của bố mẹ vẫn còn đó nhưng ai cũng muốn tính trước phần mình. Thậm chí, có gia đình bố mẹ vẫn khỏe mạnh nhưng con cái đã nhiều lần gây áp lực đòi sang tên nhà đất.

Mỗi lần chứng kiến những câu chuyện như vậy, tôi lại thấy cách dạy con của bố mẹ mình đáng trân trọng hơn. Bố mẹ không giàu đến mức có thể cho anh em tôi mọi thứ ngay từ đầu. Nhưng điều quý nhất mà họ cho chúng tôi là một tư duy sống độc lập. Ngay từ khi đi làm, tôi đã xác định rằng nếu muốn có nhà thì phải tự tích lũy, muốn có cuộc sống tốt hơn thì phải nâng cao năng lực của bản thân. Tôi chưa bao giờ dám nghĩ tài sản của bố mẹ là phương án dự phòng cho cuộc đời mình.

>> Tôi chậm hơn bạn bè 10 năm vì không có tài sản thừa kế của bố mẹ

Chính suy nghĩ ấy khiến tôi thấy nhẹ nhõm. Tôi không phải thấp thỏm xem sau này mình được chia bao nhiêu, cũng không có tâm lý so bì với anh em. Điều tôi quan tâm là làm sao để cuộc sống của mình ngày hôm nay tốt hơn ngày hôm qua. Đến khi bố mẹ lớn tuổi hơn, tôi càng thấm thía vì họ tự lo được cho mình, không trở thành gánh nặng của con cái.

Thực tế, tuổi già có rất nhiều khoản chi không ai lường trước được. Chi phí khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe hay những biến cố bất ngờ đều có thể khiến số tiền tích góp cả đời nhanh chóng vơi đi. Nếu bố mẹ giữ tài sản để bảo đảm cuộc sống của chính mình, theo tôi, đó là một quyết định hoàn toàn hợp lý. Tài sản ấy trước hết là thành quả lao động của họ, và họ có quyền sử dụng nó để sống một tuổi già an yên, tự chủ.

Tôi cũng không đồng tình với quan điểm cho rằng bố mẹ có nhiều tài sản thì đương nhiên phải cho con càng sớm càng tốt. Làm cha mẹ không có nghĩa là phải hy sinh đến mức đánh đổi cả sự an toàn tài chính của tuổi già. Trách nhiệm của cha mẹ là nuôi con khôn lớn, cho con học hành, dạy con cách sống tử tế và tự lập. Còn trách nhiệm của con là tự xây dựng cuộc sống của chính mình.

Nếu sau này bố mẹ còn tài sản để lại, đó là điều may mắn chứ không phải điều hiển nhiên. Tôi nghĩ nhiều người trẻ ngày nay cần thay đổi cách nhìn về chuyện thừa kế. Đừng coi đó là quyền lợi mặc định, càng không nên lấy nó làm động lực hay điểm tựa cho cuộc đời mình. Khi còn trẻ, còn khỏe và còn thời gian, điều đáng làm nhất là học tập, làm việc và tích lũy cho chính bản thân thay vì tâm lý "sinh ra đã có sẵn". Đó mới là tài sản giá trị nhất mà cha mẹ có thể để lại cho con.

Tin Gốc: Vnexpress