Tuy vậy biện pháp cần thiết kế kỹ lưỡng dựa trên bằng chứng kèm các giải pháp thay thế đồng bộ. Bà chia sẻ:
– Úc đã thông qua luật cấm người dưới 16 tuổi lập tài khoản trên các nền tảng lớn gồm Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, Snapchat, Reddit và nhiều nền tảng khác, có hiệu lực từ ngày 10-12-2025.
Một số quốc gia khác cũng xem xét các quy định tương tự. Đây không phải phong trào dân túy mà là đáp lại bằng chứng khoa học ngày càng nhiều về tác hại của mạng xã hội với não bộ đang phát triển của trẻ vị thành niên.
* Như bối cảnh trên và có đề nghị nghiên cứu giải pháp hạn chế, thậm chí cấm trẻ dưới 16 tuổi tại Việt Nam dùng mạng xã hội, bà đánh giá thế nào?
– Kinh nghiệm từ Úc cho thấy vấn đề khá phức tạp. Chỉ 25% tin rằng lệnh cấm có hiệu quả, trong khi 67% cho rằng khó đạt được mục tiêu đề ra.
Thực tế là sau lệnh cấm, thanh thiếu niên dưới 16 tuổi ở Úc vẫn có thể truy cập một số nền tảng, trong khi một số khác cảm thấy bị cô lập hơn trong giao tiếp với bạn bè và nhiều phụ huynh bày tỏ thất vọng về tính hiệu quả của lệnh cấm.
Cấm không sai nhưng đó mới là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ.
Nếu cấm mà không có hạ tầng xác thực danh tính hiệu quả, không có không gian số thay thế cho trẻ và không có giáo dục số song hành thì lệnh cấm chỉ đẩy trẻ vào các không gian ẩn danh và kém an toàn hơn, thậm chí diễn đàn không được kiểm soát.
Tôi ủng hộ cần nghiên cứu hạn chế mạng xã hội đại trà đối với trẻ dưới 16 tuổi tại Việt Nam. Nhưng biện pháp cần được thiết kế kỹ lưỡng, dựa trên bằng chứng và đi kèm giải pháp thay thế đồng bộ.
* Nếu có lệnh cấm tại Việt Nam, bà cho rằng điều kiện cần và đủ là gì?
– Theo nghị định 147/2024, trẻ em dưới 16 tuổi không thể tự đăng ký tài khoản mạng xã hội, cha mẹ hoặc người giám hộ phải đăng ký bằng thông tin định danh của mình và chịu trách nhiệm giám sát toàn bộ nội dung trẻ truy cập, đăng tải, chia sẻ. Đây là nền tảng pháp lý cần thiết song lại phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng xuyên biên giới có tuân thủ hay không.
Chính phủ Úc đã phải mở điều tra và các nền tảng có thể bị phạt đến 50 triệu đô la Úc nếu không có biện pháp ngăn người dưới 16 tuổi tạo tài khoản, mức phạt buộc Meta, Google, ByteDance thay đổi hành vi.
Việt Nam chưa có cơ chế tương đương mà gánh nặng hiện đặt lên phụ huynh và nhà trường. Trách nhiệm này phải được chuyển về các nền tảng, những thực thể thu hàng tỉ đô la từ người dùng Việt Nam nhưng không chịu trách nhiệm tương xứng về tác hại gây ra.
Cần không gian số thay thế và chương trình giáo dục số bắt buộc. Nếu không có môi trường số được kiểm duyệt phù hợp lứa tuổi, trẻ sẽ tìm cách lách qua lệnh cấm hay tài khoản ẩn danh.
* Đã có đề xuất sớm nghiên cứu giải pháp thay thế mạng xã hội để trẻ em có thể tương tác an toàn, phù hợp mục tiêu xây dựng thế hệ công dân số trong kỷ nguyên mới…
– Cốt lõi không chỉ là trẻ đang dùng mạng xã hội gì mà là trẻ đang phát triển năng lực nhận thức và kỹ năng tư duy phê phán thế nào trong môi trường số.
Các nền tảng được thiết kế bởi các nhà khoa học hành vi hàng đầu thế giới để gây nghiện và trẻ em đang cạnh tranh với các thuật toán đó bằng não bộ chưa phát triển hoàn thiện là điều không cân sức.
Tôi đề xuất ba hướng thay thế. Thứ nhất, chuẩn hóa và đầu tư nền tảng học tập số quốc gia. Cần có chứng nhận quốc gia cho các hệ thống LMS (Learning Management System) phù hợp với trẻ, có tính năng bảo vệ quyền riêng tư, giới hạn nội dung và công khai thuật toán. Singapore và Hàn Quốc đã theo hướng này với kết quả đáng học hỏi.
Thứ hai, tích hợp giáo dục công dân số vào chương trình học. Không phải dạy kỹ năng dùng phần mềm mà dạy nhận diện thao túng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tư duy phê phán trước nội dung mạng và nhận thức tác hại của nghiện thiết bị số, là môn học có giáo trình và đánh giá chứ không phải hoạt động ngoại khóa.
Thứ ba, yêu cầu các nền tảng trong nước phát triển phiên bản dành cho trẻ em, khác với chỉ dán nhãn “dành cho thiếu nhi”.
Cần có thuật toán đề xuất nội dung được kiểm soát độc lập, tích hợp việc giới hạn thời gian sử dụng vào kiến trúc hệ thống và không quảng cáo nhắm mục tiêu theo hành vi với người dùng dưới 18 tuổi.
Quan trọng hơn, họ có thể nghỉ 5 ngày (hưởng nguyên lương) mà không cần đi khám để xin xác nhận của cơ quan y tế.
Sự thoải mái của chính sách này kéo theo tỷ lệ lao động nghỉ ốm cao nhất châu Âu. Năm 2023, trung bình một người lao động báo nghỉ gần 20 ngày. Từ năm 2026, chính phủ Đức đề xuất thắt chặt quy định nghỉ ốm nhằm ngăn chặn tình trạng lạm dụng phúc lợi và giảm gánh nặng tài chính 82 tỷ euro mỗi năm.
Sự khác biệt cốt lõi của Đức so với mặt bằng chung châu Âu là không áp dụng thời gian chờ. Tại Anh và Pháp, người lao động không được trả lương trong ba ngày đầu báo ốm. Từ ngày thứ tư, lao động Pháp được bảo hiểm chi trả 50% lương cơ bản, trong khi lao động Anh chỉ nhận khoản trợ cấp cố định khoảng 116 bảng mỗi tuần, chưa tới 20% lương trung bình.
Ngay cả tại các quốc gia nổi tiếng về phúc lợi như Thụy Điển, ngày nghỉ ốm đầu tiên cũng không được trả lương để hạn chế các trường hợp nghỉ ngắn ngày, từ ngày thứ hai mức chi trả giảm xuống còn 80%. Tại Hà Lan, dù doanh nghiệp chi trả 70-100% lương cho người ốm nhưng nhân viên phải chịu sự giám sát y tế và quy trình ép buộc quay lại làm việc khắt khe từ cơ quan chức năng.
Nhiều doanh nghiệp phàn nàn hệ thống nghỉ ốm đang bị lạm dụng. Họ đánh giá một bộ phận lao động trẻ tận dụng quy định để nghỉ nhiều hơn mức cần thiết, tạo áp lực lên dây chuyền sản xuất và chi phí vận hành.
Khảo sát của Viện Nghiên cứu Kinh tế Ifo tại Munich ghi nhận khoảng 11% doanh nghiệp tại Đức bị giảm hiệu suất lao động khi chuyển giao sang thế hệ trẻ. Nghiên cứu của tổ chức Ernst & Young cũng chỉ ra mức độ gắn kết với công việc của lao động trẻ đang giảm. Chỉ khoảng 30% nhân sự Gen Z cho biết họ cần nỗ lực hết mình vì mục tiêu công ty, trong khi ở thế hệ trước, con số này vượt 50%.
Trước tình hình này, Đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) đưa ra đề xuất siết lại chế độ nghỉ ốm. Người lao động sẽ bị trừ lương ngay từ ngày đầu tiên báo nghỉ. Ngược lại, những người nghỉ không quá 5 ngày mỗi năm sẽ được nhận thưởng. Mục tiêu của chính sách là hạn chế tình trạng nghỉ vì các bệnh nhẹ và khuyến khích người lao động đến văn phòng.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz ủng hộ quan điểm thắt chặt kỷ luật lao động. Ông cho biết con số 14,8 ngày nghỉ ốm - tương đương gần ba tuần không làm việc mỗi năm - là mức không cần thiết và khiến doanh nghiệp rơi vào thế khó.
"Cân bằng công việc, cuộc sống và tuần làm việc bốn ngày không đủ để duy trì mức độ thịnh vượng của đất nước trong tương lai. Chúng ta cần làm việc chăm chỉ hơn", ông nói trong bài phát biểu đầu năm 2026.
Thực tế, tỷ lệ vắng mặt một phần bắt nguồn từ tình trạng kiệt sức trên diện rộng thời kỳ hậu đại dịch. Việc cắt giảm nhân sự ở nhiều công ty khiến nhóm quản lý cấp trung phải gánh vác khối lượng công việc lớn hơn.
Trong bối cảnh áp lực từ trí tuệ nhân tạo (AI) và làn sóng sa thải gia tăng, một bộ phận người lao động chọn cách dùng ngày nghỉ ốm như một phương án để phục hồi sức khỏe, tìm việc mới hoặc né tránh môi trường làm việc căng thẳng.
Một hướng dẫn viên leo núi người Nepal, từng bị cho là đã thiệt mạng sau nhiều ngày mất tích trên đỉnh Everest, bất ngờ được tìm thấy còn sống trong tình trạng kiệt sức khi tự bò về gần Trại Căn cứ Everest.
Thông tin được giới chức Nepal xác nhận với AFP ngày 4/6, khiến gia đình, bạn bè và cộng đồng leo núi quốc tế sửng sốt.
Người đàn ông may mắn sống sót là Dawa Sherpa, ngoài 50 tuổi. Ông vốn là một hướng dẫn viên kỳ cựu, được giới leo núi đặt biệt danh “Hillary”, theo tên nhà leo núi huyền thoại Edmund Hillary, nhờ nhiều năm kinh nghiệm chinh phục Everest.
Dawa mất tích từ sáng sớm 30/5, sau khi cùng đoàn leo núi hoàn thành hành trình lên đỉnh Everest cao 8.849m trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Theo ông Pemba Sherpa thuộc công ty 8K Expeditions - đơn vị phụ trách công tác cứu hộ và tìm kiếm - hướng dẫn viên leo núi Dawa được một nhóm thuộc Ủy ban Kiểm soát Ô nhiễm Sagarmatha (SPCC) phát hiện vào sáng 4/6, gần khu vực Trại Căn cứ Everest.
“Ông ấy được đội SPCC tìm thấy khi đang bò xuống núi gần Trại Căn cứ”, ông Pemba Sherpa nói.
Ngay sau đó, Dawa được trực thăng đưa tới Kathmandu để điều trị.
Các bác sĩ cho biết ông bị tê cóng ở một số vị trí nhưng vẫn tỉnh táo và không nguy hiểm tới tính mạng.
Từ bệnh viện tại Kathmandu, bà Damu Sherpa - vợ của Dawa - cho biết, gia đình gần như đã tuyệt vọng trước khi nhận tin chồng còn sống. Theo bà Damu, gia đình thậm chí đang làm lễ cầu siêu từ ngày 3/6 vì tin rằng chồng mình không còn cơ hội sống sót.
"Chúng tôi vỡ òa trong hạnh phúc lúc nhận được tin báo vì gia đình đã từ bỏ hy vọng rằng ông Dawa Sherpa có thể vẫn sống", người vợ nói.
Nhà leo núi người Anh Chris Thrall vốn là cựu lính thủy đánh bộ Hoàng gia Anh, đồng thời là người cuối cùng nhìn thấy Dawa trước khi ông mất tích.
Thrall cho biết, ông và Dawa đã lên tới đỉnh Everest vào khoảng 17h ngày 29/5 theo giờ địa phương.
Trong đoạn video đăng tải trên trang cá nhân vào ngày 3/6, nhà leo núi người Anh từng nghẹn ngào tưởng niệm người đồng hành mà ông tin rằng đã thiệt mạng trên núi tuyết.
Ông mô tả huấn luyện viên leo núi Dawa là "người khổng lồ hiền lành, là mãnh hổ thực thụ của vùng núi cao".
Theo lời kể của nhà leo núi người Anh, sáng 30/5, khi họ bắt đầu xuống núi từ Trại 4 ở độ cao khoảng 7.950m - khu vực nằm ngay dưới vùng tử thần - Dawa bất ngờ dừng lại nghỉ.
Ông ngồi xuống cùng chiếc balo nặng trên lưng. Những người Sherpa (dân tộc bản địa ở Nepal nổi tiếng với nghề hướng dẫn leo núi Everest) thường phải mang theo rất nhiều đồ.
Thấy vậy, ông Thrall quay lại hỏi xem Dawa có ổn không, thì hướng dẫn viên leo núi nói ông cứ đi trước. Việc các hướng dẫn viên leo núi Everest dừng lại nghỉ giữa đường không phải là điều bất thường.
Tuy nhiên, trên đường xuống núi, Thrall bắt gặp một nhà leo núi người Ba Lan trong tình trạng nguy kịch vì cạn oxy và bị tê cóng nghiêm trọng.
“Hành trình lên đỉnh rất khắc nghiệt. Đáng lẽ cả chuyến đi chỉ mất khoảng 5 ngày, nhưng lần này kéo dài tới 11 ngày”, ông nhớ lại.
Thrall cho biết, ông buộc phải đưa ra lựa chọn khó khăn. Hoặc ông sẽ quay lại tìm Dawa, hoặc cứu nhà leo núi đang cận kề nguy hiểm.
“Tôi nghĩ Dawa rồi sẽ ổn như hàng trăm lần trước đây. Nhưng người leo núi kia đã hết oxy, các ngón tay bị tê cóng và có nguy cơ hạ thân nhiệt bất cứ lúc nào”, ông kể.
Sau đó, nhà leo núi người Anh đã chia sẻ bình oxy của mình cho nhà leo núi người Ba Lan và cả hai cố gắng xuống núi trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Họ mất tới 11 tiếng để xuống được Trại 3, quãng đường thông thường chỉ mất khoảng 2 tiếng.
“Tôi nhận ra khi đó tình hình thực sự rất nghiêm trọng”, ông nói.
Sau khi Dawa mất tích, nhiều đội cứu hộ được triển khai tìm kiếm nhưng không phát hiện tung tích của ông trong nhiều ngày.
Không ai biết bằng cách nào Dawa có thể sống sót suốt gần một tuần trong điều kiện khắc nghiệt trên Everest trước khi tự mình bò xuống gần Trại Căn cứ.
Đây là một trong những chuyến leo núi cuối cùng của mùa Everest năm nay, thời điểm trên núi không còn nhiều đoàn leo núi hoạt động.
Theo thống kê sơ bộ của giới chức Nepal, hơn 1.000 người đã chinh phục thành công đỉnh Everest trong mùa leo năm nay, trở thành mùa leo núi đông nhất từng được ghi nhận.
Tuy nhiên, ít nhất 5 người cũng đã thiệt mạng, gồm 2 nhà leo núi Ấn Độ và 3 người Nepal tham gia công tác chuẩn bị trên núi.
Sáng 3/7, Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội) thông tin vừa tiếp nhận và điều trị cho bệnh nhân mắc hội chứng ống cổ tay.
Bệnh nhân là nữ, 58 tuổi, quê Hưng Yên đến bệnh viện trong tình trạng tê bì, đau nhức kéo dài ở cả hai bàn tay.
Theo chia sẻ của người bệnh, bệnh nhân bị tê tay từ nhiều năm trước. Đi khám, bác sĩ bảo mắc hội chứng ống cổ tay và khuyên nên phẫu thuật.
Song bệnh nhân nghĩ mình vẫn đi bơi, tập thể dục đều đặn nên bệnh sẽ tự cải thiện. Nhưng càng về sau, các đầu ngón tay buốt nhiều hơn, hai bàn tay ngày càng yếu, không bê vác được đồ nặng, thậm chí ngay cả bế cháu nhỏ cũng không bế nổi. Lúc đó, bệnh nhân mới quyết định nhập viện điều trị.
Theo người bệnh, những cơn tê bì ban đầu chỉ xuất hiện thoáng qua ở các đầu ngón tay, đặc biệt tăng lên về đêm. Theo thời gian, cảm giác châm chích, đau buốt ngày càng rõ rệt khiến bà thường xuyên mất ngủ, giảm khả năng cầm nắm đồ vật và gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.
Điều khiến người bệnh lo lắng nhất là đôi bàn tay ngày càng yếu đi. Nhiều công việc quen thuộc trở nên khó khăn, thậm chí việc bế cháu cũng không thể thực hiện được như trước.
Sau khi thăm khám lâm sàng kết hợp các thăm dò chức năng chuyên sâu, các bác sĩ Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Thanh Nhàn xác định người bệnh mắc hội chứng ống cổ tay ở cả hai bên, trong đó một bên đã tiến triển đến mức độ nặng với tổn thương dây thần kinh giữa rõ rệt.
Kết quả thăm khám cho thấy dây thần kinh giữa của người bệnh đã bị chèn ép kéo dài và ở mức độ nặng. Nếu tiếp tục trì hoãn điều trị, người bệnh có nguy cơ bị giảm chức năng bàn tay, teo cơ vùng gốc ngón cái và để lại tổn thương thần kinh không hồi phục.
Đặc biệt, khi tổn thương thần kinh đã tiến triển nặng, ngay cả khi được phẫu thuật giải ép, khả năng hồi phục hoàn toàn cũng có thể không đạt được.
Trước nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến chức năng vận động, các bác sĩ đã chỉ định phẫu thuật giải phóng ống cổ tay nhằm giảm áp lực lên dây thần kinh giữa. Ca phẫu thuật được thực hiện thành công theo đúng quy trình chuyên môn.
Sau can thiệp, tình trạng đau nhức và tê bì của người bệnh giảm rõ rệt, chức năng vận động bàn tay được cải thiện tốt và khả năng cầm nắm từng bước phục hồi.
Theo các bác sĩ, hội chứng ống cổ tay là tình trạng dây thần kinh giữa bị chèn ép khi đi qua ống cổ tay. Đây là bệnh lý khá phổ biến nhưng thường bị bỏ qua do nhiều người cho rằng tê tay chỉ là biểu hiện của tuổi tác hoặc làm việc quá sức.
Ths.BS Hà Văn Tuấn - Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Thanh Nhàn cho biết, nhiều người chấp nhận sống chung với tình trạng tê tay trong thời gian dài vì nghĩ đó là dấu hiệu của tuổi tác hoặc lao động nhiều.
Tuy nhiên, hội chứng ống cổ tay nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể khiến người bệnh mất dần khả năng cầm nắm, teo cơ vùng gốc ngón cái và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
"Chúng tôi từng gặp nhiều trường hợp không làm được việc nặng, thường xuyên làm rơi đồ vật, thậm chí gặp khó khăn trong việc bế cháu hay thực hiện các sinh hoạt hằng ngày", BS.Tuấn cho hay.
Theo các bác sĩ, khoảng 70–80% người mắc hội chứng ống cổ tay là phụ nữ và bệnh thường gặp nhất ở độ tuổi từ 40–60. Những năm gần đây, bệnh có xu hướng gia tăng do việc sử dụng máy tính, điện thoại thông minh và các công việc đòi hỏi thao tác cổ tay lặp đi lặp lại ngày càng phổ biến. Bên cạnh đó, các bệnh lý như đái tháo đường, suy giáp, viêm khớp dạng thấp cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân nên đi khám chuyên khoa khi xuất hiện các dấu hiệu: Tê bì ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa; đau cổ tay hoặc bàn tay, đặc biệt tăng về đêm; giảm lực cầm nắm, thường xuyên làm rơi đồ vật; yếu bàn tay hoặc teo cơ vùng gốc ngón cái.
