Trung Quốc mới đây bãi bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh 12.200 chương trình đào tạo bậc cử nhân, tập trung nhiều ở các ngành ngoại ngữ, nghệ thuật, khoa học xã hội và nhân văn… Đồng thời, Trung Quốc còn mở mới 10.200 chương trình, trong số đó gắn chặt với chiến lược phát triển KH-CN của nước này. Đây là xu hướng có phần tương tự ở nhiều quốc gia, trong đó có VN.
Tại VN, Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị đề ra những chủ trương, định hướng mang tính chiến lược về đột phá phát triển KH-CN, GD-ĐT. Trong đó, hệ thống giáo dục ĐH được coi là nòng cốt phát triển nguồn nhân lực KH-CN và đổi mới sáng tạo, góp phần giúp VN chinh phục những mục tiêu tăng trưởng.
Để hiện thực hóa điều này, các nhóm ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) được chú trọng, coi đây là nền tảng để phát triển công nghệ cao và công nghệ chiến lược. Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn mới đây phát biểu ở Hội thảo triển khai các chương trình và chính sách đào tạo nhân lực STEM rằng cách tiếp cận của VN cũng như nhiều quốc gia là tập trung đào tạo các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt. Điều này giúp người học có thể nhanh chóng thích ứng, làm chủ và phát triển công nghệ chiến lược trong tương lai, theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn.
Để khuyến khích người học theo đuổi STEM, Chính phủ thời gian qua liên tục ban hành nhiều quy định liên quan, với mục tiêu đào tạo STEM đạt quy mô trên 1 triệu người học mỗi năm vào 2030, nâng tỷ lệ người học lên 35%. Mới đây nhất, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 179/2026 trong đó nêu rõ sẽ cấp học bổng cho người học 111 ngành thuộc nhóm khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược có điểm trúng tuyển cao. Năm 2026, dự kiến khoảng 30.000 người được cấp học bổng với mức từ 37 triệu đồng/năm, tổng kinh phí khoảng 1.300 tỉ đồng/năm.
Bên cạnh đó, Chính phủ gần đây cũng ban hành hai đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn và điện hạt nhân, đồng thời giao Bộ GD-ĐT tiếp tục xây dựng đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao. Một số cơ sở giáo dục ĐH, trong đó có ĐH Bách khoa Hà Nội, Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM… cũng được tập trung đầu tư, nâng cấp thành ĐH kỹ thuật, công nghệ trọng điểm quốc gia.
Những chính sách nêu trên góp phần giúp người học các khối STEM hiện chiếm khoảng 29% quy mô giáo dục ĐH, trong đó có nhiều ngành tăng mạnh số lượng nhập học trong năm ngoái, theo báo cáo tuyển sinh của Bộ GD-ĐT. Con số này dự kiến sẽ tiếp tục tăng ở mùa tuyển sinh ĐH năm nay.
Dù số lượng học STEM tăng và nhiều ngành ở khối này vào top 10 thu hút đông tân sinh viên nhất, dẫn đầu vẫn tiếp tục là nhóm kinh doanh và quản lý với tỷ lệ 21% nhưng giảm 4% so với năm trước; xếp thứ hai là nhóm công nghệ kỹ thuật thuộc STEM (10,6%); còn thứ ba là nhóm nhân văn (9,6%). Đây là một khác biệt đáng chú ý khi ở nhiều nước, các ngành nhân văn ngày càng yếu thế trong hệ thống giáo dục ĐH.
Dòng chảy đầu tư đến một số địa phương là một trong những lý do thúc đẩy nhóm ngành này hút sinh viên, theo tiến sĩ Nguyễn Thị Hoàng Oanh, Trưởng phòng Quan hệ quốc tế Trường ĐH Lạc Hồng, Giám đốc Công ty TNHH giáo dục quốc tế Lucky Star. Chẳng hạn, TP.Đồng Nai, TP.HCM và nhiều địa phương trên cả nước đang tăng mạnh thu hút dòng vốn đầu tư từ Đài Loan, Trung Quốc, Singapore…, kéo theo nhu cầu lớn về nhân lực dùng tiếng Trung.
“Song kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ không thuộc về những người chỉ biết ngoại ngữ đơn thuần. Doanh nghiệp ngày càng cần nhân sự vừa có năng lực ngoại ngữ, vừa có chuyên môn về xuất nhập khẩu, logistics, quản trị sản xuất, thương mại điện tử hoặc marketing số… Vì vậy, các chương trình đào tạo ngoại ngữ ở VN cần chuyển dần sang mô hình liên ngành để tránh nguy cơ dư thừa nguồn cung nhân lực”, bà Oanh nói.
Đồng tình, PGS-TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cho rằng VN có lợi thế dân số trẻ, việc thu hút đầu tư từ Trung Quốc, Đài Loan, Singapore… tạo nhu cầu về tiếng Trung, quản trị chuỗi cung ứng, kỹ thuật thực tiễn.
PGS-TS Đỗ Văn Dũng cho rằng xu hướng toàn cầu đang tái cơ cấu mạnh mẽ chương trình đào tạo ĐH theo nhu cầu thị trường lao động và tác động của AI. Tuy nhiên, một điểm quan trọng là Trung Quốc không bỏ hoàn toàn các ngành nhân văn/ngoại ngữ/nghệ thuật, mà tái định vị chúng theo hướng liên ngành và thực tiễn (ví dụ ngoại ngữ kết hợp với logistics quốc tế/thương mại điện tử).
Cùng quan điểm, tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, cho rằng VN cũng sẽ bước vào quá trình cơ cấu lại hệ thống ngành đào tạo trong khoảng 5 – 10 năm tới.
“Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng việc cơ cấu lại ngành học không đồng nghĩa với việc phủ nhận giá trị của một lĩnh vực đào tạo. Một ngành đào tạo bị thu hẹp không có nghĩa ngành đó không còn quan trọng, mà là quy mô đào tạo đã vượt quá nhu cầu của thị trường hoặc nội dung đào tạo chưa theo kịp sự thay đổi của xã hội”, tiến sĩ Tuấn nhận định.
Ông Tuấn cho rằng giáo dục ĐH VN sẽ không xóa bỏ cả một lĩnh vực đào tạo mà là cơ cấu lại quy mô, sáp nhập, đổi tên, hoặc chuyển đổi mô hình đào tạo. Đây cũng là xu hướng đang diễn ra ở nhiều quốc gia, khi các chương trình được điều chỉnh để phù hợp với AI và nhu cầu nhân lực mới.
Đối với các cơ sở đào tạo trong nước, theo tiến sĩ Tuấn, quá trình cấu trúc lại ngành đào tạo cần được thực hiện một cách thận trọng, dựa trên dự báo dài hạn về thị trường lao động, chiến lược phát triển quốc gia và năng lực của từng cơ sở giáo dục.
“Mục tiêu của giáo dục ĐH trong giai đoạn tới không phải là mở hay đóng thật nhiều ngành, mà là xây dựng một cơ cấu ngành đào tạo tinh gọn, linh hoạt và có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của xã hội”, ông Tuấn nêu quan điểm.
Nhìn về xu hướng ngành nghề các trường ĐH VN hiện nay, PGS Đỗ Văn Dũng cho rằng Chính phủ đang đẩy mạnh công nghiệp bán dẫn, AI, công nghệ số, năng lượng tái tạo, đường sắt cao tốc, hàng không, nông nghiệp công nghệ cao. Ngành “hot” hiện nay có thể kể ra như: công nghệ cơ khí, kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, AI/dữ liệu lớn, digital marketing, logistics, thương mại quốc tế, bán dẫn/vi mạch, chăm sóc sức khỏe, du lịch và dịch vụ chất lượng cao… Song song đó, PGS Dũng cho rằng một số ngành quản trị, marketing, du lịch, ngoại ngữ, truyền thông có nguy cơ dư cung nếu đào tạo theo kiểu hàn lâm, thiếu thực tiễn và kỹ năng số/AI.
Còn tiến sĩ Nguyễn Trọng Trung, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ miền Đông, cho hay: “Việc thiết kế mới các chương trình đào tạo các chuyên sâu mũi nhọn như UAV thông minh, robot và tự động hóa, hay điện công nghiệp cho nhà máy thông minh… chính là mong muốn của trường trong việc cung ứng một thế hệ nhân sự chất lượng cao, sẵn sàng làm chủ công nghệ ngay khi gia nhập môi trường sản xuất hiện đại.
Tuy nhiên, theo tiến sĩ Võ Văn Tuấn, nếu cắt giảm quá mức sẽ tạo ra những khoảng trống rất nguy hiểm. Một quốc gia không thể chỉ đào tạo kỹ sư hoặc lập trình viên cho các ngành kỹ thuật, công nghệ… Vì vậy nếu giảm quá nhiều các ngành xã hội, nhân văn, nghệ thuật hay ngoại ngữ thì sẽ xuất hiện các hệ quả thiếu đội ngũ làm văn hóa, giáo dục, ngoại giao, truyền thông và hoạch định chính sách.
Việc phải vào đại học bằng mọi giá khi năng lực chưa phù hợp có thể khiến học sinh rơi vào trạng thái quá tải, thậm chí bỏ dở giữa chừng. Ngược lại, các chương trình học cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp với thời gian đào tạo ngắn, chú trọng thực hành sẽ giúp người học sớm thích nghi với môi trường làm việc.
Thông tin này được các chuyên gia chia sẻ tại Ngày hội tuyển sinh do Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 tổ chức mới đây tại Đồng Nai. Tại đây, các chuyên gia cũng nhấn mạnh sau khi tốt nghiệp cao đẳng, đặc biệt sau khi đã đi làm và muốn phát triển lên các vị trí cao hơn, người học có thể liên thông đại học nếu có nhu cầu.
TS Nguyễn Trung Nhân - Trưởng Phòng đào tạo Trường đại học Công nghiệp TP.HCM - cho rằng với những học sinh cảm thấy năng lực học tập chưa thật sự nổi bật để thi vào các trường đại học, các em có thể cân nhắc lựa chọn học nghề hoặc cao đẳng để có hướng phát triển phù hợp hơn với khả năng.
Ông Nhân cho biết hiện nay chính sách giáo dục đang được điều chỉnh theo hướng phân luồng rõ ràng hơn, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít phụ huynh và học sinh e ngại việc học nghề, khiến lựa chọn này chưa thực sự phổ biến.
"Thực tế mỗi năm vẫn có không ít sinh viên bị buộc thôi học do không đáp ứng được yêu cầu đào tạo, vì vậy một hướng đi phù hợp, chắc chắn ngay từ đầu sẽ giúp các em đi xa hơn", ông Nhân nhấn mạnh.
Điều này cũng phần nào phản ánh qua số liệu của Cục Thống kê trong quý 3 năm nay, có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 - 24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, tăng khoảng 250.000 người so với quý trước.
Theo ông Nhân, môi trường cao đẳng hay học nghề là lựa chọn vừa sức với chương trình đào tạo ngắn, nhiều trường chú trọng thực hành giúp người học nhanh chóng nâng cao kỹ năng tay nghề và sớm có cơ hội việc làm sau khi ra trường.
Bên cạnh đó, nếu trong quá trình học nếu các em cảm thấy mình tiếp thu tốt và có nhu cầu nâng cao trình độ, hoàn toàn có thể liên thông lên đại học.
"Phụ huynh và giáo viên là những người hiểu rõ năng lực của các em, vì vậy nên đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, giúp các em lựa chọn con đường phù hợp ngay từ đầu", ông Nhân nhấn mạnh.
Theo TS Nguyễn Trung Nhân, chương trình liên thông thường tập trung vào tư duy và phương pháp nên nhẹ nhàng hơn, điều này phù hợp với người đã có nền tảng nghề nghiệp.
Hiện nay điều kiện liên thông đã dễ hơn rất nhiều. Sinh viên chỉ cần tốt nghiệp cao đẳng là có thể nộp hồ sơ xét tuyển, thậm chí trong một số trường hợp có thể sử dụng giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời.
"Việc xét tuyển chủ yếu dựa trên kết quả học tập, trong khi chỉ tiêu liên thông được phân bổ khá lớn, sẽ giúp các em tăng cơ hội trúng tuyển. Ngoại trừ một số ngành đặc thù như sư phạm hoặc khối sức khỏe, phần lớn các ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh doanh, quản lý đều không quá khắt khe", ông Nhân nói.
Đặc biệt, nhiều chương trình liên thông hiện được tổ chức theo hình thức trực tuyến, lịch học thậm chí có thể dồn vào cuối tuần, tạo điều kiện để người học cân bằng giữa công việc và việc học.
Về giá trị bằng cấp, không có sự phân biệt giữa hệ liên thông và chính quy. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên được cấp bằng cử nhân hoặc kỹ sư tùy theo chương trình đào tạo, có giá trị tương đương.
Học phí liên thông hiện nay cũng được đánh giá là phù hợp, thường chỉ khoảng 2/3 so với hệ đại học chính quy. Các trường thường hướng đến mục tiêu hỗ trợ người học nâng cao trình độ, nên vẫn tổ chức lớp ngay cả khi số lượng sinh viên không lớn, kết hợp linh hoạt giữa học ghép và học trực tuyến để đảm bảo tiến độ. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn nằm ở sự chủ động và quyết tâm học tập của mỗi người.
"Không chỉ dừng lại ở bằng đại học, nhiều sinh viên sau khi liên thông lại tiếp tục học lên thạc sĩ, tiến sĩ nếu có đủ năng lực và quyết tâm. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp chỉ thực sự phát huy năng lực khi được học đúng ngành nghề yêu thích, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật như điện, cơ khí hay điều khiển", ông Nhân nhấn mạnh.
Nguyễn Thị Thanh Ngọc, tân cử nhân khóa 2026 của Đại học RMIT Việt Nam, vừa tốt nghiệp chuyên ngành tài chính, chuyên ngành phụ kinh doanh trên ứng dụng blockchain với điểm trung bình 3.7/4.0.
Cô cũng là một trong những sinh viên nhận học bổng toàn phần của RMIT năm 2022, sở hữu nhiều giải thưởng quốc gia, kinh nghiệm tham gia các chương trình lãnh đạo trẻ khu vực và đã hoàn thành chứng chỉ CFA bậc 1 khi chưa tròn 22 tuổi.
Rời cổng trường đại học, Ngọc nhìn lại hành trình không ngừng học hỏi, dấn thân và trưởng thành qua từng thử thách. Với cô, tốt nghiệp không phải điểm kết thúc mà là thời điểm chuyển giao trách nhiệm và tạo tác động xã hội.
Sinh ra và lớn lên tại Gia Lai, Nguyễn Thị Thanh Ngọc sớm nhận ra rào cản tài chính có thể khiến nhiều bạn trẻ đánh mất cơ hội học tập. Trải nghiệm đó thôi thúc cô rời quê từ năm 15 tuổi để thi đậu vào Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (TP.HCM), trước khi giành học bổng toàn phần theo đuổi ngành tài chính tại Đại học RMIT.
Bước vào giảng đường đại học năm 2022, Ngọc không có một "bản thiết kế" cụ thể cho thành công, mà chỉ mang theo niềm tin rằng giáo dục cần mở ra cơ hội và khiến cuộc sống trở nên tươi sáng hơn, thay vì trở thành gánh nặng.
"Mình chọn học tài chính vì muốn hiểu cách dòng tiền vận hành, để tiền không còn là lý do khiến ai đó phải từ bỏ ước mơ", Ngọc chia sẻ, đồng thời đặt mục tiêu trở thành chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư tạo tác động và dùng tài chính để trao quyền cho những cộng đồng còn gặp khó khăn trong tiếp cận tài chính, giống như nơi cô đã lớn lên.
Trong suốt thời đại học, Ngọc duy trì thành tích học tập xuất sắc và liên tục thử sức ở các sân chơi học thuật cạnh tranh cao. Cô giành quán quân Vietnam ESG Challenge 2024, á quân cuộc thi giải quyết tình huống kinh doanh HSBC 2024, á quân CFA Research Challenge 2025 khu vực bang Victoria & Nam Úc. Đồng thời, Ngọc là sinh viên trao đổi đầu tiên từ Đại học RMIT Việt Nam tham gia sân chơi này tại Melbourne.
Ngọc giữ vai trò Phó chủ tịch CLB FinTech RMIT Việt Nam, tham gia làm cố vấn học tập, hỗ trợ sinh viên trong các môn kinh doanh. Ngọc từng đại diện cho RMIT, cũng như tiếng nói thanh niên Việt Nam tại nhiều diễn đàn khu vực ở Jakarta (Indonesia), Bangkok (Thái Lan) và TP.HCM.
Năm 2025, trong chương trình trao đổi kéo dài 11 tháng tại Melbourne (Úc), Ngọc đối diện với thử thách mới khi không còn "hào quang" thành tích trước đó. "Ở Úc, mình chỉ là một sinh viên quốc tế giữa hàng nghìn sinh viên giỏi khác", Ngọc chia sẻ.
Chính trải nghiệm này, cô coi đây là khoảnh khắc tái định vị bản thân, chấp nhận thử nghiệm và thất bại. Đây cũng là động lực để Ngọc thi đậu bậc 1 chứng chỉ CFA (một trong những chứng chỉ uy tín trong ngành tài chính) trong ba tháng cuối của kỳ trao đổi tại Úc, sau khi nhận học bổng sinh viên CFA.
Cũng trong thời gian này, cô vẫn đi làm và khám phá xứ sở chuột túi, đồng thời tiếp tục công việc cố vấn và chạy bộ để rèn luyện sức khỏe. Theo Ngọc, theo đuổi chuyên môn là cần thiết nhưng chưa đủ, mà cần kết hợp với phát triển cá nhân và cam kết tạo tác động xã hội.
Trở về Việt Nam đầu năm nay, Ngọc tiếp tục hành trình với vai trò thực tập sinh phân tích tại một ngân hàng đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trong hoạt động gọi vốn và tham gia một dự án nghiên cứu về đầu tư cho công nghệ khí hậu tại Việt Nam.
Bên cạnh công việc, cô vẫn duy trì hoạt động cố vấn, sáng tạo nội dung và rèn luyện thể chất. Để giữ cân bằng trong cuộc sống, cô chạy bộ vài buổi mỗi tuần và đã đặt ra cho mình thử thách mới là tập luyện cho giải bán marathon đầu tiên. Ngọc cho rằng đây là giai đoạn chuyển tiếp, khi quá trình trưởng thành vẫn tiếp diễn sau tốt nghiệp đại học.
"Mình vẫn đang trên hành trình tìm hiểu chính mình, nhưng không ngần ngại học từ trải nghiệm và trưởng thành qua mỗi lần thử", cô chia sẻ.
Nhìn lại chặng đường đã qua, tân cử nhân RMIT xác định rõ những giá trị cốt lõi: dùng tài chính để tạo tác động, xây dựng những mối quan hệ và gắn kết cộng đồng, và duy trì tinh thần học tập suốt đời. Đó là những nền tảng để bước tiếp ra thế giới bên ngoài giảng đường.
Theo kế hoạch của Bộ GD&ĐT, đúng 8h ngày 1/7, thí sinh trên cả nước có thể tra cứu kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Thí sinh có thể tra cứu điểm thi tốt nghiệp THPT 2026 thông qua báo Dân trí ở địa chỉ: https://dantri.com.vn/giao-duc/tuyen-sinh/tra-cuu-diem.htm
Ngay sau đó, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra kỹ kết quả từng môn, đối chiếu với bài làm và dự đoán trước đó. Nếu thấy điểm số có dấu hiệu bất thường, thí sinh cần nộp đơn phúc khảo từ ngày 1/7 đến hết ngày 5/7. Đây là quyền lợi quan trọng và đã có không ít trường hợp thay đổi kết quả sau phúc khảo.
Song song đó, các trường THPT cũng tiến hành xét công nhận tốt nghiệp, thời gian hoàn thành cậm nhất 3/7.
Bên cạnh đó, thí sinh cần lưu ý, chậm nhất đến ngày 7/7, các trường phổ thông sẽ hoàn tất việc cấp Giấy chứng nhận kết quả thi, học bạ và các giấy tờ liên quan bản chính. Đây là những giấy tờ cần thiết cho quá trình xét tuyển và nhập học sau này, vì vậy cần kiểm tra đầy đủ thông tin cá nhân, điểm số, khu vực ưu tiên để tránh sai sót.
Nếu có đăng ký phúc khảo, thí sinh cũng cần theo dõi sát tiến trình xử lý. Việc tổ chức chấm phúc khảo sẽ hoàn thành chậm nhất vào ngày 20/7, và kết quả xét công nhận tốt nghiệp sau phúc khảo sẽ được công bố trước ngày 23/7.
Ngoài câu chuyện điểm số, điều thí sinh cần nắm là không nên vội vàng chốt nguyện vọng ngay khi vừa biết điểm. Hãy dành thời gian phân tích phổ điểm, đối chiếu điểm chuẩn các năm trước, tính toán điểm ưu tiên và sắp xếp nguyện vọng theo chiến lược: ngành yêu thích nhất đặt lên đầu, tiếp đến là nhóm vừa sức và an toàn.
Các chuyên gia tuyển sinh lưu ý, sau kỳ thi, nhiều thí sinh thường chủ quan vì nghĩ “biết điểm là xong”. Thực tế, từ thời điểm công bố điểm đến lúc xác nhận nhập học là cả một chuỗi thủ tục quan trọng. Chỉ cần bỏ lỡ một mốc, cơ hội vào đại học có thể khép lại dù điểm số đủ cao.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay diễn ra ngày 11-12/6, với 2 môn bắt buộc là toán, ngữ văn và 2 môn tự chọn trong số các môn: vật lý, hóa học, sinh học, tin học, công nghệ công nghiệp, công nghệ nông nghiệp, lịch sử, địa lý, giáo dục kinh tế - pháp luật và ngoại ngữ.
Số liệu từ Bộ GD&ĐT, kỳ thi năm nay có hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi, tăng hơn 61.600 thí sinh so với năm trước.
Thí sinh có thể tra cứu điểm thi tốt nghiệp THPT 2026 thông qua báo Dân trí ở địa chỉ: https://dantri.com.vn/giao-duc/tuyen-sinh/tra-cuu-diem.htm
