Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, hôm 5/4 xác nhận một tiêm kích F-15E đã bị bắn rơi khi làm nhiệm vụ chiến đấu. Tổng thống Donald Trump sau đó cho biết phi cơ đã trúng “tên lửa phòng không vác vai”.
Đây là lần đầu máy bay có người lái của Mỹ bị bắn rơi trên lãnh thổ Iran. Chỉ vài giờ sau, một cường kích A-10 cũng trúng hỏa lực đối phương, phi công cố điều khiển máy bay rời không phận Iran rồi phóng ghế thoát hiểm ở không phận đồng minh.
Các sự việc xảy ra chỉ hai tuần sau vụ tiêm kích tàng hình F-35A bị phòng không Iran phục kích, khiến phi công bị thương và máy bay hỏng nặng, dự kiến mất nhiều thời gian để sửa chữa. Ngày 26/3, một tiêm kích đa năng Super Hornet của hải quân Mỹ cũng suýt trúng tên lửa vác vai ở khu vực thành phố cảng Chabahar, miền nam Iran.
Những sự việc trên được giới chuyên gia coi là “gáo nước lạnh” đối với Washington, đặc biệt là khi Tổng thống Trump và quân đội Mỹ nhiều lần khẳng định năng lực phòng không Iran đã bị suy giảm nặng nề.
Tướng Alireza Elhami, chỉ huy Bộ tư lệnh Liên hợp Phòng không Quốc gia Iran, cho biết nước này đang phục kích máy bay quân sự đối phương bằng “các phương pháp và khí tài nội địa hiện đại”. Ông khẳng định Iran hạ được phi cơ hiện đại của Mỹ nhờ triển khai chiến thuật hợp lý, kết hợp với “các thiết bị hiện đại và đổi mới hệ thống phòng thủ”, nhưng không nêu cụ thể thông tin.
Amir Avivi, chủ tịch Diễn đàn An ninh và Quốc phòng Israel (IDSF), viện nghiên cứu chuyên cố vấn cho chính phủ nước này, nhận định Iran đang sử dụng mạng lưới camera đa phổ tinh vi, có thể thu được dữ liệu từ các bước sóng nằm ngoài phạm vi quan sát của mắt người, nhằm nhận diện và bám bắt máy bay Mỹ – Israel.
“Camera có thể lắp dọc theo những tuyến bay phổ biến của máy bay Mỹ và Israel. Sau khi phát hiện mục tiêu, Iran sẽ triển khai lực lượng để tìm cách bắn hạ”, ông Gavivi nói, thêm rằng thông tin này được các quan chức cấp cao Israel chia sẻ gần đây.
Giám đốc IDSF chỉ ra rằng sau xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025, quân đội Iran nhận thấy đối phương có thể dễ dàng xác định vị trí các đài radar cảnh giới để tập kích và vô hiệu hóa, khiến Tehran mất khả năng phát hiện mối đe dọa từ xa.
Khác với radar, camera không phát ra tín hiệu vô tuyến nên lực lượng Mỹ – Israel không thể truy ngược vị trí của chúng. Tel Aviv đã chia sẻ thông tin về mạng lưới camera đối phương cho Washington, song đây vẫn là thách thức về mặt tác chiến.
“Đó không phải điều quá bất ngờ, nhưng vẫn là vấn đề lớn”, giám đốc IDSF cho hay, đồng thời cảnh báo rằng Iran vẫn còn nhiều khẩu đội phòng không được bố trí rải rác khắp đất nước.
Theo bình luận viên quân sự James Marinero, camera đa phổ là giải pháp giúp Iran giảm phụ thuộc vào radar phòng không, trong khi vẫn bảo đảm năng lực cảnh giới và bám bắt mục tiêu.
Loại camera này có thể quan sát được nhiều bước sóng ánh sáng khác nhau, tạo ra môi trường giàu dữ liệu, khiến máy bay không thể ẩn mình chỉ bằng cách giảm tín hiệu phản xạ radar và cũng hạn chế đáng kể hiệu quả của những hệ thống đối phó hồng ngoại.
“Mọi vật thể trên bầu trời đều phát tín hiệu đa phổ. Kể cả khi tiêm kích tàng hình F-35 sử dụng hệ thống làm mát để che bớt lượng nhiệt tỏa ra từ động cơ, ma sát giữa không khí và thân máy bay ở tốc độ cao vẫn tạo ra sự tương phản với khí quyển xung quanh”, Marinero cho hay.
Camera đa phổ không phát ra bức xạ, nhờ nguyên lý hoạt động hoàn toàn thụ động. Điều này khiến các thiết bị cảnh báo chiếu xạ radar, như hệ thống tác chiến điện tử AN/ASQ-239 trên tiêm kích F-35, không thể biết đối phương đang theo dõi và báo động cho phi công.
Sau khi phát hiện mục tiêu, cảm biến hồng ngoại có thể chuyển tham số cho tên lửa dùng đầu dò tầm nhiệt để bám bắt. Toàn bộ quá trình từ khi theo dõi đến lúc khai hỏa đều không phát tín hiệu vô tuyến, khiến kíp lái đối phương không kịp trở tay.
Điều này dường như là đã được thể hiện trong vụ tiêm kích F-35A Mỹ bị trúng tên lửa. Chiếc F-35A dường như giữ đường bay ổn định, không có dấu hiệu cơ động ngoặt gấp hoặc thả mồi bẫy để đối phó tên lửa đang lao đến, chưa rõ liệu phi công Mỹ có biết mình đang bị nhắm mục tiêu hay không.
Camera đa phổ có thể nhận diện mục tiêu tốt hơn so với radar nếu ở trong tầm hoạt động hiệu quả. Với radar, mục tiêu thường chỉ hiển thị trên màn hình dưới dạng một đốm hoặc vạch sáng, tùy diện tích phản xạ radar, kèm theo thông số như tầm, hướng, độ cao và tốc độ.
Trong khi đó, camera đa phổ độ phân giải cao có thể thu được hình ảnh đủ rõ để xác định chủng loại máy bay. Có khả năng công nghệ AI cũng được tích hợp vào quá trình xử lý dữ liệu để nâng cao mức độ nhận dạng mục tiêu.
Dù vậy, nhược điểm chính của loại cảm biến này là dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết và môi trường. Tầm phát hiện mục tiêu của nó ngắn hơn nhiều so với radar, đồng thời không thể quan sát xuyên mây mù và mưa.
Khả năng đo xa của camera đa phổ cũng rất kém, trừ khi áp dụng một số biện pháp như triển khai nhiều tổ hợp cùng lúc để làm phép đạc tam giác hoặc ước đoán khoảng cách nhờ kích thước mục tiêu.
Phạm Giang (Theo Wall Street Journal, Axios, Tasnim)
Nữ y tá Wiwat Laonoi, 61 tuổi, người đã làm công việc này gần 4 thập kỷ, hôm 5/7 kể rằng bà là người đầu tiên có mặt tại hiện trường sau khi một cậu bé lái xe bán tải đâm vào đoàn hành hương 40 người, khiến 10 nhà sư thiệt mạng và hơn 20 người bị thương ở tỉnh Mukdahan, đông bắc Thái Lan, hôm 2/7.
Y tá Wiwat mô tả hiện trường vụ tai nạn thật sự "kinh hoàng" và bà "chưa từng chứng kiến điều gì như vậy". Parichat Kochakueng, nhân viên bệnh viện đi cùng y tá Wiwat, cũng mô tả cảnh tượng vụ tai nạn rất đáng sợ, khi nhiều nhà sư bị chiếc xe lao với tốc độ cao đâm gục, nằm la liệt bên vệ đường.
Nữ y tá Wiwat muốn lập tức sơ cứu cho những nhà sư bị thương, nhưng một số người ở đó cản lại, vì điều cấm kỵ trong Phật giáo là phụ nữ không được chạm vào thân thể nhà tu hành.
"Tôi đáp lại rằng điều đó không quan trọng vào lúc này, với tôi họ giờ là bệnh nhân cần được cứu chữa", bà Wiwat nói, thêm rằng hiện trường lúc đó chưa có nhân viên cứu hộ nào, nên bà phải hết sức bình tĩnh.
Nữ y tá dày dặn kinh nghiệm đã lập tức kiểm tra mạch, thực hiện hô hấp nhân tạo và phối hợp với bệnh viện địa phương, nhanh chóng di chuyển toàn bộ nạn nhân tới nơi điều trị.
Vụ tai nạn khiến 5 nhà sư tử vong ngay tại hiện trường và 5 người qua đời tại bệnh viện. Tính tới cuối tuần trước, vẫn còn 10 người phải điều trị trong bệnh viện, trong đó có hai người nguy kịch.
Y tá Wiwat, người sẽ nghỉ hưu vào tháng 9, hy vọng vẫn có thể làm tình nguyện viên tại các cộng đồng chưa có điều kiện chăm sóc y tế, để hỗ trợ mọi người.
"Là một y tá, tôi rất tự hào khi đã có thể sử dụng kiến thức của mình để giúp đỡ mọi người", bà Wiwat nói.
Kết quả điều tra sơ bộ của cảnh sát Thái Lan cho thấy cậu bé 11 tuổi đã lén lên chiếc xe bán tải của gia đình mà không được bố mẹ cho phép, điều khiển xe chạy khoảng 10 km trước khi mất lái và gây ra thảm kịch. Theo luật Thái Lan, cậu bé sẽ không bị truy cứu hình sự, nhưng bố mẹ cậu vẫn phải chịu trách nhiệm.
Trong bài phát biểu trực tuyến hàng đêm hôm 24/6, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết: "Tôi đã chỉ thị cho các cơ quan tình báo và quân đội của chúng tôi hành động phủ đầu chống lại các cơ sở mà Nga sử dụng để mở rộng hoạt động quân sự của họ”.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Ukraine mở rộng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng nhằm gây sức ép buộc Moscow ngồi vào bàn đàm phán.
Vào cuối tuần qua, quân đội Ukraine đã thực hiện một loạt cuộc tấn công mạnh vào các mục tiêu quân sự của Nga tại bán đảo Crimea. Các mục tiêu bao gồm các trạm phân phối ga, cảng dầu, hệ thống phòng không và cơ sở hạ tầng hậu cần.
Ngoài ra, Kiev cũng thực hiện các cuộc tấn công thường xuyên vào ngành nhiên liệu và năng lượng của Nga.
Nhà máy lọc dầu Moscow bị cho là sẽ phải ngừng hoạt động trong ít nhất 6 tháng sau khi chịu thiệt hại trên diện rộng trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine. Điều này làm phức tạp thêm các nỗ lực của Nga nhằm đảm bảo nguồn cung nhiên liệu.
Tổng thống Vladimir Putin đã chỉ thị cho chính phủ và Bộ Quốc phòng Nga thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu về mức bằng không hậu quả từ các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng.
"Chúng ta có thể thấy rằng khi tình hình tại mặt trận đang xấu đi nhanh chóng đối với Ukraine và khi đối phương mất dần lãnh thổ này đến lãnh thổ khác, họ đã áp dụng chiến thuật tấn công vào các cơ sở hạ tầng của chúng ta. Họ đang cố gắng làm gián đoạn nguồn cung cấp năng lượng và gây ảnh hưởng đến mùa du lịch", Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu tại một cuộc họp trực tuyến ngày 23/6.
Trong khi đó, Tổng thống Putin khẳng định Nga đang gây sức ép lên dọc theo toàn bộ chiến tuyến ở Ukraine. “Chúng ta đang ép họ, ép họ dọc theo toàn bộ chiến tuyến. Không có bất kỳ một nơi nào xảy ra điều ngược lại cả", ông Vladimir Putin nói.
Chủ nhân Điện Kremlin cũng nêu rõ, Nga sẵn sàng cho cuộc đối thoại với Ukraine "trên cơ sở các thỏa thuận Istanbul”.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov hôm qua cũng cho biết, Moscow sẽ không chấp nhận việc đóng băng dọc theo đường chiến tuyến như một điều kiện để bắt đầu các cuộc đàm phán về một giải pháp cho vấn đề Ukraine.
"Chúng tôi luôn sẵn sàng cho các cuộc đàm phán về Ukraine, nhưng tôi nhắc lại một lần nữa rằng khi chúng tôi ngồi vào bàn đàm phán, nếu có bất kỳ ý tưởng, đề xuất hợp lý nào, hoặc những người phù hợp ở phía bên kia, chúng tôi sẽ không tin vào lời nói của bất kỳ ai", ông nói.
"Họ vẫn nói với chúng tôi rằng hãy lập một lệnh ngừng bắn dọc theo đường tiếp xúc, và sau đó là đàm phán. Không, chúng tôi đã làm điều đó khi đồng ý ở Istanbul, ký tắt vào đó, và như một cử chỉ thiện chí, chúng tôi đã ngừng bắn và thậm chí chúng tôi đã rút các đơn vị khỏi Kiev", ông cho biết.
Trong nhiều giờ lái xe một mình, Luis Sanchez thường giết thời gian bằng cách nghe đài. Tại các trạm dừng xe tải và nhà kho, Sanchez gặp gỡ những tài xế khác, nhiều người trong số họ là người nhập cư giống như anh.
"Việc chúng tôi không về nhà diễn ra như cơm bữa", Sanchez, người nhập cư vào Mỹ từ El Salvador và đang sống gần Fort Worth, bang Texas, nói. "Đôi khi chúng tôi phải đánh đổi gia đình vì công việc".
Sanchez đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kể từ khi anh ấy xin bằng lái xe thương mại 20 năm trước: giấy phép lao động hợp lệ, số an sinh xã hội hợp pháp và tự hào tuyên bố mình có thành tích lái xe an toàn hoàn hảo. Nhưng giờ đây, anh không còn kế sinh nhai.
Sanchez là một trong hàng nghìn tài xế xe tải nhập cư đã mất hoặc không thể gia hạn bằng lái xe thương mại trong năm qua như một phần của chiến dịch trấn áp nhập cư của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Những giấy phép này là điều kiện bắt buộc để họ có thể lái xe đầu kéo và xe tải hạng nặng.
Chiến dịch siết kiểm soát này bắt đầu khi chính quyền Tổng thống Trump viện dẫn hai vụ tai nạn chết người liên tiếp gây chấn động dư luận, liên quan đến các tài xế xe tải mà cơ quan chức năng cho rằng không phải là thường trú nhân hợp pháp.
Tháng 8/2025, Bộ An ninh Nội địa cùng Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan bắt Harjinder Singh, tài xế xe tải người Sikh, với cáo buộc quay đầu xe trái phép trên đường cao tốc Turnpike ở Florida, gây ra tai nạn nghiêm trọng. Cảnh sát Florida cho biết Singh nhập cảnh trái phép vào Mỹ năm 2018.
Video từ buồng lái cho thấy khi đang di chuyển trên cao tốc Turnpike gần Fort Pierce, Singh đã điều khiển xe đầu kéo ngoặt trái để tìm cách quay đầu qua lối đi "chỉ dành cho xe công vụ".
Cú rẽ ngoặt của Singh đã khiến thùng xe đầu kéo chắn gần như toàn bộ các làn đường cùng chiều. Một chiếc minivan màu đen di chuyển với tốc độ cao đã không kịp phanh, lao vào gầm xe đầu kéo, toàn bộ ba người trên xe thiệt mạng, cả đoạn cao tốc ùn tắc nghiêm trọng. Tài xế Singh đang đối mặt ba cáo buộc ngộ sát.
Chỉ hơn hai tháng sau, một tài xế khác, được Bộ Giao thông Vận tải Mỹ xác định là người xin tị nạn, bị cáo buộc gây ra vụ tai nạn liên hoàn khiến ba người thiệt mạng ở California.
"Giấy phép lái xe tải hạng 40 tấn đang được cấp cho những tài xế nước ngoài nguy hiểm, thường là người nhập cư bất hợp pháp. Điều này đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của mọi gia đình trên đường, và tôi sẽ không dung thứ cho điều đó", Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy tuyên bố hồi tháng 9 năm ngoái, sau vụ tai nạn ở Florida.
Ông Duffy sau đó đã thực hiện các bước để giải quyết vấn đề an toàn đường cao tốc và đường bộ như xử lý các "nhà vận chuyển tắc kè hoa", các đội xe tải sử dụng nhiều biển số đăng ký để trốn tránh quy định và yêu cầu an toàn. Bộ Giao thông Vận tải Mỹ cũng đã đóng cửa hàng trăm "lò cấp bằng lái xe thương mại" giả.
Cơ quan Quản lý An toàn Vận tải Đường bộ Liên bang (FMCSA) ban hành một số quy định mới, trong đó có siết chặt việc cấp và gia hạn giấy phép lái xe thương mại cho người không phải là thường trú nhân. Theo đó, chỉ những người có thị thực tạm thời H-2A và H-2B, cũng như E-2, được gia hạn và cấp bằng lái.
Chính quyền cũng yêu cầu một số bang hạ cấp giấy phép lái xe thương mại có ngày hết hạn dài hơn giấy phép lao động của tài xế, cùng với các vấn đề khác.
FMCSA cho biết quy định này được thiết kế để giải quyết vấn đề "tài xế nước ngoài không đủ điều kiện gây ra mối đe dọa an toàn đáng kể", viện dẫn hàng loạt vụ tai nạn xe hơi chết người.
Việc ra lệnh cấm tất cả tài xế xe tải không phải thường trú nhân lái xe chỉ để giải quyết vấn đề do một số người gây ra "giống như dùng dao mổ trâu để giết gà", Stephen Burks, một cựu tài xế xe tải và nhà kinh tế ngành vận tải đường bộ tại Đại học Minnesota Morris, nói.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Jim Banks hồi tháng 2 đệ trình một dự luật quy định chỉ cấp bằng lái xe tải thương mại cho công dân Mỹ, thường trú nhân hợp pháp và một số diện visa nhất định, đồng thời hủy bằng lái với những người tạm trú, có hiệu lực trên khắp nước Mỹ.
Dự luật được đặt tên theo Dalilah Coleman, một học sinh lớp một bị thương nặng trong một vụ tai nạn xe tải do tài xế gốc Ấn gây ra vào năm 2024. Tổng thống Trump đã kêu gọi thông qua dự luật này khi ông mời Coleman và cha cô đến nghe Thông điệp Liên bang năm nay. Dự luật hiện chưa được quốc hội đưa ra bỏ phiếu.
Lao động nhập cư mắc kẹt
Người lao động nhập cư bị mắc kẹt trong cuộc xung đột chính trị. Các quy định mới cũng đe dọa sinh kế của một bộ phận lớn tài xế xe tải nhập cư ở Mỹ. Gần 1/6 người có giấy phép lái xe thương mại ở Mỹ là người nước ngoài.
Đại đa số các công ty vận tải đường bộ ở Mỹ là các doanh nghiệp nhỏ, phụ thuộc vào lao động nhập cư trong vận chuyển hàng hóa.
"Tai nạn có thể do bất kỳ ai gây ra, và đã có nhiều người thuộc các quốc tịch khác nhau gây ra. Nhưng chúng tôi lại bị đưa ra để nói kiểu như 'Những người nhập cư này không biết lái xe'", một người gốc Ấn giấu tên đang làm nhân viên điều vận xe tải ở California nói.
Mỹ là quốc gia phụ thuộc vào vận tải đường bộ, các tài xế xe tải đã vận chuyển gần 73% hàng hóa của cả nước vào năm 2024, và đây là một ngành công nghiệp vốn đã phải đối mặt với tỷ lệ nghỉ việc cao và thiếu hụt lao động.
Sanchez, người đã nói chuyện với CNN bằng tiếng Anh trôi chảy, cho biết đã 5 tháng kể từ khi anh biết bằng lái xe thương mại của mình bị hạ cấp. Anh đã nộp đơn xin việc ở nhiều nơi nhưng không thành công, vì kinh nghiệm làm việc của anh là trong ngành vận tải đường bộ.
"Họ không chỉ lấy đi bằng lái xe của tôi. Đó là nghề nghiệp của tôi", anh nói.
Trong khi anh cố gắng tìm việc làm, các khoản nợ ngày càng chồng chất. Anh đã mất hàng nghìn USD từ công việc kinh doanh vận tải đường bộ nhỏ mà anh đã bắt đầu hai năm trước, nhưng giờ đã phải đóng cửa.
"Hiện tại tôi phải thanh toán các hóa đơn bằng thẻ tín dụng. Tôi không còn tiền mặt nữa", Sanchez nói, cho hay anh vẫn phải chu cấp cho gia đình ở El Salvador.
