Đại thủy nông Bắc Hưng Hải – hệ thống từng cung cấp nước tưới cho 130.000 ha đất nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ, đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hàng chục triệu dân. Phải làm gì để hồi sinh hệ thống là câu hỏi khiến cả nhà quản lý và chuyên gia sông ngòi phải tính toán thấu đáo.
Tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống
Bắc Hưng Hải gồm hơn 230 km kênh trục chính, hàng nghìn km kênh mương nội đồng cùng khoảng 1.900 cống, trạm bơm. Với mạng lưới quy mô lớn, trải dài qua Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng, PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, cho rằng muốn cải tạo phải bắt đầu từ tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống.
Bắc Hưng Hải được thiết kế trong bối cảnh cơ cấu sử dụng đất, nhu cầu nước tưới rất khác so với hiện nay. Nhiều năm qua, một phần lớn diện tích đất nông nghiệp trong lưu vực đã được chuyển đổi sang đô thị, khu công nghiệp hoặc các loại hình sử dụng đất khác. Điều này khiến nhu cầu cấp nước và tiêu thoát nước của hệ thống thay đổi đáng kể so với thiết kế chỉ phục vụ tưới tiêu ban đầu.
“Cần xem lại năng lực tưới tiêu thực tế của hệ thống hiện nay đã thay đổi như thế nào, diện tích đất nông nghiệp còn bao nhiêu và nhu cầu cấp nước ra sao. Trên cơ sở đó mới có thể tính toán phương án cải tạo phù hợp”, ông Tứ nói và nhận định việc đánh giá lại toàn bộ hiện trạng hệ thống là bước quan trọng để xác định quy mô đầu tư hợp lý, bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án cải tạo.
Cấp bách kiểm soát nguồn thải
Sau bước đánh giá toàn bộ hệ thống Bắc Hưng Hải, ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng phải cấp bách kiểm soát nguồn thải. Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh của khu vực, lượng nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề và khu dân cư đổ vào Bắc Hưng Hải ngày càng tăng, tạo áp lực lớn đối với chất lượng nước.
Theo tính toán, hiện tổng lượng nước thải xả vào Bắc Hưng Hải khoảng 538.838 m3 mỗi ngày đêm, phân bố rộng khắp trên toàn lưu vực. Trong đó, Hưng Yên chiếm tỷ lệ lớn nhất 31%, tiếp đến là Hải Phòng 21%, Hà Nội 13%, Bắc Ninh hơn 9%. Nhiều nguồn xả thải vẫn chưa được kiểm soát hoặc xử lý đạt yêu cầu khiến nhiều đoạn kênh rơi vào tình trạng ô nhiễm kéo dài.
Cũng cho rằng phải kiểm soát nguồn thải, ông Lương Xuân Chính, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, phân tích khả năng tự làm sạch của kênh chỉ tồn tại trong giới hạn nhất định. Khi lượng nước thải vượt quá khả năng chịu tải, chất lượng nước sẽ suy giảm nhanh.
“Bổ sung nguồn nước chỉ giúp pha loãng ô nhiễm trong một số thời điểm, còn muốn xử lý tận gốc thì phải kiểm soát được nguồn thải”, ông Chính nói.
Tuy nhiên, kiểm soát nguồn thải trên mạng lưới như Bắc Hưng Hải là bài toán rất tốn kém, có thể vượt quá nguồn lực của địa phương, theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường. Bởi chi phí xây dựng và vận hành các nhà máy xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn cao rất lớn, trong khi nhiều địa phương chưa hoàn thiện hệ thống thu gom nước thải đô thị.
“Cần kết hợp nhiều biện pháp, từ kiểm soát nguồn thải, điều tiết dòng chảy đến tận dụng khả năng tự làm sạch của hệ thống sông kênh”, ông Hạ đề xuất.
Phối hợp liên tỉnh
So sánh với việc cải tạo sông Tô Lịch, PGS.TS Đào Trọng Tứ cho rằng bài toán của Bắc Hưng Hải phức tạp hơn nhiều. Tô Lịch nằm hoàn toàn trong phạm vi Hà Nội, hệ thống Bắc Hưng Hải lại trải dài qua nhiều tỉnh với hàng loạt nguồn thải. Nếu mỗi địa phương làm một kiểu, không có cơ chế điều phối thống nhất thì rất khó đảm bảo các hạng mục cải tạo được triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả.
TS Trần Đức Hạ cũng cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao thiết lập được cơ chế quản lý thống nhất cho toàn hệ thống Bắc Hưng Hải. Nếu không có cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp vùng, việc xử lý ô nhiễm hay cải tạo hạ tầng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.
Bởi Bắc Hưng Hải không chỉ là công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp như trước đây. Nó đang phải gánh thêm nhiều chức năng mới như tiêu thoát nước cho đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp; tiếp nhận nước thải và là khung sinh thái cảnh quan cho khu vực.
“Cần có cơ quan đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối chung toàn bộ hệ thống, từ đầu tư hạ tầng đến kiểm soát nguồn thải”, ông Hạ kiến nghị.
Chờ đề án cải tạo quy mô lớn
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng đề án xử lý ô nhiễm và phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải, mục tiêu từng bước phục hồi chất lượng nước, nâng cao năng lực tưới tiêu và điều tiết nước, đồng thời thích ứng với quá trình đô thị hóa nhanh trong lưu vực.
Đề án tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Đầu tiên là nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống công trình thủy lợi, cải tạo các công trình đầu mối, nạo vét tuyến kênh trục và kênh nhánh, đồng thời lắp đặt trạm quan trắc tự động để theo dõi chất lượng nước và điều tiết dòng chảy.
Nhóm giải pháp thứ hai là kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, thông qua việc xây dựng các công trình kiểm soát nguồn thải tại vị trí xả lớn, từng bước thu gom và xử lý nước thải trước khi đổ vào hệ thống. Cuối cùng là khai thác tổng hợp không gian hai bên kênh, kết hợp chỉnh trang cảnh quan, phát triển các tuyến đô thị sinh thái và dịch vụ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính toán tổng kinh phí dự kiến để cải tạo toàn diện hệ thống khoảng 38.500 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 6.000 tỷ đồng vốn đầu tư công để hoàn thiện hạng mục chính của hệ thống, gồm 4.505 tỷ nâng cấp hạ tầng thủy lợi, 100 tỷ hiện đại hóa công tác quản lý vận hành và khoảng 1.394 tỷ cải tạo các tuyến kênh trục. Các địa phương tham gia đầu tư nhiều hạng mục liên quan kiểm soát ô nhiễm và chỉnh trang hệ thống kênh.
Với quy mô lớn và lịch sử vận hành hơn nửa thế kỷ, chuyên gia và nhà quản lý cho rằng việc hồi sinh Bắc Hưng Hải không chỉ là chuyện cải tạo hệ thống thủy lợi mà là bài toán quản lý tổng hợp cả lưu vực rộng lớn. Nó đòi hỏi sự chung sức của nhiều địa phương, bộ ngành và người dân trong lưu vực.
Áo xanh tình nguyện xuất hiện cùng những chiếc điện thoại thông minh, máy tính bảng và các ứng dụng số, đưa công nghệ đến gần hơn với từng người từng nhà, từng bước đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi số trong cộng đồng.
Những ngày đầu tháng 6, tại nhiều phường xã ở TP.HCM, hình ảnh các bạn trẻ ngồi cạnh từng người dân đã dần trở nên quen thuộc. Các bạn trẻ ân cần hướng dẫn từng người cài đặt ứng dụng, đăng ký tài khoản định danh điện tử, làm quen với sử dụng dịch vụ công trực tuyến hay thao tác trên Sổ tay đảng viên điện tử dần trở nên quen thuộc hơn.
Tại phường Bình Lợi Trung, từ sáng sớm, phòng sinh hoạt của Đảng ủy phường đã đông người đến tham gia buổi hướng dẫn sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử. Bên cạnh mỗi đảng viên lớn tuổi là một bạn trẻ tình nguyện đang sẵn sàng hỗ trợ các cô chú từng thao tác trên điện thoại.
Nguyễn Minh Huy - sinh viên ngành luật Học viện Cán bộ TP.HCM - cho biết đây là lần đầu tiên bạn tham gia một hoạt động tình nguyện liên quan chuyển đổi số.
"Mùa hè số giúp chúng tôi có cơ hội kết nối với các cô chú đảng viên và người dân bằng sự tận tâm và sẻ chia. Ban đầu nhiều cô chú còn khá e ngại vì sợ không sử dụng thiết bị điện tử thành thục sẽ làm mất thời gian của tụi mình, nhưng chỉ ít phút trò chuyện, mọi người đều rất cởi mở, thoải mái cùng nhau hơn", Huy kể.
Với các đảng viên, công việc của Huy cùng các tình nguyện viên trong đội là hướng dẫn cài đặt app, đăng nhập tài khoản, cập nhật thông tin cá nhân và thực hiện các thao tác trực tuyến phục vụ sinh hoạt Đảng. Những điều tưởng chừng đơn giản ấy với người trẻ lại là thử thách không nhỏ cho nhiều người cao tuổi.
Thực tế qua những ngày hướng dẫn, các bạn trẻ mới biết có không ít cô chú lớn tuổi chưa từng sử dụng app ngân hàng, không hề biết khâu xác thực tài khoản hay đăng nhập bằng mã OTP ra sao.
"Nhiều người cho biết càng lo lắng hơn trước nguy cơ có thể trở thành nạn nhân của lừa đảo qua mạng nên tụi mình hướng dẫn thật chậm, cẩn thận để các cô chú thao tác dần cho quen vì không phải lúc nào cũng có người ở bên cạnh hỗ trợ", Huy nói.
Điều khiến các bạn trẻ ấn tượng không phải là khó khăn trong quá trình hướng dẫn mà là sự ham học hỏi của các cô chú. Để chắc ăn, nhiều cô chú đã ghi chép rất cẩn thận từng bước vào sổ tay, có người làm đi làm lại nhiều lần cho đến khi thành thạo mới thôi.
Là một trong những người trực tiếp được các bạn trẻ đội tình nguyện hỗ trợ, ông Nguyễn Văn An (74 tuổi) - Bí thư chi bộ khu phố 11, phường Bình Lợi Trung - cho biết ông từng khá lo lắng khi biết cần sử dụng các app phục vụ sinh hoạt Đảng. Ông nói thiệt bao năm qua đã quen làm việc bằng giấy tờ nên thời gian đầu khá ngại việc dùng ứng dụng trên điện thoại.
"May mắn là có các bạn trẻ hướng dẫn rất tận tình, dễ hiểu và chỉ cho thao tác nên làm dần thành quen" - ông An nói và cho rằng điều đáng quý là các bạn rất kiên nhẫn, vui vẻ vì đa phần cô chú đều lớn tuổi, nhiều nội dung phải chỉ đi chỉ lại nhiều lần mới nhớ được.
Không chỉ hỗ trợ đảng viên, các đội hình tình nguyện còn đến tận khu dân cư và các khu nhà trọ công nhân để hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ số. Tại phường Phú Thọ Hòa, đội hình "Mùa hè số" gồm 16 bạn trẻ địa phương đã thực hiện nhiệm vụ nhiều ngày qua.
Bí thư Đoàn phường Huỳnh Nguyệt Hạ cho biết ngoài hỗ trợ đảng viên sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử, đội hình còn hướng dẫn người dân cài đặt app Công dân số TP.HCM, cùng các dịch vụ công trực tuyến, thực hiện các thủ tục hành chính qua mạng.
Các bạn chú trọng hỗ trợ các hộ kinh doanh nhỏ lẻ trong việc kê khai thuế điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và sử dụng các nền tảng số phục vụ hoạt động kinh doanh.
"Sắp tới khi lực lượng sinh viên tình nguyện từ các trường đại học và học viện tham gia về địa phương đông hơn, các hoạt động hỗ trợ sẽ được mở rộng tại nhiều khu dân cư trên địa bàn thêm nữa", chị Hạ nói.
Trong khi đó tại phường Tân Hưng, đội hình "Mùa hè số" không chỉ hướng dẫn người dân sử dụng công nghệ mà còn đồng hành cùng địa phương xây dựng các mô hình khu phố số, gia đình số... Các bạn đến từng hộ dân khảo sát nhu cầu, hỗ trợ cho ai cần cài đặt các ứng dụng cần thiết và hướng dẫn cách sử dụng các app phục vụ đời sống hằng ngày.
Anh Lê Quang Huy - giáo viên toán tham gia đội hình tình nguyện tại phường Phú Thọ Hòa - cho biết trước khi ra quân, tất cả thành viên đều được tập huấn về các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và kỹ năng hỗ trợ người dân đầy đủ nên khá tự tin nhận nhiệm vụ. Theo anh, điều quan trọng là hướng dẫn kỹ để người dân có thể nhớ và tự thực hiện các thao tác sau đó thuần thục thay vì chỉ làm giúp một lần.
"Ở các khu nhà trọ công nhân, nhu cầu phổ biến nhất là khai báo tạm trú, gia hạn tạm trú trực tuyến hoặc sử dụng VNeID. Nhiều người chưa quen với các thao tác trên điện thoại nên cần được hướng dẫn từng bước, chứ đã làm qua một lần sẽ quen và nhớ thao tác sau đó. Nhiệm vụ của các bạn trẻ là cùng đồng hành để người dân địa phương quen và nhớ, sau này sử dụng cho đời sống hằng ngày", anh Huy chia sẻ.
Ngày 12.5, Công an phường Phú Xuân (thành phố Huế) cho biết đơn vị vừa phối hợp với lực lượng cảnh sát hình sự Công an thành phố Huế nhanh chóng truy xét, bắt giữ người gây ra vụ trộm cắp tài sản tại chợ Đông Ba.
Trước đó, khoảng 14 giờ ngày 9.5, Công an phường Phú Xuân tiếp nhận tin báo của một tiểu thương tại chợ Đông Ba về việc bị kẻ gian lấy trộm túi xách để tại quầy hàng. Theo trình báo, bên trong túi xách có gần 40 triệu đồng tiền mặt.
Ngay sau khi tiếp nhận tin báo, Công an phường Phú Xuân khẩn trương báo cáo lãnh đạo Công an thành phố Huế, đồng thời phối hợp với lực lượng cảnh sát hình sự triển khai các biện pháp nghiệp vụ, khoanh vùng đối tượng gây án.
Bằng các biện pháp truy xét nhanh, lực lượng công an xác định người thực hiện vụ trộm là Nguyễn Thị Dương (65 tuổi, trú phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng).
Đáng chú ý, Dương có nhiều tiền án về hành vi trộm cắp tài sản. Thời điểm gây án tại Huế, Dương đang bị Cơ quan CSĐT Công an thành phố Đà Nẵng khởi tố bị can, áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú để điều tra về hành vi trộm cắp tài sản.
Ngay trong đêm 9.5, một tổ công tác của Công an phường Phú Xuân và Công an thành phố Huế đã tức tốc vào Đà Nẵng, phối hợp với công an địa phương bắt giữ Dương và di lý về Huế để phục vụ công tác điều tra.
Tại cơ quan công an, bước đầu Nguyễn Thị Dương đã thừa nhận toàn bộ hành vi phạm tội của mình. Hiện Công an thành phố Huế đã củng cố hồ sơ để xử lý Dương theo quy định.
Ngày 20/6, Khu bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai phối hợp các cơ quan chức năng khám nghiệm hiện trường, điều tra nguyên nhân hai con bò tót chết tại tiểu khu 123, rừng Mã Đà, phường Trị An.
Tối qua, khi tuần tra rừng, kiểm lâm trạm Cù Đinh phát hiện một con bò tót nặng khoảng 1,2 tấn nằm chết tại lô 25, khoảnh 2. Cách đó khoảng 200 m, một con khác nặng chừng 800 kg cũng được tìm thấy trong tình trạng tương tự tại lô 9.
Hai con vật nằm nghiêng, chân hướng lên trên, xác còn nguyên vẹn nhưng đã phân hủy. Kết quả khám nghiệm ban đầu không ghi nhận dấu hiệu bị tác động ngoại lực hoặc mắc bẫy.
Theo người dân địa phương, khu vực này có mưa lớn kèm giông, sét vào tối cùng ngày. Cơ quan chức năng đang làm rõ liệu thời tiết có liên quan đến cái chết của hai con bò tót hay không.
Bò tót thuộc danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB, bị nghiêm cấm khai thác và sử dụng vì mục đích thương mại. Khảo sát năm 2008 ghi nhận khoảng 300 bò tót tại Vườn quốc gia Cát Tiên và Khu bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai.
