Theo Hãng tin AFP, Trung Quốc ngày 8-4 tuyên bố hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, trong khi Nga nhận định cách tiếp cận “tấn công đơn phương, hung hăng” của Washington đã chịu “thất bại nặng nề”.
Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong hai tuần, đổi lại Tehran mở lại tạm thời eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển trọng yếu của dầu mỏ, khí đốt và phân bón toàn cầu. Ông Trump cũng ghi nhận Trung Quốc có vai trò trong việc đưa Tehran trở lại bàn thương lượng.
Thông báo này được đưa ra ngay trước thời hạn do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề ra trước đó, trong đó ông từng đe dọa sẽ “xóa sổ toàn bộ nền văn minh” nếu Iran không chấp nhận đàm phán và mở lại eo Hormuz.
Phát biểu tại Bắc Kinh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho biết Trung Quốc “hoan nghênh các bên liên quan đạt được thỏa thuận ngừng bắn”, đồng thời khẳng định Bắc Kinh sẽ tiếp tục nỗ lực nhằm hạ nhiệt tình hình và thúc đẩy chấm dứt xung đột.
Đặc biệt, Bắc Kinh cho biết Ngoại trưởng Vương Nghị đã thực hiện 26 cuộc điện đàm với các nước liên quan, trong khi đặc phái viên Trung Đông của nước này liên tục di chuyển trong khu vực để thúc đẩy đối thoại.
Trong khi đó cùng ngày, Nga chỉ trích gay gắt chiến dịch quân sự của Washington cho rằng hành động “tấn công đơn phương, hung hăng, vô cớ” nhắm vào Iran đã phải chịu “thất bại nặng nề”.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nhấn mạnh Matxcơva ngay từ đầu đã kêu gọi chấm dứt “hành động gây hấn” nhằm vào Iran và theo đuổi giải pháp chính trị, ngoại giao, đồng thời khẳng định không có giải pháp quân sự cho tình hình xung đột hiện tại.
Trong khi đó, Israel ủng hộ quyết định của Mỹ nhưng khẳng định lệnh ngừng bắn không áp dụng đối với các chiến dịch quân sự của nước này tại Lebanon.
Về phía Iran và Mỹ, truyền thông gần đây cho biết hai nước dự kiến sẽ có cuộc đàm phán tại Pakistan vào ngày 10-4 sắp tới, thương lượng về đề xuất 10 điểm của Tehran để chấm dứt xung đột, bao gồm kêu gọi kiểm soát eo biển Hormuz và dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt.
Đáng chú ý, dù đồng ý ngồi vào bàn đàm phán, Iran khẳng định “hoàn toàn không tin tưởng phía Mỹ” vì đối phương đã “ba lần thất hứa”. Nước này cảnh báo sẽ “đáp trả mạnh mẽ và khiến Mỹ hối hận” nếu Washington vi phạm cam kết.
Đồng thời, Tehran kỳ vọng Nga, Trung Quốc cùng các nước trung gian như Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò bảo đảm Mỹ không tái khởi động chiến sự.
Theo trang Politico, đây là động thái đầu tiên của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm mở rộng thuế quan kể từ khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết về thuế quan hồi tháng 2, giáng đòn vào chính sách thương mại của ông.
Tổng thống Trump giờ đây quyết định áp mức thuế 100% đối với một số dược phẩm có bằng sáng chế và các thành phần dược phẩm liên quan nhập khẩu vào nước này.
Trong sắc lệnh ký ngày 2-4, ông Trump cho rằng các mặt hàng nhập khẩu này được đưa vào Mỹ "với số lượng và trong những hoàn cảnh có thể gây tổn hại tới an ninh quốc gia". Mức thuế mới sẽ có hiệu lực vào ngày 31-7 tới.
Cũng theo sắc lệnh, sản phẩm của những công ty đã có hoặc sắp được Bộ trưởng Thương mại Mỹ phê duyệt kế hoạch chuyển sản xuất về Mỹ sẽ chịu mức thuế 20% trong giai đoạn đầu và sau đó tăng lên 100% từ ngày 2-4-2030.
Đối với các đối tác đã ký thỏa thuận thương mại với Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Thụy Sĩ và Liechtenstein, mức thuế sẽ là 15%. Trong khi đó, Anh chịu mức thuế 10%.
Sắc lệnh miễn áp thuế đối với các loại thuốc generic (được sản xuất thay thế biệt dược gốc sau khi hết hạn bằng sáng chế), thuốc sinh học tương tự (được sản xuất gần giống thuốc gốc) và các thành phần liên quan.
Mức thuế mới với dược phẩm là kết quả của cuộc điều tra do Bộ Thương mại Mỹ tiến hành năm ngoái về các tác động đối với an ninh quốc gia khi sản xuất thuốc ở nước ngoài.
Tháng 7 năm ngoái, ông Trump từng dọa áp thuế tới 200% đối với dược phẩm, buộc nhiều quốc gia và các công ty dược phẩm đạt thỏa thuận với chính quyền ông Trump nhằm giảm chi phí.
Mỹ cũng thay đổi cách tính thuế quan đối với thép, đồng và nhôm bằng cách dựa trên tổng giá trị kim loại mà khách hàng Mỹ phải trả, thay vì chi phí sản xuất tại nước ngoài - phương pháp trước đây khiến các nhà nhập khẩu gặp khó khăn khi tính toán thuế.
"Chúng tôi đã đơn giản hóa. Việc nhập khẩu vào Mỹ giờ đây đơn giản hơn nhiều" - một quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump nói.
Mỹ giờ đây sẽ miễn thuế bổ sung cho các sản phẩm có dưới 15% trọng lượng là thép, nhôm hoặc đồng nhập khẩu.
Các sản phẩm có tỉ lệ các kim loại này trên 15% sẽ chịu mức thuế cố định 25% tính trên toàn bộ giá trị sản phẩm, thay vì chỉ tính trên phần kim loại nhập khẩu.
Theo Hãng tin AFP, phát biểu tại Nhà Trắng ngày 23-4, Tổng thống Trump tỏ ra lạc quan về triển vọng hòa bình tại Lebanon.
"Tôi nghĩ có cơ hội rất lớn để đạt được hòa bình. Đây đáng lẽ là một trường hợp dễ dàng" - ông nói với báo giới khi tiếp các quan chức và đại sứ Israel và Lebanon.
Tổng thống Mỹ cho biết lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn thêm ba tuần. Thỏa thuận đình chiến ban đầu được công bố sau cuộc gặp đầu tiên giữa đại sứ hai nước ngày 14-4 và dự kiến hết hiệu lực ngày 26-4.
Ông cũng nói kỳ vọng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun sẽ cùng tới Nhà Trắng để gặp ông trong thời gian ngừng bắn. "Tôi nghĩ trong vài tuần tới họ sẽ đến đây" - ông nói.
Tuy nhiên trước đó ông Aoun đã bác bỏ thông tin từ ông Trump rằng ông sẽ điện đàm với ông Netanyahu.
Các quan chức Lebanon cho biết họ mong muốn gia hạn ngừng bắn một tháng, với điều kiện thỏa thuận cần bao gồm việc "chấm dứt phá hủy nhà cửa và các cuộc tấn công nhằm vào dân thường, nơi thờ tự, nhà báo cũng như lĩnh vực y tế và giáo dục".
Israel tháng trước đã phát động chiến dịch tấn công quy mô lớn vào Lebanon nhằm đáp trả các đợt tấn công của Hezbollah, khiến nhiều người thiệt mạng và khoảng 1 triệu người phải di dời.
Đại sứ Israel tại Washington cho biết nước này mong muốn đạt được một thỏa thuận hòa bình với Chính phủ Lebanon và tin rằng Hezbollah đã suy yếu sau các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
"Chúng tôi cùng chung mục tiêu với Chính phủ Lebanon là loại bỏ ảnh hưởng tiêu cực mang tên Hezbollah" - ông nói.
Theo AFP, ngay khi các quan chức Israel và Lebanon đang gặp ông Trump, Hezbollah ngày 23-4 tuyên bố đã phóng loạt tên lửa vào miền bắc Israel "để đáp trả các vi phạm lệnh ngừng bắn của đối phương". Phía Israel sau đó cho biết các quả tên lửa đã bị đánh chặn thành công.
"Tôi nhấn mạnh rằng đề xuất của chúng tôi, mà Tổng thống Nga đã nhiều lần đề cập - về việc vận chuyển vật liệu này đến Nga theo một chuỗi các bước được các bên chấp nhận, để cuối cùng vật liệu này có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu cho các lò phản ứng của Iran - vẫn đang được xem xét, và chúng tôi không rút lại đề xuất đó”, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Sergey Ryabkov nói với các phóng viên hôm 27/5.
“Nhưng chúng tôi không áp đặt bất cứ điều gì lên bất cứ ai. Chúng tôi chỉ đơn giản coi ý tưởng của mình là khá hợp lý. Điều đó xuất phát từ kinh nghiệm mà chúng tôi đã có khi Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA) có hiệu lực," nhà ngoại giao Nga cho biết, đề cập đến thỏa thuận hạt nhân Iran.
Trả lời câu hỏi về số phận có thể xảy ra đối với uranium làm giàu cao của Iran, ông Ryabkov nhấn mạnh Nga biết rằng các cuộc thảo luận đang diễn ra, cũng như "nhiều suy đoán và ý tưởng do các bên khác nhau đưa ra”.
"Tóm lại, chúng tôi xuất phát từ giả định rằng nếu đạt được thỏa thuận đang được thảo luận, kế hoạch hành động về uranium được làm giàu cao ở Iran sẽ được xây dựng chi tiết hơn trong tương lai”, ông Ryabkov nói thêm.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với đài PBS rằng Washington không có kế hoạch nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran nếu Tehran từ bỏ kho uranium làm giàu của nước này.
Khi được hỏi liệu một thỏa thuận đạt được có đồng nghĩa với việc Iran sẽ từ bỏ uranium làm giàu ở cấp độ cao để đổi lấy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt hay không, ông nói: "Không, hoàn toàn không. Không phải để dỡ bỏ lệnh trừng phạt”.
"Họ sẽ từ bỏ uranium làm giàu cao của họ không phải để được dỡ bỏ lệnh trừng phạt", ông Trump nói thêm.
Trước đó, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga vẫn để ngỏ đề xuất chuyển giao uranium làm giàu của Iran sang Nga, và Moscow vẫn coi đây là một lựa chọn khả thi để giảm leo thang căng thẳng.
Theo Tổng thống Putin, Moscow sẵn sàng lưu trữ uranium làm giàu của Iran, tương tự thỏa thuận năm 2015 - một mô hình ban đầu được tất cả các bên chấp nhận trước khi Mỹ thay đổi lập trường.
Theo Tổng thống Putin, Mỹ, Iran và Israel ban đầu đã đồng ý với ý tưởng này. Tuy nhiên, cả Washington và Tehran sau đó đều đưa ra lập trường cứng rắn hơn. Mỹ yêu cầu uranium của Iran chỉ được đưa đến lãnh thổ nước này, trong khi Tehran đề xuất thành lập một liên danh Nga - Iran trên lãnh thổ của mình để pha loãng uranium. Cuối cùng, tình hình đã rơi vào bế tắc.
Một trong những điều kiện mà Mỹ đưa ra nhằm chấm dứt cuộc xung đột với Iran là Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát đối với uranium làm giàu cao. Washington lo ngại Tehran có thể sử dụng số uranium làm giàu này để chế tạo vũ khí hạt nhân - một ngưỡng mà Mỹ coi là “lằn ranh đỏ”.
Iran hiện nắm giữ hơn 400kg uranium được làm giàu đến 60%, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế. Mức uranium dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân thường yêu cầu độ làm giàu từ 90% trở lên.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã viện dẫn năng lực hạt nhân của Iran là một trong những lý do chính để phát động chiến dịch quân sự chống lại Tehran.
Tổng thống Trump đã vạch ra kế hoạch tiêu hủy uranium làm giàu của Iran, nói rằng số vật liệu này sẽ được vận chuyển đến Mỹ, xử lý tại chỗ hoặc đưa đến một địa điểm khác.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
Iran đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc từ Mỹ rằng họ đang phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran khẳng định họ có quyền phát triển chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình.
