Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo vẫn phụ thuộc vào hạ tầng đám mây, việc một mô hình có thể hoạt động trực tiếp trên thiết bị cá nhân đang trở thành bước ngoặt lớn. Google vừa công bố Gemma 4, dòng AI gọn nhẹ nhưng hiệu năng cao, hướng đến khả năng triển khai trực tiếp trên laptop, điện thoại và các thiết bị nhúng.
Gemma 4 là thế hệ mới trong dòng mô hình AI “open weight” của Google, được phát triển dựa trên nền tảng công nghệ từ hệ sinh thái Gemini. Theo tài liệu kỹ thuật do Google công bố, mô hình này được thiết kế với mục tiêu tối ưu hiệu năng trên mỗi tham số, giúp duy trì khả năng xử lý cao trong khi giảm đáng kể yêu cầu phần cứng.
Một điểm đáng chú ý là Gemma 4 có nhiều cấu hình khác nhau, từ các phiên bản nhỏ dành cho thiết bị di động đến các bản lớn hơn phục vụ máy trạm. Cách tiếp cận này cho phép cùng một nền tảng AI có thể hoạt động trên nhiều môi trường, từ smartphone đến hệ thống chuyên dụng.
Khác với các mô hình như GPT-4 vốn phụ thuộc vào máy chủ mạnh, Gemma 4 có thể được tải về và chạy trực tiếp trên CPU hoặc GPU của thiết bị. Điều này giúp giảm rào cản triển khai, đặc biệt với cá nhân và doanh nghiệp nhỏ.
Bên cạnh đó, việc phát hành theo hướng mở cho phép cộng đồng phát triển dễ dàng tùy chỉnh, tích hợp và xây dựng ứng dụng riêng, từ chatbot, trợ lý lập trình đến các hệ thống xử lý dữ liệu nội bộ.
Khả năng hoạt động offline là điểm khác biệt quan trọng của Gemma 4. Thay vì gửi dữ liệu lên máy chủ để xử lý, toàn bộ quá trình có thể diễn ra trực tiếp trên thiết bị người dùng.
Điều này mang lại lợi ích lớn về quyền riêng tư. Các dữ liệu nhạy cảm như tài liệu công việc hay thông tin cá nhân không cần rời khỏi thiết bị, giúp giảm nguy cơ rò rỉ. Đây là yếu tố ngày càng được quan tâm khi AI được sử dụng rộng rãi trong đời sống và công việc.
Ngoài ra, AI offline giúp cải thiện đáng kể tốc độ phản hồi. Khi không phụ thuộc vào kết nối mạng, các tác vụ như soạn thảo văn bản, dịch thuật hoặc hỗ trợ lập trình có thể được xử lý gần như tức thì.
Một lợi ích khác là chi phí. Khi không phụ thuộc vào dịch vụ đám mây hay API, người dùng có thể giảm đáng kể chi phí vận hành AI trong dài hạn.
Gemma 4 là một ví dụ rõ nét cho xu hướng lớn của ngành công nghệ, khi nhiều tập đoàn như Apple, Qualcomm hay Google đang chuyển hướng sang AI on device: Apple đã tích hợp các tính năng AI trực tiếp trên thiết bị trong hệ sinh thái của mình, trong khi Qualcomm phát triển các dòng chip với bộ xử lý AI chuyên dụng.
Sự kết hợp giữa phần cứng ngày càng mạnh và mô hình AI tối ưu hóa đang giúp việc triển khai AI trở nên linh hoạt hơn, có thể hoạt động trực tiếp trên nhiều loại thiết bị khác nhau. Tuy vậy cách tiếp cận này vẫn tồn tại những hạn chế, đặc biệt về giới hạn tài nguyên và khả năng cập nhật dữ liệu theo thời gian.
Dù còn thách thức, khoảng cách giữa AI đám mây và AI trên thiết bị đang dần được thu hẹp. Nhiều chuyên gia cho rằng trong tương lai gần, hai mô hình này sẽ cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau.
Sự xuất hiện của Gemma 4 cho thấy một hướng đi rõ ràng của ngành AI, khi trọng tâm dần chuyển từ hạ tầng đám mây sang thiết bị cá nhân. Nếu xu hướng này tiếp tục phát triển, AI sẽ không chỉ nhanh hơn và riêng tư hơn mà còn hiện diện trực tiếp trên từng thiết bị, thay vì chỉ nằm trong các trung tâm dữ liệu như trước đây.
Sau bài viết "Ngậm ngùi bỏ số điện thoại gắn bó gần thập kỷ vì vướng xác thực sinh trắc" đăng trên Dân trí, nhiều bạn đọc phản ánh họ cũng đang gặp vướng tương tự.
Với những SIM đã gắn bó lâu dài, được liên kết với nhiều tài khoản ngân hàng và mạng xã hội, việc bị khóa hay thu hồi số là một rủi ro rất lớn.
Trao đổi với Dân trí về việc giải quyết tình trạng này, các nhà mạng lớn như MobiFone, VNPT và Viettel đã đưa ra những giải pháp cụ thể để hỗ trợ người dân.
Đại diện MobiFone khẳng định đối với những trường hợp không thể tìm thấy hoặc yêu cầu "chủ cũ" đến điểm giao dịch để làm thủ tục sang tên, nhà mạng vẫn sẽ tạo điều kiện để người dùng thực tế được bảo vệ quyền lợi.
"Hiện tại, MobiFone có các biện pháp hỗ trợ khách hàng chứng minh khách hàng đang sở hữu thuê bao bằng các thông tin mà khách hàng cung cấp liên quan đến quá trình sử dụng. Khách hàng vui lòng ra cửa hàng nhà mạng để được hỗ trợ, khi đi lưu ý mang theo giấy tờ CCCD và số thuê bao khách hàng cần hỗ trợ”, đại diện MobiFone cho biết.
Bên cạnh đó, nhà mạng này cũng nhấn mạnh việc thay đổi tên chính chủ đòi hỏi các bằng chứng thực tế như thẻ SIM vật lý hoặc thông tin chi tiết trong quá trình sử dụng. Đây đều là những thông tin mà chỉ người dùng thực sự mới có thể cung cấp đầy đủ.
Về phía VNPT (VinaPhone), đơn vị này cũng đang dốc toàn lực để hỗ trợ khách hàng trước thời điểm khóa một chiều vào ngày 15/6. Đối với những thuê bao đã sử dụng lâu năm nhưng không đúng thông tin giấy tờ, VNPT đang triển khai những phương án xử lý phù hợp để hỗ trợ người dùng.
"Đối với các trường hợp đặc thù, VinaPhone đang xây dựng khung pháp lý nhằm tạo điều kiện tối đa cho khách hàng và sẽ thông tin cụ thể để hỗ trợ, tránh trường hợp thuê bao bị khoá và thu hồi", đại diện VNPT chia sẻ.
Viettel cho biết người dân có thể tiếp tục thực hiện việc xác nhận từ nay đến ngày 15/6. Đại diện nhà mạng Viettel cho biết đơn vị này đang triển khai hàng loạt giải pháp khác nhau nhằm thông báo đến người dùng như đẩy mạnh truyền thông đa phương tiện, triển khai chính sách ưu đãi khi khách hàng chuẩn hóa thuê bao trực tuyến,...
“Đối với các khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc nhóm khách hàng đặc thù (người già, người không có thiết bị smartphone để tự làm eKYC), nhà mạng sẽ cử nhân viên địa bàn đến tận nhà hỗ trợ. Hiện tại, Viettel đã tổ chức hơn 50.000 điểm hỗ trợ và tiếp xúc khách hàng trên toàn quốc để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau”, đại diện Viettel chia sẻ thêm.
Tuy nhiên đối với phương án xử lý những trường hợp đặc biệt này, nhà mạng chưa đưa ra hướng dẫn cụ thể.
Theo đại diện Cục Viễn thông, đến nay đã có hơn 95 triệu thuê bao được đồng bộ lên VNeID. Trong đó, gần 900.000 thuê bao được phát hiện không chính chủ. Hơn 60 triệu thuê bao đã được xác nhận sử dụng chính chủ, trong khi khoảng 34 triệu thuê bao vẫn chưa xác nhận.
Để bảo vệ quyền sở hữu số điện thoại của mình, người dân được khuyến cáo nên chủ động kiểm tra thông tin qua ứng dụng VNeID hoặc các ứng dụng chính thức của nhà mạng.
Nếu phát hiện SIM đang sử dụng không đứng tên mình, khách hàng cần sớm mang CCCD đến các điểm giao dịch gần nhất của nhà mạng để được nhân viên hướng dẫn quy trình xác minh.
Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature tuần này, nhóm nhà khoa học từ Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) phát triển thành công nguyên mẫu Jiuzhang 4.0, đánh dấu cột mốc mới cho công nghệ máy tính lượng tử quang tử.
Lu Chaoyang, giáo sư tại USTC, cho biết họ đã phát triển nguồn sáng dao động tham số quang học hiệu suất cao cùng giao thoa kế mã hóa lai không - thời gian. Bằng cách tích hợp 1.024 trường quang học trạng thái nén hiệu suất cao vào một mạch mã hóa lai không - thời gian 8.176 chế độ, nhóm nghiên cứu có thể điều khiển và phát hiện tới 3.050 photon. Đây là bước tiến đáng kể so với 255 photon mà mẫu máy tính tiền nhiệm Jiuzhang 3.0 đạt được năm 2023.
Theo Lu, Jiuzhang 4.0 giải quyết bài toán lấy mẫu boson Gaussian chỉ trong 25 micro giây, nhanh hơn một cái chớp mắt, trong khi El Capitan, siêu máy tính mạnh nhất thế giới của Mỹ, cần tới 10^42 năm. Ông cho biết, Jiuzhang 4.0 thể hiện bước tiến lớn về quy mô và độ phức tạp của bộ xử lý lượng tử quang học tổn hao thấp, mở ra những khả năng mới để xây dựng "trạng thái cụm ba chiều chế độ nghìn tỷ qubit" và "phần cứng điện toán lượng tử quang học chịu lỗi" trong tương lai.
Máy tính lượng tử hoạt động dựa trên các định luật cơ học lượng tử. Theo định nghĩa của Microsoft, qubit, viết tắt của quantum bit (bit lượng tử), là đơn vị thông tin cơ bản trong điện toán lượng tử. Khác với bit cổ điển chỉ có trạng thái 0 hoặc 1, qubit có thể tồn tại đồng thời ở cả hai trạng thái nhờ đặc tính chồng chập lượng tử. Điều này cho phép máy tính lượng tử khám phá nhiều hướng tính toán song song, mang lại tốc độ xử lý tăng theo cấp số nhân cho một số tác vụ, chẳng hạn giải toán và mô phỏng các hệ thống lượng tử.
Các hướng công nghệ điện toán lượng tử chính hiện nay gồm siêu dẫn, bẫy ion, quang tử và nguyên tử trung hòa. Dòng máy tính Jiuzhang thuộc nhóm máy tính lượng tử quang tử, mã hóa thông tin bằng hạt ánh sáng hay photon. Tốc độ của chúng phụ thuộc vào khả năng điều khiển, thao tác những photon này.
Theo China Daily, USTC phát triển thành công nguyên mẫu máy tính lượng tử quang tử Jiuzhang với 76 photon vào năm 2020, đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới sau Mỹ đạt ưu thế lượng tử (khi máy tính lượng tử vượt qua máy tính truyền thống) và là nước đầu tiên đạt được điều này trong một hệ thống quang học. Trung Quốc cũng chú trọng công nghệ lượng tử trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), coi đây là ngành công nghiệp tương lai và lĩnh vực chiến lược cần phát triển lâu dài.
Theo GS Konrad Young, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (R&D) của TSMC, nguồn nhân lực chính là lợi thế cạnh tranh nổi bật nhất của Việt Nam trong cuộc đua phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.
Ông đánh giá Việt Nam sở hữu nguồn nhân lực trẻ dồi dào, chất lượng tốt, giàu khát vọng và có động lực mạnh mẽ để tiếp cận các lĩnh vực công nghệ cao.
Nhận định trên được GS Konrad Young đưa ra tại Hội thảo quốc tế về Thiết kế, Sản xuất Vi mạch và Công nghệ Cảm biến (WEFAB 2026) diễn ra sáng 19/6 tại Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN).
Theo GS Konrad Young, Việt Nam đang sở hữu lợi thế cạnh tranh đáng kể khi nhiều trung tâm bán dẫn lớn trên thế giới gặp thách thức trong việc thu hút và duy trì lực lượng lao động có động lực cao.
"Tuy nhiên, để phát huy lợi thế này, Việt Nam cần tăng cường kết nối với thị trường quốc tế, mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp và đối tác toàn cầu nhằm tiếp cận công nghệ, kinh nghiệm quản lý và chuỗi giá trị sản xuất", GS Konrad Young chia sẻ.
Là quốc gia đi sau, Việt Nam cũng có cơ hội học hỏi từ những mô hình thành công của các nước đi trước, từ đó lựa chọn những phân khúc phù hợp để tập trung phát triển, tạo ra sự khác biệt và xây dựng lợi thế cạnh tranh riêng trong hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu.
Xây dựng năng lực cốt lõi cho ngành bán dẫn Việt Nam
Tại hội thảo, PGS.TS Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc ĐHQGHN nhấn mạnh công nghệ bán dẫn là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược, đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.
Tuy nhiên, Việt Nam không thể cùng lúc phát triển toàn bộ các khâu trong chuỗi giá trị bán dẫn. Thay vào đó, cần lựa chọn những lĩnh vực phù hợp để xây dựng năng lực cốt lõi, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, từng bước làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào các công đoạn có giá trị cao.
Ông cho rằng đây là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.
Trong đó, các trường đại học giữ vai trò trung tâm trong đào tạo nhân lực và xây dựng nền tảng khoa học - công nghệ cho ngành công nghiệp bán dẫn.
Mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp cần được thiết lập ngay từ giai đoạn đầu. Doanh nghiệp không chỉ tham gia tuyển dụng mà cần đồng hành trong việc xác định các bài toán công nghệ, xây dựng chương trình đào tạo, hỗ trợ thực tập và triển khai các dự án nghiên cứu, phát triển sản phẩm.
Ngược lại, hoạt động nghiên cứu trong trường đại học cũng cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của thị trường và doanh nghiệp.
ĐHQGHN đặt mục tiêu đào tạo 10.000 chuyên gia trong lĩnh vực bán dẫn đến năm 2030, góp phần hiện thực hóa chương trình phát triển nguồn nhân lực bán dẫn quốc gia.
Bên cạnh đó, cơ sở giáo dục này đang xây dựng hệ thống hạ tầng bán dẫn dùng chung tại Hòa Lạc phục vụ nghiên cứu, đào tạo, chế tạo nguyên mẫu và kiểm thử.
Theo PGS.TS Phạm Bảo Sơn, các phòng thí nghiệm bán dẫn cần được thiết kế theo hướng phục vụ nhu cầu thực tế, vừa hỗ trợ đào tạo và làm chủ công nghệ, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp thử nghiệm ý tưởng, giải quyết các bài toán kỹ thuật và phát triển sản phẩm mới.
Tiếp nối chương trình, nhiều chuyên gia hàng đầu trong công nghệ bán dẫn đã thảo luận về xu hướng phát triển của ngành bán dẫn, kinh nghiệm quốc tế trong đào tạo nhân lực, xây dựng phòng thí nghiệm và thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.
