Năm 1776, tác phẩm Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia, của nhà kinh tế học lừng danh Adam Smith (1723 - 1790), được xuất bản. Tác phẩm này còn được gọi là Của cải của các quốc gia hay Quốc phú luận.
Khác với quan điểm chủ nghĩa trọng thương, nhà kinh tế học Adam Smith đặt ra nền móng quan trọng để hoàn thiện chủ nghĩa tư bản tự do. Qua đó, tác phẩm Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia có vai trò quan trọng đối với chủ nghĩa tư bản hiện đại về sau.
Trùng hợp là năm 1776 khi tác phẩm trên được xuất bản cũng là năm nước Mỹ ra đời. Và chưa đầy 200 năm sau, một nước Mỹ non trẻ đã trở thành siêu cường phát triển đỉnh cao của chủ nghĩa tư bản. Từ đó đến nay, siêu cường này đạt ưu thế gần như tuyệt đối cả về kinh tế lẫn quân sự, thậm chí sở hữu sức mạnh hải quân chưa từng có trong lịch sử nhân loại.
Nhưng vào thời điểm kỷ niệm 250 năm độc lập, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tích cực quay lại với chủ nghĩa trọng thương khi tích cực sử dụng các biện pháp thuế quan nhằm vào các nước khác. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đất nước nên tự cung tự cấp và tập trung vào xuất khẩu nhiều hơn là nhập khẩu.
Chủ nghĩa trọng thương cùng chính sách biệt lập, học thuyết Monroe kiểu mới đang khiến nước Mỹ rơi vào hình thức này hay hình thức xung đột khác với hầu hết các quốc gia. Đó là một cuộc chiến Iran mà Mỹ đang rơi vào thế khó và khiến cho kinh tế đối mặt nhiều khó khăn khi vật giá gia tăng. Đó là các căng thẳng thương mại khiến Washington đang bất đồng với nhiều quốc gia, bao gồm phần lớn đồng minh lẫn đối tác. Đó là những căng thẳng không cần thiết khi Tổng thống Trump tuyên bố muốn thâu tóm Greenland, sáp nhập Canada trở thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ.
Trong phân tích gửi đến người viết, chuyên gia Willis Sparks, thuộc Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, đánh giá: "Nước Mỹ đã trở nên thất thường, và giới quan sát nước ngoài không chắc nên đặt cược ở đâu". Theo ông, những gì đang diễn ra khiến cho các đồng minh của Mỹ phải phòng ngừa rủi ro. Không những vậy, Tổng thống Trump được cho là đang lạm quyền, phá vỡ nền dân chủ vốn được xem là giá trị đặc trưng của nước Mỹ. Bên cạnh đó, Trung Quốc trỗi dậy đang cạnh tranh quyết liệt với Mỹ cả về kinh tế, công nghệ lẫn quân sự.
Kết quả, trong cuộc thăm dò gần đây của Gallup, 76% người Mỹ được hỏi cho biết họ không hài lòng với "cách mọi thứ đang diễn ra ở Mỹ vào thời điểm này". Cuộc thăm dò của NBC News được công bố vào ngày 14.6 vừa qua cho thấy chỉ có 38% người trả lời cho biết họ tin rằng những năm tốt đẹp nhất của đất nước đang ở phía trước. Và cuộc thăm dò ngày 15.6 của Reuters/Ipsos cho kết quả 64% câu trả lời lo ngại nền dân chủ Mỹ có nguy cơ thất bại.
Tuy nhiên, chuyên gia Sparks cũng chỉ ra rằng trong lịch sử nước Mỹ, Tổng thống Trump chẳng phải là nhà lãnh đạo duy nhất có những chính sách như ông đang theo đuổi.
Như Tổng thống William McKinley (1843 - 1901, tại nhiệm 1897 - 1901) từng sử dụng thuế quan để gây sức ép Canada trở thành tiểu bang thứ 45 của Mỹ khi đó. Tổng thống Theodore Roosevelt (1858 - 1919, tại nhiệm 1901 - 1909) thì tìm cách sáp nhập các đảo xa xôi vào lãnh thổ Mỹ. Tổng thống Woodrow Wilson (1856 - 1924, tại nhiệm 1913 - 1921) và Tổng thống Warren Harding (1865 - 1923, tại nhiệm 1921 - 1923) đều từng tranh cử với khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết" như Tổng thống Trump. Hay cách đây 100 năm, vào năm 1926, Tổng thống Calvin Coolidge (1872 - 1933, tại vị 1923 - 1929) đã đánh dấu sinh nhật lần thứ 150 của Mỹ bằng một trận đấu võ thuật lồng thép trên bãi cỏ Nhà Trắng, tương tự việc Tổng thống Trump vừa qua cũng tổ chức một cuộc đấu võ tại đây nhân dịp kỷ niệm 250 năm nước Mỹ ra đời.
Rồi nhìn lại 50 năm trước, vào năm 1976 khi kỷ niệm 200 năm lập quốc, nước Mỹ đối mặt rất nhiều thách thức vì vừa thua cuộc trong chiến tranh VN sau một thời gian tự hào với chiến thắng trong Thế chiến 2 và tăng cường sức mạnh qua nhiều cuộc chiến khác, không những vậy, khi đó nước Mỹ đang được lãnh đạo bởi Tổng thống Gerald Ford (1913 - 2006, tại vị 1974 - 1977) chưa hề qua bầu cử, sau khi người tiền nhiệm Richard Nixon (1913 - 1994, tại nhiệm 1969 - 1974) phải từ chức vì vụ nghe lén Watergate. Không những vậy, khi đó nước Mỹ đang đối mặt với cuộc Chiến tranh Lạnh đang tăng nhiệt, giá cả nhiên liệu tăng cao do các chính sách từ nguồn cung dầu mỏ ở Trung Đông. Thế nhưng chỉ 15 năm sau, Liên Xô - đối thủ của Mỹ trong cuộc Chiến tranh Lạnh - sụp đổ và Mỹ trở thành siêu cường suy nhất trong thời gian dài.
Đối chiếu với lịch sử, nước Mỹ dịp sinh nhật 250 năm này không hề bất trắc hơn so với 50 năm trước khi kỷ niệm 200 năm ra đời.
Bên cạnh đó, quyền lực của Tổng thống Trump đang có dấu hiệu giảm sút. Bằng chứng là một số nghị sĩ Cộng hòa ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện vừa qua đã bỏ phiếu chống lại quyền hạn của ông trong cuộc chiến Iran. Đảng Cộng hòa đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới. Và nếu phe Cộng hòa không còn kiểm soát lưỡng viện Quốc hội, thậm chí đảng Dân chủ chiếm ưu thế ở lưỡng viện, thì quyền lực của Tổng thống Trump càng giảm sút trong nửa sau nhiệm kỳ thứ 2 - hay được dân Mỹ gọi là giai đoạn "vịt què" (lame-duck). Theo đó, rủi ro về lạm quyền, nền dân chủ bị đe dọa sẽ giảm đi.
Chính vì thế, nhiều ý kiến vẫn lạc quan về tương lai và nền dân chủ Mỹ. Như trong cuộc nói chuyện trong chương trình Gzero World với TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị sáng lập Eurasia Group, người dẫn chương trình truyền hình - nhà bình luận chính trị William Maher (Mỹ), cho rằng: Người Mỹ vẫn có thể chỉ trích chính phủ, biểu tình trên đường phố, bỏ phiếu chống lại những người cầm quyền và nói lên suy nghĩ của họ mà không sợ hãi.
"Và nhìn chung, đất nước này giàu có hơn, an toàn hơn và hòa nhập hơn so với 50 năm trước - chứ đừng nói đến 250 năm trước", ông Maher nhận xét. Thực tế, đến nay thì Mỹ vẫn là siêu cường đứng đầu thế giới.
Tin Gốc: Thanh Niên
