Tại tọa đàm “Không gian văn hóa và kinh tế di sản sông Vàm Thuật” diễn ra hôm 8/7, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý nhận định dòng sông này không chỉ giữ vai trò giao thông đường thủy mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và sinh thái đặc sắc.
Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Ngọc Anh – Chủ tịch UBND phường An Nhơn – cho biết, địa phương có khoảng 3,6km sông Vàm Thuật chảy qua. Không chỉ là tuyến giao thông đường thủy quan trọng trong lịch sử, dòng sông còn gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhiều thế hệ cư dân.
Hai bên bờ hiện có nhiều công trình, không gian văn hóa mang dấu ấn vùng đất Gò Vấp – Gia Định xưa. Trên địa bàn phường An Nhơn hiện có ba di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố, gồm đình An Nhơn được xây dựng từ năm 1802, Phù Châu Miếu và Sân Tân Miếu hình thành từ cuối thế kỷ XVIII.
Bên cạnh đó, Công viên Văn hóa Gò Vấp nằm ven sông cũng đang được định hướng trở thành không gian sinh hoạt, vui chơi và trải nghiệm cho người dân, du khách.
“Đây không chỉ là những công trình có giá trị về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng mà còn là những địa chỉ lưu giữ giá trị văn hóa của vùng đất An Nhơn, tạo nền tảng quan trọng để địa phương nghiên cứu, xây dựng các sản phẩm văn hóa, du lịch và phát triển kinh tế di sản trong thời gian tới”, ông Nguyễn Ngọc Anh nói.
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu được nghiên cứu và khai thác bài bản, khu vực ven sông Vàm Thuật có thể phát triển thêm các dịch vụ du lịch, thương mại, vui chơi, giải trí và kinh tế đêm, đồng thời thu hút nguồn lực xã hội tham gia bảo tồn di sản.
Theo Tiến sĩ Phạm Lan Hương – Trưởng nhóm Nghiên cứu Văn hóa, Trường Đại học Văn hóa TPHCM – giá trị của sông Vàm Thuật không chỉ nằm ở cảnh quan hay các công trình cổ mà còn được tạo nên từ ký ức cộng đồng, tri thức bản địa và những thực hành văn hóa của cư dân ven sông.
Bà Hương kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản vật thể và phi vật thể gắn với sông Vàm Thuật; lồng ghép bảo tồn không gian văn hóa ven sông vào quy hoạch đô thị; đầu tư hạ tầng kết nối các điểm đến và ban hành quy chế quản lý du lịch sinh thái cộng đồng.
Ông Nguyễn Trần Hữu Thắng – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Du lịch Đường thủy TPHCM – cho rằng, lợi thế lớn nhất của sông Vàm Thuật không nằm ở việc đây có thể trở thành một tuyến du lịch đường thủy mới, mà ở những lớp giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất Gia Định xưa vẫn còn được lưu giữ.
“Nếu sông Sài Gòn là biểu tượng của một đô thị năng động và hiện đại, thì sông Vàm Thuật có thể trở thành dòng sông của ký ức. Đó là ký ức về hành trình mở cõi phương Nam, những người dân đầu tiên đến khai khẩn, những ngôi làng ven sông hình thành cách đây hơn ba thế kỷ và một không gian văn hóa sông nước vẫn còn hiện hữu giữa lòng TPHCM”, ông Thắng chia sẻ.
Theo ông, hướng đi phù hợp không chỉ là tổ chức một tuyến tàu đưa khách tham quan mà cần xây dựng cả một không gian văn hóa và kinh tế di sản. Trong đó, sông Vàm Thuật giữ vai trò trục kết nối; Miếu Nổi Phù Châu và hệ thống di tích là điểm nhấn văn hóa; Công viên Văn hóa Gò Vấp là nơi tổ chức các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo; còn cộng đồng địa phương là chủ thể gìn giữ và kể lại những câu chuyện của vùng đất.
Từ định hướng này, phường An Nhơn và Công ty Cổ phần Du lịch Đường thủy TPHCM đề xuất mô hình “Hành trình về ký ức và khát vọng”, lấy những câu chuyện về quá trình hình thành vùng đất Gia Định gắn với dòng sông làm nền tảng để kiến tạo một sản phẩm văn hóa – du lịch mới, đồng thời mở thêm không gian phát triển thương mại, dịch vụ và sinh kế cho người dân.
Theo ông Thắng, nếu được đầu tư bài bản, sông Vàm Thuật không chỉ bổ sung một sản phẩm mới cho hệ sinh thái du lịch đường thủy TPHCM mà còn có thể trở thành mô hình phát triển kinh tế di sản tiêu biểu của thành phố.
“Giá trị bền vững nhất của một dòng sông không nằm ở dòng nước đang chảy, mà ở những ký ức lịch sử và giá trị văn hóa dòng sông ấy có thể truyền lại cho các thế hệ mai sau”, ông Thắng nói.
Ngày 16-4, lực lượng cứu hộ khu vực Bãi Sau (phường Vũng Tàu, TP.HCM) đã cứu sống hai du khách người Đồng Nai bị sóng cuốn ra xa bờ khi tắm biển.
Thông tin ban đầu, khoảng 8h cùng ngày, ông N.H.L. (53 tuổi) và bà N.T.Đ. (49 tuổi, du khách đến từ Đồng Nai) vui chơi, tắm biển ở khu vực Bãi Sau.
Tuy nhiên sau đó cả hai bất ngờ bị dòng chảy cuốn ra xa bờ rồi mất sức dần, chới với giữa biển nước.
Phát hiện sự việc, lực lượng cứu hộ bãi biển thuộc Công ty TNHH Tâm Hoàng Thiên khẩn trương triển khai phương án cứu nạn.
Chỉ trong thời gian ngắn, lực lượng cứu hộ đã tiếp cận, đưa được cả hai nạn nhân vào bờ an toàn.
Thời điểm này, hai du khách đã lả đi do mất sức và ngạt nước.
Lực lượng cứu hộ nhanh chóng tổ chức sơ cứu, hỗ trợ hô hấp cho hai nạn nhân. Một lúc sau, sức khỏe của cặp vợ chồng dần ổn định trở lại.
Theo một thành viên cứu hộ bãi biển, gần đây khu vực Bãi Sau xuất hiện nhiều dòng chảy rút nước rất mạnh ra xa bờ, gây nguy hiểm cho người tắm biển, đặc biệt vào buổi sáng.
Vì vậy, du khách khi tắm biển cần cảnh giác, tuân thủ cảnh báo và chỉ dẫn của lực lượng cứu hộ. Hạn chế tắm xa bờ và khu vực vắng người để đảm bảo an toàn cho bản thân.
Theo Hãng tin Kyodo ngày 18-5, một bức tượng Thần Gián bằng đồng khổng lồ với cánh tay cơ bắp và tư thế của võ sĩ sumo đang thu hút đông đảo du khách đến với một ngôi làng miền núi ở Nhật Bản.
Được lắp đặt từ tháng 11-2000 tại chùa Rinsenji thuộc làng Kamikitayama, tỉnh Nara, bức tượng mang tên "Gokiburiten" (Thần Gián) ban đầu được xây dựng như một đài tưởng niệm dành cho các loài côn trùng gây hại.
Bức tượng được Sono đặt hàng. Đây là một công ty bảo trì tòa nhà có trụ sở tại Osaka với hơn 30 năm trong lĩnh vực kiểm soát dịch hại và thực hiện hơn 2.000 ca diệt gián mỗi năm.
Người sáng lập công ty trên, ông Ryozaburo Minamisono (84 tuổi), vốn là bạn học thời thơ ấu với cựu trụ trì chùa Rinsenji. Mối duyên này đã dẫn đến việc bức tượng được đặt tại khuôn viên nhà chùa.
Bức tượng đồng cao 170cm do nhà điêu khắc Hiroo Amano (72 tuổi, đến từ tỉnh Gifu) chế tác. Tác phẩm mô phỏng một sinh vật hình người có 6 chi, bao gồm 4 cánh tay lực lưỡng dang rộng và 2 chân bám chặt vào mặt đất.
Nghệ nhân Amano cho biết ông muốn tạo ra một con gián trông thật mạnh mẽ. Ông lấy cảm hứng từ tư thế "mie" trong kịch Kabuki và thế đứng tấn trong nghi thức bước vào võ đài của môn đấu vật sumo.
Tác giả đã lồng ghép mô hình một thành phố thu nhỏ của con người bên trong phần bụng của bức tượng. Ông giải thích: "Khi tạo ra tượng đài này, tôi quyết định đảo ngược vai trò và mô tả con người như một loài ký sinh trên cơ thể con gián".
Làng Kamikitayama nằm sâu trong một vùng rừng núi, cách thành phố Nara khoảng hai giờ lái xe về phía nam và đang phải đối mặt với tình trạng già hóa, giảm dân số. Sự hiện diện của "Thần Gián" đã mang lại nguồn sinh khí mới cho cộng đồng nông thôn này.
Bức tượng thu hút rất nhiều nhóm thanh niên và khách du lịch quốc tế, bao gồm du khách đến từ Trung Quốc và Ba Lan. Qua hơn 25 năm, bề mặt của bức tượng đồng ngày càng trở nên nhẵn mịn và sáng bóng hơn do được nhiều du khách chạm tay vào.
Cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 100km về phía Nam, xã Tam Hải nằm tách biệt với đất liền, một mặt giáp biển và ba mặt giáp sông, việc di chuyển hoàn toàn bằng đường thủy.
Xã Tam Hải có diện tích hơn 13km2, dân số trên 10.000 người, người dân sinh kế chủ yếu dựa vào biển. Ngoài các điểm nhấn nổi bật là quần thể Bàn Than - Hòn Mang - Hòn Dứa với giá trị địa chất khoảng 400 triệu năm. Tam Hải còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa và di tích lịch sử.
Trong đó 2 giếng cổ tọa lạc tại thôn Thuận An, dưới chân núi Bàn Than, cách bờ biển khoảng 1km là một trong những giá trị văn hóa trên hòn đảo này. Kiến trúc của 2 giếng khá tương đồng, nằm cách nhau khoảng 0,5km và ranh giới là một ngọn đồi đất sét.
Giếng được thiết kế hình tròn, rộng 2m, có độ sâu khoảng 10m. Lòng giếng được xây dựng bằng đá tổ ong vuông vức, xếp chồng lên nhau rất vững chắc.
Đáy giếng có rất nhiều đá đen, bên ngoài giếng được bao bọc một lớp xi măng, bên trên miệng giếng có nắp đậy bằng kim loại và khóa chắc chắn.
Hàng ngày đều sử dụng nước từ giếng này, bà Nguyễn Thị Lan (89 tuổi, thôn Thuận An) cho biết người dân ở đây nhiều thế hệ giữ gìn và sử dụng 2 giếng cổ, nhưng chưa ai biết chính xác giếng có từ bao giờ.
“Người xưa truyền lại từ khi lập làng đã có 2 giếng cổ này, đến nay giếng đã tồn tại hàng trăm năm. Nước giếng được rỉ ra từ núi Bàn Than linh thiêng nên rất quý, các gia đình có tàu ra khơi đều chuẩn bị cho mình ít nước giếng để dành uống”, bà Lan chia sẻ.
Mặc dù trải qua chiến tranh khốc liệt, 2 giếng cổ vẫn còn nguyên vẹn. Để bảo quản và sử dụng nước từ giếng cổ này, từ năm 1934 đến nay, giếng đã được dân làng Thuận An trùng tu 4 lần. Theo hương ước, văn hóa làng, 2 giếng này chỉ được dùng để nấu ăn, đun uống, tuyệt đối không được tắm giặt.
Ông Đỗ Phùng (72 tuổi, thôn Thuận An) cho biết bao năm qua ông sử dụng nguồn nước từ giếng cổ để đun nấu, dù gia đình có đào giếng nhưng chỉ phục vụ tắm giặt. Đặc biệt, 2 giếng này chưa bao giờ cạn.
“Những năm hạn hán khốc liệt, mực nước giếng xuống thấp nhưng vẫn còn một vũng nước nhỏ, người dân hàng ngày vẫn có thể lấy về dùng. Dân làng từng cử người xuống khảo sát và phát hiện phần đáy giếng cổ có một hang sâu ăn ngang lòng đất”, ông Thư kể lại.
Theo ông Trần Minh Tập, Trưởng thôn Thuận An, trước kia chỉ có mỗi người dân trong làng dùng nước giếng cổ, nhưng khoảng năm 2007 tới nay, cả xã Tam Hải đều sử dụng. Người dân xem 2 giếng cổ như “tài sản vô giá”, luôn có ý thức giữ gìn mạch nguồn nuôi sống bao thế hệ.
Về nguồn gốc của giếng, ông Tập cho biết dịch theo bia đá tại 2 giếng cổ, giếng này của các thương điền người Hoa, sau khi đi vào buôn bán ở bến cảng Hội An có vào Tam Hải để đào. Hai giếng cổ nằm trong các điểm du lịch được du khách yêu thích khi đến Tam Hải.
“Nhận thấy tiềm năng thiên nhiên và văn hóa, người dân địa phương đã từng bước phát triển các mô hình homestay, quán ăn và dịch vụ du lịch cộng đồng, góp phần cải thiện sinh kế và tạo động lực để phát triển kinh tế địa phương”, trưởng thôn Thuận An nói.
