Cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 100km về phía Nam, xã Tam Hải nằm tách biệt với đất liền, một mặt giáp biển và ba mặt giáp sông, việc di chuyển hoàn toàn bằng đường thủy.
Xã Tam Hải có diện tích hơn 13km2, dân số trên 10.000 người, người dân sinh kế chủ yếu dựa vào biển. Ngoài các điểm nhấn nổi bật là quần thể Bàn Than – Hòn Mang – Hòn Dứa với giá trị địa chất khoảng 400 triệu năm. Tam Hải còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa và di tích lịch sử.
Trong đó 2 giếng cổ tọa lạc tại thôn Thuận An, dưới chân núi Bàn Than, cách bờ biển khoảng 1km là một trong những giá trị văn hóa trên hòn đảo này. Kiến trúc của 2 giếng khá tương đồng, nằm cách nhau khoảng 0,5km và ranh giới là một ngọn đồi đất sét.
Giếng được thiết kế hình tròn, rộng 2m, có độ sâu khoảng 10m. Lòng giếng được xây dựng bằng đá tổ ong vuông vức, xếp chồng lên nhau rất vững chắc.
Đáy giếng có rất nhiều đá đen, bên ngoài giếng được bao bọc một lớp xi măng, bên trên miệng giếng có nắp đậy bằng kim loại và khóa chắc chắn.
Hàng ngày đều sử dụng nước từ giếng này, bà Nguyễn Thị Lan (89 tuổi, thôn Thuận An) cho biết người dân ở đây nhiều thế hệ giữ gìn và sử dụng 2 giếng cổ, nhưng chưa ai biết chính xác giếng có từ bao giờ.
“Người xưa truyền lại từ khi lập làng đã có 2 giếng cổ này, đến nay giếng đã tồn tại hàng trăm năm. Nước giếng được rỉ ra từ núi Bàn Than linh thiêng nên rất quý, các gia đình có tàu ra khơi đều chuẩn bị cho mình ít nước giếng để dành uống”, bà Lan chia sẻ.
Mặc dù trải qua chiến tranh khốc liệt, 2 giếng cổ vẫn còn nguyên vẹn. Để bảo quản và sử dụng nước từ giếng cổ này, từ năm 1934 đến nay, giếng đã được dân làng Thuận An trùng tu 4 lần. Theo hương ước, văn hóa làng, 2 giếng này chỉ được dùng để nấu ăn, đun uống, tuyệt đối không được tắm giặt.
Ông Đỗ Phùng (72 tuổi, thôn Thuận An) cho biết bao năm qua ông sử dụng nguồn nước từ giếng cổ để đun nấu, dù gia đình có đào giếng nhưng chỉ phục vụ tắm giặt. Đặc biệt, 2 giếng này chưa bao giờ cạn.
“Những năm hạn hán khốc liệt, mực nước giếng xuống thấp nhưng vẫn còn một vũng nước nhỏ, người dân hàng ngày vẫn có thể lấy về dùng. Dân làng từng cử người xuống khảo sát và phát hiện phần đáy giếng cổ có một hang sâu ăn ngang lòng đất”, ông Thư kể lại.
Theo ông Trần Minh Tập, Trưởng thôn Thuận An, trước kia chỉ có mỗi người dân trong làng dùng nước giếng cổ, nhưng khoảng năm 2007 tới nay, cả xã Tam Hải đều sử dụng. Người dân xem 2 giếng cổ như “tài sản vô giá”, luôn có ý thức giữ gìn mạch nguồn nuôi sống bao thế hệ.
Về nguồn gốc của giếng, ông Tập cho biết dịch theo bia đá tại 2 giếng cổ, giếng này của các thương điền người Hoa, sau khi đi vào buôn bán ở bến cảng Hội An có vào Tam Hải để đào. Hai giếng cổ nằm trong các điểm du lịch được du khách yêu thích khi đến Tam Hải.
“Nhận thấy tiềm năng thiên nhiên và văn hóa, người dân địa phương đã từng bước phát triển các mô hình homestay, quán ăn và dịch vụ du lịch cộng đồng, góp phần cải thiện sinh kế và tạo động lực để phát triển kinh tế địa phương”, trưởng thôn Thuận An nói.
Tin Gốc: Dân Trí
