Khuôn mặt anh đỏ gay, mồ hôi thấm đẫm chiếc áo khoác xanh đặc trưng của shipper. “Chạy xe giữa trưa ở Sài Gòn bây giờ giống như đứng trước miệng lò”, người đàn ông 35 tuổi, kỳ cựu hơn 5 năm trong nghề, nói. “Nhiệt độ báo 37-38 độ nhưng hơi nóng hắt lên từ mặt đường nhựa và khói xe khiến tôi có cảm giác mình đang bị nướng”.
Cách TP HCM hơn 40 km, tại Tây Ninh, anh Hùng, 29 tuổi, shipper của ứng dụng App Shipping, uống gần 5 lít nước mỗi ngày nhưng vẫn liên tục thấy khát. “Cảm giác như da thịt đang bị đốt trực tiếp”, người đàn ông bày tỏ, thêm rằng dùng vải chống nắng chuyên dụng và bôi kem liên tục nhưng tay vẫn đen sạm. Khác với TP HCM, nhiều tuyến đường ở Tây Ninh trống bóng cây, tài xế hoàn toàn trơ trọi dưới nắng suốt hành trình.
Ngày 8/4, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia ghi nhận Việt Nam bước vào ngày thứ ba của đợt nắng nóng diện rộng. Tây Bắc Bộ và Trung Bộ có nơi vượt 40 độ C do hoàn lưu vùng thấp nóng phía Tây kết hợp hiệu ứng gió phơn. Nam Bộ dao động 35-37 độ C. Đợt nắng tại miền Bắc dự kiến kéo đến 12/4, miền Trung đến 14/4, riêng Nam Bộ có thể kéo dài đến cuối tháng 4. Nhóm lao động như tài xế công nghệ, shipper chịu tác động trực tiếp và liên tục nhất từ nền nhiệt này.
Đặc thù nghề buộc họ phải di chuyển nhiều giờ liên tục dưới trời nắng, thời gian nghỉ co lại theo từng đơn hàng, áp lực giao đúng giờ không ngừng tăng. Theo bác sĩ Chu Thị Dung, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cơ sở 3, khi nhiệt độ môi trường vượt 35 độ C, các rối loạn sức khỏe do nhiệt ở nhóm lao động này thường khởi phát âm thầm và bị bỏ qua ở giai đoạn sớm.
Cơ thể duy trì thân nhiệt qua hai cơ chế chính là giãn mạch ngoại vi và tiết mồ hôi. Trong điều kiện nắng nóng cực đoan mà không bù đủ nước, hai cơ chế này mất dần hiệu quả. Thể tích huyết tương giảm, lượng oxy cung cấp cho não và các cơ quan sụt theo, dẫn đến hoa mắt, giảm phản xạ và chậm xử lý tình huống. Với người đang điều khiển xe giữa dòng giao thông dày đặc, đó là nguy cơ trực tiếp cho cả bản thân lẫn người xung quanh.
Những dấu hiệu ban đầu thường không đặc hiệu như mệt mỏi, nhức đầu, tim đập nhanh. Nếu không xử lý kịp, cơ thể chuyển sang kiệt sức do nhiệt với biểu hiện vã mồ hôi, mệt lả, buồn nôn và chuột rút. Nặng hơn là sốc nhiệt, khi thân nhiệt tăng vọt, da khô nóng, người mất định hướng và ý thức. Đây là cấp cứu nội khoa, cần can thiệp ngay.
Anh Nam kể nhiều hôm bước từ sảnh chung cư, văn phòng, quán ăn ra ngoài, anh thấy hoa mắt, lảo đảo vài giây mới định thần lại. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa không gian mát lạnh và mặt đường bốc hơi là nguyên nhân trực tiếp, nhưng anh không có lựa chọn nào khác.
“Đơn hàng nổ liên tục, mình không chạy thì không có tiền lo cho hai con ăn học”, người đàn ông kể.
Bên cạnh nhiệt, BS.CK1 Võ Văn Long, cùng bệnh viện, chỉ ra một tầng rủi ro khác tích lũy dài hạn hơn. Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo làm việc trên 55 giờ mỗi tuần làm tăng nguy cơ đột quỵ và bệnh tim. Giấc ngủ thiếu và thất thường không chỉ gây mệt mỏi mà còn là nền tảng của tăng huyết áp, tiểu đường và trầm cảm. Những bữa ăn vội vàng, áp lực từ kẹt xe, giao hàng đúng giờ và đánh giá tiêu cực của khách hàng tiếp tục bào mòn sức khỏe tiêu hóa và tâm thần của người lao động theo từng ca làm việc.
Để giảm thiểu tác hại, bác sĩ Dung khuyến cáo không chờ khát mới uống, cần bổ sung 150-250 ml nước mỗi 20-30 phút, từng ngụm nhỏ, dùng dung dịch điện giải khi ra nhiều mồ hôi và hạn chế đồ uống nhiều caffeine vì làm tăng mất nước. Tránh làm việc cường độ cao từ 11h đến 15h, nghỉ ngắn ở nơi râm mát sau mỗi một đến hai giờ, mặc quần áo dài tay màu sáng, chất liệu thoáng khí.
Bác sĩ Long bổ sung ngủ đủ 6-8 giờ mỗi ngày, tránh làm ca đêm liên tục quá ba ngày. Khi xuất hiện chóng mặt, buồn nôn hoặc chuột rút, cần dừng việc ngay và vào nơi thoáng mát. Nếu da khô nóng, ngừng tiết mồ hôi hoặc có rối loạn ý thức, cần đưa đến cơ sở y tế lập tức.
Anh Hùng đề xuất các ứng dụng giao hàng nên có thêm “phụ phí nắng nóng” như một sự thừa nhận chính thức cho điều kiện làm việc khắc nghiệt mà shipper đang gánh chịu mỗi ngày. Còn anh Nam vẫn tiếp tục lăn bánh trên đường Võ Văn Kiệt, trang bị áo khoác hai lớp, găng tay và khẩu trang dày, biết rõ mình đang đánh đổi gì.
“Dẫu biết nguy hiểm, nhưng mình không chạy thì không có tiền”, người đàn ông tâm sự.
Ngày 16/6, Sở Y tế tỉnh Gia Lai cho biết, đã có kết quả điều tra vụ nghi ngộ độc thực phẩm liên quan đến hộ kinh doanh L.H. trên đường Hùng Vương, phường Quy Nhơn Đông.
Trước đó, trưa 24/5, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Gia Lai tiếp nhận thông tin nhiều trường hợp có biểu hiện ngộ độc sau khi ăn bánh mì tại cơ sở này và phải nhập viện điều trị. Qua rà soát, trong ngày 22/5, cơ sở L.H. đã bán khoảng 200 ổ bánh mì các loại.
Tổng hợp từ các cơ sở y tế cho thấy có 124 người nhập viện với triệu chứng tương tự như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn sau khi ăn bánh mì. Đến nay, tất cả bệnh nhân đã ổn định sức khỏe và được xuất viện.
Kết quả xét nghiệm 30 mẫu bệnh phẩm ghi nhận có 7 mẫu dương tính với vi khuẩn Salmonella spp - tác nhân gây ngộ độc thực phẩm đường ruột.
Kiểm tra đột xuất, đoàn liên ngành phát hiện cơ sở không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm; nhân viên chế biến chưa được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm; điều kiện chế biến, bảo quản không đảm bảo vệ sinh; sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Đáng chú ý, trong 3 mẫu thực phẩm gồm chả da, patê và giò thủ được kiểm nghiệm, mẫu giò thủ có tổng số vi sinh vật hiếu khí vượt giới hạn cho phép theo quy chuẩn của Bộ Y tế, không bảo đảm an toàn thực phẩm.
Cơ quan chức năng nhận định vụ ngộ độc thực phẩm nhiều khả năng liên quan đến bánh mì kẹp thịt của cơ sở bánh mì nói trên. Tuy nhiên, do không còn mẫu thực phẩm mà các trường hợp mắc đã sử dụng để xét nghiệm nên chưa đủ căn cứ xác định chính xác loại thực phẩm gây ngộ độc cũng như tác nhân gây ngộ độc theo quy định chuyên môn.
Như Dân trí đã thông tin, ngày 25/5, Bệnh viện đa khoa trung tâm tỉnh Gia Lai tiếp nhận 39 bệnh nhân nghi ngộ độc thực phẩm. Các bệnh nhân nhập viện từ tối 23 đến 24/5 với các triệu chứng sốt, nôn ói, đau bụng, tiêu chảy.
Tại Khoa Truyền nhiễm Bệnh viện đa khoa trung tâm tỉnh Gia Lai, nhiều bệnh nhân vẫn trong tình trạng mệt mỏi, đau bụng và tiêu chảy.
Chị N.T.L. (41 tuổi, trú xã Cát Tiến, Gia Lai) cho biết chiều 22/5, khi đưa con gái vào Quy Nhơn khám bệnh, trên đường về chị ghé tiệm bánh mì L.H., ở đường Hùng Vương mua 10 ổ bánh mì mang về cho gia đình ăn.
“Đến trưa 23/5, nhiều người bắt đầu mệt mỏi, chân tay bủn rủn, đau bụng, tiêu chảy. Gia đình có mua thuốc uống nhưng triệu chứng càng đau dữ dội, khó thở nên chiều 24/5 phải nhập viện”, chị L. kể.
Sau vụ việc, Sở Y tế tỉnh Gia Lai sau đó có văn bản gửi các đơn vị liên quan, chủ động thu dung, cấp cứu, điều trị người bệnh và triển khai các biện pháp xử lý vụ việc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm sau khi sử dụng bánh mì tại hộ kinh doanh L.H..
Cầm trên tay giấy mời của địa phương, bà Quý 61 tuổi, ở thôn Hạ Lôi (xã Mê Linh), đến Trạm Y tế xã từ sớm, mang theo căn cước công dân hoặc tài khoản VNeID để đăng ký và lưu trữ thông tin sức khỏe. Không còn phải đi xa, xếp hàng ở bệnh viện tuyến trên, bà Quý lần đầu được khám tổng quát ngay tại địa phương với đầy đủ các danh mục từ xét nghiệm máu, nước tiểu, chụp X-quang đến khám chuyên khoa.
"Tôi được các bác sĩ hướng dẫn tận tình, khám rất kỹ từ tổng quát, răng hàm mặt đến xét nghiệm và chụp Xquang. Đây là chương trình rất thiết thực, giúp người dân được quan tâm, theo dõi sức khỏe thường xuyên", người phụ nữ nói.
Không riêng xã Mê Linh, trong sáng đầu tiên triển khai, nhiều điểm khám tại các xã, phường ven sông Hồng cũng đón đông người dân đến kiểm tra sức khỏe. Tại điểm khám ở Nhà văn hóa thôn Cổ Điển (xã Vĩnh Thanh), ông Hảo, 69 tuổi, cho biết nhiều năm nay ông lên bệnh viện tuyến trung ương để kiểm tra sức khỏe, mỗi lần đi đều vất vả.
"Nay được khám ngay gần nhà, kết quả tương đương những lần khám ở bệnh viện tuyến trên nên tôi rất yên tâm. Mong năm nào người dân cũng được khám sức khỏe định kỳ như thế này", ông nói.
Còn bà Hòa, người mắc hen phế quản nhiều năm, xúc động khi được các bác sĩ khám, tư vấn kỹ lưỡng ngay tại địa phương. Theo bà, việc người cao tuổi được ưu tiên thăm khám giúp nhiều người an tâm hơn trong việc theo dõi bệnh mạn tính.
Chỉ trong buổi sáng đầu tiên, hơn 100 người dân xã Vĩnh Thanh đã hoàn thành khám sức khỏe. Toàn bộ kết quả được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi lâu dài; những trường hợp phát hiện bệnh sẽ được tư vấn điều trị và hướng dẫn chuyển tuyến khi cần.
Trong đợt cao điểm tháng 7, Sở Y tế Hà Nội tập trung nguồn lực phục vụ người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, người có công và lao động tự do. 16 xã, phường dọc dải sông Hồng từ Đan Phượng, Mê Linh đến Long Biên, Thường Tín được ưu tiên triển khai sớm.
Để đảm bảo chất lượng chuyên môn, các bệnh viện lớn của thành phố như Thanh Nhàn, Đức Giang, Xanh Pôn đã điều động bác sĩ giỏi và hỗ trợ máy móc hiện đại cho các trạm y tế cơ sở.
Toàn bộ dữ liệu sau buổi khám được tích hợp trực tiếp vào hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử cá nhân. Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm quy trình kỹ thuật, đảm bảo dữ liệu cập nhật chính xác để xây dựng cơ sở dữ liệu y tế thống nhất. Việc này không chỉ giảm bớt thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí đi lại cho người dân mà còn tạo nền tảng để Thủ đô quản lý sức khỏe cộng đồng một cách chủ động và bền vững.
Hà Nội là địa phương thứ hai trên cả nước tổ chức tầm soát bệnh phổ biến và khám sức khỏe miễn phí quy mô toàn dân. Sau khi hoàn thành các nhóm ưu tiên trong tháng 7, thành phố sẽ tiếp tục kế hoạch khám cho học sinh khi bước vào năm học mới, đảm bảo mọi cư dân đều được lập hồ sơ theo dõi y tế định kỳ.
Trước đó, người dân TP HCM 18 tuổi trở lên cũng được khám sàng lọc các bệnh lý và lập hồ sơ sức khỏe điện tử miễn phí từ giữa tháng 4. Trên cả nước, Bộ Y tế đề xuất triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí từ năm 2026, ưu tiên nhóm yếu thế trước khi mở rộng toàn dân trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh,đang được lấy ý kiến. Đây là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, mục tiêu để toàn dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, tiến tới miễn viện phí cơ bản năm 2030.
Bác sĩ Hung Yung-hsiang, chuyên gia thận học với hơn 20 năm kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Tam Quân, Đài Loan, hôm 19/4 chia sẻ trên trang cá nhân trường hợp một phụ nữ trẻ bị suy thận nặng sau 6 tháng xuất hiện tình trạng "nước tiểu có bọt".
Bệnh nhân có vẻ ngoài khỏe mạnh, vẫn đi làm và tập gym đều đặn mỗi ngày nhưng bị suy giảm chức năng thận xuống dưới 10% chỉ trong vài tháng, cuối cùng dẫn tới việc phải chạy thận nhân tạo. Nguyên nhân chính là do không phát hiện và điều trị kịp thời căn bệnh viêm thận lupus.
Theo chuyên gia, do tính chất công việc bận rộn, thường xuyên tăng ca và thức khuya, người bệnh đã lờ đi tình trạng sưng mắt cá chân và nước tiểu có bọt vào buổi sáng suốt nửa năm. Cô lầm tưởng những triệu chứng này chỉ là hệ quả của căng thẳng hoặc do uống thiếu nước nên không đi khám, tự mua nước đậu đỏ uống để giảm sưng.
Một ngày, cô đột ngột khó thở ngay tại văn phòng và phải đi cấp cứu. Kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số creatinine tăng vọt lên mức 8.0, dấu hiệu của tình trạng urê huyết nặng. Thận của cô đã teo nhỏ và xơ hóa không thể phục hồi.
Theo tạp chí y khoa American Journal of Kidney Diseases, những bệnh nhân lupus trẻ tuổi nếu không được điều trị sớm, nguy cơ tiến triển thành bệnh thận giai đoạn cuối cao gấp 15-25 lần người bình thường. Bác sĩ Hung giải thích viêm thận lupus là hệ quả của căn bệnh tự miễn hệ thống có tên là lupus ban đỏ.
Khi hệ miễn dịch mất kiểm soát và tấn công chính các mô của cơ thể, các phức hợp miễn dịch sẽ lắng đọng tại cầu thận, gây ra tình trạng viêm và tổn thương cấu trúc thận. Ở giai đoạn đầu, suy giảm chức năng thận thường không có triệu chứng rõ rệt và dấu hiệu cảnh báo phổ biến nhất chính là protein niệu, biểu hiện qua tình trạng nước tiểu có bọt lâu tan.
Bác sĩ lưu ý không được chủ quan nếu xuất hiện ba dấu hiệu cảnh báo lớn về thận gồm nước tiểu có bọt không tan nhanh, phù nề (đặc biệt ở mí mắt và mắt cá chân) và huyết áp tăng đột ngột. Ngoài ra, các triệu chứng toàn thân khác như mệt mỏi cực độ, đau khớp, rụng tóc, loét miệng tái phát, nhạy cảm với ánh sáng hay xuất hiện vết nám đặc trưng trên mặt cũng điển hình.
Các tài liệu y khoa cho thấy phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh lupus cao gấp 9 lần nam giới, tập trung chủ yếu ở độ tuổi từ 15 đến 45; nếu không được điều trị, nguy cơ tiến triển thành bệnh thận giai đoạn cuối là rất cao.
Theo bác sĩ Hung, hiện nay y học áp dụng mô hình "liệu pháp bộ ba" (triple therapy) để điều trị. Phác đồ này bao gồm sử dụng steroid để nhanh chóng kiểm soát tình trạng viêm; kết hợp với thuốc ức chế miễn dịch để giảm thiểu sự tấn công của hệ miễn dịch và sử dụng thuốc trúng đích thế hệ mới để điều chỉnh phản ứng miễn dịch một cách chính xác.
Các nghiên cứu chứng minh rằng việc kết hợp liệu pháp sinh học không chỉ giúp nâng cao tỷ lệ thuyên giảm (hồi phục) chức năng thận mà còn cho phép giảm liều lượng sử dụng steroid. Bên cạnh đó, các loại thuốc như hydroxychloroquine vẫn được xem là thuốc nền tảng quan trọng trong việc kiểm soát bệnh ổn định về lâu dài.
Bên cạnh việc dùng thuốc, quản lý lối sống và chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Các bác sĩ khuyến nghị chế độ ăn ít muối (natri), kiểm soát lượng protein nạp vào, tránh thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời tăng cường tiêu thụ thực phẩm tự nhiên, rau củ và trái cây để giảm tình trạng viêm. Một số nghiên cứu cho hay axit béo Omega-3 và men vi sinh có thể hỗ trợ điều tiết hệ miễn dịch và giảm viêm, tuy nhiên đây chỉ là các liệu pháp bổ trợ và cần được kết hợp song song với phác đồ điều trị y tế chính quy.
Bệnh nhân được khuyên tránh tiếp xúc quá mức với ánh nắng mặt trời, duy trì giờ giấc sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc và tuyệt đối không hút thuốc để giảm thiểu nguy cơ bệnh tiến triển nặng hơn. Dù y học đã có những bước tiến vượt bậc, một số người bệnh vẫn không thể tránh khỏi việc phải chạy thận nhân tạo. Tuy nhiên, chìa khóa quyết định vẫn nằm ở việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Chỉ cần kiểm soát tốt tình trạng bệnh, phần lớn bệnh nhân có thể duy trì chất lượng cuộc sống ổn định như người bình thường.
