Kỳ World Cup năm 2026 đang diễn ra tại Canada, Mexico và Mỹ với sự góp mặt của hơn 1.200 cầu thủ. Trải qua 92 trận đấu, một số cái tên đã chứng minh sự vượt trội hoàn toàn so với phần còn lại và Erling Haaland là một trường hợp như vậy. Tiền đạo người Na Uy đã lập cú đúp vào lưới Brazil ở vòng 1/8 để giúp quốc gia mình lần đầu tiên giành vé vào tứ kết. Na Uy sẽ có cuộc chạm trán Anh vào ngày 12/7 tại Miami, Mỹ.
“Có lẽ điều này sẽ viết nên lịch sử cho Na Uy”, AP dẫn lời Haaland sau trận đấu. “Mọi người chỉ cần tận hưởng niềm vui. Đó là một trong những ngày điên rồ và tuyệt vời nhất trong lịch sử Na Uy. Hãy cứ tận hưởng, đón nhận và trân trọng khoảnh khắc ấy”.
Trở thành trụ cột của đội tuyển quốc gia từ khi ra mắt vào năm 2019, bí quyết thành công của Haaland một phần nằm ở nền tảng gia đình khi cả bố và mẹ anh đều là những vận động viên chuyên nghiệp. Cha của anh, ông Alf-Inge Haaland, là cựu cầu thủ bóng đá từng có sự nghiệp bền bỉ tại đội tuyển quốc gia Na Uy và các câu lạc bộ Anh. Mẹ của anh, bà Gry Marita Braut, là nhà vô địch quốc gia 7 môn phối hợp, tranh tài ở cấp độ đỉnh cao của làng điền kinh Na Uy, theo Business Insider.
Tuy nhiên, yếu tố di truyền chỉ là một phần của câu chuyện, bởi Haaland luôn khẳng định một chế độ sinh hoạt hàng ngày kỷ luật được xây dựng xoay quanh việc tập luyện, phục hồi và dinh dưỡng mới là nền móng cho phong độ của anh.
“Bạn cần phải là một vận động viên suốt 24/7, không chỉ trong hai tiếng thi đấu trên sân”, Haaland chia sẻ trên kênh YouTube cá nhân. “Cơ thể chúng ta có thể chịu đựng được nhiều hơn những gì chúng ta nghĩ. Tôi cảm thấy mệt mỏi nhưng tôi tự bảo với cơ thể mình rằng mình không sao cả. Đây là một liệu pháp tâm lý”.
Đối với Haaland, 90 phút thi đấu trên sân là kết quả cuối cùng của những gì anh đã thực hiện trong suốt quá trình tập luyện. “Đó là cách bạn ngủ, chuẩn bị cho buổi tập tiếp theo, trận đấu sắp tới và cách bạn phục hồi sau mỗi trận đấu”, anh nói thêm. “Tất cả là một quy trình khép kín”.
Để đạt được hiệu suất thể chất tối đa, “cỗ máy ghi bàn” tuân thủ một lịch trình nghiêm ngặt tại Manchester, nơi anh đang thi đấu cho câu lạc bộ Manchester City và từng hai lần lên ngôi vô địch Ngoại hạng Anh vào các năm 2023, 2024. Bên cạnh các bài tập giãn cơ, tăng cường sức mạnh và tim mạch, sự linh hoạt là yếu tố then chốt trong quá trình tập luyện của cầu thủ này.
Haaland cho hay cơ háng và cơ hông của anh có độ dẻo dai bẩm sinh, điều tối quan trọng giúp anh thực hiện được những pha ghi bàn dứt điểm ở các góc độ không tưởng. Ngoài ra, tại cơ sở tập luyện của Manchester City, anh còn thực hiện một số bài tập trong phòng giảm oxy (hypoxic chamber). Căn phòng này tạo ra môi trường thiếu oxy có kiểm soát để tái hiện điều kiện áp suất ở vùng núi cao, đồng thời có thể tăng mức nhiệt độ và độ ẩm.
Theo Haaland, việc tập luyện trong điều kiện đó giúp anh phục hồi nhanh hơn giữa các pha bứt tốc trong trận đấu. “Bạn cần tìm ra những gì phù hợp với bản thân, bởi vì mỗi người mỗi khác”, anh chia sẻ. “Điều quan trọng là phải vận động cơ thể và duy trì lối sống năng động”.
Anh lưu ý ngay cả 10 hay 15 phút giãn cơ hoặc tập các bài vận động linh hoạt cũng có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn. Đối với tiền đạo này, quá trình phục hồi cũng quan trọng không kém gì thời gian thi đấu. Tắm đá và xông hơi là một phần trong chế độ sau tập luyện được Haaland duy trì 4-5 lần một tuần, giúp xoa dịu các cơn đau và giảm tình trạng mỏi cơ.
Anh còn kết hợp liệu pháp ánh sáng đỏ, một phương pháp điều trị sử dụng ánh sáng đỏ ở cường độ thấp được cho là giúp cải thiện bề ngoài của làn da như làm giảm nếp nhăn, sẹo, mẩn đỏ và mụn trứng cá, để bù đắp cho việc thiếu hụt ánh sáng mặt trời tự nhiên tại Manchester. Các nghiên cứu vẫn đang được tiến hành để xác định hiệu quả thực tế của liệu pháp ánh sáng đỏ. Dù một số kết quả sơ bộ cho thấy phương pháp này có thể hỗ trợ điều trị mụn trứng cá và vảy nến, các bằng chứng khoa học hiện có vẫn còn rất hạn chế.
Trong nhiều cuộc phỏng vấn, Haaland từng khẳng định giấc ngủ là điều quan trọng nhất trên thế giới và một lịch trình ngủ lành mạnh là nguyên tắc không thể thỏa hiệp.
Một khía cạnh quan trọng khác trong lịch trình hàng ngày của Haaland là thực phẩm và dinh dưỡng. Trong video ghi lại một ngày điển hình, anh bắt đầu buổi sáng bằng một ly cà phê pha sữa tươi chưa tiệt trùng và siro cây phong. Dù sữa tươi chưa qua tiệt trùng không được các cơ quan y tế công cộng khuyến khích sử dụng và bị kiểm soát bán hàng nghiêm ngặt do nguy cơ chứa vi khuẩn gây bệnh, Haaland vẫn thích trải nghiệm và tìm kiếm những điều mới mẻ để tối ưu hóa những chi tiết nhỏ trong cuộc sống và sự nghiệp của mình.
Chân sút này cho rằng dinh dưỡng thực ra rất đơn giản, anh ưu tiên một bữa sáng nhẹ nhàng và những miếng bít tết nhiều mỡ, đồng thời khẳng định bản thân là một người có niềm đam mê lớn với ẩm thực và luôn sống để tận hưởng các món ăn.
Theo các chuyên gia đây là những yếu tố có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tim mạch, chuyển hóa và sức khỏe tổng thể.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp, cho biết việc thức khuya xem bóng đá không đơn thuần là "mất ngủ vài đêm cho vui" mà là sự can thiệp trực tiếp vào hệ thống đồng hồ sinh học của cơ thể.
Theo bác sĩ Hoàng, khoảng thời gian từ nửa đêm đến rạng sáng là lúc não bộ bước vào giai đoạn ngủ sâu để sửa chữa tế bào, củng cố trí nhớ và phục hồi chức năng thần kinh. Tuy nhiên, việc liên tục tiếp xúc với ánh sáng từ tivi, điện thoại hay máy tính bảng khiến cơ thể giảm tiết melatonin - hormone quan trọng giúp duy trì giấc ngủ và bảo vệ tế bào thần kinh.
Hậu quả là sau trận đấu, dù rất mệt nhưng nhiều người vẫn khó ngủ, ngủ chập chờn, sáng hôm sau uể oải, đau đầu và giảm khả năng tập trung.
Chia sẻ thêm với Tuổi Trẻ, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa dinh dưỡng Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho rằng điều đáng lo ngại nhất không phải một đêm thức khuya đơn lẻ mà là tình trạng thiếu ngủ kéo dài liên tiếp nhiều ngày.
"Giấc ngủ là thời gian cơ thể phục hồi, điều hòa hormone, miễn dịch và chuyển hóa. Khi ngủ không đủ, cơ thể tăng tiết các hormone gây stress, từ đó kéo theo hàng loạt hệ lụy", TS Giang nói.
Theo TS Giang thiếu ngủ làm tăng huyết áp, tăng nhịp tim, co thắt mạch máu và có thể kích hoạt các biến cố tim mạch nguy hiểm trong đêm. Đồng thời, tình trạng này còn làm tăng cảm giác đói, tăng thèm đồ ngọt, đồ béo và giảm khả năng kiểm soát đường huyết.
TS Giang cho hay sai lầm phổ biến của nhiều người là biến bữa ăn phụ lúc nửa đêm thành một bữa chính với bia, nước ngọt, đồ chiên rán hoặc thức ăn nhanh. Vào ban đêm, tốc độ chuyển hóa của cơ thể chậm lại nên năng lượng dư thừa rất dễ tích tụ thành mỡ.
Bà dẫn chứng một lon nước ngọt 330 ml chứa khoảng 35-37 gram đường tự do, vượt ngưỡng khuyến cáo lý tưởng dưới 25 gram/ngày của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Trong khi đó, chỉ cần uống 3-4 lon bia trong một trận đấu cũng đồng nghĩa nạp thêm khoảng 600 kcal.
Ngay cả những món ăn vặt được xem là "lành mạnh" như lạc rang cũng có thể trở thành nguồn năng lượng khổng lồ nếu ăn quá nhiều. Chỉ 100 gram lạc rang đã cung cấp gần 600 kcal.
"Nhiều người tăng cân, tăng mỡ bụng và rối loạn mỡ máu sau mùa giải bóng đá chính vì những bữa ăn đêm như vậy", TS Giang nhận định.
Bà khuyến cáo không nên dùng nước tăng lực để chống buồn ngủ. Hàm lượng caffeine cao trong các loại đồ uống này có thể gây tim đập nhanh, đánh trống ngực, tăng huyết áp, bồn chồn và làm giảm chất lượng giấc ngủ.
Theo TS Giang, người hâm mộ không nên cố gắng theo dõi tất cả các trận đấu mà chỉ nên lựa chọn những trận thực sự quan tâm. Người trưởng thành cần duy trì 7-9 giờ ngủ mỗi ngày. Nếu buộc phải thức khuya xem bóng đá, tổng thời gian ngủ trong 24 giờ không nên dưới 6 giờ.
Để hạn chế tác động của việc thức khuya, có thể áp dụng hai biện pháp ngủ sớm trước giờ bóng lăn để tích lũy thời gian nghỉ ngơi. Ngủ trưa ngắn từ 20-30 phút vào hôm sau để phục hồi năng lượng.
Tuy nhiên, việc thức trắng cả đêm rồi ngủ bù suốt cả ngày hôm sau không phải giải pháp tốt vì có thể làm rối loạn hoàn toàn nhịp sinh học.
Đồng quan điểm, bác sĩ Hoàng khuyến cáo người xem nên chủ động "ngủ dự phòng" trước các trận đấu diễn ra lúc 2-3h sáng. Sau khi trận đấu kết thúc, cần tắt thiết bị điện tử, tạo môi trường tối, yên tĩnh và ngủ lại càng sớm càng tốt.
Ông cũng khuyên người xem không nên ngồi bất động suốt 90 phút. Cứ mỗi 30-45 phút nên đứng dậy đi lại, vận động nhẹ, giãn cơ và hít thở sâu để tăng tuần hoàn máu, giảm đau mỏi cơ và hạn chế căng thẳng.
Theo các chuyên gia, người trên 50 tuổi hoặc đang mắc các bệnh như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, rối loạn nhịp tim, bệnh thận mạn cần cân nhắc kỹ trước khi thức khuya xem bóng đá.
Với nhóm này, việc xem lại các đoạn highlight hoặc bản tin tổng hợp vào ngày hôm sau là lựa chọn an toàn hơn so với thức đến 2-3h sáng.
Ngày 8/7, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an thông tin về trường hợp tai nạn rất dễ gặp phải trong mùa hè được điều trị thành công.
Người đàn ông 62 tuổi được đưa vào viện cấp cứu trong tình trạng đau liệt hoàn toàn hai chi dưới; tê bì, mất cảm giác hai chân. Bệnh nhân không thể tự đứng và mất khả năng đi lại.
Người nhà bệnh nhân cho biết, ông bị rơi từ độ cao 3m, khi cố hái xoài trước sân.
Xác định bệnh nhân bị chấn thương cột sống nghiêm trọng, ảnh hưởng tủy sống, các bác sĩ đã phẫu thuật bắt vít cố định cột sống và giải ép tủy sống. Khi tình trạng ổn định, ông được chuyển đến Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện 19-8.
BSCKII Nguyễn Thị Bích, Khoa Phục hồi chức năng cho biết, đánh giá cơ lực hai chi dưới của bệnh nhân chỉ còn khoảng bậc 2-3/5, phải phụ thuộc hoàn toàn vào xe lăn.
"Người bệnh cần một chương trình phục hồi chức năng bài bản, cá thể hóa để sớm hòa nhập cuộc sống", BS Bích nói.
ThS Nguyễn Thị Hồng Hậu đã xây dựng phác đồ tập luyện nghiêm ngặt theo từng giai đoạn cho người bệnh.
Theo đó, bệnh nhân được tập mạnh cơ lõi (core muscles) để giữ thăng bằng thân mình và ổn định cột sống; tăng tầm vận động các khớp và tăng cuờng sức mạnh cơ hai chân; luyện tập thay đổi tư thế, dịch chuyển an toàn từ giường sang xe lăn; tập đứng và tập đi từng bước dưới sự hỗ trợ của kỹ thuật viên.
Chỉ sau 2 tuần kiên trì, bệnh nhân đã có sự phục hồi ngoạn mục. Ông đã có thể đeo đai cột sống, tự ngồi dậy vững vàng và bắt đầu những bước đi đầu tiên với dụng cụ hỗ trợ.
Bác sĩ khuyến cáo, tai nạn sinh hoạt có thể xảy ra bất cứ lúc nào, từ việc trèo cây hái quả, sửa mái nhà hay leo thang.
Vì thế, người dân không nên trèo cây hoặc làm việc trên cao khi không có đồ bảo hộ chuyên dụng. Người cao tuổi có nguy cơ gãy xương rất cao, nên hạn chế tối đa việc leo trèo.
Khi xảy ra tai nạn nghi ngờ chấn thương cột sống, tuyệt đối không tự ý bế, cõng hay di chuyển nạn nhân bằng xe máy. Cần giữ cố định cột sống thẳng và gọi ngay cấp cứu để đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
Huyết áp cao kéo dài khiến mạch máu chịu áp lực liên tục, từ đó làm tổn thương tim, thận, não, mắt và hệ tuần hoàn, theo trang Onlymyhealth (Ấn Độ).
Theo ông Sanjay Bhat, bác sĩ chuyên khoa tim mạch Ấn Độ, tăng huyết áp không kiểm soát có thể gây hại trong nhiều năm trước khi xuất hiện dấu hiệu. Ông cho biết nguy hiểm nằm ở tổn thương lâu dài trên mạch máu và cơ quan, không phải cảm giác hằng ngày.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết huyết áp cao có liên quan trực tiếp đến các bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, đột quỵ và suy thận. Ước tính đến năm 2025, có hơn 1,28 tỉ người trưởng thành trên toàn cầu mắc tình trạng này, trong đó gần một nửa không hề biết mình bị bệnh.
Huyết áp là lực máu tác động lên thành động mạch để vận chuyển oxy và dưỡng chất. Khi lực này duy trì quá cao, lớp nội mạc mạch máu bị tổn thương. Tình trạng này gây xơ cứng, viêm, tích tụ mảng bám, làm hẹp mạch và giảm lưu lượng máu đến cơ quan.
Việc tăng huyết áp kéo dài làm hỏng cả mạch máu lớn và nhỏ, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng các cơ quan.
Tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Lâu dần, cơ tim dày lên, đặc biệt ở thất trái.
Nghiên cứu đăng trên Frontiers in Cardiovascular Medicine năm 2022 cho thấy huyết áp cao làm tổn thương động mạch vành, thúc đẩy xơ vữa. Mạch máu hẹp lại khiến tim thiếu máu, làm tăng nguy cơ đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim.
Báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Tim mạch Mỹ khẳng định tăng huyết áp là nguyên nhân lớn gây bệnh mạch vành.
Khi tim làm việc quá sức trong thời gian dài, nguy cơ suy tim tăng rõ rệt. Triệu chứng thường gặp gồm khó thở, mệt mỏi và phù chân.
Thận chứa nhiều mạch máu nhỏ giúp lọc chất thải. Huyết áp cao làm hẹp và tổn thương các mạch này, khiến khả năng lọc suy giảm.
Khi bệnh tiến triển, thận mất dần chức năng, dẫn đến bệnh thận mạn. Trường hợp nặng có thể phải chạy thận hoặc ghép thận.
Não cần nguồn máu giàu oxy ổn định. Huyết áp cao làm tổn thương mạch máu não, tăng nguy cơ đột quỵ.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ cho biết phần lớn ca đột quỵ liên quan đến huyết áp cao. Ông Bhat nhận định tình trạng này làm tăng nguy cơ cả đột quỵ do tắc mạch và vỡ mạch.
Nghiên cứu năm 2024 trên Journal of Clinical Medicine cho thấy tăng huyết áp kéo dài làm giảm lưu lượng máu lên não, từ đó ảnh hưởng trí nhớ và khả năng tập trung.
Huyết áp cao làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt, gây bệnh võng mạc. Tình trạng nặng có thể dẫn đến giảm thị lực hoặc mất thị lực. Mạch máu toàn cơ thể cũng bị ảnh hưởng với tình trạng xơ cứng, tích tụ mảng bám và lưu thông kém.
Do đó, kiểm soát huyết áp sớm giúp bảo vệ tim, não, thận và mạch máu.
Các biện pháp kiểm soát huyết áp gồm dùng thuốc theo chỉ định, giảm muối, vận động đều, kiểm soát cân nặng và theo dõi huyết áp thường xuyên.
