Theo Hãng tin AFP, trong tuyên bố được Đài Phát thanh và truyền hình Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIB) dẫn lại ngày 11-7, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir Saeid Iravani nói tại New York: “Nếu Mỹ tiếp tục vi phạm các nghĩa vụ theo Bản ghi nhớ Islamabad, Iran sẽ không còn coi mình bị ràng buộc bởi các cam kết theo bản ghi nhớ này”.
Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ (MOU) vào giữa tháng 6, thắp lên hy vọng cuộc xung đột khiến hàng ngàn người thiệt mạng và làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu sẽ sớm khép lại.
Hai nước đã bước vào giai đoạn đàm phán trong 60 ngày về các chi tiết để tiến tới đạt thỏa thuận cuối cùng. Tuy nhiên những ngày gần đây, hai bên liên tục tấn công qua lại, làm dấy lên nguy cơ đổ vỡ các cuộc đàm phán.
Sau các cuộc đụng độ này, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn đã chấm dứt, nhưng cho biết các cuộc đàm phán với Iran vẫn sẽ tiếp tục.
Phát biểu trước báo chí ngày 10-7, Đại sứ Iran Amir Saeid Iravani cáo buộc Washington “đã vi phạm nghĩa vụ của mình khi phát động và tiếp tục các cuộc tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Iran”.
“Iran vẫn cam kết thực hiện trung thành bản ghi nhớ, với điều kiện Mỹ cũng tuân thủ đầy đủ và nghiêm túc các nghĩa vụ của mình”, ông nói thêm.
Theo Hãng tin Reuters, không có vụ tấn công mới nào được ghi nhận trong ngày 10-7 hoặc rạng sáng 11-7.
Trước đó, ít nhất 17 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào 6 thành phố ở Iran trong hai ngày 8 và 9-7, theo người đứng đầu Trung tâm Quan hệ công chúng và thông tin thuộc Bộ Y tế Iran. Ngoài ra có 115 người bị thương.
Ngày 11-7, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đến Oman để thảo luận về các biện pháp bảo đảm tàu thuyền đi lại an toàn qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh Washington tìm kiếm cam kết công khai từ Tehran về việc bảo đảm tàu thuyền quá cảnh tự do và an toàn tại eo biển này.
Một nguồn tin cấp cao từ Iran nói Iran, Mỹ, Qatar và Pakistan đã nhất trí tổ chức một cuộc điện đàm, và các bên trung gian đang nỗ lực sắp xếp để cuộc gọi diễn ra trong ngày 11-7, trong lúc ông Araghchi có mặt tại Oman.
"Phản hồi của Iran đối với dự thảo mới nhất do Mỹ đề xuất nhằm kết thúc chiến sự đã được chuyển đi, thông qua trung gian Pakistan trong hôm nay", hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA cho biết. Một nguồn tin am hiểu vấn đề nói rằng theo đề xuất từ Iran, giai đoạn đàm phán hiện tại sẽ tập trung hoàn toàn vào nỗ lực chấm dứt giao tranh ở khu vực.
Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB cùng ngày cho hay trọng tâm của đề xuất là "kết thúc chiến sự ở mọi mặt trận, đặc biệt là Lebanon và đảm bảo an ninh hàng hải".
Giới chức Mỹ và Pakistan chưa lên tiếng về thông tin.
Iran tuần trước chuyển cho Mỹ đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Washington như dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Washington sau đó chuyển lại cho Tehran câu trả lời. Bộ Ngoại giao Iran nói rằng nước này sẽ truyền đạt quan điểm về đề xuất từ Mỹ sau khi hoàn tất quá trình xem xét nội bộ và đưa ra kết luận cuối cùng.
Các nguồn tin từ cả hai bên nói với hãng thông tấn Reuters rằng mục tiêu của những nỗ lực hòa bình lúc này là đạt được bản ghi nhớ để ngừng chiến và mở cửa eo biển Hormuz, trong lúc đàm phán những điều khoản đầy đủ hơn. Thỏa thuận này sẽ phải giải quyết được các bất đồng khó hòa giải như chương trình hạt nhân của Iran.
Hãng thông tấn Fars hôm nay cho biết Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đã gặp tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, và được báo cáo về "tình trạng sẵn sàng của lực lượng vũ trang Iran".
Tướng Abdollahi báo cáo rằng quân đội Iran đang ở trạng thái sẵn sàng cao và sở hữu "các vũ khí, thiết bị cần thiết" để đối phó Mỹ - Israel. "Trong trường hợp họ có bất kỳ hành động tấn công, gây hấn và sai lầm chiến lược nào, lực lượng Iran sẽ đáp trả nhanh chóng, dữ dội và mạnh mẽ", ông nói.
Lãnh tụ Khamenei tuyên bố Iran "đã ngăn kẻ thù đạt được các mục tiêu của mình", đồng thời đưa ra những chỉ thị mới nhằm đối phó lực lượng đối phương..
Đây lần thứ hai Lãnh tụ Tối cao Iran gặp trực tiếp các quan chức trong vòng vài ngày qua. Tổng thống Masoud Pezeshkian hôm 7/5 thông báo đã họp với ông Khamenei trong hơn 2 giờ, đánh dấu lần đầu tiên Lãnh tụ Tối cao Iran gặp trực tiếp quan chức cấp cao kể từ khi nhậm chức.
Sau khoảng 48 giờ tương đối bình lặng, máy bay không người lái (UAV) đã xuất hiện trở lại trên bầu trời một số quốc gia vùng Vịnh, cho thấy khu vực này vẫn đang bị đe dọa dù lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực khoảng một tháng.
Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo đã chặn hai UAV phóng từ Iran. Qatar lên án vụ tấn công bằng UAV nhằm vào một tàu hàng tại vùng biển nước này. Kuwait cũng thông báo đã đối phó các UAV thù địch xâm nhập không phận.
Dữ liệu từ công ty phân tích hàng hải Kpler cho thấy tàu Al Kharaitiyat do công ty QatarEnergy vận hành đã di chuyển qua eo biển Hormuz an toàn và đang hướng tới cảng Qasim ở Pakistan. Đây là tàu chở khí hóa lỏng đầu tiên của Qatar đi qua eo biển kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát.
Các nguồn tin trước đó nói với Reuters rằng Iran đã chấp thuận cho tàu đi qua nhằm xây dựng lòng tin với Qatar và Pakistan, hai nước đóng vai trò trung gian hòa giải trong xung đột Trung Đông.
Ngày 6-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ tiêu diệt Iran "chỉ trong một đêm" nếu Tehran không đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước thời hạn chót là 20h tối 7-4 (giờ Mỹ).
Theo Đài BBC, Washington gần đây đã liên tục gây áp lực quân sự, cũng như ông Trump từng kêu gọi các nước tự bảo vệ tuyến vận tải, khiến nhiều quốc gia tại châu Á đã chủ động chọn con đường ngoại giao trực tiếp với Iran để đạt được các thỏa thuận riêng về việc lưu thông qua Hormuz, thay vì chờ đợi một giải pháp quân sự từ Mỹ.
Cụ thể, Pakistan hôm 28-3 thông báo rằng Iran đã đồng ý cho 20 tàu của nước này đi qua eo Hormuz. Ngoại trưởng Pakistan gọi đây là "cử chỉ tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời nhấn mạnh: "Đối thoại, ngoại giao và các biện pháp xây dựng lòng tin là con đường duy nhất để tiến lên phía trước".
Iran cũng công khai hoan nghênh các tàu treo cờ Ấn Độ được đi qua eo biển. Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ viết trên X: "Những người bạn Ấn Độ của chúng tôi hoàn toàn an toàn, không có gì phải lo lắng". Đáp lại, Ngoại trưởng Ấn Độ cho biết việc tàu chở dầu của nước này được lưu thông là kết quả của ngoại giao.
Trung Quốc - nước mua dầu Iran lớn nhất - cũng xác nhận một số tàu của họ đã đi qua eo biển, dù không nêu chi tiết. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy bất chấp xung đột, hàng triệu thùng dầu Iran (đang bị Mỹ trừng phạt) vẫn được vận chuyển tới Trung Quốc trong những tuần gần đây.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ, Bắc Kinh đã duy trì quan hệ ngoại giao thân thiện với Tehran và cùng Pakistan nỗ lực làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn giữa các bên tham chiến.
Mới đây nhất, Ngoại trưởng Philippines cho biết Iran đã cam kết đảm bảo "hành trình an toàn, không bị cản trở và nhanh chóng" cho các tàu nước này, sau cuộc điện đàm được đánh giá là "rất hiệu quả" nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng và phân bón.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng các thỏa thuận hiện nay vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, chẳng hạn như chưa có thông tin cụ thể liệu các đảm bảo an toàn áp dụng cho toàn bộ tàu của một quốc gia hay chỉ một số chuyến cụ thể, hay việc các tàu có phải trả phí để được đi qua hay không.
Ví dụ, Công ty vận tải Mitsui OSK Lines cho biết một tàu Nhật Bản chở khí tự nhiên hóa lỏng cuối tuần qua đã an toàn đi qua eo biển Hormuz, nhưng không bình luận về việc có phải trả phí cầu đường hay không và làm thế nào thủy thủ đoàn đảm bảo được chuyến đi an toàn.
Malaysia cũng cho biết một số tàu chở dầu của họ đã được Iran cho phép đi qua miễn phí, nhưng chưa rõ liệu các tàu Malaysia khác có được hưởng bảo đảm tương tự hay không.
Ngoài ra, chuyên gia Roger Fouquet tại Đại học Quốc gia Singapore cũng nhận định Iran có thể đang "tách bạch giữa quan hệ đồng minh và mức độ tham gia thực tế vào xung đột", khi vẫn cho phép tàu của một số quốc gia có liên hệ với Mỹ - như trường hợp của Philippines - được lưu thông.
Do đó nhà kinh tế năng lượng Shi cho rằng dù các thỏa thuận này đánh dấu một bước tiến ngoại giao đáng chú ý, nhưng chúng chỉ giúp giảm áp lực ngắn hạn cho chuỗi cung ứng năng lượng, chưa phải là giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khi chiến sự vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Chủ tịch Thượng viện Philippines Alan Peter Cayetano ngày 14/5 cho biết, thượng nghị sĩ Ronald dela Rosa, một đồng minh của cựu Tổng thống Rodrigo Duterte, hiện không còn ở trong tòa nhà Thượng viện, nơi ông đã ẩn náu kể từ ngày 11/5.
“Lực lượng hiến binh xác nhận rằng ông ấy không còn ở trong tòa nhà”, ông Alan Peter Cayetano nói với các phóng viên.
Theo một số nguồn tin, ông Rosa đã lẻn ra ngoài trong đêm.
Trong khi đó, sáng sớm ngày 14/5, khi tiến vào tòa nhà Thượng viện đang được canh gác nghiêm ngặt, luật sư của ông Rosa là Jimmy Bondoc cho biết ông đã nói chuyện với thân chủ trong đêm và tin rằng ông ấy vẫn ở bên trong.
“Tôi đã hỏi ông ấy liệu ông có kế hoạch rời đi không, ông ấy nói là không”, ông Bondoc nói với các phóng viên.
Thượng nghị sĩ Ronald Bato dela Rosa, cựu cảnh sát trưởng quốc gia và là người thực thi hàng đầu trong cuộc chiến chống ma túy đẫm máu của cựu Tổng thống Rodrigo Duterte, đang bị ICC truy nã vì tội ác chống lại nhân loại. Ông giám sát một cuộc trấn áp quyết liệt khiến hàng nghìn người bị nghi là buôn bán ma túy bị sát hại.
Thông tin này được đưa ra một ngày sau khi tiếng súng vang lên tại Thượng viện Philippines. Trước đó vài giờ, ông Rosa, 64 tuổi, đã kêu gọi những người ủng hộ huy động lực lượng trên mạng xã hội. Ông cho biết các nhân viên thực thi pháp luật đang đến để bắt giữ mình.
Vụ nổ súng đã gây ra sự hỗn loạn. Cảnh sát và lính gác vũ trang đã hiện diện dày đặc tại tòa nhà Thượng viện, lực lượng thủy quân lục chiến cũng được huy động đến để tăng cường an ninh.
Cảnh sát đã tạm giam một người, thu giữ vỏ đạn và băng đạn súng trường tấn công. Giới chức trách đang tiến hành các cuộc điều tra để xác định những cá nhân cố gắng xâm nhập vào Thượng viện.
ICC đã công bố lệnh bắt giữ ông vào ngày 11/5. ICC xác nhận đã ban hành lệnh bắt giữ ông, viện dẫn các vụ việc khiến 32 người thiệt mạng từ năm 2016 đến năm 2018.
Lệnh này đề ngày từ tháng 11 năm ngoái, trong khi ông đã nộp đơn kháng cáo khẩn cấp lên Tòa án Tối cao, lập luận rằng ICC không có thẩm quyền tại Philippines sau khi nước này rút khỏi thể chế này vào năm 2019.
Trong một cuộc phỏng vấn với đài DZBB phát sóng sáng sớm ngày 14/5, ông Rosa nói rằng ông sẽ "huy động mọi biện pháp hiện có" để ngăn cản việc giao ông cho ICC. Ông Rosa cũng phủ nhận sự liên quan đến các hoạt động trái pháp luật. Không rõ cuộc phỏng vấn này được thực hiện khi nào.
