Tại Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, bác sĩ Ngô Văn Tỵ phát hiện Hoa có khối u buồng trứng đường kính 20 cm. Sinh thiết trả về kết quả ung thư buồng trứng giai đoạn hai.
Hoa suy sụp, không tin mình mắc ung thư ở tuổi 19. Bác sĩ giải thích các kịch bản phẫu thuật. Nếu tế bào ác tính đã xâm lấn rộng, kíp mổ buộc cắt bỏ toàn bộ phần phụ để loại trừ mầm bệnh, đồng nghĩa cô mất khả năng mang thai. Nếu bệnh còn khu trú, các bác sĩ vẫn có thể áp dụng phẫu thuật bảo tồn sinh sản, giữ lại tử cung và một phần buồng trứng lành.
“Vậy con nên giữ tử cung hay giành lấy mạng sống?”, câu hỏi của Hoa ám ảnh bác sĩ Tỵ. Người mẹ ngồi bên nắm tay cô gái: “Không sinh được thì mình nhận con nuôi, miễn con còn sống”. Cuối cùng, thiếu nữ chọn lên bàn mổ.
Ca phẫu thuật lấy trọn khối u mà không xảy ra tai biến. Nhìn bệnh nhân nằm thiêm thiếp với ống truyền dịch cắm trên tay, bác sĩ Tỵ vẫn nặng lòng vì chặng điều trị phía trước còn dài.
Hoa nằm trong số ngày càng nhiều phụ nữ trẻ Việt Nam mắc ung thư phụ khoa. Theo GLOBOCAN 2022, mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 4.600 ca ung thư cổ tử cung mới và hơn 2.500 ca tử vong. Ung thư buồng trứng thêm khoảng 1.800 ca mắc mới và gần 1.100 ca tử vong. Phần lớn bệnh nhân đến viện khi bệnh đã sang giai đoạn muộn, khi khối u không còn phát tín hiệu rõ ràng, khiến tỷ lệ sống sau 5 năm tụt xuống dưới 30%.
Bác sĩ Tỵ nói điều khiến ông trăn trở là độ tuổi bệnh nhân trẻ dần. Với phụ nữ lớn tuổi, phác đồ hướng thẳng đến mục tiêu kéo dài sự sống. Nhưng với cô gái đôi mươi chưa lập gia đình, cắt tử cung và buồng trứng không dừng ở việc mất khả năng sinh con. Nó giáng một đòn kép lên cả cơ thể lẫn tâm lý.
Người trẻ đón nhận tin dữ theo cách dữ dội hơn. “Họ không nghĩ ung thư gõ cửa ở tuổi này, càng không khi gia đình không ai mắc bệnh”, bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại 1, Bệnh viện K, nói.
Cảm giác tương lai đóng sập đẩy nhiều người vào trầm cảm, giận dữ, kiệt sức. Một nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore công bố năm 2022, theo dõi hơn 20.000 bệnh nhân ung thư khởi phát khi còn trẻ, ghi nhận nhóm này mang nguy cơ trầm cảm và rối loạn lo âu cao hơn suốt phần đời còn lại, ngay cả khi ung thư đã lui bệnh.
Ở Việt Nam, sức ép còn đến từ định kiến. Nhiều người vẫn đóng khung giá trị người phụ nữ vào khả năng sinh con, buộc các cô gái mất thiên chức phải chuẩn bị tinh thần đối diện những lời bàn tán và nguy cơ đổ vỡ hôn nhân. Bác sĩ Nam cho rằng chính lối nghĩ này cần thay đổi, bởi giá trị một con người không nằm ở buồng trứng.
Trước những cú sốc đó, bác sĩ Nam thay đổi cách nói. Ông tránh các từ “ác tính”, “di căn”, “tiên lượng xấu”, chia thông tin thành nhiều lớp và dò theo phản ứng của bệnh nhân. Nguyên tắc duy nhất ông giữ là không giấu sự thật. “Càng giấu, người bệnh càng nghi ngờ. Đến khi vỡ lẽ, họ không còn tin bác sĩ nữa”, ông nói.
Vấn đề nằm ở chỗ ung thư buồng trứng gần như không có cách sàng lọc đại trà hiệu quả cho người khỏe mạnh, khác với ung thư cổ tử cung đã có xét nghiệm HPV và Pap smear. Vì thế bác sĩ khuyến cáo phụ nữ khám phụ khoa định kỳ mỗi 6 đến 12 tháng và đến viện ngay khi bụng to bất thường, đầy hơi kéo dài hay đau vùng chậu, những dấu hiệu Hoa từng nhầm là tăng cân. Phát hiện sớm mở ra cơ hội rất khác. Với ung thư cổ tử cung giai đoạn đầu, tỷ lệ sống sau 5 năm vượt 90%.
Hoa giờ bước vào những đợt hóa trị. Cô đánh đổi cơ hội làm mẹ để giữ lại mạng sống, đúng như lời người mẹ động viên trong phòng bệnh hôm ấy: “Miễn con còn sống”.
Nếu luyện tập đúng cách, cơ thể sẽ săn chắc hơn mà không làm mất khối cơ quan trọng, theo trang sức khỏe Health.
Nghiên cứu trên tạp chí Advances in Nutrition vào năm 2017 cho thấy việc giảm cân quá nhanh dễ khiến cơ bắp suy giảm. Tình trạng này làm giảm sức mạnh và ảnh hưởng khả năng vận động. Vì vậy, theo bà Amy Kwan, chuyên gia vật lý trị liệu tại Mỹ, chế độ ăn uống cần đi cùng tập luyện đều đặn để vừa đốt mỡ vừa duy trì cơ nạc.
Tập kháng lực đóng vai trò quan trọng trong quá trình tăng cơ và giảm mỡ. Các bài tập như squat, deadlift, chống đẩy, plank hoặc nâng tạ giúp cơ bắp hoạt động mạnh hơn, từ đó hỗ trợ cơ thể tiêu hao năng lượng hiệu quả.
Việc duy trì tập luyện thường xuyên rất cần thiết. Chỉ cần nghỉ tập vài ngày, khối cơ nạc cũng có thể giảm đáng kể.
Ngoài tập kháng lực, cơ thể vẫn cần vận động cardio để hỗ trợ đốt mỡ. Đi bộ, chạy bộ, đạp xe, bơi lội hoặc yoga đều phù hợp. Người mới tập nên bắt đầu từ cường độ nhẹ để cơ thể thích nghi dần và hạn chế chấn thương.
Một cách tập đơn giản là chọn vài động tác rồi thực hiện liên tục theo vòng. Mỗi động tác thực hiện khoảng 10 lần, nghỉ ngắn giữa các bài và lặp lại 3 hiệp. Khi đã quen, có thể tăng lên 5 hiệp và giảm thời gian nghỉ.
Protein giữ vai trò quan trọng trong quá trình giảm mỡ và xây dựng cơ bắp. Chế độ ăn giàu protein giúp cơ thể no lâu hơn, đồng thời hạn chế mất cơ khi giảm calo.
Nguồn protein phù hợp gồm trứng, cá, thịt nạc, sữa, đậu, hải sản và các loại hạt. Cá béo như cá hồi, cá mòi hoặc cá trích còn cung cấp chất béo tốt cho tim mạch.
Bên cạnh protein, bữa ăn hằng ngày cần có rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu và quả bơ để bổ sung chất xơ cùng vitamin cần thiết.
Ngủ đủ giấc cũng rất quan trọng vì cơ bắp phục hồi và phát triển trong lúc nghỉ ngơi. Căng thẳng kéo dài làm tăng hormone stress, từ đó ảnh hưởng quá trình tăng cơ.
Cơ thể có tỷ lệ cơ nạc cao giúp cải thiện sức mạnh, độ bền và khả năng vận động. Quá trình này còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết, huyết áp và cholesterol tốt hơn.
Việc duy trì cơ bắp cũng giúp giảm nguy cơ té ngã, hỗ trợ khớp linh hoạt hơn và cải thiện sức khỏe tim mạch. Chất lượng giấc ngủ và tinh thần cũng được cải thiện khi cơ thể vận động thường xuyên.
Để theo dõi hiệu quả tập luyện, nên chú ý số đo vòng eo và vùng bụng thay vì chỉ nhìn vào cân nặng. Cơ thể vẫn có thể săn chắc hơn dù cân nặng thay đổi không nhiều.
Người có bệnh nền hoặc chưa từng tập luyện nên tham khảo bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bắt đầu chương trình giảm mỡ tăng cơ.
"Đêm nhiệt đới" là thuật ngữ chỉ hiện tượng nhiệt độ ban đêm không giảm dưới 20 độ C. Hiện tượng này xảy ra khi nền nhiệt độ nóng quá mức, đặc biệt với châu Âu, đe dọa sức khỏe cộng đồng. Châu lục này, chưa đầy một tháng sau đợt nắng nóng kỷ lục hồi tháng 5 đang tiếp tục hứng thêm một đợt nóng cực đoan mới, với nền nhiệt có thể phá vỡ mọi kỷ lục tháng 6.
Chính phủ Pháp hôm 21/6 ban hành lệnh cấm rượu bia tại các vùng báo động đỏ. Tây Ban Nha và Đức đồng loạt hủy bỏ các sự kiện thể thao lớn, còn Anh phát cảnh báo hiện tượng "đêm nhiệt đới" đe dọa sức khỏe cộng đồng, AFP đưa tin.
Dự báo cho thấy nhiệt độ còn tăng trong những ngày tới. Các nhà khoa học nhận định những đợt nắng nóng liên tiếp là dấu hiệu rõ rệt của tình trạng nóng lên toàn cầu mà nguyên nhân chủ yếu do việc đốt than đá, dầu mỏ và khí đốt. Đồng thời, họ cảnh báo những đợt nắng nóng sẽ xuất hiện ngày càng dày đặc, gay gắt cũng như kéo dài hơn.
Tại Pháp, dưới nắng nóng đỉnh điểm, Lễ hội Âm nhạc đường phố toàn quốc (Fête de la Musique) được giám sát nghiêm ngặt. Để giảm rủi ro y tế và đảm bảo an ninh, chính phủ cấm sử dụng đồ uống có cồn tại các khu vực thuộc vùng báo động đỏ. Vì lý do an toàn, bảo tàng Louvre ở Paris cũng hủy buổi hòa nhạc miễn phí dự kiến tổ chức dưới chân kim tự tháp kính. Người dân Paris đổ xô đến kênh Saint-Martin sau khi giới chức cho phép bơi lội tại đây để giải tỏa cơn nóng.
Theo AP, cơ quan khí tượng Pháp nâng cảnh báo đỏ lên mức cao nhất tại 35 tỉnh, tương đương một phần ba lãnh thổ, dự kiến mở rộng lên 49 tỉnh trong ngày 22/6. Hệ thống đường sắt quốc gia phải hủy nhiều chuyến tàu, tăng cường hàng nghìn nhân viên để ứng phó nguy cơ đường ray và cáp điện bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao. Giới chức đặc biệt lo ngại cho người vô gia cư và người cao tuổi, nhất là người sống một mình hoặc tại viện dưỡng lão. Đợt nắng nóng lịch sử năm 2003 từng khiến khoảng 15.000 người cao tuổi tại Pháp tử vong.
Lực lượng khẩn cấp và quân đội Pháp trong trạng thái sẵn sàng cao độ để phòng cháy rừng, giám sát nguồn nước cho các lò phản ứng hạt nhân. Chính phủ yêu cầu 845 trường học đóng cửa trong ngày 22/6.
Tại Đức và Tây Ban Nha, nắng nóng gây xáo trộn lớn đối với các hoạt động văn hóa, thể thao. Ở Đức, ban tổ chức giải quần vợt Berlin Open hoãn trận chung kết và sơ tán toàn bộ khán giả khỏi sân do thời tiết khắc nghiệt. Trong hai ngày cuối tuần, nhiệt độ tại Berlin vượt 30 độ C, kèm giông bão nghiêm trọng. Tại Madrid, giới chức Tây Ban Nha hủy buổi chiếu công cộng trận đấu World Cup của đội tuyển quốc gia do dự báo nhiệt độ chạm ngưỡng nguy hiểm.
Tây Ban Nha bước vào đợt nắng nóng đầu tiên trong năm, kéo dài từ 21/6 đến 24/6, với nhiệt độ có thể lên tới 44 độ C ở một số khu vực. Người dân nước này và Bồ Đào Nha đổ ra các bãi biển đông nghịt để tránh nóng, trong khi nhiều người trên phố phải liên tục dùng quạt tay hoặc ô che nắng.
Tại Trung Âu và vùng Balkan, hệ thống cảnh báo y tế liên tục được kích hoạt. Thụy Sĩ cảnh báo về đợt nắng nóng nghiêm trọng, với nhiệt độ có thể lên tới 37 độ C tại các vùng thấp và chưa rõ khi nào kết thúc. Croatia và Serbia ban hành cảnh báo thời tiết ở mức cam khi nhiệt độ dự kiến chạm 35 độ C trong những ngày tới. Croatia đã phát hướng dẫn khẩn cấp phòng sốc nhiệt, trong khi Bắc Macedonia, Bosnia và Montenegro gấp rút chuẩn bị ứng phó.
Tại Anh, Cơ quan Khí tượng quốc gia (Met Office) ban hành cảnh báo màu hổ phách về nắng nóng cực đoan từ 22/6 đến 25/6, nhiệt độ có thể lên 38 độ C tại England và xứ Wales. Cơ quan này đặc biệt cảnh báo hiện tượng "đêm nhiệt đới" làm tăng nguy cơ kiệt sức và cản trở quá trình phục hồi của cơ thể sau một ngày nắng nóng.
"Tăng huyết áp và đái tháo đường là hai yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của bệnh tim mạch, cũng là những bệnh không lây nhiễm phổ biến nhất ở Việt Nam và toàn cầu", GS.TS.BS Huỳnh Văn Minh, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, nói tại lễ ký kết triển khai Chương trình tăng cường nhận thức và năng lực về truyền thông, điều trị và quản lý tăng huyết áp và đái tháo đường tại Việt Nam, giai đoạn 2026–2030, giữa Cục Quản lý Khám, Chữa bệnh và các đối tác, hôm 3/7 tại Bộ Y tế.
Theo thỏa thuận giữa Cục Quản lý Khám, chữa bệnh và các đối tác, ngành y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có trên 50% người mắc hai căn bệnh này được điều trị đạt mục tiêu kiểm soát. Để hiện thực hóa lộ trình này, chương trình tập trung vào việc chuẩn hóa chuyên môn, đào tạo nhân lực y tế cơ sở và đẩy mạnh truyền thông cộng đồng nhằm phát hiện bệnh sớm.
Dữ liệu khảo sát giai đoạn 2017-2023 trên 67.000 người trưởng thành cho thấy bức tranh báo động về các bệnh không lây nhiễm. Hiện có hơn 30% người Việt trưởng thành mắc tăng huyết áp, nhưng gần 50% trong số đó chỉ vừa mới phát hiện bệnh và 11,3% chưa từng tiếp cận điều trị.
Đáng chú ý, ngay cả những người đang điều trị, hơn một nửa vẫn chưa kiểm soát được chỉ số huyết áp ở mức an toàn. GS Minh nhận định tăng huyết áp là "kẻ giết người thầm lặng" vì triệu chứng thường không rõ ràng, song lại gây ra các biến chứng nguy hiểm cho não, tim, mắt và mạch máu.
Tương tự, đái tháo đường đang trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng khi số ca mắc tăng gấp ba lần kể từ năm 2000. GS.TS Trần Hữu Dàng, Chủ tịch Hội Nội tiết - Đái tháo đường Việt Nam, cho biết trong số 7 triệu người mắc bệnh, có đến 62% không hề hay biết tình trạng sức khỏe của mình. Việc thiếu chẩn đoán kịp thời khiến các biến chứng như suy thận, tổn thương thần kinh và bệnh tim mạch âm thầm hủy hoại cơ thể.
Chi phí y tế dành cho căn bệnh này cũng đã tăng gấp ba lần trong vòng 15 năm qua, tỷ lệ thuận với sự gia tăng của tình trạng béo phì, lối sống ít vận động và thói quen tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng.
Ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, khẳng định chiến lược trọng tâm của ngành y tế thời gian tới là quản lý sức khỏe theo vòng đời và nâng cao năng lực y tế cơ sở.
Thay vì chỉ tập trung vào các bệnh viện tuyến trên, chương trình hợp tác mới sẽ chú trọng đào tạo liên tục cho đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng tại cấp khám chữa bệnh ban đầu.
Việc phát hiện sớm không chỉ giảm thiểu gánh nặng tài chính cho gia đình, cá nhân mà còn trực tiếp hạ nhiệt áp lực cho hệ thống y tế trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm đang là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu.
