Tại Hội nghị sơ kết một năm sáu tháng thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tổ chức đầu tháng 7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá nhiều địa phương đã bắt đầu tìm được cách đi phù hợp với điều kiện của mình bằng những công việc cụ thể. Trong đó, Hà Nội được nhắc đến với việc triển khai nền tảng số dùng chung HanoiWork – một ví dụ về cách cụ thể hóa Nghị quyết 57 từ yêu cầu quản trị thực tiễn.
Đằng sau kết quả đó là quá trình triển khai Nghị quyết 57 theo hướng gắn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với đổi mới mô hình tăng trưởng của thành phố. Tuy nhiên bên cạnh những điều đã làm được, sự phát triển trong lĩnh vực khoa học công nghệ của Hà Nội vẫn được đánh giá “chưa tương xứng với tiềm năng”.
Xây nền móng cho mô hình tăng trưởng mới
Tại buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ngày 8/7, Phó chủ tịch Hà Nội Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh thành phố định vị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những trụ cột cốt lõi để thúc đẩy chuyển dịch mô hình tăng trưởng.
Trong định hướng đó, Hà Nội được đánh giá có một số lợi thế như nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu hàng đầu cùng thị trường khoa học công nghệ và thị trường tiêu dùng lớn.
Thành phố xây dựng chương trình triển khai Nghị quyết 57 với hơn 600 nhiệm vụ cho từng ngành, từng cơ quan, đơn vị; đặt mục tiêu kinh tế số chiếm khoảng 22% GRDP trong năm nay và tăng lên 35% vào 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Hà Nội lựa chọn bắt đầu từ việc hoàn thiện thể chế. Trên cơ sở Luật Thủ đô và Nghị quyết 57, thành phố ban hành tám nghị quyết chuyên đề về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời xây dựng các chính sách về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), quỹ đầu tư mạo hiểm, thu hút nhân tài và hỗ trợ nghiên cứu, phát triển công nghệ.
Song song với hoàn thiện cơ chế, Hà Nội tập trung đổi mới phương thức quản trị trên nền tảng số. Theo ông Nguyễn Văn Phong, “mọi giải pháp đều phải dựa trên cơ sở dữ liệu và căn cứ khoa học vững chắc”, từ việc ra quyết định điều hành đến giải quyết các điểm nghẽn trong phát triển.
Quan điểm này được cụ thể hóa thông qua việc triển khai nền tảng HanoiWork để quản lý tiến độ công việc theo thời gian thực, gắn với OKR, KPI; đồng thời phát triển nền tảng iHanoi làm kênh tương tác giữa chính quyền với người dân.
Hiện HanoiWork đã được triển khai với 178 không gian làm việc và hơn 85.098 tài khoản được kích hoạt, cho phép theo dõi thời gian thực tiến độ của hơn 191.610 nhiệm vụ. Thành phố cũng công bố 93 bộ dữ liệu mở, hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử cho gần 99% dân số, số dữ liệu của gần 3,3 triệu thửa đất.
“Thành phố thay đổi căn bản phương thức quản lý từ ‘giao việc hành chính’ truyền thống sang ‘quản trị số theo mục tiêu, tiến độ, sản phẩm và dữ liệu'”, báo cáo của thành phố có đoạn.
Một điểm nhấn khác trong cách triển khai của Hà Nội là kết nối nguồn lực nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn. Ông Phong cho biết thành phố đã xác định 30 bài toán lớn trong các lĩnh vực như giao thông, môi trường, y tế, giáo dục và quản trị đô thị để đặt hàng các trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ. Đến nay, hơn 100 đề xuất nghiên cứu đã được gửi về.
Cùng với đó, Hà Nội thành lập công ty đổi mới sáng tạo, kết nối hoạt động nghiên cứu, ươm tạo, phát triển doanh nghiệp và thị trường công nghệ. Thành phố cũng đầu tư phát triển các phòng thí nghiệm trọng điểm, đẩy nhanh việc quy hoạch và tổ chức lại hoạt động của Khu công nghệ cao Hòa Lạc nhằm tạo ra cực tăng trưởng công nghệ quan trọng của thành phố, đẩy nhanh tiến độ khu công nghệ số tập trung của FPT.
Địa phương cũng đạt một số thành tựu về khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, như có 12.377 đơn đăng ký sở hữu công nghiệp, chiếm trên 31% và dẫn đầu cả nước, 13.366 văn bằng bảo hộ được cấp; ra mắt Sàn giao dịch công nghệ (HANOTEX) và Chợ Chuyển đổi số; gặp gỡ các hãng công nghệ lớn trong và ngoài nước để tiếp nhận chuyển giao mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, xây dựng trung tâm tính toán hiệu năng cao và giải quyết các bài toán giao thông, quy hoạch thông minh.
Khoa học công nghệ phải trở thành động lực tăng trưởng thực chất
Ghi nhận kết quả Hà Nội đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đánh giá động lực tăng trưởng mới này “chưa đủ để thay đổi cấu trúc nền kinh tế”. Theo ông, thành phố có lợi thế lớn về trí thức, khoa học – công nghệ, giáo dục, y tế, tài chính, văn hóa, du lịch và thị trường tiêu dùng nhưng số lượng, quy mô doanh nghiệp khoa học công nghệ, sức lan tỏa của các động lực mới chưa tương xứng với tiềm năng.
“Hà Nội phải trả lời rõ các lĩnh vực như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghiệp văn hóa, tài chính xanh, y tế và giáo dục chất lượng cao đang đóng góp bao nhiêu cho GRDP; đã có bao nhiêu doanh nghiệp dẫn dắt, dự án thực chất và sản phẩm đủ sức cạnh tranh”, ông nói, nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực tăng trưởng thực chất, không chỉ dừng ở chủ trương.
Tại Hội nghị sơ kết về Nghị quyết 57, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đánh giá bức tranh chung thực hiện Nghị quyết hiện nay là: chủ trương đã rõ, thể chế đã từng bước hoàn thiện, nguồn lực đã được bố trí, quyết tâm chính trị đã cao, khí thế hành động đã được khơi dậy, nhưng “kết quả thực tế chưa tương xứng”.
Ông yêu cầu việc triển khai Nghị quyết giai đoạn tới phải tập trung tạo ra kết quả, chuyển mạnh từ xây dựng cơ chế sang tạo ra sản phẩm, từ hoàn thành nhiệm vụ sang tạo ra giá trị, từ chuẩn bị điều kiện chuyển sang đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước.
Trong buổi làm việc với Hà Nội, ông cũng đề nghị thành phố phải đi đầu trong xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức, dữ liệu và sáng tạo, đẩy nhanh chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu dùng chung phục vụ trực tiếp cho điều hành, dự báo tăng trưởng, giám sát đầu tư công, quản lý đất đai, giải quyết thủ tục và bảo đảm an sinh xã hội. Ông gợi mở Hà Nội mạnh dạn thí điểm hỗ trợ tài chính cho những doanh nghiệp công nghệ cao của Thủ đô có mức độ nội địa hóa 100% và xuất khẩu được ra thị trường các nước phát triển.
Theo lãnh đạo thành phố, trong giai đoạn tới, Hà Nội sẽ tiếp tục phát triển hệ sinh thái từ đào tạo nhân lực, khu công nghệ cao, sàn giao dịch công nghệ đến quỹ đầu tư mạo hiểm, đồng thời đưa công nghệ vào các lĩnh vực có lợi thế như công nghiệp văn hóa, du lịch, làng nghề, thương mại điện tử và giao thông thông minh. Mục tiêu xuyên suốt là đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tái cơ cấu kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng của Thủ đô.
“Chuyển đổi số, dữ liệu và đổi mới sáng tạo phải là hạt nhân phương thức vận hành của hệ thống chính trị, hướng tới phục vụ người dân tốt hơn, doanh nghiệp được tạo điều kiện phát triển tốt hơn, đô thị được quản lý thông minh hơn, tạo nền tảng cho tăng trưởng cao, bền vững của Thủ đô”, Phó chủ tịch Hà Nội Nguyễn Văn Phong khẳng định.
Trung tâm Dự báo Khí hậu (CPC) thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) dự đoán, có 65% khả năng El Nino xảy ra từ tháng 10/2026 đến tháng 2/2027. Michelle L'Heureux, nhà khoa học phụ trách dự báo El Nino và La Nina tại CPC, cho biết El Nino mạnh sẽ dễ xuất hiện hơn nếu những thay đổi trong khí quyển tiếp tục đồng bộ với những thay đổi ở vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương trong mùa hè, ví dụ gió gần xích đạo suy yếu cùng lúc với nhiệt độ đại dương tăng lên.
"Khả năng xảy ra sự kiện El Nino lớn nhất kể từ những năm 1870 rõ ràng đang tăng lên", Paul Roundy, giáo sư khoa học môi trường và khí quyển tại Đại học Albany, viết trên X.
Theo Live Science, El Nino mạnh nhất từng ghi nhận xảy ra năm 1877, góp phần châm ngòi cho nạn đói toàn cầu giai đoạn 1876-1878, lấy mạng hơn 50 triệu người, tương đương 3% dân số thế giới thời đó.
Deepti Singh, giám đốc Phòng thí nghiệm Khí hậu cực đoan và tác động tại Đại học Bang Washington, cho rằng dù bối cảnh xã hội, chính trị và kinh tế hiện đã khác nhiều, sự kiện sắp tới vẫn có thể đe dọa nghiêm trọng đến an ninh lương thực, nguồn nước cũng như kinh tế toàn cầu. "Điểm khác biệt là khí quyển và đại dương hiện ấm hơn đáng kể so với những năm 1870, đồng nghĩa những hiện tượng cực đoan đi kèm có thể trở nên nghiêm trọng hơn", Singh nói với Washington Post.
Một ví dụ gần đây hơn cho thấy mối đe dọa từ siêu El Nino là sự kiện diễn ra năm 1997-1998, dẫn đến thiệt hại kinh tế toàn cầu ước tính 32-96 tỷ USD.
Nathaniel Johnson, chuyên gia dự báo ENSO tại NOAA, cho biết siêu El Nino sẽ ảnh hưởng đến thủy sản, cây trồng, đồng thời làm tăng nguy cơ cháy rừng và bão ở một số khu vực trên thế giới.
"Hiện có nhiều người sống trong cảnh nghèo đói, và nếu sản lượng cây trồng giảm do hạn hán hoặc lũ lụt mà El Nino gây ra thì giá cả sẽ còn tăng cao hơn. Chúng ta đang đối mặt với nguy cơ xảy ra những tác động nhân đạo rất lớn trong năm nay, đặc biệt nếu xung đột Trung Đông tiếp diễn", Liz Stephens, giáo sư khí hậu tại Đại học Reading (Anh), nói với BBC.
El Nino là pha ấm của El Nino - Dao động Nam (ENSO), chu kỳ khí hậu tự nhiên được thúc đẩy bởi sự biến động nhiệt độ đại dương và áp suất khí quyển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới. ENSO gây ra tác động dây chuyền lan khắp toàn cầu, ảnh hưởng đến mọi thứ như lượng mưa, hạn hán, bão, sóng nhiệt. ENSO thường tạo ra El Nino ấm rồi đến pha lạnh La Nina cứ sau 2-7 năm.
El Nino được xác nhận xảy ra khi nhiệt độ bề mặt đại dương trung bình tăng ít nhất 0,5 độ C trong năm tháng liên tiếp trở lên so với mức trung bình dài hạn. Khái niệm siêu El Nino thường dùng để chỉ sự kiện cường độ rất mạnh, với bề mặt đại dương tăng ít nhất 2 độ C so với mức trung bình. Theo CNN, sự kiện ở mức này từng diễn ra trong các giai đoạn 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016.
Lần gần nhất Trái Đất trải qua El Nino là từ tháng 5/2023 đến tháng 3/2024. Đợt này chưa đạt mức "siêu" nhưng đã góp phần gây ra những đợt nắng nóng kỷ lục vào năm 2023 và 2024, với năm 2024 đang giữ kỷ lục năm nóng nhất lịch sử. Nếu hiện tượng này tái xuất, năm nay sẽ ấm lên nhưng khó vượt qua kỷ lục của 2024 vì đầu năm vẫn chịu ảnh hưởng của pha lạnh La Nina.
Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) đưa tàu Orion, chở phi hành đoàn Artemis II, rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội). Chuyến bay làm nên lịch sử khi trở thành nhiệm vụ có người lái đầu tiên hướng tới Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 cách đây 54 năm.
Artemis II là cột mốc quan trọng trong chương trình Artemis, tạo bước đệm cho việc thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên bề mặt Mặt Trăng. Ngoài thử nghiệm công nghệ cho chương trình, chuyến bay kéo dài 10 ngày này còn thu thập dữ liệu về mức độ phơi nhiễm bức xạ, sức khỏe và khả năng hoạt động của con người ngoài quỹ đạo Trái Đất thấp, đồng thời quan sát Mặt Trăng từ góc nhìn hiếm.
Nghiên cứu về sức khỏe phi hành gia
Một thí nghiệm đáng chú ý trên tàu Orion là Phản ứng tương tự mô của phi hành gia ảo (AVATAR). Thí nghiệm sử dụng các "chip cơ quan" - mẫu mô nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, lớn tương đương chiếc USB, chứa tế bào người sống được chỉnh sửa để hoạt động giống như cơ quan thật.
AVATAR tập trung vào mô tủy xương nuôi cấy từ tế bào thu thập trong quá trình hiến máu trước chuyến bay của các phi hành gia. Tủy xương sản sinh ra tế bào miễn dịch và máu, đồng thời đặc biệt nhạy cảm với bức xạ, do đó là mục tiêu quan trọng để đánh giá rủi ro sức khỏe trong các nhiệm vụ ngoài Trái Đất.
Sau khi nhiệm vụ Artemis II kết thúc, các nhà nghiên cứu sẽ phân tích mẫu mô ở cấp độ phân tử để đánh giá cách hàng nghìn gene phản ứng với chuyến du hành vũ trụ. Để xác định xem chúng có thể dự đoán chính xác phản ứng của con người trước căng thẳng liên quan đến vũ trụ hay không, họ cũng sẽ so sánh kết quả với dữ liệu từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và với các mẫu sinh học thu thập từ phi hành đoàn trước và sau chuyến bay.
Nghiên cứu trước đây trên trạm ISS, vốn được từ trường Trái Đất che chắn một phần, cho thấy phi hành gia bị tiêu xương ngay cả trong chuyến bay ngắn. Các nghiên cứu tương tự có thể giúp định hướng chiến lược chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho phi hành gia trong những nhiệm vụ dài hạn sau này.
Thử nghiệm thích nghi trong không gian sâu
Một thí nghiệm quan trọng khác là ARCHeR, hướng đến tìm hiểu cách phi hành gia thích nghi với cuộc sống trong tàu Orion khép kín. Họ sẽ đeo thiết bị trên cổ tay để theo dõi mức độ căng thẳng, sự chuyển động, giấc ngủ và khả năng nhận thức. Nhóm nghiên cứu hy vọng dữ liệu thời gian thực sẽ giúp phân tích cách hoạt động hàng ngày, sự nghỉ ngơi và môi trường giới hạn ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe và khả năng làm việc nhóm ngoài không gian.
Một nghiên cứu khác sẽ tập trung vào hệ miễn dịch. Trong suốt nhiệm vụ, các phi hành gia sẽ thu thập mẫu nước bọt bằng cách thấm chúng lên giấy chuyên dụng lưu trữ trong những cuốn sổ nhỏ - phương pháp đơn giản và cần thiết vì tàu Orion không có tủ lạnh.
Khi so sánh với các mẫu thu thập trước và sau chuyến bay, dữ liệu về nước bọt và máu sẽ cho phép nhóm nghiên cứu theo dõi thay đổi miễn dịch liên quan đến tác nhân gây căng thẳng như bức xạ và sự cô lập. Họ cũng dự định theo dõi khả năng virus "ngủ đông", bao gồm virus liên quan đến bệnh thủy đậu và zona thần kinh, tái hoạt động trong chuyến du hành vũ trụ - hiện tượng từng xảy ra trên trạm ISS.
Khác với phi hành đoàn trên trạm ISS, Artemis II sẽ bay vượt khỏi từ quyển Trái Đất, tiếp xúc với bức xạ vũ trụ nhiều hơn đáng kể. Để theo dõi rủi ro này, họ sẽ mang máy đo liều lượng bức xạ cá nhân trong túi để theo dõi mức độ tiếp xúc theo thời gian thực. Cùng với 6 cảm biến bức xạ lắp đặt trên khoang chở người của tàu Orion, chúng có thể phát hiện sự gia tăng bức xạ đột ngột, ví dụ như trong bão Mặt Trời, và cảnh báo phi hành đoàn thực hiện biện pháp bảo vệ.
Dữ liệu từ các thiết bị trên cùng với phép đo từ một số vệ tinh nhỏ mà đối tác quốc tế cung cấp sẽ giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về cách bức xạ hoạt động bên trong Orion và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Góc nhìn hiếm về Mặt Trăng
Khi Orion bay vòng qua phía xa Mặt Trăng (phía luôn bị khuất khi nhìn từ Trái Đất), phi hành đoàn Artemis II có khoảng ba giờ để nghiên cứu địa hình mà chưa ai khảo sát kỹ hơn suốt 50 năm qua. Dù vậy, tầm nhìn của phi hành đoàn sẽ phụ thuộc vào đường bay của Orion cũng như góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời.
Họ sẽ dựa vào kiến thức địa chất để chụp ảnh và mô tả các cấu trúc bề mặt hình thành từ những vụ va chạm và dòng dung nham cổ xưa. Một trong những mục tiêu hấp dẫn nhất là bồn trũng Orientale - vết tích va chạm khổng có niên đại 3,8 tỷ năm, rộng khoảng 960 km, đánh dấu ranh giới giữa phía gần và phía xa Mặt Trăng nhưng nằm ngoài tầm quan sát trong thời Apollo.
Phi hành đoàn Artemis II cũng có thể chứng kiến tia sáng lóe lên do thiên thạch lao xuống hoặc đám mây bụi mờ ảo lơ lửng phía trên đường chân trời của Mặt Trăng, vốn rất bí ẩn với con người. Những quan sát này được kỳ vọng giúp định hướng cho các nhiệm vụ Artemis tiếp theo, bao gồm cả kế hoạch đưa con người hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng. Dữ liệu mới có thể ảnh hưởng đến địa điểm mà phi hành đoàn tương lai khám phá, mẫu vật cần thu thập cũng như việc xác định khu vực có giá trị khoa học cao.
Sự phổ biến của laptop 2-in-1 được thúc đẩy sau khi hệ điều hành Windows 8 ra mắt, vốn khuyến khích việc sử dụng kiểu máy này. Mặc dù ý tưởng laptop 2-in-1 mang lại sự tiện lợi, nhưng hiện nay, ngành công nghiệp đã dần chuyển hướng khỏi định dạng 2-in-1. Nguyên nhân chính là do máy tính bảng ngày càng trở nên rẻ hơn, trong khi các ứng dụng PC vẫn chưa được tối ưu hóa cho màn hình cảm ứng.
Mặc dù màn hình cảm ứng trên laptop có một số ưu điểm, như khả năng duyệt tài liệu nhanh chóng, nhưng chi phí cao của những chiếc laptop 2-in-1 khiến chúng trở nên kém hấp dẫn hơn so với việc mua riêng một laptop và một tablet thông thường.
Ngay cả khi một chiếc laptop có màn hình cảm ứng, tính năng này thường chỉ được coi là một điểm cộng chứ không phải là yếu tố quyết định khi mua sắm. Do đó, nếu đang tìm kiếm một chiếc laptop mới, có thể người dùng nên xem xét việc loại bỏ các mẫu laptop 2-in-1 vì họ có thể phải trả tiền cho những tính năng mà bản thân không bao giờ sử dụng.
Kể từ khi chiếc iPad đầu tiên ra mắt vào năm 2010, tablet đã thay đổi cách chúng ta tiếp cận điện toán di động. Màn hình cảm ứng giúp việc điều hướng ứng dụng và tài liệu trở nên dễ dàng hơn so với bàn di chuột không ổn định trên laptop thời đó. Tuy nhiên, trong thập kỷ qua, sự hấp dẫn của iPad đã giảm đi đáng kể do thị trường có nhiều thương hiệu và mức giá đa dạng hơn. Ví dụ, trong khi iPad 16 GB bản Wi-Fi + 3G có giá 629 USD, người dùng có thể mua một chiếc tablet Samsung Galaxy với cấu hình tốt hơn với giá chưa bằng một nửa.
Ngoài ra, ngay cả khi giá không phải là yếu tố quyết định, các ứng dụng PC hiện nay cũng không còn được thiết kế tối ưu cho màn hình cảm ứng. Trái ngược với sự ưu ái dành cho màn hình cảm ứng của Windows 8, Windows 11 đã biến tính năng này thành một yếu tố phụ. Hầu hết các ứng dụng Windows hiện nay không được tối ưu hóa cho màn hình cảm ứng, trong khi bàn di chuột hoặc chuột USB vẫn là lựa chọn thoải mái hơn.
Mặc dù các thiết bị của Apple hỗ trợ giao diện lai tốt hơn so với Windows, nếu người dùng muốn sự linh hoạt tối ưu, việc mua riêng một chiếc MacBook và một chiếc iPad Mini có thể trở thành lựa chọn hợp lý hơn so với việc đầu tư vào một thiết bị 2-in-1 không đáp ứng được cả hai chức năng.
