Đồng minh chính trị thân cận của Tổng thống Trump đột ngột qua đời

"Tây Ban Nha là đối tác tồi tệ trong NATO. Họ không tham gia và không đóng góp. Tôi không muốn liên quan gì tới Tây Ban Nha. Hãy cắt đứt toàn bộ hoạt động thương mại với họ, kể cả các chuyến thăm", Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hôm 8/7, trong cuộc họp báo chung với Tổng thư ký NATO Mark Rutte.

Nguyên nhân dẫn đến lời đe dọa được cho là vì chính quyền Thủ tướng Pedro Sanchez đã không cho quân đội Mỹ sử dụng căn cứ hải quân Rota và sân bay quân sự Moron để triển khai lực lượng tấn công Iran. Lãnh đạo Mỹ còn bất bình vì Tây Ban Nha từ chối tăng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP như mục tiêu mà NATO đề ra.

Trong nỗ lực nhằm hàn gắn bất đồng, Thủ tướng Sanchez khẳng định quan hệ giữa Tây Ban Nha và Mỹ vẫn "rất tích cực" và ông đã trao đổi với Tổng thống Trump, trong đó hai bên thảo luận về World Cup 2026. "Hoàn toàn không có căng thẳng gì cả, trái lại còn rất thân thiện", Thủ tướng Sanchez nói.

Đài BBC dẫn các nguồn tin từ chính phủ Tây Ban Nha cho biết Madrid "không có kế hoạch thay đổi mối quan hệ kinh tế, văn hóa, xã hội tuyệt vời" với Washington.

Đây không phải lần đầu Tổng thống Trump dọa cắt quan hệ thương mại với Tây Ban Nha. Lãnh đạo Mỹ từng đưa ra tuyên bố tương tự vào tháng 3, nhằm phản ứng lại quan điểm của Thủ tướng Sanchez về xung đột Trung Đông. Không có gì thay đổi đối với quan hệ thương mại song phương sau đó.

Giới chuyên gia nhận định những lời đe dọa của ông Trump khó trở thành hiện thực, do Mỹ sẽ đối mặt với nhiều nguy cơ nếu quyết tâm làm điều đó. "Một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất sẽ là mất quyền sử dụng căn cứ Rota và Moron", Thomas Newdick, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, cho hay.

Trong hai cơ sở này, quân cảng Rota ở tỉnh Cadiz, miền nam Tây Ban Nha, có vị trí chiến lược gần "cửa ngõ Địa Trung Hải", tuyến hàng hải kết nối Địa Trung Hải và Đại Tây Dương. Đây là một trong những căn cứ quân sự quan trọng nhất của Washington ở châu Âu, đóng vai trò then chốt trong nhiệm vụ hỗ trợ hoạt động của hải quân Mỹ và các đồng minh trên nhiều khu vực khác nhau.

Căn cứ Rota là trung tâm hậu cần kết nối Bắc Mỹ với châu Âu, Địa Trung Hải, châu Phi và Trung Đông. Cơ sở này hỗ trợ hoạt động vận chuyển nhân lực, thiết bị, nhiên liệu và vật tư thông qua 3 cầu cảng, một sân bay và những kho chứa vũ khí thuộc diện lớn nhất châu Âu.

Đơn vị đồn trú đáng chú ý nhất của Mỹ tại Rota là Hải đoàn Khu trục hạm số 60, một trong 3 hải đoàn tàu khu trục được triển khai thường trực ngoài lục địa Bắc Mỹ và là đơn vị tàu chiến tiền phương duy nhất của hải quân Mỹ ở châu Âu.

Mỹ cũng dự kiến triển khai Lực lượng Hải quân Tiền phương ở châu Âu với tổng cộng 6 chiến hạm đóng quân tại Rota. Tất cả đều được chỉnh sửa đáng kể và trang bị những hệ thống phòng vệ đặc biệt, được tối ưu hóa cho môi trường tác chiến ở châu Âu.

Các đơn vị quan trọng khác của hải quân Mỹ tại Rota là Phi đoàn Trực thăng Chiến đấu Hàng hải số 79, lực lượng vận hành trực thăng săn ngầm MH-60R Seahawk, và Đơn vị Xử lý Vật liệu nổ Lưu động số 8.

Trong khi đó, căn cứ không quân Moron nằm ở phía đông nam thành phố Seville tại miền nam Tây Ban Nha, đóng vai trò là một trong những điểm tập kết và triển khai lực lượng Mỹ tại châu Âu.

Vị trí chiến lược khiến Moron trở thành căn cứ tiền phương phục vụ các hoạt động không quân, nhiệm vụ phản ứng nhanh và cung cấp hỗ trợ trong trường hợp xảy ra tình huống bất ngờ trên khắp châu Âu, châu Phi và Trung Đông.

"Căn cứ này có thể tiếp nhận và hỗ trợ lượng lớn máy bay, thực hiện hoạt động hậu cần, bảo dưỡng, liên lạc, an ninh với sự hỗ trợ từ nước chủ nhà. Tất cả đều nhằm giúp lực lượng Mỹ có thể triển khai nhanh chóng, duy trì hoạt động ở mọi thời điểm và địa điểm cần thiết", Newdick cho biết.

Trong số đơn vị Mỹ đồn trú tại Moron có Phi đoàn Căn cứ Không quân số 496, trực thuộc Không đoàn Vận tải số 86, được biên chế vận tải cơ C-130J và máy bay chở khách C-21A, C-37A. Không quân Mỹ cũng thường triển khai nhiều loại khí tài quan trọng đến Moron, trong đó có oanh tạc cơ chiến lược.

Moron còn là mắt xích quan trọng trong mạng lưới tiếp dầu trên không xuyên Đại Tây Dương và xuyên châu Âu của Mỹ. "Đây là cửa ngõ hậu cần then chốt cho các đợt điều chuyển lực lượng quy mô lớn nhằm tăng cường hiện diện quân sự ở châu Âu và Trung Đông, cũng như những đợt triển khai xuyên Đại Tây Dương", Newdick nhận xét.

Moron và Rota đều nằm trong khuôn khổ Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng Mỹ - Tây Ban Nha, trong đó cho phép lực lượng hai nước cùng vận hành căn cứ và chia sẻ cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Cả hai cơ sở là đầu mối quan trọng trong mạng lưới quân sự toàn cầu của Mỹ, đóng vai trò là cầu nối chiến lược giữa châu Âu, châu Phi và Trung Đông, cho phép quân đội Mỹ cơ động và bố trí lực lượng trên nhiều chiến trường khác nhau.

Lực lượng Mỹ vẫn có thể tiếp tục hoạt động nhờ các cơ sở khác ở châu Âu, ngay cả khi bị cấm sử dụng căn cứ Moron và Rota. Dù vậy, họ sẽ gặp rất nhiều khó khăn và tiêu tốn thời gian nếu muốn thay thế các năng lực mà Rota và Moron mang lại.

"Quyền tiếp cận các căn cứ trên, đặc biệt là Rota, có thể là quân bài mạnh nhất để Tây Ban Nha sử dụng trong trường hợp ông Trump hiện thực hóa lời đe dọa của mình", Newdick nhận định.

Tin Gốc: Vnexpress

Theo tuyên bố chung với Mỹ, do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố ngày 3/6 sau các cuộc đàm phán tại Washington, Lebanon và Israel đã nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng bắn. Tuy nhiên, thỏa thuận này đòi hỏi lực lượng Hezbollah phải "chấm dứt hoàn toàn" các cuộc tấn công và rút toàn bộ tay súng khỏi khu vực phía nam sông Litani.

Hai nước nhất trí thiết lập "các khu vực thí điểm", trong đó lực lượng vũ trang Lebanon "sẽ độc quyền kiểm soát lãnh thổ, loại trừ tất cả thế lực phi nhà nước".

Tuyên bố cho biết thêm rằng hai bên nhất trí sẽ họp lại để đàm phán thêm về các vấn đề chính trị và an ninh vào khoảng ba tuần nữa, hướng tới mục tiêu đạt được một thỏa thuận toàn diện.

"Các quốc gia đều tái khẳng định rằng tương lai của mối quan hệ Israel và Lebanon phải do hai chính phủ có chủ quyền quyết định", tuyên bố có đoạn.

Hai nước nhất trí phản đối mọi nỗ lực, từ bất cứ quốc gia hay tổ chức phi nhà nước nào, nhằm "biến Lebanon thành con tin" trong tương lai. Điều này dường như ám chỉ tới Iran và nhóm vũ trang Hezbollah được nước này hậu thuẫn.

Các cuộc đàm phán diễn ra vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hai nước đã cam kết giảm leo thang căng thẳng. Tuy nhiên, Israel và Hezbollah sau đó tiếp tục giao tranh.

Hezbollah đã nhận trách nhiệm về các vụ tấn công tên lửa vào miền bắc Israel hôm 3/6, trong khi đó Lebanon cho biết các cuộc tấn công của Israel ở miền nam đã giết chết ít nhất 9 người, trong đó có hai nhân viên y tế.

Tin Gốc: Vnexpress

"Trong các cuộc trao đổi với Thủ tướng Shehbaz Sharif và Tổng tham mưu trưởng quân đội Asim Munir của Pakistan, họ đã đề nghị tôi hoãn triển khai lực lượng hủy diệt dự kiến nhằm vào Iran tối nay, với điều kiện Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz một cách hoàn toàn, lập tức và an toàn. Tôi đã đồng ý tạm dừng các cuộc ném bom và tấn công Iran trong thời hạn hai tuần. Đây sẽ là lệnh ngừng bắn hai chiều", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên Truth Social tối 7/4 (sáng 8/4 giờ Hà Nội).

Theo Tổng thống Mỹ, lý do ông đưa ra quyết định như vậy là Mỹ đã đạt được mọi mục tiêu quân sự, đồng thời đang tiến rất gần tới thỏa thuận dứt điểm về hòa bình lâu dài với Iran, cũng như hòa bình tại Trung Đông.

"Chúng tôi đã nhận được một đề xuất gồm 10 điểm từ Iran và tin rằng đây là cơ sở khả thi để đàm phán. Gần như tất cả vấn đề bất đồng trước đây giữa Mỹ và Iran đã được thống nhất, nhưng khoảng thời gian hai tuần sẽ cho phép hoàn tất và ký kết thỏa thuận. Với tư cách Tổng thống Mỹ, đồng thời đại diện cho các quốc gia Trung Đông, tôi cảm thấy vinh dự khi vấn đề kéo dài này đang tiến gần tới việc đạt được giải pháp", Tổng thống Mỹ nêu thêm.

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết họ đã chấp thuận lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần. "Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng điều này không đồng nghĩa với việc chiến sự đã chấm dứt. Chúng tôi vẫn luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Chỉ cần đối phương mắc sai lầm dù là nhỏ nhất, họ sẽ phải đối mặt với toàn bộ sức mạnh đáp trả của chúng tôi", hội đồng cho hay.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi thông báo: "Trong thời gian hai tuần, việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được đảm bảo thông qua sự điều phối với Lực lượng Vũ trang Iran, có tính đến các hạn chế kỹ thuật".

Trước chiến sự, không tồn tại những "hạn chế kỹ thuật" như vậy. Hiện chưa rõ liệu Iran có tiếp tục thu phí tàu thuyền như trong thời gian giao tranh hay không.

Truyền thông nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán với Mỹ sẽ được tổ chức tại Islamabad, thủ đô của Pakistan vào 10/4 và có thể kéo dài để hoàn thiện các chi tiết của một thỏa thuận, với mục tiêu "khẳng định những thành tựu trên chiến trường của Iran".

Theo truyền thông nhà nước Iran, Tehran sẽ chỉ chấp nhận chấm dứt chiến sự khi các chi tiết được hoàn tất phù hợp với kế hoạch hòa bình 10 điểm của họ. Kế hoạch yêu cầu eo biển Hormuz được áp dụng "cơ chế đi lại có kiểm soát dưới sự điều phối của lực lượng vũ trang Iran", điều sẽ "mang lại cho Iran vị thế kinh tế và địa chính trị đặc biệt". Đồng thời, Iran được dỡ bỏ hoàn toàn lệnh trừng phạt và được bồi thường đầy đủ, Mỹ phải rút toàn bộ lực lượng khỏi các căn cứ trong khu vực.

Hội đồng An ninh Quốc gia Iran cũng nói rằng đề xuất bao gồm cả điều khoản Iran sẽ tiếp tục làm giàu uranium. Họ khẳng định Iran đã thắng thế và Mỹ chấp nhận toàn bộ kế hoạch 10 điểm. Mỹ không xác nhận thông tin này và Tổng thống Trump chỉ nói rằng ông sẵn sàng thảo luận về kế hoạch này.

Ngoại trưởng Araghchi bày tỏ lòng biết ơn đối với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và ông Asim Munir vì đã thúc đẩy ông Trump thực hiện lệnh ngừng bắn.

Các thông báo được đưa ra khi còn chưa đầy hai giờ trước khi tối hậu thư mà Tổng thống Mỹ đặt ra với Iran hết hạn. Theo tối hậu thư, Iran phải đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước 20h giờ miền đông (7h giờ Hà Nội ngày 8/4) nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự bị tàn phá.

CNN dẫn lời một quan chức cấp cao Nhà Trắng cho biết Israel cũng đồng ý tạm dừng chiến dịch ném bom vào Iran trong hai tuần, khi các cuộc đàm phán tiếp tục. Thủ tướng Pakistan nói rằng thỏa thuận sẽ áp dụng trên toàn khu vực, bao gồm cả Lebanon.

Truyền thông Mỹ đưa tin Washington đã ngừng các cuộc không kích bên trong lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, Israel cho biết vẫn phát hiện hai loạt tên lửa bay tới từ Iran. Cảnh báo tên lửa cũng vang lên ở Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất.

Giá dầu chuẩn của Mỹ giảm mạnh với diễn biến mới. Một thùng dầu WTI được giao dịch ở mức khoảng 93,03 USD, giảm 17,64%.

Huyền Lê (Theo AFP, CNN)

Nguồn: https://vnexpress.net/my-iran-dat-thoa-thuan-ve-ngung-ban-mo-cua-eo-bien-hormuz-trong-hai-tuan-5059771.html