Ông Darren Chua từng sống và làm việc ở TP.HCM hơn 10 năm, hiện đi đi về về giữa Việt Nam và Singapore. Tác giả bày tỏ niềm tin của mình về một thành phố xanh hơn, đầy tư duy tiên phong, từ chính sách khuyến khích người dân chuyển đổi hành vi giao thông sang ưu tiên phương tiện công cộng.
Tuổi Trẻ biên tập và chuyển ngữ.
Ở Singapore, phản xạ mặc định hằng ngày của chúng tôi là chạm thẻ EZ-Link rồi bước lên những chuyến xe buýt hoặc tàu điện ngầm MRT chạy cực kỳ đúng giờ, được trang bị điều hòa mát lạnh.
Nhưng sống tại TP.HCM 10 năm, sự linh hoạt và tiện lợi của xe máy với khả năng đưa đón tận cửa từ lâu đã khiến tôi nghĩ rằng xe máy chính là phương tiện phổ biến trên đường phố.
Cho đến ngày 1-7-2026, khi TP.HCM bắt đầu triển khai miễn phí hoàn toàn vé xe buýt trên 134 tuyến đến hết năm nay. Đó quả thật là một bước tiến đáng chú ý.
Ở Singapore, chúng tôi thường nói về việc xây dựng một xã hội “ít phụ thuộc vào ô tô” thông qua các chính sách được tính toán kỹ lưỡng về giá cả.
TP.HCM đã thực hiện một bước đi táo bạo trong quản trị đô thị: miễn phí trong giai đoạn đầu nhằm thay đổi và định hình lại hoàn toàn hành vi đi lại của người dân.
Việc dành thêm 665 tỉ đồng để chi trả 100% giá vé xe buýt trong sáu tháng là một khoản đầu tư đáng kể đối với ngân sách thành phố. Nhưng đổi lại, đó là một nước đi vừa thực tế, vừa rất “chiến lược” để đổi lấy thành quả to lớn và lâu dài về mặt kinh tế và môi trường.
Sáng kiến miễn phí xe buýt của TP.HCM không đơn thuần là một chính sách an sinh địa phương mà còn là “lá chắn” kinh tế vĩ mô quan trọng.
Bằng cách giảm đáng kể mức phụ thuộc của thành phố vào tiêu thụ xăng dầu, chương trình thúc đẩy vận tải công cộng, tạo điều kiện để nền kinh tế duy trì đủ sức theo đuổi mục tiêu tăng trưởng 10% mà Việt Nam đặt ra.
Điều quan trọng là các nhà hoạch định chính sách kêu gọi thay đổi sự phụ thuộc trong thói quen đi lại.
Mỗi gia đình vẫn có thể giữ chiếc xe máy để đi chợ buổi sáng, đi ra ngân hàng vào buổi trưa, hay luồn lách trong những con hẻm nhỏ. Nhưng đối với hành trình đi làm, đi học mang tính cố định hằng ngày, việc chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng có ý nghĩa kinh tế rất lớn.
Còn nếu có nhu cầu đi ăn bữa tối cuối tuần cùng gia đình, hay trời mưa bất chợt, mạng lưới xe công nghệ và xe dịch vụ của thành phố luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu di chuyển của hành khách.
Điểm khiến chương trình này thuyết phục là thành phố đã chủ động giải quyết những nút thắt thường gặp của mô hình kết hợp các phương thức di chuyển.
Với đặc trưng đô thị gồm mạng lưới hẻm dày đặc, TP.HCM đã đưa vào vận hành ứng dụng MultiGo. Bằng cách tích hợp hệ thống xe buýt, tuyến metro số 1, buýt sông và xe đạp công cộng, người dân có thể dễ dàng giải quyết các “khoảng trống kết nối” trên hành trình của mình chỉ với một nền tảng số.
Sáng kiến xe buýt này còn được hỗ trợ bởi quá trình nâng cấp đồng bộ về công nghệ và hạ tầng. Hơn hai phần ba số xe buýt hiện đã sử dụng năng lượng sạch (xe điện và khí nén thiên nhiên CNG), hướng tới mục tiêu 100% phương tiện xanh vào năm 2027.
Các nhà chờ xe buýt cũng đang được nâng cấp với thẩm mỹ hiện đại và tích hợp cổng sạc điện thoại, cho thấy sự thoải mái của hành khách được xem là một yếu tố cốt lõi trong chiến lược này.
Trong 12 năm qua, tôi đã chứng kiến thành phố năng động và kiên cường này phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc. Bằng cách xem vận tải công cộng không chỉ là một hoạt động tạo doanh thu mà còn là một dịch vụ công thiết yếu, được ưu tiên, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu, TP.HCM đang cho thấy sức bền để theo đuổi mục tiêu dài hạn.
Với những người đang sinh sống tại TP.HCM, việc để chìa khóa xe máy ở nhà, tải ứng dụng MultiGo rồi sử dụng những chuyến xe buýt miễn phí đi làm là một lựa chọn rất thiết thực.
Tương lai của thành phố – nơi chúng ta chọn là nhà – là xanh hơn, dễ tiếp cận hơn và đầy tư duy tiên phong.
Dù từng phục vụ dưới dạng xe taxi - điều kiện vận hành vốn khắc nghiệt hơn xe cá nhân, một chiếc xe điện Tesla Model Y tại Anh vẫn cho thấy tình trạng pin đáng ngạc nhiên sau quãng đường 111.500 dặm (khoảng 179.000 km).
Chiếc xe được YouTuber Richard Symons - chủ một cửa hàng kinh doanh xe điện đã qua sử dụng - kiểm tra thực tế. Điểm đặc biệt nằm ở chỗ xe gần như chỉ sử dụng sạc nhanh trong suốt vòng đời vận hành, thay vì sạc chậm tại nhà như khuyến nghị phổ biến.
Dữ liệu trích xuất từ cổng chẩn đoán cho thấy chiếc Model Y này chỉ dùng khoảng 36kWh điện từ sạc tại nhà, trong khi tổng năng lượng nạp từ sạc nhanh (cộng với phanh tái sinh) lên tới 32.684 kWh - con số áp đảo.
Trước lo ngại lâu nay rằng sạc nhanh thường xuyên sẽ làm pin xuống cấp nhanh hơn, kết quả kiểm tra lại mang đến bất ngờ. Sau khi đối chiếu qua nhiều phương pháp đánh giá khác nhau, bộ pin của xe vẫn đạt mức "sức khỏe" 92%. Điều này đồng nghĩa chiếc xe vẫn có thể vận hành với khoảng 92% quãng đường so với khi còn mới.
So sánh với một trường hợp khác càng làm rõ sự khác biệt. Một YouTuber từng kiểm tra chiếc Tesla Model 3 Performance đời 2019 chạy quãng đường tương đương, chủ yếu sạc tại nhà, nhưng pin đã suy giảm tới 21%, chỉ còn khoảng 79% dung lượng.
Nguyên nhân chính được cho là nằm ở công nghệ pin. Chiếc Model 3 nói trên sử dụng pin nickel-mangan-cobalt (NMC), trong khi Model Y lại dùng pin lithium-iron-phosphate (LFP).
Pin NMC có ưu điểm mật độ năng lượng cao, giúp xe đi xa hơn, nhưng thường được khuyến nghị chỉ nên sạc đến khoảng 80% để kéo dài tuổi thọ. Ngược lại, pin LFP có chi phí sản xuất thấp hơn, có thể sạc đầy 100% thường xuyên mà ít ảnh hưởng đến độ bền, dù mật độ năng lượng thấp hơn và kém hiệu quả khi sạc nhanh trong điều kiện thời tiết lạnh.
Các chuyên gia cho rằng mọi loại pin đều sẽ suy giảm theo thời gian, nhưng xu hướng chung của pin xe điện hiện đại là độ bền ngày càng cao. Quá trình "chai pin" thường diễn ra nhanh hơn ở giai đoạn đầu, sau đó chậm lại đáng kể, giúp xe vẫn duy trì khả năng vận hành ổn định trong nhiều năm.
Nhằm hướng tới mục tiêu giảm phát thải, từ ngày 1/7, Hà Nội và TPHCM sẽ bắt đầu kiểm định khí thải xe máy. Trong đó, theo Thông tư 47 mà Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến, xe máy sản xuất dưới 5 năm không cần đăng kiểm trực tiếp.
Dù vậy, theo ý kiến của những người thợ sửa xe lâu năm, các dòng xe máy sản xuất dưới 5 năm vẫn có rủi ro phát thải lớn nếu chất lượng xe không được duy trì ở mức tốt.
“Để đảm bảo chất lượng khí thải ở mức tiêu chuẩn theo nhà sản xuất, chủ xe cần kiểm tra định kỳ 6 tháng hoặc 10.000km, vệ sinh hoặc thay thế các bộ phận cần thiết”, anh Nguyễn Quang Tạo - một thợ sửa xe lâu năm cho biết.
Dưới đây là một số hạng mục bảo dưỡng quan trọng mà người dùng cần nắm rõ.
Dầu động cơ và lọc dầu
Với một mẫu xe máy, việc thay thế dầu nhớt định kỳ là một khâu quan trọng nhằm kéo dài tuổi thọ của động cơ. Đây cũng là hạng mục phổ biến, nhưng không phải ai cũng chú trọng tới việc thay thế dầu nhớt đúng hạn; không ít người dùng chủ quan, lựa chọn thay thế dầu nhớt theo tháng.
Điều này có thể tạo ra một số rủi ro tiềm ẩn như dầu động cơ mất độ bôi trơn, khiến các chi tiết máy gặp ma sát cao, cặn bẩn tích tụ, từ đó ảnh hưởng tới lượng khí thải xả ra môi trường. Tùy theo khuyến cáo của các nhà sản xuất dầu nhớt, có loại cần thay thế sau mỗi 1.000-2.000km sử dụng.
Với xe tay ga, ngoài dầu động cơ, chủ xe cần lưu ý thay thế dầu láp (dầu hộp số) sau mỗi 5.000-6.000km sử dụng. Đây là loại dầu bôi trơn bánh răng truyền động bánh sau, cần thay thế định kỳ để tránh hư hỏng hệ thống truyền động.
Ngoài các loại dầu nhớt, chủ xe cũng cần kiểm tra và thay thế lọc dầu sau khoảng 6 tháng hoặc 10.000km. Bộ phận này có tác dụng giữ lại cặn bẩn, mạt kim loại và tạp chất, giữ sạch cho dầu nhớt trước khi bôi trơn các chi tiết động cơ.
Vệ sinh, thay mới lọc gió và bugi
Lọc gió và bugi là hai chi tiết quan trọng ảnh hưởng tới khả năng đánh lửa và đốt cháy nhiên liệu trong buồng đốt xe máy. Trong đó, lọc gió quyết định lượng không khí vào buồng đốt có đủ sạch hay không và khi bộ phận này bị bẩn, nhiên liệu không được đốt cháy hết và thoát qua ống xả ở dạng khói đen.
Các dòng xe phổ thông thường sử dụng lọc gió giấy, có thể vệ sinh định kỳ sau khoảng 5.000km bằng cách dùng vòi xịt khí nén thổi từ trong ra ngoài. Trong khi đó, với các dòng xe trang bị lọc gió dạng mút/cotton, cần dung dịch chuyên dụng.
Sau mỗi 10.000-20.000km sử dụng, lọc gió cần thay mới hoàn toàn.
Bên cạnh đó, bugi là bộ phận quan trọng của hệ thống đánh lửa, đốt cháy hỗn hợp nhiên liệu - không khí trong buồng đốt. Khi bugi bị mòn, bẩn hoặc sai loại, tia lửa điện yếu hoặc không đều có thể dẫn đến tình trạng nhiên liệu cháy không hết, từ đó tạo ra khói đen.
Do đó, người dùng nên kiểm tra định kỳ bugi sau khoảng 8.000-10.000km. Chi tiết này có thể vệ sinh, chỉ cần thay thế khi đầu đánh lửa bị mòn.
Vệ sinh họng ga, kim phun và buồng đốt
Họng ga xe máy (hay còn gọi là họng xăng) là bộ phận quan trọng trong hệ thống phun xăng điện tử, đóng vai trò như “cửa ngõ” điều tiết lượng khí nạp vào động cơ. Chi tiết này quyết định mức độ hòa trộn xăng và gió trước khi vào buồng đốt, ảnh hưởng đến độ bốc của xe cũng như mức tiêu hao nhiên liệu.
Trong khi đó, kim phun có nhiệm vụ phun nhiên liệu dưới dạng sương mịn vào buồng đốt để trộn đều với không khí. Khi kim phun hoạt động kém và họng ga bị bẩn, tỷ lệ hòa khí (xăng/gió) đều bị ảnh hưởng, khiến xăng không được đốt cháy hết, từ đó tạo ra nhiều khí thải CO, HC và bụi mịn PM2.5, gây ô nhiễm.
Buồng đốt là nơi động cơ đốt cháy nhiên liệu để tạo năng lượng. Sau một thời gian vận hành, muội carbon sẽ hình thành và bám cứng vào các chi tiết máy và giảm hiệu suất, đồng thời gia tăng lượng khí thải. Theo khuyến cáo, buồng đốt xe máy cần được vệ sinh định kỳ sau mỗi 10.000km.
Song song với việc kiểm định khí thải xe máy, từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12, Hà Nội sẽ triển khai vùng phát thải thấp tại 11 tuyến phố thuộc khu vực lõi Hoàn Kiếm. Theo đó, xe máy xăng sẽ bị cấm đi lại theo khung giờ: từ 18h-24h ngày thứ 6 và từ 6h-24h trong hai ngày cuối tuần.
Việc bị xe khác chắn đường ra vào nhà luôn là tình huống khiến nhiều người khó chịu, đặc biệt với những gia đình có chỗ đậu xe riêng. Tuy nhiên, một vụ tranh cãi liên quan đến đỗ xe tại Anh đang gây xôn xao mạng xã hội vì tình huống được cho là “khó hiểu”.
Theo chia sẻ của cô gái tên Emma trên TikTok, cô vừa chuyển đến nơi ở mới thì đã xảy ra mâu thuẫn với hàng xóm liên quan đến vị trí đỗ xe.
Trong đoạn video đăng tải, Emma quay lại cảnh chiếc xe đang đỗ bên đường, cách nhà cô một đoạn. Những tưởng "cách một đoạn" này là Emma để xe trước cửa nhà người khác và những lời phàn nàn xuất phát từ người hàng xóm này.
Hóa ra không phải. Người phàn nàn lại là hàng xóm sống ở phía đối diện. Người này cho rằng chiếc xe đang chắn lối ra vào nhà họ.
Điều đáng nói là chiếc xe không đỗ trước cửa nhà người hàng xóm mà nằm ở phía bên kia đường. Khu vực đó cũng không có vạch vàng cấm đỗ xe hay biển báo hạn chế dừng đỗ.
Emma kể rằng người hàng xóm liên tục khẳng định ông ta “không thể lái xe ra khỏi nhà”, đồng thời cáo buộc việc đỗ xe như vậy là vi phạm pháp luật.
Cô cho biết thêm người hàng xóm còn chụp ảnh nhà cô khiến sự việc trở nên căng thẳng hơn. Emma sau đó đã gọi đến số hỗ trợ 101 của cảnh sát để trình báo vụ việc.
Đoạn video nhanh chóng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Phần lớn người xem đều đứng về phía Emma, cho rằng khoảng trống trên đường vẫn đủ rộng để xe ra vào bình thường.
Một tài khoản bình luận: “Tôi rất ghét lùi xe mà còn có thể ra khỏi đó dễ dàng”.
Người khác viết: “Ngay cả xe buýt cũng có thể đi ra được”.
Một bình luận khác thậm chí mỉa mai: “Nếu ông ta không thể lái xe ra khỏi khoảng trống đó thì nên trả lại bằng lái”.
Theo quy định tại Anh, việc đỗ xe chắn trực tiếp trước lối lên xuống vỉa hè của nhà dân là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt. Tuy nhiên, đỗ xe ở phía đối diện con đường vẫn hợp pháp nếu khu vực đó không có biển cấm hoặc vạch hạn chế đỗ xe.
