Phi công viết dòng chữ ‘Tôi chán’ lên bầu trời

Ngày nay, ẩm thực cao cấp được xem là ADN của văn hóa Pháp. Tuy nhiên, trước thế kỷ 18, viễn cảnh ăn uống tại Paris khá ảm đạm. Trong cuốn hướng dẫn du lịch năm 1727, học giả người Đức Joachim Christoph Nemeitz mô tả: "Chỉ giới quý tộc mới được ăn ngon nhờ có đầu bếp riêng, khách du lịch không có lời mời ăn tối thường phải dùng thịt nấu dở, thực đơn lặp lại và nghèo nàn".

Thời kỳ này, các quán trọ hay nhà nghỉ chỉ phục vụ những món cơ bản. Các quán rượu (cabaret) tập trung vào đồ uống, tiệm cà phê chỉ có kem và rượu mùi, khách sạn cung cấp nhu yếu phẩm và các tiệm quay bán thịt chín mang về. Khái niệm về nhà hàng, nơi thực khách có thể chọn món từ thực đơn và thưởng thức tại chỗ, chưa tồn tại.

Sự thay đổi bắt đầu vào năm 1765. Mathurin Roze de Chantoiseau, doanh nhân kiêm nhà từ thiện, mở một cửa hàng nhỏ gần bảo tàng Louvre. Ban đầu, Roze phục vụ các món súp ninh từ xương, thịt gia cầm muối và trứng tươi trên những chiếc bàn đá cẩm thạch nhỏ.

Trước cửa tiệm treo tấm biển: "Hãy đến với tôi, những ai đang đau dạ dày, tôi sẽ giúp bạn hồi phục". Đây là cách chơi chữ dựa trên một câu kinh thánh, đánh vào tâm lý coi trọng tiêu hóa để bảo vệ sức khỏe của giới trí thức bấy giờ. Tên gọi "restaurant" (nhà hàng) thực chất bắt nguồn từ động từ tiếng Pháp "restaurer" (hồi phục).

Roze đã thiết lập những tiêu chuẩn mà ngày nay thực khách coi là hiển nhiên. Bàn ăn riêng biệt thay vì ngồi chung bàn dài. Thực đơn niêm yết giá công khai. Sử dụng khăn trải bàn và đồ sứ sạch sẽ. Mô hình này lập tức thành công. Triết gia Denis Diderot, sau khi dùng bữa tại đây vào năm 1767, đã ca ngợi sự tiện lợi và riêng tư của tiệm.

Dù Roze đặt nền móng, nhưng phải đến năm 1786, khái niệm nhà hàng mới thực sự bùng nổ tại khu phức hợp Palais-Royal. Antoine Beauvilliers, cựu đầu bếp của các bá tước, đã mở La Grande Taverne de Londres - nhà hàng đầu tiên về cả hình thức lẫn tinh thần.

Các hướng dẫn du lịch đầu thập niên 1820 mô tả những nhà hàng mới nổi là nơi để giới trung lưu ăn uống và phô diễn đẳng cấp. Không gian tràn ngập gương lớn, lò sưởi bằng sứ, đèn pha lê và các cột trụ trang trí. Tại đây, những phụ nữ thanh lịch ngồi ở bàn cao để điều hành, viết hóa đơn và chào đón khách.

Beauvilliers đưa trải nghiệm ăn uống xa hoa của giới quý tộc ra không gian công cộng. Nhà hàng của ông có bàn gỗ gụ, tường bọc nệm và đèn chùm lộng lẫy. Thực đơn tại đây dài tới 178 món, bao gồm 10 loại súp, 12 món khai vị, 36 món tráng miệng và nhiều danh mục khác. Tại đây, ăn uống không chỉ là nạp năng lượng mà trở thành một nghi thức xã hội, nơi thực khách được phục vụ bởi các trưởng bộ phận chuyên nghiệp.

Cuộc Cách mạng Pháp năm 1789 vô tình trở thành chất xúc tác cho ngành kinh doanh này. Khi các gia đình quý tộc tháo chạy hoặc bị tịch thu tài sản, hàng nghìn đầu bếp riêng của họ bị mất việc. Những người này tràn ra đường phố Paris, mở các cơ sở kinh doanh độc lập.

Cùng lúc, các đại biểu từ khắp nơi đổ về thủ đô để soạn thảo hiến pháp mới. Họ cần những không gian yên tĩnh, trật tự để vừa dùng bữa vừa tranh luận chính trị. Nhà hàng chính là lựa chọn tối ưu. Nhà văn Louis-Sébastien Mercier từng nhận xét: "Nhà bếp được dựng lên ngay cạnh máy chém".

Từ khoảng 50 cơ sở năm 1789, số lượng nhà hàng tại Paris tăng vọt lên hơn 500 vào năm 1804 và đạt hơn 2.000 vào năm 1834. Các địa điểm như Méot, Véry hay Les Trois Frères Provençaux trở thành nơi giới trung lưu trải nghiệm sự tinh tế của tầng lớp quý tộc cũ.

Không chỉ dừng lại ở phân khúc cao cấp, mô hình này bắt đầu bình dân hóa. Năm 1855, thợ xẻ thịt Pierre-Louis Duval mở các cửa hàng bouillon (nhà hàng phục vụ nước dùng và thịt hầm) với giá rẻ cho người lao động, được coi là tiền thân của mô hình thức ăn nhanh hiện đại.

Khi sự cạnh tranh tại Paris trở nên quá khốc liệt, các đầu bếp Pháp bắt đầu mang công thức và mô hình này ra nước ngoài. Các nhà hàng phong cách Pháp xuất hiện tại nhiều thành phố châu Âu. Năm 1837, Delmonico’s mở cửa tại New York, trở thành nhà hàng hiện đại đầu tiên tại Mỹ, đánh dấu sự thống trị của mô hình ẩm thực từ Paris ra toàn cầu.

Từ một bát súp dành cho người đau dạ dày, nhà hàng Pháp đã trải qua một hành trình dài để trở thành biểu tượng, góp phần định hình ngành dịch vụ toàn cầu.

Tin Gốc: Vnexpress

Bà Yuuka Irie, chuyên gia có chứng nhận "onsen sommelier" (chuyên gia tư vấn suối nước nóng), đã chỉ ra những quy định bất thành văn tại khi tắm suối nước nóng tại Nhật Bản.

Bà Yuuka Irie từng di chuyển hơn 3.000 km từ Hokkaido đến Okinawa để khảo sát hàng trăm suối nước nóng, đồng thời từng làm việc tại một nhà nghỉ truyền thống (ryokan) 170 năm tuổi tên là Soene ở làng Fukuji Onsen, tỉnh Gifu. Từ kinh nghiệm thực tế, chuyên gia này cho biết việc hiểu rõ các giao thức ứng xử sẽ quyết định chất lượng chuyến đi của du khách.

Nhầm lẫn ở bước tắm tráng

Tại Nhật Bản, luật Onsen quy định nước nóng phải phun trào tự nhiên từ lòng đất với nhiệt độ tối thiểu 25 độ C, hoặc phải chứa một trong 19 khoáng chất. Do nước nguồn thường có nhiệt độ cao, du khách rất dễ gặp tai nạn nếu không hiểu các chỉ dẫn.

Tại một onsen ở làng chài Hokkawa (bán đảo Izu), bà Irie từng chứng kiến một nữ du khách phương Tây suýt bị bỏng khi thực hiện bước tắm tráng (kakeyu). Do hiểu sai bảng chỉ dẫn tiếng Anh "Vui lòng dội nước nóng lên người trước khi tắm", du khách này đã múc nước trực tiếp từ vòi nguồn nhiệt độ trên 50 độ C thay vì dùng nước đã hạ nhiệt trong bồn.

Quy định khỏa thân tại phòng tắm chung

Nhiều du khách nước ngoài thường thắc mắc về việc phải khỏa thân hoàn toàn khi tắm và lý do các cơ sở không cho phép mặc đồ bơi. Theo các chuyên gia văn hóa, tại Nhật Bản, tắm trần là truyền thống lâu đời gắn liền với việc chăm sóc sức khỏe và giao tiếp xã hội. Vào những năm 1870, dưới ảnh hưởng của các quan niệm phương Tây, lệnh cấm tắm chung nam nữ (Konyoku) mới được ban hành trên diện rộng.

Hiện nay, hầu hết onsen đều phân chia khu vực nam nữ riêng. Tuy nhiên, văn hóa tắm chung (konyoku) vẫn tồn tại ở những vùng xa xôi có truyền thống toji (ngâm mình chữa bệnh dài ngày).

Điển hình tại bồn tắm đá Jinden-yu thuộc Amagase Onsen, tỉnh Oita, khu vực tắm nằm sát đường lộ và bờ sông, hoàn toàn không có vách ngăn che chắn người qua đường. Tại những không gian lộ thiên này, người tắm phải tự giác tuân thủ quy tắc ứng xử như nam nữ không nhìn chằm chằm vào nhau và giữ sự tôn trọng tuyệt đối khi ngâm mình.

Quy định về hình xăm

Quy định cấm người có hình xăm vào onsen xuất phát từ lịch sử, khi hình xăm là dấu hiệu nhận diện của các thành viên Yakuza (mafia Nhật). Các cơ sở ban hành lệnh cấm để ngăn chặn các sự cố an ninh.

Hiện, dù nhiều người nước ngoài xem hình xăm là yếu tố thẩm mỹ và tỷ lệ thành viên Yakuza xăm mình đã giảm, nhiều cơ sở onsen vẫn giữ nguyên quy định cũ để tránh rắc rối. Một bộ phận người Nhật, nha là người lớn tuổi, vẫn e ngại khi nhìn thấy hình xăm.

Để giải quyết vấn đề này, du khách có thể tra cứu các cơ sở chấp nhận hình xăm qua các trang web chuyên dụng. Đối với các cơ sở nhỏ, du khách cần thông báo trước về kích thước, vị trí hình xăm để nhân viên tư vấn dùng băng cá nhân che lại, hoặc chủ động đặt bồn tắm gia đình sử dụng theo giờ (kashikiri).

Quy tắc ứng xử trong bồn tắm

Người Nhật sử dụng khái niệm "quan sát bầu không khí" (kuuki wo yomu) để tự điều chỉnh hành vi theo số đông. Trong không gian onsen, người bản xứ thường tránh nhắc nhở trực tiếp, chỉ lặng lẽ né ra xa nếu phát hiện có người vi phạm hai lỗi vệ sinh cơ bản như để tóc dài xõa xuống nước hoặc để khăn tắm chạm vào bồn.

Trước khi xuống ngâm mình, du khách bắt buộc tắm rửa và kỳ cọ sạch bằng xà phòng tại các trạm vòi sen. Việc tắm trước tại phòng riêng không được chấp nhận do người xung quanh không thể kiểm chứng. Sau khi vệ sinh cá nhân, du khách cần dội sạch ghế ngồi, chậu múc nước và xếp lại gọn gàng.

Du khách tránh nhảy mạnh hoặc làm bắn nước khi vào bồn. Bà Yuuka Irie lưu ý người tắm cần điều chỉnh theo số đông, giữ im lặng nếu không gian chung đang yên tĩnh và chỉ trò chuyện với âm lượng vừa phải nếu bồn tắm đang có người nói chuyện.

Quy định về thời gian tại ryokan

Đối với du khách lưu trú tại các nhà nghỉ truyền thống (ryokan) có dịch vụ onsen, việc tuân thủ thời gian là bắt buộc. Khác với các khách sạn phương Tây, ryokan vận hành theo lịch trình cố định từ giờ nhận phòng, giờ ăn tối, giờ tắm cho đến giờ trả phòng.

Quy định này liên quan đến khái niệm omotenashi (lòng hiếu khách của người Nhật). Các cơ sở cần biết chính xác thời gian đến của khách để chuẩn bị trà, bánh và điều chỉnh nhiệt độ, lượng nước trong bồn tắm ở trạng thái tốt nhất. Việc du khách đến muộn sẽ ảnh hưởng đến quy trình phục vụ của nhân viên.

Bà Irie kể lại trường hợp một nhân viên nam tại nhà nghỉ Soene từng vào khu tắm nữ để dọn dẹp sau giờ quy định (10 giờ sáng) và gặp hành khách nước ngoài đang tắm do không chú ý thời gian. Sự việc buộc quản lý phải xin lỗi và yêu cầu khách rời đi để thực hiện quy trình khử trùng bồn tắm. Việc chấp hành đúng giờ là quy tắc bắt buộc để đảm bảo an toàn và vệ sinh tại các cơ sở lưu trú onsen.

Tin Gốc: Vnexpress

Ngày 10-5, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng cho biết đang tổ chức lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố quy định mức chi hỗ trợ cho lực lượng cứu hộ, cứu nạn, quản lý an ninh trật tự, bảo vệ cảnh quan, vệ sinh môi trường, kiểm tra và phối hợp giữa các cơ quan trong công tác quản lý tại các bãi biển.

Dự thảo đề xuất mức hỗ trợ 100.000 đồng/người/ca trực đêm.

Theo dự thảo, đối tượng áp dụng gồm công chức, viên chức và lao động hợp đồng theo quy định của pháp luật đang làm việc tại các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, thực hiện nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn, quản lý trật tự, bảo vệ cảnh quan, vệ sinh môi trường, kiểm tra và phối hợp thực hiện nhiệm vụ trực đêm tại các bãi biển.

Trước đó, tại cuộc họp về tình hình kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh quý 1 do UBND TP Đà Nẵng tổ chức, bà Trương Thị Hồng Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng - cho hay tỉ lệ lấp đầy các khách sạn 4-5 sao đến cuối năm 2026 luôn đạt 90%.

Theo bà Hạnh, đây là tín hiệu tích cực nhưng cũng đặt ra áp lực lớn trong việc bảo đảm an ninh trật tự, an toàn thực phẩm và an toàn giao thông, đặc biệt tại các khu vực tập trung đông du khách như tuyến đường biển Hoàng Sa, Trường Sa, Võ Nguyên Giáp...

Bà Hạnh cho biết khu vực tuyến đường biển là nơi tập trung rất đông du khách, nhất là vào giờ trưa và ngoài giờ hành chính, đặc biệt trong khung giờ từ 19h - 22h.

Với khung giờ này, lực lượng chức năng làm nhiệm vụ rất vất vả.

Do đó đề xuất thành phố cần có chính sách đặc thù, cho phép chi trả chế độ làm việc ngoài giờ tương xứng với công sức của các lực lượng làm nhiệm vụ.

Theo dự thảo nghị quyết đang được lấy ý kiến, việc xây dựng chính sách hỗ trợ trực đêm được kỳ vọng góp phần động viên lực lượng làm nhiệm vụ tại các bãi biển, nâng cao hiệu quả công tác cứu hộ, cứu nạn, bảo đảm an ninh trật tự, giữ gìn cảnh quan và môi trường du lịch biển trên địa bàn TP Đà Nẵng.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ