Chuẩn tướng Mohammad Akraminia, phát ngôn viên quân đội Iran, ngày 14/7 cáo buộc Mỹ đang vi phạm bản ghi nhớ đã ký với nước này, khi thiết lập một tuyến hàng hải mới ở eo biển Hormuz dù đã “chấp nhận” cách sắp xếp của Tehran đối với hoạt động đi lại ở đây.
“Eo biển Hormuz sẽ không bao giờ mở cửa thông qua chiến tranh, động thái gây hấn hoặc hành động thù địch của Mỹ”, ông nói. “Con đường duy nhất để mở lại eo biển là tôn trọng quyền của đất nước Iran và Mỹ tuân thủ đầy đủ các điều khoản trong bản ghi nhớ về kết thúc chiến sự”.
Tướng Akraminia tái khẳng định lực lượng vũ trang Iran sẽ tiếp tục bảo vệ các quyền của đất nước tại eo biển Hormuz tới “hơi thở cuối cùng”, không lùi bước dù chỉ là một chút. Ông thêm rằng lực lượng nước này có nghĩa vụ phải báo thù cho những người đã thiệt mạng, đặc biệt là cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.
Ông Khamenei cùng nhiều quan chức, chỉ huy quân sự của Iran đã thiệt mạng khi Mỹ và Israel hồi cuối tháng 2 phát động chiến dịch không kích nhằm vào quốc gia Hồi giáo.
Trong khi đó, đài truyền hình quốc gia Iran (IRIB) cho biết đã xảy ra 5 vụ nổ ở khu vực phía tây của Bandar Abbas, thành phố cảng quan trọng nằm ở bờ biển phía nam đất nước. Đô thị này từng bị nhắm mục tiêu trước đó, gần nhất là hôm 13/7 khi một quả đạn đánh trúng khu vực phía tây thành phố, theo giới chức địa phương.
Hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran cũng ghi nhận các vụ nổ ở hai thành phố Bushehr và Choghadak tại tỉnh Bushehr. Ehsan Jahaniyan, phó tỉnh trưởng phụ trách an ninh và chính trị của tỉnh này, cho biết 4 địa điểm ở thành phố Bushehr đã trúng “đạn của kẻ thù” vào khoảng giữa trưa nay.
Theo giới chức địa phương, Mỹ còn tấn công hai thành phố Abadan và Mahshahr của Iran vào đầu giờ chiều 14/7.
Mỹ chưa nhận trách nhiệm với các cuộc tập kích trên.
Tình hình khu vực yên ắng trong khoảng ba tuần sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6. Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới ở phía nam eo biển Hormuz, nằm hoàn toàn trong lãnh hải Oman, khuyến khích tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cáo buộc Mỹ “áp đặt ý muốn” lên chính phủ Oman khi tìm cách đưa nhiều tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz theo “tuyến hàng hải trái phép” ở phía nam khu vực. Các tàu hàng đi qua eo biển này đã bị tấn công, kéo theo những đòn tập kích ăn miếng trả miếng giữa Iran và Mỹ.
Hormuz là eo biển hình chữ V ngược nằm giữa Iran và Oman. Các nước vùng Vịnh, gồm cả đồng minh của Mỹ, phụ thuộc đáng kể vào lộ trình này để xuất khẩu dầu. Trước xung đột, đây là nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí của thế giới.
Iran đã nhiều lần cảnh báo rằng có thể đóng cửa eo biển Hormuz để đáp trả sức ép từ phương Tây. Nước này đã biến lời đe dọa trên thành hiện thực khi bị Mỹ và Israel tấn công hồi tháng 2.
Diễn biến này khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo, tạo áp lực thúc đẩy các bên ngừng bắn và hướng đến thỏa thuận hòa bình. Do đó với Iran, eo biển Hormuz được cho là công cụ chiến lược, gắn trực tiếp với an ninh quốc gia mà Tehran không được phép để mất, dù là trên bàn đàm phán hay trong xung đột.
Theo báo Korea Times, ngày 6-5, Iran chính thức phủ nhận mọi liên quan đến vụ nổ trên tàu chở hàng HMM Namu của Hàn Quốc tại eo biển Hormuz.
Con tàu bốc cháy hôm 4-5 khi đang di chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này, với 24 thuyền viên trên tàu.
Trước đó phát biểu tại Nhà Trắng hôm 5-5, ông Trump khẳng định con tàu của Hàn Quốc bị "nã đạn" vì đã tự ý di chuyển qua eo biển mà không có sự hộ tống của quân đội Mỹ.
"Tàu của họ đã bị bắn. Họ không đi cùng đoàn tàu mà chúng tôi bảo vệ. Họ quyết định đi một mình và con tàu đã bị tấn công dữ dội hôm qua. Iran không bắn vào những tàu được chúng tôi bảo vệ", ông nói.
Nhân sự kiện này, ông Trump cũng kêu gọi Hàn Quốc tham gia các sáng kiến hàng hải do Mỹ dẫn dắt, bao gồm Cơ chế tự do hàng hải và Dự án Tự do, nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền qua lại eo biển.
Đáp lại, Đại sứ quán Iran tại Seoul ra thông báo bác bỏ toàn bộ cáo buộc: "Đại sứ quán Cộng hòa Hồi giáo Iran kiên quyết bác bỏ và phủ nhận mọi cáo buộc cho rằng Lực lượng vũ trang Iran có liên quan đến sự cố gây hư hại tàu Hàn Quốc tại eo biển Hormuz".
Trong khi đó Chính phủ Hàn Quốc cũng tỏ ra thận trọng, chưa vội đưa ra kết luận về nguyên nhân vụ việc.
Cố vấn an ninh quốc gia Wi Sung Iac cho biết hiện chưa thể khẳng định liệu con tàu có bị tấn công hay không.
"Sau khi xem xét thêm thông tin, khả năng bị tấn công trở nên không chắc chắn. Không có báo cáo nào cho thấy tàu bị chìm hoặc lật", ông nói.
Phía HMM - công ty vận tải Hàn Quốc vận hành con tàu treo cờ Panama - cũng phủ nhận tuyên bố của ông Trump rằng con tàu đang di chuyển độc lập.
Nhân viên truyền thông của doanh nghiệp này giải thích rằng nhiều tàu từ các quốc gia khác nhau đang tập kết gần Dubai, chờ chiến sự lắng xuống để xuất phát an toàn, và HMM Namu cũng trong tình trạng tương tự khi vụ nổ xảy ra.
Lãnh đạo Công đoàn HMM Jeon Jeong Geun cũng lên tiếng khẳng định tàu đang neo đậu và phủ nhận thông tin của ông Trump.
"Những gì ông Trump nói là không đúng sự thật. Ngay cả khi Mỹ triển khai Dự án Tự do, điều đó cũng không đảm bảo an toàn tuyệt đối, nên các tàu vẫn chưa vội di chuyển qua eo biển", ông nói trên một chương trình phát thanh địa phương.
Ông Jeon cũng cho biết không có báo cáo về hư hại thân tàu hay hiện tượng rò rỉ nước.
Hiện tàu HMM Namu đang được kéo về Dubai và dự kiến cập cảng ngày 8-5 để phục vụ công tác kiểm tra. Một nhóm điều tra chung sẽ được triển khai để làm rõ nguyên nhân vụ việc.
Hãng TASS ngày 8.7 đưa tin chính phủ Nga đã mở rộng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel cho đến cuối tháng 7, áp dụng với cả các nhà sản xuất. Trước đó, lệnh cấm được ban hành vào cuối tháng 1 và chỉ áp dụng với các bên kinh doanh. Tuy vậy, việc xuất khẩu dầu theo thỏa thuận giữa các chính phủ không bị cấm theo quyết định mới.
Trong cuộc họp nội các cùng ngày về tình hình lĩnh vực nhiên liệu và giao thông vận tải, Phó thủ tướng Alexander Novak báo cáo với Tổng thống Putin về quyết định mở rộng lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, nói rằng biện pháp này nhằm bổ sung và duy trì sự ổn định của thị trường nhiên liệu nội địa.
Theo ông Novak, thị trường nhiên liệu nội địa đã được ổn định một phần nhưng nhìn chung vẫn còn thách thức. Trước đó một ngày, vị quan chức đánh giá tình hình vẫn căng thẳng do nhu cầu nhiên liệu đang ở đợt cao điểm mùa hè trong khi "các cơ sở lọc dầu phải bảo dưỡng bất thường".
Phó thủ tướng Novak cho hay Nga đã dự trữ đủ lượng nhiên liệu cho thị trường nội địa nhưng việc tâm lý hoang mang của người dân gia tăng đã dẫn đến nhu cầu tăng lên 20-30%. Ông Novak thừa nhận việc tái cấu trúc mạng lưới hậu cần để đáp ứng nhu cầu này sẽ phải mất một thời gian.
Vài tháng gần đây, Ukraine đã tăng cường tấn công các cơ sở dầu mỏ trên lãnh thổ Nga bằng máy bay không người lái (UAV) tầm xa.
Tại cuộc họp nội các ngày 8.7, Tổng thống Putin cáo buộc Ukraine đang tìm cách gây thiệt hại cho nền kinh tế Nga nhưng chỉ ra mục tiêu chính của Kyiv là gây hoang mang xã hội.
Nhà lãnh đạo tuyên bố lĩnh vực năng lượng Nga vẫn có biên độ an toàn cao, đảm bảo rằng Ukraine sẽ không thể thành công. Đồng thời, chủ nhân Điện Kremlin trấn an rằng việc thiếu hụt nhiên liệu hiện nay chỉ là tạm thời, chủ yếu do Ukraine muốn phá hỏng mùa nghỉ hè của người Nga và người dân bán đảo Crimea.
Tổng thống Putin yêu cầu các công ty dầu khí lớn phải cung cấp cho các cây xăng độc lập chứ không chỉ "ôm hàng" để cung cấp cho mạng lưới của mình.
Theo TASS, Tổng thống Putin ra lệnh các quan chức đứng đầu phải ra quyết định nhanh chóng trong việc cung cấp nhiên liệu cho Crimea, "không chỉ 'sẵn sàng cân nhắc', không chỉ 'cân nhắc', mà là 'cân nhắc và ra quyết định nhanh nhất có thể'".
Bên cạnh đó, Tổng thống Nga nói rằng các cơ quan chính phủ, hành pháp và lực lượng an ninh đương nhiên cần được cung cấp đủ nhiên liệu nhưng cũng không được để người dân chịu thêm gánh nặng nào.
Cũng trong cuộc họp, ông Putin thừa nhận Nga đã bắt đầu rút xăng dầu từ kho dự trữ dù lượng dự trữ gần như không đổi so với mức của năm ngoái. Người đứng đầu nhà nước Nga cho biết lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel hoàn toàn cũng đang được cân nhắc.
Ngày 20-6, quân đội Mỹ cho biết họ vẫn "hiện diện và cảnh giác" tại eo biển Hormuz, ngay sau khi Iran tuyên bố đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược này, theo Hãng tin AFP.
"Lực lượng Mỹ vẫn hiện diện và cảnh giác nhằm bảo đảm tất cả các khía cạnh của thỏa thuận với Iran được tuân thủ, thực thi và duy trì đầy đủ hiệu lực" - Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố.
Vào khoảng 20h20 tối 20-6 (theo giờ Việt Nam), Hãng tin AFP cập nhật: Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran hôm nay thông báo họ một lần nữa đã đóng cửa eo biển Hormuz do các cuộc tấn công của Israel vào miền nam Lebanon, mô tả các vụ không kích này là hành vi vi phạm thỏa thuận giữa Mỹ - Iran.
"Tại đây, chúng tôi thông báo eo biển Hormuz sẽ bị đóng cửa đối với hoạt động lưu thông của tàu thuyền. Cần lưu ý rằng đây là bước đi đầu tiên nhằm phản ứng trước việc kẻ thù vi phạm lời hứa.
Nếu hành động gây hấn tiếp diễn, những biện pháp tiếp theo sẽ được lên kế hoạch và triển khai để buộc kẻ thù tuân thủ các nghĩa vụ của mình" - Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam al-Anbiya nêu trong tuyên bố được phát trên truyền hình nhà nước Iran.
Binh sĩ Israel tiếp tục giao tranh với nhóm vũ trang Hezbollah, trong khi máy bay chiến đấu Israel tiến hành các cuộc không kích gây chết chóc tại miền nam Lebanon vào ngày 20-6, chỉ vài giờ sau khi Mỹ công bố lệnh ngừng bắn mới tại đây.
Các hành động thù địch tiếp diễn đã làm gia tăng sức ép lên bản ghi nhớ (MOU) giữa Mỹ - Iran được ký trong tuần này nhằm chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận ở Trung Đông, gồm cả Lebanon.
Lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vừa cảnh báo các tàu thuyền không được tiếp cận eo biển Hormuz, nói rằng an ninh của các tàu này có thể bị đe dọa.
Trong một tuyên bố, họ viện dẫn các hành động của Israel tại Lebanon và việc Washington vi phạm các cam kết ngừng bắn là lý do dẫn đến việc đóng cửa tuyến hàng hải quan trọng này.
Theo Hãng tin AFP, ngày 20-6, các nhà ngoại giao từ một số nước đã họp tại Thụy Sĩ nhằm duy trì đối thoại về thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ - Iran nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông.
Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ cho biết các nhà ngoại giao đang thảo luận tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock bên hồ Lucerne ở miền trung Thụy Sĩ, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.
Một nguồn tin ngoại giao nói với AFP rằng các cuộc thảo luận diễn ra trong ngày 20-6 mang tính chất chuẩn bị.
Các cuộc đàm phán cấp cao tại đây ban đầu được lên kế hoạch diễn ra vào ngày 19-6 nhưng đã bị hủy, trong bối cảnh tiến trình còn nhiều điều chưa rõ ràng, khi Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công chết chóc ở miền nam Lebanon.
Truyền thông Iran cho biết phái đoàn của nước này sẽ đến Thụy Sĩ để yêu cầu Mỹ thực hiện các cam kết của mình theo bản ghi nhớ (MOU) đã ký. Về phía Mỹ, trên Đài Fox News, Phó tổng thống JD Vance cho biết ông dự kiến sẽ sớm đến Thụy Sĩ để đàm phán với Iran.
Hôm nay Hezbollah cho biết các tay súng của lực lượng này đã đối đầu với quân đội Israel trong đêm khi đối phương tìm cách thâm nhập vào các ngọn đồi chiến lược nhìn xuống thành phố Nabatieh ở miền nam Lebanon.
"Lại một lần nữa, dưới vỏ bọc của lệnh ngừng bắn, đêm qua kẻ thù đã nỗ lực xâm nhập nhằm vào khu đồi Ali Taher" - nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn cho biết, đồng thời nói rằng các chiến binh Hezbollah đã phục kích binh sĩ Israel và "đối đầu với họ bằng các loại vũ khí phù hợp".
Hezbollah cũng tuyên bố rằng dù cam kết tuân thủ lệnh ngừng bắn, lực lượng này sẽ không khoan nhượng trước bất kỳ nỗ lực nào của đối phương nhằm mở rộng sự chiếm đóng.
Trong diễn biến khác, Hãng tin NNA của Lebanon cập nhật cuộc tấn công của Israel nhằm vào một ngôi làng gần thành phố Sidon ở miền nam nước này vào ngày 20-6 đã khiến ít nhất 7 người thiệt mạng và 13 người khác bị thương.
