Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 16/7 bổ nhiệm Yevhen Khmara, lãnh đạo Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), làm quyền Bộ trưởng Quốc phòng. Quyết định được công bố sau khi quốc hội Ukraine hôm 14/7 thông qua đơn từ chức của Thủ tướng Yulia Svyrydenko, khiến toàn bộ nội các phải từ nhiệm, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.
Ông Fedorov sau đó thông báo sẽ không tiếp tục giữ chức vụ này. Theo Ukrainska Pravda, Tổng thống Zelensky từng nói với các nghị sĩ rằng Bộ trưởng Fedorov và Tổng tư lệnh quân đội Oleksandr Syrsky tồn tại mâu thuẫn “mang tính hệ thống và không thể giải quyết”.
Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine ngày 16/7 xác nhận về mâu thuẫn, cáo buộc tướng Syrsky từng đưa ra “tối hậu thư” với Tổng thống Zelensky. Ông tiết lộ đã được Tổng thống Ukraine đề nghị đảm nhận vị trí cố vấn hoặc tiếp tục ở lại chính quyền theo hình thức khác, song đã từ chối.
Quyết định miễn nhiệm ông Fedorov đã gây chấn động chính trường Ukraine và dẫn đến nhiều cuộc biểu tình. Tại Kiev, khoảng 1.000-2.000 người, trong đó có nhiều binh sĩ và cựu quân nhân, đã tập hợp để phản đối quyết định.
Phó tư lệnh không quân Ukraine Pavlo Yelizarov cũng nộp đơn từ chức, cảnh báo miễn nhiệm Fedorov sẽ gây ra “thiệt hại và thương vong nặng nề ở tiền tuyến”. Đại tá Elizarov được ông Fedorov bổ nhiệm làm Phó tư lệnh không quân Ukraine hồi đầu năm, trong nỗ lực cải cách lĩnh vực phòng không.
“Trong tất cả quyết định gây tranh cãi về nhân sự của Tổng thống Zelensky, miễn nhiệm Mykhailo Fedorov có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng nhất đối với nỗ lực quân sự của Ukraine”, ban biên tập báo Kyiv Independent cho biết trong bài đăng hôm 16/7, thêm rằng động thái có thể thay đổi cục diện cuộc chiến theo hướng có lợi cho Nga.
“Ông ấy có kế hoạch rõ ràng để giành chiến thắng trong cuộc chiến, điều mà giới lãnh đạo chính trị và quân sự Ukraine còn thiếu. Đối mặt với quân đội Nga đông đảo hơn hẳn, Ukraine cần chiến lược dựa trên công nghệ tiên tiến và tư duy sáng tạo để có cơ hội đánh bại đối phương”, bài viết có đoạn.
Với quan điểm công nghệ là chìa khóa để giành chiến thắng trong xung đột, Fedorov là một trong những kiến trúc sư đứng sau chương trình thiết bị không người lái (drone) thời chiến đầy hiệu quả của Ukraine. Chương trình này diễn ra từ thời ông còn làm Bộ trưởng Chuyển đổi số.
Cựu bộ trưởng quốc phòng Ukranie cũng là người đã kêu gọi tỷ phú Mỹ Elon Musk kích hoạt dịch vụ Starlink tại Ukraine. Hệ thống này hiện là huyết mạch trong mạng lưới liên lạc chiến trường của quân đội Ukraine, với hàng chục nghìn bộ thu phát đang được sử dụng.
Sau khi trở thành Bộ trưởng Quốc phòng vào tháng 1, Fedorov đã thúc đẩy hàng loạt thay đổi nhằm cải tổ quân đội Ukraine, tập trung nhiều hơn vào phát triển drone và công nghệ mới nổi. Ông tăng mạnh ngân sách cho drone chiến đấu và công cụ giá rẻ như xe bán tải và xe buggy điều khiển từ xa, ra mắt nhiều chương trình nhằm giảm vấn đề thủ tục hành chính và hậu cần cho các đơn vị tiền tuyến.
Ông cũng chỉ đạo mở rộng sản xuất máy bay không người lái (UAV) tầm trung và tầm xa, cũng như giúp hoạt động mua sắm quốc phòng trở nên thông suốt hơn.
“Thông qua cải cách hệ thống mua sắm công, vốn nổi tiếng là tham nhũng, và áp dụng cơ chế đấu thầu cạnh tranh cho hầu hết hoạt động mua sắm, Mykhailo Fedorov có thể đã tiết kiệm hàng tỷ USD ngân sách cho Ukraine”, ban biên tập Kyiv Independent cho biết.
Trong những tháng gần đây, chiến dịch tập kích bằng UAV của Ukraine nhằm vào hạ tầng dầu khí Nga đã thu được nhiều thành công, cắt đứt những tuyến tiếp tế của đối phương và khiến bán đảo Crimea bị cô lập. Các đòn tập kích UAV nhằm vào hệ thống hậu cần được cho là cũng đã góp phần cải thiện tình hình của Ukraine trên tiền tuyến.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) hôm 1/7 cho biết trong tháng 4-5, Nga đã mất nhiều lãnh thổ hơn so với phần giành thêm, với mức giảm ròng là 400 km2.
Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) cũng xác định quân đội Ukraine đã tái kiểm soát khoảng 400 km2 lãnh thổ ở trong và xung quanh tỉnh Dnipropetrovsk, trong chiến dịch phản công hạn chế diễn ra hồi đầu năm. Theo DIA, đây là lần đầu Ukraine giành được nhiều lãnh thổ hơn diện tích để mất kể từ năm 2023.
Kyiv Independent chỉ trích Tổng tư lệnh quân đội Syrsky duy trì văn hóa chỉ huy kiểu cũ, cho rằng kiểu văn hóa này đang gây ảnh hưởng tiêu cực đến nỗ lực quân sự của Ukraine. “Tướng Syrsky đại diện cho mọi thứ mà ông Fedorov muốn thay đổi trong quân đội”, báo Ukraine cho hay.
Theo một chỉ huy đơn vị drone Ukraine tham chiến ở mặt trận Donetsk, miễn nhiệm Fedorov là “sai lầm lớn và sẽ khiến quân đội thụt lùi 1.000 bước”. “Quân đội Ukraine cần là lực lượng hiện đại và có công nghệ cao. Với kiểu lãnh đạo theo phong cách lạc hậu, chúng tôi sẽ không đạt được bước tiến”, chỉ huy này nhận định.
Một binh sĩ Ukraine, phụ trách hoạt động thử nghiệm drone cho lữ đoàn thuộc Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ tại mặt trận đông nam, lo ngại nỗ lực đổi mới của nước này sẽ chậm lại sau khi ông Fedorov ra đi. “Chúng tôi rất buồn và sợ rằng sẽ có tác động xấu”, quân nhân này chia sẻ.
Nhiều blogger quân sự Nga cũng bày tỏ vui mừng trước tin Ukraine thay Bộ trưởng Quốc phòng.
Svyatoslav Golikov, nhà bình luận nổi tiếng trên mạng xã hội Nga, cho rằng “những thành tựu” mà đội ngũ của Mykhailo Fedorov đạt được đã gây ra “tác động đáng kể” đối với quân đội Nga. Tài khoản Military Informant cũng nhận định Fedorov là người đứng sau nỗ lực “mở rộng số hóa và sử dụng drone của quân đội Ukraine”.
Kyiv Post dẫn lời một bình luận viên cho rằng sự chú trọng của ông Fedorov vào hệ thống không người lái là mối đe dọa với Nga, vì điều này làm suy giảm lợi thế chính của họ là nhân lực dồi dào.
Một người khác có quan điểm ủng hộ chiến sự gọi quyết định thay bộ trưởng quốc phòng Ukraine là “món quà” với Nga, thừa nhận hoạt động quân sự của nước này đã trở nên khó khăn hơn do ông Fedorov từng nhanh chóng đưa vào áp dụng nhiều công nghệ mới.
"Được phục vụ nhân dân Ukraine với tư cách là Bộ trưởng Quốc phòng là một vinh dự lớn", ông Fedorov thông báo trên ứng dụng nhắn tin Telegram trong một bài đăng dài liệt kê những thành tựu của Bộ Quốc phòng Ukraine.
Ông Fedorov đặc biệt ca ngợi sự phát triển của việc sản xuất và sử dụng máy bay không người lái (UAV) trong cuộc chiến chống lại chiến dịch quân sự của Nga, cũng như sự khởi đầu của các cuộc cải cách quân đội sâu rộng.
Được bổ nhiệm ở tuổi 35 vào ngày 14.1, ông Fedorov là Bộ trưởng Quốc phòng trẻ nhất trong lịch sử Ukraine. Ông là một trong những người ủng hộ sớm nhất việc sử dụng ngày càng nhiều UAV, vốn đã trở thành một đặc điểm nổi bật của cuộc xung đột Nga - Ukraine.
Ông cũng đã đạt được thỏa thuận với tỉ phú Mỹ Elon Musk để quân đội được kết nối vệ tinh Starlink và cắt đứt quyền truy cập của quân đội Nga vào hệ thống này.
Một số nghị sĩ Ukraine thông báo trên mạng xã hội sau cuộc gặp với Tổng thống Zelensky hôm 15.7 rằng nhà lãnh đạo này sẽ bổ nhiệm Bộ trưởng Nội vụ Ihor Klymenko đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng, theo Reuters.
Một số nghị sĩ cho rằng quyết định của ông Zelensky miễn nhiệm ông Fedorov với tư cách là Bộ trưởng Quốc phòng sẽ không giúp ích gì cho nỗ lực của Ukraine chống chiến dịch quân sự của Nga.
Trong đó, ông Oleksandr Merezhko, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Ukraine và là thành viên thuộc đảng của ông Zelensky, bày tỏ thất vọng. "Ông Fedorov… được các đối tác quốc tế của chúng ta đánh giá cao. Tên tuổi của ông ấy gắn liền với hy vọng về những cải cách thực sự trong Bộ Quốc phòng", ông Merezhko viết trên mạng xã hội.
Ngoài ra, bà Maria Berlinska, một tình nguyện viên nổi tiếng và người ủng hộ chiến tranh bằng UAV, cho rằng việc thay thế ông Fedorov là "một trong những sai lầm lớn nhất của Tổng thống Zelensky". "Quyết định này của tổng thống không chỉ gây thiệt hại cho chúng ta, mà còn gây thiệt hại rất lớn. Cái giá phải trả sẽ là sinh mạng và sức khỏe của hàng trăm ngàn người… nếu không muốn nói là nhiều hơn nữa", bà Berlinska bình luận.
Ông Fedorov thông báo từ chức sau khi Quốc hội Ukraine ngày 14.7 phê chuẩn đơn từ chức của Thủ tướng Yulia Svyrydenko sau một năm tại vị.
Tổng thống Zelensky ngày 15.7 đã đề cử ông Sergii Koretskyi, Tổng giám đốc tập đoàn năng lượng quốc doanh Naftogaz, làm thủ tướng mới của Ukraine, theo Reuters.
Phát biểu với các phóng viên tại Kyiv, ông Zelensky khẳng định ông Koretskyi, là ứng viên phù hợp nhất cho vị trí thủ tướng, vì ưu tiên của Ukraine hiện nay là chuẩn bị cho mùa đông sắp tới.
Quốc hội Ukraine nhiều khả năng sẽ thông qua đề cử của ông Zelensky do đảng cầm quyền đang nắm đa số ghế.
Phát ngôn viên không quân Mỹ ngày 17/4 xác nhận Máy bay Cầu nối VC-25B, tên gọi của phi cơ Boeing 747-8i mà Qatar tặng cho nước này năm ngoái, đã bắt đầu bay thử.
"Chúng tôi kỳ vọng máy bay sẽ được bàn giao cho Đơn vị Không vận Tổng thống muộn nhất là vào mùa hè năm 2026", quan chức trên cho hay.
Dữ liệu từ các trang theo dõi hàng không cho thấy phi cơ đã bay tại bang Texas hôm 16/4, sử dụng hô hiệu VADER01. Nó cất cánh từ sân bay Majors Field ở Greenville, Texas rồi bay qua bang Oklahoma và hai thành phố khác ở Texas trước khi quay trở lại điểm xuất phát. Sân bay này là nơi đặt cơ sở của L3 Technologies, công ty đang hoán cải chiếc phi cơ.
Video, hình ảnh được giới nhiếp ảnh gia hàng không ghi lại cho thấy máy bay có lớp sơn nền màu trắng. Không quân Mỹ hồi tháng 2 thông báo triển khai thiết kế màu sơn mới cho đội bay cấp cao, trong đó có cả chuyên cơ Không lực Một, với 4 màu đỏ, trắng, xanh dương đậm và vàng.
Các bức ảnh cũng cho thấy không có nhiều thay đổi đáng chú ý trên hệ thống liên lạc của máy bay. Phi cơ này vốn đã được trang bị bộ liên lạc vệ tinh băng thông rộng đồ sộ vào thời điểm Mỹ tiếp nhận từ Qatar. Trong số những thiết bị được bổ sung có một vài ăng-ten, cùng thứ dường như là hai ăng-ten vệ tinh UHF dạng đĩa.
Theo chuyên trang quân sự War Zone, hoán cải máy bay thành phương tiện đủ an toàn để chở tổng thống Mỹ là nhiệm vụ rất phức tạp. Phi cơ phải cung cấp được khả năng liên lạc ổn định và bảo mật, trong đó có cả những gì cần thiết để ra lệnh tiến hành tấn công hạt nhân.
Lịch sử cũng cho thấy máy bay cần được gia cố ở cả bên trong và bên ngoài để chống chịu nhiều mối đe dọa, từ xung điện từ do vụ nổ hạt nhân gây ra, tên lửa phòng không cho đến hoạt động thu thập thông tin tình báo. Điều đó đòi hỏi những chỉnh sửa lớn, tới cả cấu trúc bên ngoài của máy bay.
"Dựa vào số hình ảnh ít ỏi hiện có, chúng tôi chưa phát hiện dấu hiệu rõ ràng cho thấy máy bay đã được lắp đặt bất kỳ hệ thống phòng vệ tích hợp nào", War Zone cho hay.
Trang này nhận định một "hệ thống phòng thủ tích hợp đầy đủ và phức tạp hơn" có thể sẽ được lắp đặt trên máy bay trong những tuần tới, song bày tỏ nghi ngờ về khả năng phi cơ gia nhập biên chế vào mùa hè năm nay như không quân Mỹ tuyên bố.
Chuyến bay thử nghiệm diễn ra trong bối cảnh tập đoàn Boeing đang chậm trễ trong quá trình hoán cải hai chiếc 747-8i khác thành Không lực Một. Đây là lý do Tổng thống Mỹ Donald Trump nảy ra ý tưởng sử dụng một chiếc Không lực Một tạm thời trong lúc chờ giao hàng.
Không quân Mỹ hôm 17/4 cho biết đang hợp tác với Boeing để đẩy nhanh tiến độ và dự kiến được bàn giao chiếc đầu tiên vào giữa năm 2028. Điều này đồng nghĩa phi cơ do Qatar tặng có thể đảm nhận vai trò chuyên cơ tổng thống trong tối đa khoảng hai năm.
"Người Iran rõ ràng rất giỏi đàm phán, hay đúng hơn là rất khéo léo trong việc không đàm phán. Họ để người Mỹ đến Islamabad rồi lại ra về tay trắng", Thủ tướng Đức Friedrich Merz phát biểu trước sinh viên ở Marsberg, bang North Rhine-Westphalia ngày 27/4.
Ông cũng đánh giá giới lãnh đạo Iran rõ ràng "cứng rắn hơn nhiều so với những gì người khác nghĩ" trong cuộc chiến với Mỹ - Israel. Chiến sự bùng phát từ ngày 28/2 và chưa có dấu hiệu sẽ sớm kết thúc, dù các bên đang trong giai đoạn ngừng bắn. Hai bên đang gia tăng áp lực kinh tế với nhau bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz, nơi 20% lượng dầu mỏ của thế giới đi qua.
Theo Thủ tướng Merz, vấn đề đối với những cuộc xung đột như vậy nằm ở chỗ "can thiệp thì dễ, rút ra mới khó" và điều đó đã được thể hiện trong chiến dịch kéo dài 20 năm của Mỹ tại Afghanistan hay cuộc chiến ở Iraq.
"Giờ đây, cả một quốc gia đang bị giới lãnh đạo Iran làm bẽ mặt, đặc biệt bởi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran", ông Merz nói. "Đó là lý do tôi hy vọng cuộc chiến này kết thúc càng sớm càng tốt".
Ông cảnh báo rằng hệ lụy của chiến sự Iran đã tác động tới kinh tế Đức. "Hiện tại tình hình vô cùng rối rắm. Xung đột khiến chúng ta tốn kém rất nhiều tiền. Cuộc chiến ở Iran đang tác động trực tiếp đến sản lượng kinh tế của chúng tôi", Thủ tướng Đức cho hay.
Theo ông, Đức vẫn sẵn sàng triển khai tàu quét mìn để giúp đảm bảo an ninh các tuyến đường vận chuyển qua eo biển Hormuz, nhưng nhấn mạnh bước đi như vậy chỉ diễn ra khi hành động thù địch đã chấm dứt.
Mỹ và Iran chưa bình luận về tuyên bố của Thủ tướng Merz.
Phát biểu của ông Merz được đưa ra hai ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo hủy chuyến đi của phái đoàn đàm phán nước này tới Islamabad, Pakistan để đàm phán với phía Iran, cho rằng các cuộc thương thảo có thể được tiến hành qua điện thoại. Phái đoàn Iran trước đó có mặt tại Islamabad, song chỉ gặp gỡ giới chức Pakistan rồi rời đi tới Nga.
Vòng đàm phán Mỹ - Iran tại thủ đô Pakistan trước đó hai tuần, do Phó tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu, đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào.
Bình luận của Thủ tướng Đức về các cuộc đàm phán đang bế tắc giữa Mỹ và Iran có nguy cơ làm sâu thêm rạn nứt trong mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và các đồng minh NATO, đồng thời đi ngược lại nỗ lực của ông Trump, người luôn mô tả tình hình theo hướng tích cực.
"Chúng tôi nắm mọi quân bài. Nếu Iran muốn đàm phán thì họ có thể đến gặp hoặc gọi cho chúng tôi", Tổng thống Mỹ nói trên Fox News tuần trước.
Tuy nhiên, nỗ lực đàm phán bí mật giữa hai bên dường như vẫn tiếp diễn. Hãng tin Mỹ Axios và kênh truyền hình Lebanon Al Mayadeen ngày 26/4 dẫn nguồn thạo tin cho biết phía Iran đề xuất tiến trình đàm phán hòa bình ba bước, gồm ngừng bắn hoàn toàn, thảo luận về eo biển Hormuz, sau đó mới đàm phán hạt nhân.
Một quan chức Mỹ cho biết ông Trump không hài lòng với đề xuất này. Chính quyền Trump luôn khẳng định vấn đề hạt nhân Iran phải được giải quyết ngay từ đầu. Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales nói rằng Mỹ "sẽ không đàm phán thông qua báo chí" và "đã nói rõ lằn ranh đỏ của chúng tôi".
Theo chuyên gia phân tích chính sách về Iran và Trung Đông Ali Vaez, chính quyền Trump có thể đã đánh giá sai mức độ mà áp lực kinh tế có thể buộc Iran nhượng bộ. Iran coi đây là cuộc chiến mang tính sống còn và sẵn sàng chịu tổn thất lớn.
Ngược lại, ông Trump phải đối mặt với áp lực trong nước như giá xăng tăng, lạm phát và nguy cơ thiếu nhiên liệu máy bay toàn cầu có thể ảnh hưởng đến World Cup 2026 tại Bắc Mỹ vào tháng 6 và tháng 7. Tổng thống Mỹ cũng mong muốn giải quyết khủng hoảng Iran trước khi tiến hành các chuyến công du quan trọng, như chuyến thăm Trung Quốc dự kiến vào giữa tháng 5.
