Cố đô Huế không chỉ lưu giữ những di sản được UNESCO công nhận, mà còn gìn giữ những giá trị được nhiều thế hệ kiều bào trao truyền cho hậu thế.
Dù thành danh ở trời Tây, những người con xa xứ như GS.TS triết học Thái Kim Lan (Việt kiều Đức) và cố họa sĩ Lê Bá Đảng (Việt kiều Pháp) đều dùng thành quả cả đời mình để dựng nên di sản gửi lại quê hương.
Đón các kiều bào trẻ tham dự Trại hè Việt Nam năm 2026 tại Lan Viên cố tích là anh Bùi Thanh Phùng, người thân của GS.TS Thái Kim Lan.
Ngôi nhà vườn truyền thống Huế này là nhà thờ và không gian sinh hoạt của dòng họ Thái, một danh gia vọng tộc của cố đô.
Theo lời giới thiệu của anh Phùng, các bạn trẻ khám phá kiến trúc nhà rường Huế với mái lợp năm lớp ngói, giúp nhà mát về mùa hè, ấm vào mùa đông. Các bạn còn được xem nhiều cổ vật quý gia đình gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Nổi bật trong số đó có bức thêu rồng từ thời vua Bảo Đại chuẩn bị lên ngôi, sập của Đức Từ Cung và bức trướng thêu chỉ vàng với bốn chữ “Thiên Hạ Đạt Tôn”, nghĩa là được người đời tôn kính, quý trọng.
Dù không thể trực tiếp gặp đoàn vì bận công việc, dấu ấn và tâm huyết của GS.TS Thái Kim Lan được kể qua chính những hiện vật tại Lan Viên cố tích.
Bà sang Đức du học từ năm 1965, là một trong những Việt kiều đầu tiên trở về Việt Nam sau chiến tranh. Bà đã dành hơn 40 năm sưu tập gốm cổ vớt lên từ lòng sông Hương.
Bộ sưu tập ấy nay là linh hồn của Bảo tàng Gốm cổ sông Hương, với khoảng 5.000 hiện vật quý hiếm, trong đó có những món thuộc thời tiền Sa Huỳnh, cách đây khoảng 2.500-3.000 năm.
Đây không chỉ là thành quả của một đời sưu tầm, mà hơn hết là tấm lòng của một người con xa xứ luôn nặng lòng với đất nước.
Anh Bùi Thanh Phùng không khỏi xúc động khi đón các bạn trẻ kiều bào đến Lan Viên cố tích. Giống như bà Thái Kim Lan, anh cũng là một Việt kiều đã chọn về nước sau nhiều năm sống và làm việc ở châu Âu.
Năm 2015, anh hồi hương vì cảm thấy mình như “người được chọn” để trở về chăm sóc cội nguồn.
“Ban đầu tôi cũng không nghĩ là mình sẽ ở lại đây mà muốn ở Hà Nội, TP.HCM hay Đà Nẵng – những thành phố sôi động, có thể làm nhiều việc để thỏa mãn sức trẻ của mình”, anh kể.
Nhưng COVID-19 khiến anh nhận ra sự ngắn ngủi và vô thường của đời sống. Sau đại dịch, gia đình anh mở lòng hơn.
Đến năm 2022, Lan Viên cố tích và Bảo tàng Gốm cổ sông Hương chính thức mở cửa đón khách quý, sau nhiều năm đóng kín.
Sau hơn ba năm, nơi đây đã đón nhiều đại sứ, viện trưởng, giới trí thức, người đứng đầu nhiều tổ chức quốc tế, cùng đông đảo Việt kiều và con em của họ trên khắp thế giới.
Những chuyến thăm này góp phần đưa văn hóa, lịch sử xứ Huế nói riêng và Việt Nam nói chung đến gần hơn với bạn bè quốc tế và bà con ở nước ngoài.
Trong không gian hoài cổ, một bạn trẻ đặt câu hỏi làm sao để gìn giữ văn hóa Việt Nam khi bản thân ở nước ngoài. Anh Phùng chia sẻ cùng các bạn: “Chẳng cần điều gì quá lớn lao hay vĩ đại, việc chúng ta đang nói tiếng Việt, mang cái tên tiếng Việt Nam, có dòng họ là người Việt Nam, chính là cách mà chúng ta đang gìn giữ văn hóa Việt Nam”.
Với gia đình anh, gìn giữ bản sắc còn là những việc rất đỗi bình dị như mặc áo dài mỗi dịp lễ Tết, làm bánh bèo, bánh nậm ở Đức để đãi bạn bè. Chính những điều tưởng như nhỏ bé ấy đã giúp hồn cốt Việt được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Rời Lan Viên cố tích, Trại hè Việt Nam đến với Không gian lưu niệm Lê Bá Đảng – nơi gắn với tên tuổi của cố họa sĩ Việt kiều Pháp nổi tiếng thế giới.
“Hôm nay các em gốc Việt từ khắp nơi trên thế giới trở về đây, tôi nghĩ ông Lê Bá Đảng sẽ rất vui mừng và hoan hỷ khi nhìn thấy em về thăm nơi này”, bà Võ Mỹ Hằng xúc động khi bắt đầu phần giới thiệu cho đoàn kiều bào trẻ.
Sinh năm 1921, Lê Bá Đảng sang Pháp năm 1939 trong thân phận “lính thợ”. Ông từng bị phát xít Đức bắt làm tù binh, rồi trốn thoát trở lại Pháp và theo học Học viện Nghệ thuật Toulouse.
Từ một cuộc đời đầy gian khổ, tên tuổi Lê Bá Đảng dần được khẳng định trên trường quốc tế. Ông được mệnh danh là “bậc thầy của hai thế giới Đông – Tây”.
Điều đặc biệt hơn cả: cuối đời, ông chọn mang phần lớn di sản nghệ thuật của mình về lại Việt Nam.
Ông sáng tác đến năm 94 tuổi, để lại hơn 3.000 tác phẩm. Trong đó, hơn 2.000 tác phẩm hiện có mặt tại Việt Nam, ở TP.HCM, Đà Nẵng và Huế. Đây là số lượng hiếm gặp đối với một nghệ sĩ sống xa quê hương gần trọn cuộc đời.
“Ông có cả một cuộc đời sống ở nước ngoài nhưng cuối đời lại trở về cống hiến cho quê hương, đất nước. Ông đã mang hết những tinh hoa của mình về cho quê hương thông qua các không gian nghệ thuật. Đây chính là nơi thực hiện giấc mơ của ông.
Ông mơ về một không gian nơi có nghệ thuật, có thiên nhiên và có con người. Khi bước vào đây, các bạn cũng là một phần trong chính tác phẩm này của ông, và các bạn chính là một phần trong giấc mơ của ông”, bà Võ Mỹ Hằng gửi gắm đến đoàn kiều bào trẻ.
Lắng nghe xong phần giới thiệu, nhiều bạn trẻ Việt kiều nán lại hồi lâu trước các tác phẩm.
Với họa sĩ Lê Bá Đảng, đây không chỉ là một không gian nghệ thuật. Đó còn là nơi ông gửi gắm tâm nguyện: mong tinh thần, khí phách và giá trị tinh hoa của dân tộc Việt Nam sẽ được các thế hệ mai sau gìn giữ, tiếp nối, dù sinh ra, lớn lên hay sinh sống ở bất cứ nơi nào trên thế giới.
Giới chức Mỹ hồi đầu tháng 4 thông báo giải cứu thành công một đại tá là phi công buồng sau trên tiêm kích F-15E bị bắn hạ ở miền nam Iran. Đại tá này sau khi nhảy dù đã phải lẩn trốn lực lượng Iran trong khoảng hai ngày trước khi được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) phát hiện vị trí ẩn nấp ở một khe núi.
Giám đốc CIA John Ratcliffe cho biết phi công trên "vô hình với kẻ thù, nhưng với CIA thì không". Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lực lượng nước này có thể nhìn thấy "thứ gì đó chuyển động" trên sườn núi vào ban đêm ở khoảng cách xa tới gần 65 km.
Giới chức Mỹ không tiết lộ đã sử dụng công nghệ gì. Dù vậy, báo New York Post dẫn hai nguồn tin giấu tên cho biết CIA đã dùng một hệ thống bí mật được gọi là Ghost Murmur (Tiếng thì thầm của Bóng ma), do hãng Lockheed Martin phát triển, để tìm kiếm phi công. Công cụ này có khả năng phát hiện tín hiệu điện từ được phát ra từ nhịp tim con người ở khoảng cách rất xa.
Tổng thống Trump sau đó xác nhận với New York Post rằng Ghost Murmur đã đóng vai trò "rất quan trọng" trong chiến dịch tìm kiếm phi công F-15 bị mắc kẹt ở Iran. Ông tuyên bố đây là công cụ chưa từng được biết đến trước đó.
"Mọi người đều ngạc nhiên", Tổng thống Mỹ cho hay. "Chúng tôi có rất nhiều thứ mà chưa ai nghe đến bao giờ, cũng như các thiết bị mà chưa ai từng nghĩ tới". Dù vậy, ông không xác nhận phương thức hoạt động của Ghost Murmur.
Haley Fuller, cựu đại úy thủy quân lục chiến Mỹ và hiện là bình luận viên trên trang Military.com, trong bài phân tích ngày 21/4 cho rằng Ghost Murmur có thể là "bước nhảy vọt lớn" trong công nghệ cảm biến.
Theo Fuller, tim người khi đập tạo ra xung điện, từ đó sản sinh ra từ trường. Giới khoa học đo từ trường này bằng kỹ thuật gọi là từ tâm đồ, vốn được sử dụng làm công cụ nghiên cứu và y học trong hàng thập kỷ qua.
Dù vậy, tín hiệu từ mà tim người sinh ra rất yếu. Ngay cả trên bề mặt cơ thể, tín hiệu này cũng yếu hơn hàng triệu lần so với từ trường Trái Đất, nên rất khó đo được trong điều kiện bình thường.
"Trên thực tế, các nhà khoa học chỉ đo được tín hiệu đó ở khoảng cách rất ngắn, thường là cách ngực trong vòng khoảng 10 cm, và chỉ cần tăng một chút cũng khiến tín hiệu nhanh chóng mờ đi và lẫn vào nhiễu nền", Fuller cho hay.
Patrick Maletinsky, chủ nhiệm khoa vật lý tại Đại học Basel ở Thụy Sĩ, cũng cho biết các công nghệ đã được công khai chỉ có thể phát hiện nhịp tim ở khoảng cách rất ngắn, không quá vài cm. "Hạn chế chính là từ trường của tim sẽ suy yếu rất nhanh theo khoảng cách", ông nói.
Trong trường hợp mục tiêu ở cách hàng chục km, cường độ tín hiệu sẽ yếu hơn từ hàng tỷ đến hàng tỷ tỷ lần so với độ nhạy của cả những từ kế hiện đại nhất, trong đó có cảm biến lượng tử, theo Maletinsky.
"Nếu một hệ thống như vậy thật sự tồn tại, đây sẽ là bước đột phá vượt xa mọi thứ đã được ghi nhận trong các tài liệu khoa học", ông nhận định.
Fuller cho biết các hệ thống từ tâm đồ truyền thống sử dụng những thiết bị giao thoa lượng tử siêu dẫn (SQUID), đòi hỏi phải làm lạnh ở nhiệt độ rất thấp và vận hành trong môi trường được che chắn để lọc bỏ nhiễu nền.
Tuy nhiên, hệ thống Ghost Murmur của CIA ứng dụng cách tiếp cận mới là đo từ trường bằng tâm khiếm khuyết Nitrogen-Vacancy (NV). Đây là kỹ thuật sử dụng các khiếm khuyết trong kim cương nhân tạo để phát hiện từ trường bằng cách đo sự thay đổi về độ quay của electron khi được chiếu tia laser.
Ưu điểm của phương pháp này là cảm biến NV có thể hoạt động ở nhiệt độ phòng và nhỏ gọn hơn, nên dễ ứng dụng hơn so với các hệ thống cũ, theo Fuller.
Nguồn tin của New York Post cho biết cảm biến NV đã được CIA sử dụng kết hợp với công nghệ trí tuệ nhân tạo để lọc bỏ nhiễu nền, từ đó phát hiện được tín hiệu nhịp tim của phi công ở khoảng cách lớn hơn nhiều so với bình thường.
Người này thêm rằng vùng nông thôn ở Iran, nơi phi công được tìm thấy, là môi trường lý tưởng nhất có thể để ứng dụng Ghost Murmur vì có mức độ nhiễu điện từ thấp, đồng thời hầu như không có người ở nên không phát ra tín hiệu gây nhiễu. Sự tương phản nhiệt vào ban đêm giữa cơ thể người và bề mặt sa mạc giúp lực lượng Mỹ có thêm dữ liệu để xác định vị trí phi công.
"Thông thường tín hiệu này rất yếu, chỉ có thể đo được trong môi trường bệnh viện khi đặt cảm biến gần sát ngực", nguồn tin cho hay. "Thiết bị này hoạt động tốt nhất trong môi trường hoang vu, ít nhiễu và cần rất nhiều thời gian để xử lý".
Dựa trên thông tin được mô tả, Thad Walker, giáo sư vật lý tại Đại học Wisconsin-Madison ở Mỹ, dự đoán Ghost Murmur là từ kế NV, có thể là dạng cụm, được gắn trên thiết bị bay không người lái.
Ông cho hay các từ kế NV dân sự mà ông từng tiếp cận không thể đo được nhịp tim ở khoảng cách trên 100 m và phải mất nhiều ngày xử lý tín hiệu.
Chris Duncan, người viết luận án tiến sĩ về từ kế tiên tiến tại Đại học Capitol Technology ở Mỹ hồi năm 2025, cho rằng có khả năng Ghost Murmur đã thực sự hoạt động được như mô tả vì CIA sở hữu "nhiều công nghệ mà chúng ta chưa biết", song cho rằng khoảng cách phát hiện tối đa chỉ là 2-3 km.
Fuller nêu ra vài khả năng, một trong số đó là giới chức Mỹ đã phóng đại thông tin hoặc che giấu phương pháp thật sự được sử dụng trong chiến dịch giải cứu. Khả năng thứ hai là hệ thống này không chỉ dựa vào nhịp tim để hoạt động, mà còn cả các tín hiệu khác như chuyển động, nhiệt và do thiết bị chuyên dụng phát ra.
Các nguồn tin của New York Post cho biết Ghost Murmur đã được kết hợp sử dụng với thiết bị phát tín hiệu định vị do phi công F-15 mang theo. Một nguồn tin nói phi công này được Ghost Murmur phát hiện khi rời khỏi khe núi để sử dụng thiết bị phát tín hiệu định vị do Boeing sản xuất. Quân nhân Mỹ trước đó chỉ dùng thiết bị này một cách hạn chế để tránh bị lực lượng Iran phát hiện.
Dmitry Budker, giảng viên tại Đại học California ở Mỹ, cho rằng bên cạnh Ghost Murmur, CIA có thể đã kết hợp nhiều công nghệ như camera hồng ngoại để phát hiện hơi thở từ xa, hoặc dùng vệ tinh có khả năng chụp ảnh cận cảnh để tìm kiếm phi công.
"Tôi không biết nhiều về những thứ được giữ bí mật, song sẽ rất ngạc nhiên. Đây sẽ là bước đột phá rất lớn", Budker nói, đề cập năng lực được mô tả của Ghost Murmur.
Fuller cũng cho rằng có khả năng Ghost Murmur "thật sự tồn tại và được tích hợp những bước tiến chưa được tiết lộ, vượt xa những gì được nghiên cứu công khai".
Trong ngày 6.5, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có cuộc gặp người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc).
Hai ngoại trưởng đã thảo luận nhiều vấn đề về quan hệ song phương, đặc biệt là những diễn biến căng thẳng hiện nay ở Trung Đông.
Theo AP, ông Vương Nghị kêu gọi một lệnh ngừng bắn toàn diện trong cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran, cho biết Bắc Kinh quan ngại sâu sắc trước xung đột đã kéo dài hơn 2 tháng qua.
“Cuộc xung đột không chỉ gây ra những tổn thất nặng nề cho người dân Iran mà còn tác động nghiêm trọng đến hòa bình khu vực và toàn cầu”, Ngoại trưởng Trung Quốc nhấn mạnh.
Đài Al Jazeera dẫn thông cáo từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho hay ông Vương kêu gọi Mỹ và Iran mở cửa lại eo biển Hormuz “sớm nhất có thể”.
"Chúng tôi cho rằng việc ngừng bắn toàn diện là yêu cầu cấp bách và tình trạng nối lại các hành động thù địch là không thể chấp nhận được. Điều đặc biệt quan trọng nữa là phải kiên định cam kết đối thoại và đàm phán", ông Vương Nghị phát biểu.
Trao đổi với người đồng cấp Trung Quốc, Ngoại trưởng Iran Araghchi nhấn mạnh Trung Quốc là một người bạn thân thiết của Iran và sự hợp tác song phương “thậm chí sẽ trở nên mạnh mẽ hơn trong tình hình hiện nay”, Đài ISNA của Iran đưa tin.
“Chúng tôi sẽ nỗ lực hết sức để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong các cuộc đàm phán. Chúng tôi chỉ chấp nhận một thỏa thuận công bằng và toàn diện”, ông Araghchi nêu thêm.
Trước cuộc hội đàm của hai ngoại trưởng Trung Quốc và Iran, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5.5 kêu gọi Bắc Kinh truyền đi thông điệp đến Tehran rằng Iran cần mở cửa eo biển Hormuz. Ông Rubio cho rằng hành động đóng cửa Hormuz của Iran hiện nay khiến nước này “bị cô lập toàn cầu”. “Tôi hy vọng phía Trung Quốc sẽ nói cho ông ấy (Araghchi) biết những điều cần được nói”, ông Rubio nhấn mạnh.
Chuyến thăm của ông Araghchi đến Trung Quốc diễn ra một tuần trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến đến Bắc Kinh để tham dự hội nghị thượng đỉnh, mà phía Nhà Trắng thông báo sẽ diễn ra ngày 14 - 15.5. Nếu kế hoạch diễn ra, đó sẽ là chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Mỹ đến Trung Quốc kể từ năm 2017.
Giới chức Hy Lạp ngày 21/5 cho biết 1 USV bị phát hiện gần đảo Lefkada đã gây ra mối đe dọa an ninh nghiêm trọng và nghi ngờ rằng đây là phương tiện của Ukraine.
Theo CNN Hy Lạp, một báo cáo điều tra về sự cố này đã được gửi tới văn phòng Thủ tướng Hy Lạp vào tuần trước, kèm theo phân tích kỹ thuật chi tiết về thiết bị này.
Bộ trưởng Quốc phòng Hy Lạp Nikos Dendias cho biết, Athens không còn nghi ngờ gì về nguồn gốc của chiếc USV. “Không có chút nghi ngờ nào rằng đây là một USV trên biển của Ukraine. Chúng tôi biết đó là loại gì, được sản xuất ở đâu và nó đang làm gì", ông Dendias cáo buộc.
Ông mô tả sự việc là “cực kỳ nguy hiểm”, cảnh báo rằng 1 tàu dân sự có thể đã bị đánh chìm nếu va chạm với USV này.
“Nếu bất kỳ tàu du lịch nào đi từ Venice hướng tới Đông Địa Trung Hải va phải vật thể này, nó đã chìm xuống đáy biển”, ông Dendias phát biểu tại cuộc họp các bộ trưởng quốc phòng NATO. Ông cũng đặt câu hỏi về số lượng thương vong mà sự cố như vậy có thể gây ra.
Theo CNN Hy Lạp, vấn đề đã được thảo luận trong các cuộc họp của NATO và Liên minh châu Âu trong tuần này. Ngoại trưởng Hy Lạp Giorgos Gerapetritis cũng đã thảo luận sự việc với người đồng cấp Ukraine Andriy Sybiha.
Athens cho biết họ kỳ vọng sẽ nhận được giải thích chính thức từ Kiev sau khi báo cáo quân sự cuối cùng được chuyển chính thức tới Bộ Ngoại giao.
“Ukraine phải gửi lời xin lỗi rất lớn tới chúng tôi. Và không chỉ xin lỗi, mà còn phải đảm bảo tuyệt đối rằng điều tương tự sẽ không bao giờ xảy ra nữa trong toàn khu vực", ông Dendias nói.
Các quan chức Hy Lạp nhấn mạnh Athens muốn ngăn chặn mọi sự lan rộng của xung đột Nga - Ukraine sang khu vực Địa Trung Hải.
“Địa Trung Hải sẽ không trở thành chiến trường", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hy Lạp Lana Zochiou nói, gọi sự việc là “đặc biệt nghiêm trọng”.
Bà cũng cho biết Hy Lạp sẽ áp dụng “mọi biện pháp cần thiết” để ngăn chặn các sự cố tương tự.
Sau cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Croatia Gordan Radman, ông Gerapetritis cũng cảnh báo rằng một trong những thách thức lớn của khu vực là ngăn xung đột lan sang các vùng lân cận.
Ngày 8/5, truyền thông Hy Lạp đưa tin một USV Magura V3 do Ukraine thiết kế đã được phát hiện gần đảo Lefkada. Tàu này nằm trong một hang ven biển và được ngư dân kéo về cảng. Trên đó có các kíp nổ nhưng không chứa chất nổ.
Giới chức Hy Lạp cũng cho biết phương tiện này được trang bị hệ thống liên lạc tiên tiến và vẫn còn hoạt động khi được phát hiện. Các chuyên gia đã tháo 3 kíp nổ khỏi phương tiện. Nó không bị tiêu hủy mà sẽ tiếp tục được kiểm tra.
Trước đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi cho biết hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy chiếc USV được phát hiện ngoài khơi Hy Lạp có liên quan đến Ukraine.
Ông cũng cho biết Ukraine sẵn sàng hợp tác với phía Hy Lạp để làm rõ các tình tiết của sự việc, nếu nhận được yêu cầu phù hợp.
