Ngày nghỉ cuối tuần, gia đình tôi lại quây quần như một thông lệ. Anh chị em đưa con cháu về thăm bố mẹ. Căn nhà vốn yên tĩnh cả tuần bỗng rộn ràng tiếng nói cười.
Người dọn dẹp, người nấu nướng, lũ trẻ chạy quanh sân gọi nhau í ới. Chỉ cần đông đủ như thế, bố mẹ tôi đã vui. Hôm ấy, anh cả tôi nhận phần vào bếp. Anh mua được mấy khúc cá thu tươi, ướp gia vị rồi rán vàng.
Mùi cá thơm lan khắp căn nhà. Khi dọn mâm, anh cẩn thận gắp hai lát cá đẹp nhất chia cho hai đứa cháu nhỏ nhất. Đó là hai đứa được anh chiều nhất nhà.
Tôi không để ý chuyện ấy. Đến bữa ăn, tiện tay tôi gắp một lát cá. “Của cháu mà!”, đứa cháu trai 13 tuổi nói ngay. Tôi ngẩng lên. Mọi người cười bảo anh cả đã chia phần cho hai đứa từ trước. Tôi cũng cười, đặt miếng cá xuống.
Đáng lẽ câu chuyện chỉ có vậy. Nhưng khi cháu đưa đũa gắp miếng cá còn lại, tôi nói đùa một câu rồi cười trêu. Trong suy nghĩ của tôi lúc ấy, đó chỉ là một câu đùa rất bình thường.
Không ngờ, thằng bé bật khóc. Ban đầu tôi còn nghĩ nó làm nũng, nhưng nước mắt cứ thế chảy xuống. Tôi bỗng thấy bực: “Chú chỉ đùa thôi. Mười ba tuổi rồi, có thế mà cũng khóc”. Nó vẫn khóc. Tôi mất bình tĩnh: “Không ăn thì đi ra ngoài”.
Thằng bé không cãi, không thanh minh, chỉ lặng lẽ đứng dậy, cúi đầu bước vào trong. Bữa cơm vẫn tiếp tục. Không khí chùng xuống vài phút rồi mọi người lại nói sang chuyện khác.
Một lúc sau, mẹ cháu vào phòng với con. Thêm một lúc nữa, hai anh em lại ngồi xem tivi ngoài phòng khách. Mọi việc dường như trở lại bình thường. Chỉ có một hình ảnh ở lại trong tôi: Thằng bé cúi đầu đứng dậy khi tôi vừa dứt câu “không ăn thì đi ra ngoài”.
Lúc ấy, tôi tin mình đúng. Một cậu bé 13 tuổi không thể chỉ vì một câu đùa và một miếng cá mà khóc. Nếu chuyện nhỏ như vậy cũng không vượt qua được thì sau này sẽ đối diện với những va chạm lớn hơn của cuộc sống thế nào?
Đến hôm nay, tôi vẫn nghĩ trẻ con cần được rèn để cứng cáp hơn. Cuộc đời rồi sẽ có những lần bị hiểu lầm, bị thiệt thòi, bị mất phần. Không ai có thể đi hết cuộc đời mà chỉ gặp những điều vừa ý. Bởi dạy một đứa trẻ biết đối diện với va chạm là điều cần thiết. Có phải tôi đã quá nghiêm khắc?
Năm 2021, công ty tôi làm thủ tục giải thể sau thời gian kinh doanh không hiệu quả. Tôi nghĩ quy trình có thể mất vài tháng vì còn phải rà soát nghĩa vụ thuế, đối chiếu hồ sơ.
Nhưng đến nay đã là tháng 5/2026, tức gần 5 năm trôi qua, doanh nghiệp vẫn ở tình trạng "03 - ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế".
Điều khiến tôi mệt mỏi nhất không phải là phải bổ sung giấy tờ hay thực hiện nghĩa vụ tài chính, mà là cảm giác không có một mốc thời gian cụ thể nào để biết hồ sơ của mình đang ở đâu và bao giờ mới được xử lý xong.
Thời điểm nộp hồ sơ ban đầu, phía thuế cho biết cần chờ cán bộ xem xét. Sau nhiều năm, hồ sơ vẫn chưa có tiến triển rõ ràng và doanh nghiệp tiếp tục ở trạng thái treo.
Gần đây tôi trực tiếp lên cơ quan thuế để hỏi hồ sơ đang vướng ở đâu. Tôi được hướng dẫn sang tổ kiểm tra để hoàn tất bước kiểm tra thuế vì công ty từng có phát sinh doanh thu. Tại đây, cán bộ cho điền một mẫu thông tin rồi nói về chờ liên hệ tiếp để được hướng dẫn.
Tôi hỏi: "Dự kiến bao lâu nữa sẽ có cán bộ gọi hướng dẫn?". Câu trả lời là: "Chưa biết".
Có lẽ nhiều người sẽ nghĩ doanh nghiệp có phát sinh doanh thu thì việc kiểm tra kỹ là cần thiết. Tôi đồng ý. Nhưng điều doanh nghiệp cần không chỉ là một quy trình đúng, mà còn là một lộ trình rõ ràng.
Nếu cần kiểm tra trong ba tháng, sáu tháng hay một năm, cơ quan quản lý hoàn toàn có thể thông báo để doanh nghiệp chủ động chuẩn bị. Đằng này, điều khiến người làm thủ tục kiệt sức là trạng thái chờ đợi không thời hạn.
Doanh nghiệp dù đã ngừng hoạt động thực tế vẫn bị kẹt trên hệ thống nhiều năm. Người đại diện pháp luật cũng luôn trong trạng thái thấp thỏm vì chưa hoàn tất nghĩa vụ pháp lý. Trong khi đó, nhiều kế hoạch cá nhân và công việc liên quan đều bị ảnh hưởng vì không ai biết hồ sơ sẽ kết thúc lúc nào.
Tôi tình cờ đọc một bài viết với nội dung nói rằng nhiều hồ sơ giải thể hiện nay bị ách tắc ở khâu thuế, có trường hợp kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm chỉ để chờ xác nhận hoàn tất nghĩa vụ. Điều đó khiến tôi nhận ra trường hợp của mình không phải cá biệt.
Bài viết này cũng đề cập thực tế nhiều quy định đã có nhưng thiếu mốc thời gian xử lý rõ ràng trong quá trình thực thi. Đây có lẽ là vấn đề lớn nhất.
Trong thủ tục hành chính, người dân và doanh nghiệp thường chấp nhận việc phải chờ. Nhưng điều khó chấp nhận là chờ mà không biết mình đang chờ điều gì, ai xử lý và bao giờ mới có kết quả.
Tôi nghĩ nhiều doanh nghiệp nhỏ như chúng tôi không mong được ưu tiên hay linh động. Điều cần nhất chỉ là sự minh bạch về tiến độ.
Nếu hồ sơ đang nằm ở bộ phận nào, cần bổ sung gì, dự kiến bao lâu xử lý xong, hãy có cơ chế thông báo rõ ràng. Nếu tồn đọng do quá tải nhân sự hoặc quy trình phối hợp, cũng nên có cách cập nhật để người dân không phải liên tục đi hỏi trong vô vọng.
Một doanh nghiệp làm ăn thất bại đã là điều không ai mong muốn. Nhưng việc muốn đóng lại cho đúng quy định mà kéo dài hết năm này sang năm khác khiến cảm giác mệt mỏi còn lớn hơn.
Giải thể doanh nghiệp về bản chất cũng là một quyền hợp pháp, giống như quyền thành lập doanh nghiệp. Khi người dân muốn hoàn thành nghĩa vụ để khép lại hoạt động kinh doanh một cách minh bạch, họ cần một quy trình có thời hạn, có trách nhiệm và có người theo dõi rõ ràng.
Không nên để tình trạng "muốn đóng cũng không biết khi nào mới đóng được" trở thành nỗi ám ảnh chung của những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động.
Một người bạn là chủ quán cà phê của tôi ngay từ lúc phong trào dùng ống hút giấy, ống hút tre còn đang rầm rộ - đã cho rằng thoái trào là chuyện sớm muộn vì giá gốc của các loại ống hút này cao hơn nhiều so với ống hút nhựa. Hàng quán chỉ "đu trend" một thời gian, chứ lâu dài là rất khó.
Riêng tôi nhận xét về góc độ người tiêu dùng: Trải nghiệm không phù hợp. Ống hút tre hơi to, ống hút cỏ bàng thì bị bể và hút giấy, gạo thì bị bở.
Thật sự và vậy, phong trào dùng ống hút tre, ống hút giấy, ống hút làm bằng bột gạo đang thoái trào tại nhiều quán cà phê. Tôi đến nhiều quán cà phê và không còn nhiều quán sử dụng những ống hút này để "bảo vệ môi trường" như vài năm trước.
Xin nhắc lại nhược điểm của những loại ống hút "bảo vệ môi trường": Ống hút tre thì to, khó dùng với nhiều loại ly; ống hút cỏ bàng dễ nứt; ống hút giấy hay bột gạo thì nhanh mềm, uống chưa hết ly nước đã mềm nhũn, và những loại ống hút này dễ bị ẩm mốc.
Một giải pháp tốt về ý tưởng, từng hái ra tiền cho nhiều start-up làm ống hút "xanh", nhưng khi đưa vào đời sống lại không vượt qua được bài kiểm tra cơ bản nhất về tính sự tiện dụng.
Chúng ta đã cố giải quyết một bài toán lớn bằng một chi tiết quá nhỏ. Ống hút chỉ là phần nổi rất nhỏ trong tổng lượng rác thải nhựa. Nhưng vì hầu như ai cũng dùng nên nên ống hút trở thành biểu tượng của lối sống xanh.
Quán cà phê đổi ống hút, khách chụp ảnh check-in, ai cũng có cảm giác mình đang góp phần bảo vệ môi trường. Một thay đổi đơn giản, tạo ra cảm giác tích cực ngay lập tức.
Nhưng khi chi phí tăng lên theo từng tháng, khi khách bắt đầu phàn nàn vì trải nghiệm không tốt, khi những tiện lợi nhỏ bị mất đi, các quán buộc phải quay về lựa chọn cũ.
Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng cũng bộc lộ một mâu thuẫn quen thuộc: ủng hộ lối sống xanh trên lý thuyết, nhưng lại không sẵn sàng đánh đổi sự tiện lợi trong thực tế. Mấy ai mua bình giữ nhiệt, ống hút kim loại và chịu khó mang đến quán cà phê hay chùi rửa ống hút kim loại mỗi ngày?
Tôi thì nghĩ khác, liệu có thật sự cần ống hút cho mọi loại đồ uống?
Tại sao không bắt đầu chuyển sang một cách đơn giản hơn chỉ đưa ống hút khi khách yêu cầu. Một số loại nước hoàn toàn có thể uống trực tiếp từ ly. Một thay đổi nhỏ, nhưng có cắt giảm đáng kể số lượng ống hút sử dụng mỗi ngày. Theo tôi, cách này thực tế hơn nhiều so với việc thay chất liệu ống hút.
Còn với người tiêu dùng mang theo bình nước cá nhân, từ chối ống hút khi không cần thiết lắm, liệu mấy ai làm được?
Cuối tuần trước, một người bạn của tôi đi xem nhà trong hẻm. Xe vừa rẽ vào, anh ấy lắc đầu: "Chắc phải suy nghĩ lại vì hẻm nhỏ quá, mỗi lần đánh xe ra vào rất bất tiện".
Chiếc SUV của anh vừa rộng vừa dài. Sau vài lần đánh lái, lùi rồi tiến, cuối cùng cũng vào được. Xuống xe, anh cười: "Đổi xe được một năm mà đi đâu cũng ngại tìm chỗ đậu".
Câu chuyện ấy khiến tôi để ý hơn. Không chỉ riêng bạn tôi, ngày càng nhiều người chuyển từ sedan sang SUV hoặc xe gầm cao. Ra đường, cảm giác những chiếc ôtô đang lớn dần lên. Trong khi đó, đường phố, bãi đỗ xe hay hầm chung cư vẫn gần như vậy.
Nếu nhìn lại khoảng 15-20 năm trước, phần lớn ôtô trên đường là xe cỡ nhỏ. Còn hiện nay, SUV, crossover và bán tải xuất hiện ngày càng nhiều. Theo nhiều nghiên cứu, kích thước trung bình của xe mới bán ra vẫn tiếp tục tăng qua từng năm.
Xu hướng này phản ánh nhu cầu rất thực tế rằng nhiều người mua thích xe rộng rãi, ngồi cao, an toàn hơn và có thể phục vụ nhiều mục đích sử dụng. Điểm chú ý đầu tiên là mùa mưa không sợ đi đường ngập. Nhưng điều đáng nói là hạ tầng giao thông với những con đường nhỏ nhắn làm sao tải được lưu được ôtô đang phình to ra như thế.
Đường phố vẫn chật, nhiều con hẻm chỉ vừa hai xe tránh nhau. Hầm gửi xe ở không ít chung cư được thiết kế từ nhiều năm trước, khi ôtô phổ biến vẫn là sedan cỡ nhỏ. Chỉ cần một chiếc SUV cỡ lớn đỗ lệch là cả dãy xe phía sau đều khó xoay xở.
Điều đáng suy nghĩ hơn là liệu hạ tầng đô thị của chúng ta đã sẵn sàng cho xu hướng ôtô ngày càng "phình to" hay chưa? Nếu đường vẫn nhỏ, bãi đỗ vẫn cũ, còn xe thì tiếp tục lớn lên, áp lực giao thông sẽ không chỉ đến từ số lượng phương tiện mà còn từ chính diện tích mà mỗi chiếc xe chiếm trên đường.
