Mỹ và Iran hôm 22/7 giao tranh dữ dội trong 12 đêm liên tiếp, sau khi Tổng thống Donald Trump ngày 8/7 tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên đã chấm dứt.
Ông Trump trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 22/7 cảnh báo Mỹ sẽ phá hủy một cây cầu hoặc nhà máy điện Iran nếu Tehran tấn công một tàu ở eo biển Hormuz. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News tuần trước, ông cũng từng đe dọa sẽ “phá hủy tất cả cây cầu của Iran” trừ khi họ ngồi vào bàn đàm phán.
Cùng lúc đó, Lầu Năm Góc cũng không ngừng tăng cường hiện diện quân sự ở Trung Đông, theo phân tích của WSJ dựa theo dữ liệu chuyến bay và thông tin từ các quan chức Mỹ.
Trong tuần qua, các lực lượng tác chiến đặc biệt đã được triển khai từ những căn cứ ở Mỹ tới khu vực. Mỹ từng sử dụng đặc nhiệm cho chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn trong chiến đấu ở giai đoạn đầu chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng.
Tuy nhiên, lực lượng tinh nhuệ này được cho là có khả năng thực hiện nhiều loại nhiệm vụ phức tạp hơn trong cuộc chiến với Iran. Quân đội Mỹ từng xem xét phương án triển khai đặc nhiệm đột nhập các cơ sở hạt nhân ngầm của Iran để thu hồi lượng uranium làm giàu.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho hay các đòn tập kích của Iran gần đây “càng củng cố quyết tâm” của Washington và nhiều máy bay đã được tăng cường tới Trung Đông. Lầu Năm Góc đã điều động máy bay tiếp dầu trên không, tiêm kích F-16 từ Căn cứ Không quân Spangdahlem ở Đức và tiêm kích F-35 từ căn cứ ở Lakenheath, Anh đến khu vực.
Truyền thông Mỹ dẫn các nguồn tin cho biết những máy bay này nhiều khả năng sẽ được bố trí tại các căn cứ ở Jordan và Israel.
Các đội máy bay ném bom chiến lược, trong đó có B-1, tại những căn cứ ở Mỹ và Anh đang trong trạng thái sẵn sàng triển khai. Hơn 150 nhân viên y tế đã tới Trung tâm Y tế Khu vực Landstuhl tại Đức, cơ sở y tế chính chịu trách nhiệm điều trị binh sĩ bị thương trong giao tranh tại Trung Đông.
Tăng phương án quân sự
Shelby Holliday, nhà bình luận của WSJ, nhận xét các động thái này là dấu hiệu mới nhất cho thấy ông Trump đang cân nhắc leo thang xung đột sau khi 3 quân nhân nước này thiệt mạng trong đòn tấn công của Iran vào Jordan cuối tuần qua. Một quân nhân khác cũng đã thiệt mạng tại Iraq trong quá trình kích nổ có kiểm soát máy bay không người lái (UAV) của Iran.
Một quan chức hải quân Mỹ cho hay nước này hiện có 17 tàu chiến ở Trung Đông, bao gồm hai nhóm tác chiến tàu sân bay, cùng với 11 tàu khu trục và một đơn vị thủy quân lục chiến viễn chinh.
“Mỗi lần chính quyền ông Trump tăng cường hiện diện quân sự, họ đều sử dụng lực lượng đó”, Dana Stroul, cựu phó trợ lý bộ trưởng quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông dưới thời chính quyền tổng thống Joe Biden, nói.
Tướng về hưu Joseph Votel, cựu tư lệnh CENTCOM và cựu tư lệnh Lực lượng Tác chiến Đặc biệt Mỹ, nhận định việc tăng lực lượng không nhất thiết đồng nghĩa Washington sẽ chắc chắn tiến hành chiến dịch quy mô lớn.
“Mục tiêu là để Tổng thống và Bộ trưởng Quốc phòng có sự linh hoạt tối đa khi đưa ra quyết định, đồng thời giúp quân đội chuẩn bị nhiều phương án tác chiến để trình lên lãnh đạo xem xét”, ông nói.
Việc tăng cường lực lượng cũng có thể nhằm mục đích tăng thêm dư địa hành động cho ông Trump trong việc nhắm vào nhóm vũ trang Houthi ở Yemen, lực lượng tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Arab Saudi đầu tuần này.
Houthi nói động thái này nhằm đáp trả việc Arab Saudi phong tỏa “các cảng và sân bay” của họ cũng như không kích sân bay Sanaa ở Yemen tuần trước. Tổng thống Trump ngày 21/7 cảnh báo ông sẽ “giải quyết triệt để” nếu Houthi tấn công tàu thuyền ở biển Đỏ.
Năm ngoái, ông Trump đã phát động chiến dịch không kích nhằm vào các mục tiêu của Houthi ở Yemen. Chiến dịch đã kết thúc sau gần hai tháng bằng một lệnh ngừng bắn, khiến lực lượng Houthi bị tổn thất nặng nề nhưng chưa bị đè bẹp. Nhóm này tiếp tục nhắm vào một số tàu thuyền nhưng phần lớn đứng ngoài cuộc kể từ khi xung đột Iran bùng nổ vào cuối tháng 2.
Houthi rạng sáng 23/7 tuyên bố lực lượng này đã tập kích bằng tên lửa và UAV nhằm vào hai tàu chở dầu Encelia và Layla treo cờ Arab Saudi vì vi phạm cái mà họ gọi là “lệnh phong tỏa hàng hải” ở biển Đỏ.
Nỗi lo về chi phí
Hoạt động tăng lực lượng của Mỹ diễn ra bất chấp những lo ngại ở Washington về chi phí xung đột Iran leo thang, vốn đã vượt 37 tỷ USD.
Hạ viện do đảng Cộng hòa kiểm soát đã thông qua khung ngân sách 95 tỷ USD, bao gồm thêm 73 tỷ USD cho hoạt động quân sự và tình báo. Đây là bước đi đầu tiên trong nỗ lực phê duyệt khoản ngân sách khẩn cấp mà Nhà Trắng yêu cầu cho cuộc chiến tại Iran.
Việc quay trở lại một cuộc chiến tổng lực cũng có nguy cơ làm cạn kiệt thêm kho đạn dược của Mỹ và làm trầm trọng thêm tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu, theo Stephen Kalin, nhà bình luận của WSJ.
Tuy nhiên, ông Trump và Bộ trưởng Hegseth cho rằng cuộc chiến hiện nay là cần thiết để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tổng thống Mỹ ngày 21/7 cho hay ông có thể ra lệnh tấn công vào Núi Pickaxe, vốn được nghi ngờ là nơi Iran giấu các máy ly tâm làm giàu hạt nhân.
“Tổng thống có nhiều phương án trong tay nếu họ tiếp tục không hợp tác”, Ngoại trưởng Marco Rubio nói, đề cập đến chính quyền Iran.
Tuy nhiên, Tehran hiện không cho thấy có dấu hiệu nhượng bộ. Giới lãnh đạo nước này đã cam kết tiếp tục tấn công lực lượng Mỹ cùng các đồng minh của Washington tại vùng Vịnh.
“Vấn đề nan giải bây giờ là Mỹ không thể xóa sổ toàn bộ kho tên lửa và UAV của Iran, trong khi việc chỉ dựa vào sức mạnh không quân và hải quân với quy mô hạn chế không đủ để buộc Tehran thay đổi đường lối cốt lõi của họ”, Dana Stroul, cựu phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông, nói.
Thông tin trên được đưa ra khi Ngoại trưởng Vương Nghị đang có chuyến thăm Canada, bắt đầu từ ngày 28.5. Đây cũng là chuyến thăm đầu tiên của một ngoại trưởng Trung Quốc tới Canada trong vòng 10 năm qua.
"Quan hệ song phương đã được khởi động lại, các cuộc trao đổi và hợp tác trên tất cả các lĩnh vực đã được khôi phục hoàn toàn và các mối quan ngại kinh tế và thương mại chính của cả hai bên đã được giải quyết thỏa đáng", ông Vương Nghị nói với người đồng cấp Canada Anita Anand, theo Bộ Ngoại giao Trung Quốc. "Hai bên đã nhất trí... nối lại các cuộc tham vấn về các vấn đề chính trị và an ninh ở cấp bộ ngoại giao, cũng như đối thoại cấp cao về an ninh quốc gia và pháp quyền", tuyên bố cho biết.
Trung Quốc đã giảm một số thuế đối với hàng hóa Canada trong năm nay, trong khi Ottawa đồng ý nhập khẩu hàng chục nghìn xe điện Trung Quốc theo mức thuế ưu đãi, theo AFP. Nhìn lại những năm trước, việc Canada bắt giữ bà Mạnh Vãn Chu, Giám đốc tài chính của Tập đoàn Huawei (Trung Quốc), hồi năm 2018 đã khiến Trung Quốc trả đũa, đẩy quan hệ hai nước vào tình trạng đóng băng. Quan hệ càng căng thẳng hơn do những cáo buộc Trung Quốc can thiệp vào các cuộc bầu cử ở Canada năm 2019 và 2021, điều mà Bắc Kinh phủ nhận.
Về phía Canada, bà Anand nói với ông Vương rằng Canada muốn tăng xuất khẩu sang Trung Quốc thêm 50% trước năm 2030, trong khi vẫn bảo vệ các lợi ích và giá trị kinh tế, an ninh quốc gia của Canada. Nhắc lại mục tiêu được Thủ tướng Mark Carney đưa ra trong chuyến thăm Bắc Kinh trước đó, bà Anand nhấn mạnh lãnh đạo hai nước đã vạch ra một tầm nhìn rõ ràng và đầy tham vọng cho mối quan hệ song phương được điều chỉnh lại, theo CBC. Ông Vương cũng đã có cuộc gặp ông Carney ngày 29.5.
Tổng thống Trump ngày 11-4 tuyên bố Iran "không có lá bài nào" trong các cuộc đàm phán sắp diễn ra với Mỹ, ngoài việc kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu.
"Người Iran dường như không nhận ra rằng họ không có lá bài nào, ngoài việc tống tiền thế giới trong ngắn hạn bằng cách lợi dụng các tuyến đường thủy quốc tế", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social. "Lý do duy nhất khiến họ còn tồn tại đến hôm nay là để đàm phán!".
Dù Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển sau lệnh ngừng bắn hai tuần, hoạt động vận tải vẫn bị hạn chế do các mối đe dọa từ phía Iran.
Ông Trump cũng cảnh báo Mỹ đang tái vũ trang các tàu chiến và sẽ hành động "rất hiệu quả" nếu đàm phán thất bại.
"Chúng tôi đang có một sự 'tái thiết lập'. Chúng tôi đang trang bị cho các tàu chiến những loại đạn dược tốt nhất, những vũ khí tốt nhất từng được chế tạo - thậm chí còn tốt hơn trước đây, khi chúng tôi đã đánh họ tan tác", ông nói trong cuộc phỏng vấn với New York Post ngày 10-4. "Và nếu không đạt được thỏa thuận, chúng tôi sẽ sử dụng chúng, và sẽ sử dụng rất hiệu quả".
Ngoài Hormuz, các điểm nghẽn chính gồm yêu cầu của Mỹ về việc Iran từ bỏ uranium làm giàu và mong muốn của Tehran chấm dứt các cuộc tấn công từ Mỹ và Israel.
Trước thềm đàm phán với Mỹ tại Pakistan ngày 11-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Tehran "có thiện chí nhưng không tin tưởng" Washington, đồng thời đặt ra các điều kiện tiên quyết trước khi đối thoại chính thức bắt đầu.
Phát biểu khi đến Islamabad, ông Ghalibaf cho biết Iran sẵn sàng đạt thỏa thuận nếu Mỹ thực sự nghiêm túc, nhưng nhấn mạnh dựa trên kinh nghiệm trước đây cho thấy các cuộc đàm phán thường kết thúc bằng việc "vi phạm cam kết".
"Chúng tôi có thiện chí, nhưng không tin tưởng", ông Ghalibaf nói với truyền thông nhà nước. "Kinh nghiệm đàm phán với người Mỹ của chúng tôi luôn kết thúc bằng thất bại và vi phạm cam kết".
Theo ông, hai điều kiện tiên quyết gồm lệnh ngừng bắn tại Lebanon và việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran.
Đáng chú ý, yêu cầu về tài sản bị phong tỏa lần đầu được Tehran đưa ra như điều kiện tiên quyết cho vòng đàm phán mới. Trong khi Iran và Pakistan cho rằng Lebanon nằm trong thỏa thuận ngừng bắn vừa đạt được, phía Mỹ và Israel đã bác bỏ điều này.
Theo Hãng tin AFP ngày 11-4, Israel tuyên bố sẽ không thảo luận về lệnh ngừng bắn với Hezbollah trong các cuộc đàm phán với Chính phủ Lebanon, dự kiến diễn ra từ ngày 14-4 tại Washington.
Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter cho biết Tel Aviv đã đồng ý khởi động đàm phán hòa bình chính thức với Beirut, dù hai nước không có quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên Israel khẳng định Hezbollah - lực lượng được Iran hậu thuẫn - vẫn là "trở ngại chính" đối với hòa bình và đang tiếp tục tấn công lãnh thổ Israel.
Nội dung đàm phán dự kiến xoay quanh việc Israel yêu cầu Chính phủ Lebanon tăng cường kiểm soát lực lượng này. Beirut lâu nay gặp khó khăn trong việc kiềm chế Hezbollah, dù đã có dấu hiệu gia tăng nỗ lực gần đây.
Israel cũng nhấn mạnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran không áp dụng cho Lebanon. Theo giới chức Lebanon, các tuần giao tranh đã khiến hơn 1.950 người thiệt mạng, trong đó hơn 350 người chết chỉ riêng trong ngày đầu tiên của lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran.
Quân đội Israel ngày 10-4 cho biết các cuộc không kích nhằm vào Lebanon hai ngày trước đã tiêu diệt hơn 180 tay súng Hezbollah, theo kết quả đánh giá tình báo ban đầu. Tel Aviv khẳng định con số này vẫn đang được tiếp tục cập nhật.
Tuy nhiên, phía Lebanon đưa ra bức tranh thương vong rộng hơn. Bộ Y tế nước này cho biết tổng số người thiệt mạng trong các đợt không kích của Israel hôm 9-4 đã tăng lên 357 người, cao hơn so với mức 303 người được công bố trước đó. Ngoài ra, có thêm 1.223 người bị thương trên toàn quốc.
Bộ Quốc phòng Kuwait ngày 10-4 cho biết một số thành viên của Lực lượng Vệ binh quốc gia đã bị thương sau khi hệ thống phòng không nước này đánh chặn một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) trước đó một ngày.
Theo tuyên bố chính thức, "hành động gây hấn từ Iran" đã nhắm vào một số cơ sở trọng yếu của lực lượng này, gây thiệt hại đáng kể. Những người bị thương hiện đang được điều trị và trong tình trạng ổn định.
Trong 24 giờ qua, quân đội Kuwait cho biết đã phát hiện và đánh chặn 7 drone "thù địch" trong không phận.
Tuy nhiên phía Iran bác bỏ cáo buộc. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định không tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào kể từ khi lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran có hiệu lực hôm 7-4.
"Một tiêm kích đa nhiệm Su-35S Nga đã bị bắn rơi tại mặt trận phía đông vào ngày 8/7", Bộ tư lệnh không quân Ukraine cho biết, nhưng không nêu chi tiết.
Quân đoàn Lục quân số 3 Ukraine, lực lượng đang triển khai dọc 150 km tiền tuyến ở mặt trận Donetsk, cho biết phi cơ Nga đã rơi xuống khu vực do đơn vị này phụ trách.
Video do Quân đoàn 3 công bố cho thấy vệt lửa và khói được cho là từ tiêm kích Nga đang rơi. Thiết bị bay không người lái sau đó được triển khai tới hiện trường và ghi lại hình ảnh xác máy bay dưới mặt đất. Video có chất lượng thấp, nhiều khả năng do bị tác chiến điện tử gây nhiễu.
Bộ Quốc phòng Nga chưa bình luận về thông tin.
Oleksii Zemtsov, bình luận viên quân sự người Nga, xác nhận một tiêm kích Su-35S đã bị bắn hạ, thêm rằng phi công phóng ghế thoát hiểm an toàn và đã được sơ tán về hậu phương.
Fighter Bomber, tài khoản của một phi công tiêm kích Nga, nhận xét đây là "trận đánh rất thú vị", trong đó Ukraine đã triển khai 3 tiêm kích F-16 và một tổ hợp phòng không Patriot để đối phó chiếc Su-35S. "Phi công Nga không nao núng khi một mình đối phó với hai chiếc F-16. Mọi thứ đều ổn, Kanatovo sẽ sớm hứng đòn", tài khoản này viết.
Kanatovo là căn cứ dự bị của không quân Ukraine, nằm ở ngoại ô thành phố Kropyvnytsky thuộc tỉnh Kirovograd, từng là nơi đóng quân của các phi đội tiêm kích hạng nặng Su-27 và cường kích Su-24. Địa điểm này từng nhiều lần bị Nga tập kích dữ dội, dẫn tới nhiều thiệt hại cho không quân Ukraine.
AMK Mapping, tài khoản mạng xã hội chuyên theo dõi chiến sự Ukraine, dẫn nguồn tin cho biết chiếc Su-35S bị hạ trong lúc tấn công tiêm kích F-16 Ukraine bằng tên lửa đối không R-37 hoặc R-77. "Phi cơ F-16 dường như giả vờ thả bom lượn, nhưng thực tế đang tìm cách thu hút hỏa lực từ máy bay Nga dưới sự yểm trợ của hai chiếc F-16 khác", tài khoản này cho hay.
Biên đội F-16 Ukraine không hạ được tiêm kích Su-35S. Tuy nhiên, một tổ hợp phòng không Patriot triển khai cách tiền tuyến khoảng 60 km đã tận dụng khoảng thời gian ngắn ngủi mà chiếc Su-35S lọt vào tầm bắn để phóng tên lửa cùng thời điểm với những chiếc F-16 và bắn rơi mục tiêu, theo AMK Mapping.
Su-35S là tiêm kích thế hệ 4++ của Nga, có khả năng cơ động cao, được trang bị nhiều thiết bị điện tử hiện đại và sơn vật liệu giảm tiết diện phản xạ radar.
Không quân Nga bắt đầu vận hành dòng Su-35S từ năm 2013, với khoảng 100 chiếc trong biên chế vào thời điểm xung đột bùng phát. Lực lượng này đã mất ít nhất 9 máy bay Su-35S trong chiến sự, nhưng vẫn bù đắp được tổn thất nhờ tốc độ sản xuất máy bay liên tục tăng trong những năm qua.
Tính đến hết năm 2025, không quân Nga sở hữu khoảng 150-155 tiêm kích Su-35S, trong khi dây chuyền chế tạo đạt sản lượng ước tính 15-20 chiếc mỗi năm.
Tiêm kích Su-35S được Nga sử dụng trong nhiều nhiệm vụ, như tuần phòng vùng trời, đánh chặn chiến đấu cơ Ukraine, yểm trợ đồng đội và chế áp phòng không đối phương. Báo Kyiv Independent thừa nhận quân đội Ukraine hiện không có biện pháp hiệu quả để đối phó Su-35S, song cho rằng tiêm kích Gripen mà Thụy Điển sắp chuyển giao sẽ thay đổi điều đó.
