Một nghiên cứu mới cho thấy những người vừa buồn ngủ quá mức vào ban ngày, vừa mất từ 30 phút trở lên để đi vào giấc ngủ mỗi đêm có nguy cơ tăng huyết áp cao hơn, theo Health (Mỹ).
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học muốn tìm hiểu liệu việc mất nhiều thời gian để đi vào giấc ngủ có ảnh hưởng đến mối liên hệ giữa buồn ngủ ban ngày và tăng huyết áp hay không.
Để làm rõ vấn đề này, nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu giấc ngủ của khoảng 1.700 người trưởng thành tham gia nghiên cứu giấc ngủ kéo dài 8 giờ trong phòng thí nghiệm, thuộc dự án Penn State Adult Cohort – PSAC (Mỹ). Các nhà nghiên cứu đánh giá cả những người đã mắc tăng huyết áp từ trước và những người xuất hiện tăng huyết áp trong thời gian theo dõi.
Kết quả sau 7,5 năm cho thấy, nhóm thường xuyên buồn ngủ quá mức vào ban ngày có nguy cơ đang mắc tăng huyết áp cao hơn 52%, đồng thời nguy cơ xuất hiện tăng huyết áp mới cao hơn 74% so với nhóm không buồn ngủ quá mức vào ban ngày.
Nếu đồng thời mất trên 30 phút để đi vào giấc ngủ mỗi đêm, nguy cơ mắc tăng huyết áp mới tăng hơn gấp 3 lần.
Mối liên hệ này vẫn được ghi nhận ngay cả khi các nhà nghiên cứu đã điều chỉnh những yếu tố có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và huyết áp như tuổi tác, trầm cảm, sử dụng rượu bia và caffeine.
Tiến sĩ Alexandros Vgontzas, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Điều trị Giấc ngủ thuộc Trường Y Penn State (Mỹ), tác giả nghiên cứu, cho biết kết quả cho thấy tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày và thời gian đi vào giấc ngủ kéo dài có thể là những yếu tố nguy cơ quan trọng của tăng huyết áp.
Nghiên cứu vừa được trình bày tại Hội nghị SLEEP 2026 (Mỹ).
Các chuyên gia lưu ý, nghiên cứu có một số hạn chế do người tham gia được theo dõi giấc ngủ trong phòng thí nghiệm. Môi trường ngủ và thời điểm đi ngủ có thể khác với sinh hoạt thường ngày, từ đó ảnh hưởng đến kết quả.
Ngoài ra, cần nhấn mạnh rằng nghiên cứu không chứng minh ngủ kém là nguyên nhân trực tiếp gây tăng huyết áp hay việc cải thiện giấc ngủ sẽ giúp hạ huyết áp. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn khuyến khích duy trì giấc ngủ lành mạnh để hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Tiến sĩ Chad Ruoff, chuyên gia y học giấc ngủ tại Mayo Clinic (Mỹ) khuyến nghị người trưởng thành nên:
Nếu thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày hoặc khó đi vào giấc ngủ dù đã duy trì các thói quen ngủ lành mạnh, mọi người nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.
TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết nhiều người truyền tai nhau rằng cơm nấu xong để nguội, nhất là cho vào tủ lạnh tốt hơn cơm nóng vì giúp giảm tăng đường huyết.
Về mặt khoa học, cơm được nấu chín rồi để nguội, đặc biệt là làm lạnh ở khoảng 4°C, một phần tinh bột trong gạo sẽ thay đổi cấu trúc. Quá trình này gọi là thoái hóa tinh bột, khiến một phần tinh bột trở nên khó tiêu hơn, hay còn gọi là tinh bột kháng. Nhờ đó, cơm nguội có thể được tiêu hóa chậm hơn so với cơm nóng. Một số nghiên cứu cho thấy lượng tinh bột kháng trong cơm có thể tăng từ khoảng 0,6g lên khoảng 1,6g trong 100g cơm sau khi làm lạnh 24 giờ, tức tăng khoảng 2-2,5 lần.
Tuy nhiên, "con số này vẫn khá nhỏ so với tổng lượng tinh bột, vì vậy tác động đến đường huyết chỉ ở mức vừa phải, thường giảm khoảng 10-15% trong một số điều kiện nghiên cứu", tiến sĩ nói. Như vậy, ăn cơm nguội không phải "ít tinh bột hơn", mà chỉ là "tiêu hóa chậm hơn một phần", không thể coi đây là cách để ăn nhiều cơm mà vẫn kiểm soát đường huyết hay giảm cân.
Ngoài ra, hiệu quả này cũng không giống nhau ở mọi loại cơm. Gạo tẻ thông thường, đặc biệt loại cơm tơi, chứa nhiều amylose, sẽ tạo tinh bột kháng tốt hơn so với gạo dẻo hoặc gạo nếp. Cơm nấu ráo, tơi có xu hướng tạo nhiều tinh bột kháng hơn cơm nhão.
Tuy nhiên, cơm sau khi nấu nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn như Bacillus cereus phát triển. Vi khuẩn này có thể tồn tại dưới dạng bào tử trong gạo, sống sót sau khi nấu, khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ sinh độc tố gây ngộ độc.
Triệu chứng thường xuất hiện khá nhanh, có thể chỉ sau 1-6 giờ với biểu hiện nôn hoặc 6-15 giờ với tiêu chảy. Độc tố này không bị phá hủy hoàn toàn khi hâm nóng lại, nên nếu cơm đã bị nhiễm từ trước thì việc đun lại không giúp an toàn hơn.
Theo tiến sĩ, sai lầm phổ biến nhất là nấu cơm xong để ngoài bếp nhiều giờ rồi mới cho vào tủ lạnh hoặc để nguyên cả nồi cơm lớn khiến cơm nguội chậm. Một số người còn hâm đi hâm lại nhiều lần hoặc rã đông cơm ở nhiệt độ phòng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Nhìn chung, cơm nguội không phải là thực phẩm có hại, cũng không phải "món bổ dưỡng ". Nếu làm đúng, nó có thể mang lại một lợi ích nhỏ trong kiểm soát đường huyết. Điều quan trọng không phải là ăn cơm nóng hay cơm nguội, mà là cách nấu, bảo quản và sử dụng thực phẩm.
Nếu muốn sử dụng cơm nguội một cách an toàn, bạn không để cơm ở nhiệt độ phòng quá 1-2 giờ. Nên chia nhỏ để nguội nhanh, bảo quản trong tủ lạnh dưới 4°C hoặc cấp đông nếu cần để lâu. Nên dùng cơm trong vòng 24 giờ nếu để ngăn mát, khi ăn cần hâm nóng kỹ và không hâm lại nhiều lần.
Đối với ngăn đá, nhiệt độ khoảng -18°C có thể ngăn vi khuẩn phát triển, nhưng không tiêu diệt hoàn toàn và cũng không loại bỏ độc tố đã sinh ra trước đó. Vì vậy, việc cấp đông chỉ có ý nghĩa khi cơm được làm lạnh đúng cách ngay từ đầu, chứ không phải là "cách cứu" cơm đã để ngoài quá lâu.
"Dù đã có vắc xin hiệu quả tốt nhưng thủy đậu vẫn đang lưu hành mạnh tại Việt Nam. Riêng năm 2023, số ca mắc ghi nhận tăng cao tại nhiều địa phương từ Hà Nội đến các tỉnh thành khác. Bệnh do virus Varicella-Zoster gây ra và có khả năng lây lan cực mạnh, đặc biệt trong môi trường tập trung đông trẻ như nhà trẻ, mẫu giáo hay tiểu học", tiến sĩ - bác sĩ Đỗ Thành Hải, Phó giám đốc Trung tâm Bệnh Nhiệt Đới, Bệnh viện Nhi Trung ương, chia sẻ tại Hội thảo khoa học chủ đề "Thủy đậu - vắc xin thế hệ 2 chủng MAV/06 và những cập nhật của Tổ chức Y tế thế giới" diễn ra chiều 9.5.
Theo tiến sĩ - bác sĩ Đỗ Thành Hải, virus thủy đậu không chỉ gây suy giảm miễn dịch tạm thời mà còn ảnh hưởng cả miễn dịch tế bào. Khi miễn dịch tế bào bị suy giảm, trẻ dễ mắc thêm nhiều bệnh nhiễm trùng khác như viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết.
Điều đáng lo ngại là trẻ đã có thể phát tán virus từ trước khi nổi ban. Trong khoảng 2 ngày đầu, nhiều trẻ chỉ sốt nhẹ, mệt mỏi nhưng vẫn đi học, ăn ngủ và tiếp xúc gần với bạn bè.
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, các bác sĩ ghi nhận nhiều trường hợp viêm mô tế bào, nhiễm khuẩn huyết, viêm não hay suy đa cơ quan sau mắc thủy đậu. Đặc biệt, một số ca viêm phổi hoại tử do bội nhiễm tụ cầu có tổn thương phổi nghiêm trọng.
“Có những trẻ phải điều trị hàng tháng trời mới qua khỏi”, bác sĩ Hải chia sẻ.
Phó giáo sư, tiến sĩ - bác sĩ Phạm Quang Thái - Phó khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm, Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương, nhận định đã đến lúc cộng đồng cần thay đổi quan điểm cho rằng thủy đậu là bệnh nhẹ.
“Trên thế giới hiện ghi nhận hơn 4.000 ca tử vong do thủy đậu mỗi năm. Có những trường hợp biến chứng viêm não cho virus thủy đậu. Với mức độ nguy hiểm như vậy, chúng ta không thể tiếp tục xem nhẹ căn bệnh này”, ông Thái nói.
Theo Phó giáo sư Phạm Quang Thái, một câu hỏi mà nhiều phụ huynh hay thắc mắc là "nên tiêm 1 mũi hay 2 mũi".
“Theo khuyến cáo từ Tổ chức Y tế thế giới, nếu chỉ tiêm 1 mũi, hiệu quả bảo vệ khoảng 81%, mầm mống của thủy đậu đột phá khi kháng thể suy giảm theo thời gian nhưng khi tiêm đủ 2 mũi có thể nâng hiệu quả lên tới 98%, giúp giảm 3,3 lần nguy cơ thủy đậu đột phá so với tiêm 1 mũi”, ông Thái cho biết.
Hiện nay, nhóm tuổi cần ưu tiên bảo vệ là trẻ dưới 10 tuổi, đặc biệt từ 1 - 9 tuổi là nhóm ghi nhận tỷ lệ mắc thủy đậu cao nhất. Trong điều kiện bình thường, theo chuyên gia 12 tháng tuổi được xem là thời điểm tối ưu để tiêm mũi đầu tiên nhằm tạo đáp ứng miễn dịch tốt.
