Trong bối cảnh ấy, trung học nghề là một hướng đi phù hợp, vì kết hợp được giáo dục phổ thông cốt lõi, đào tạo nghề và học tập tại nơi làm việc, qua đó giúp người học vừa có thể tham gia thị trường lao động, vừa có thể tiếp tục học lên.
Đào tạo nghề truyền thống thường chuẩn bị người học cho một vị trí việc làm khá hẹp. Trong khi đó, thiết bị, phần mềm và quy trình sản xuất có thể thay đổi ngay khi học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường. Kỹ năng hữu ích hôm nay có thể nhanh chóng lạc hậu.
Vì vậy, trung học nghề (THN) phải giúp học sinh có khả năng học nghề, học lại và chuyển nghề. George Psacharopoulos, chuyên gia của Ngân hàng Thế giới, từng nhận định: “Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, giáo dục nghề nghiệp tốt nhất đôi khi lại bắt đầu từ một nền giáo dục phổ thông vững chắc”.
Chương trình THN nên gồm 3 phần: kiến thức và năng lực cốt lõi của giáo dục phổ thông, bao gồm ngôn ngữ, toán học, khoa học, hiểu biết xã hội và năng lực số; kiến thức, kỹ năng kỹ thuật chung của một nhóm nghề; và kỹ năng chuyên môn cụ thể gắn với nghề.
Cấu trúc ấy giúp người học có thể làm việc sau tốt nghiệp, đồng thời giữ được khả năng học lên, cập nhật công nghệ và chuyển đổi việc làm. Giá trị của THN không nằm ở việc dạy sớm một nghề cụ thể, mà ở khả năng chuẩn bị cho người học thích ứng với một đời sống nghề nghiệp luôn biến đổi.
Một ngộ nhận phổ biến là nền kinh tế hiện đại chủ yếu cần người có bằng đại học. Thực tế, các quốc gia phát triển vẫn cần một lực lượng lớn ở khoảng giữa lao động giản đơn và nhân lực có trình độ cử nhân.
Theo Chương trình Dự báo việc làm của Cục Thống kê lao động Mỹ, năm 2024 chỉ 30% việc làm thường yêu cầu bằng cử nhân trở lên khi gia nhập nghề. Trong khi đó, 35,7% yêu cầu bằng trung học và 10,7% yêu cầu trình độ sau trung học nhưng dưới cử nhân. Như vậy, khoảng 46,4% việc làm nằm trong khoảng từ tốt nghiệp trung học đến dưới trình độ cử nhân.
Tuy nhiên, số liệu cho thấy một nền kinh tế phát triển vẫn cần một tầng nhân lực rất rộng ở giữa. Đây chính là không gian phát triển của THN, đào tạo sau trung học và học tập tại nơi làm việc, với điều kiện người học có thể tiếp tục tích lũy mô-đun, chứng chỉ và học lên khi công việc đòi hỏi trình độ cao hơn.
Sai lầm lớn nhất của phân luồng là coi giáo dục nghề nghiệp chủ yếu dành cho học sinh có kết quả học tập thấp. Cách tiếp cận này làm giảm vị thế của học nghề và biến THN thành lựa chọn sau cùng khi cánh cửa THPT khép lại.
George Psacharopoulos từng cảnh báo rằng phụ huynh sẽ không lựa chọn một chương trình nếu con đường ấy thu hẹp cơ hội học tiếp của con mình. Vì vậy, THN chỉ hấp dẫn khi là một con đường khác nhưng không thấp hơn THPT. Người tốt nghiệp phải được công nhận hoàn thành giáo dục trung học bậc cao, có năng lực nghề nghiệp và có quyền học tiếp.
Phân luồng vào học nghề cần căn cứ vào hứng thú, sở trường và phương thức học tập, không chỉ vào điểm số. Có học sinh phát triển tốt qua sách vở; có em học hiệu quả hơn khi làm dự án, sử dụng công cụ và giải quyết vấn đề thực tế.
THN phải mở ra cơ hội cho những học sinh phát huy tốt năng lực qua thực hành, dự án và môi trường nghề nghiệp, chứ không phải tiếp nhận “phần còn lại” của tuyển sinh. Chỉ khi quyền học tiếp và khả năng dịch chuyển nghề nghiệp được bảo đảm, mô hình này mới trở thành lựa chọn chủ động của học sinh và gia đình.
THN có ưu điểm do được tiếp xúc sớm với công nghệ, tổ chức sản xuất và môi trường nghề nghiệp. Qua học tập tại nơi làm việc, các em vừa rèn kỹ năng chuyên môn, vừa hình thành tác phong, kỷ luật, trách nhiệm và khả năng làm việc nhóm. Doanh nghiệp phải tham gia xác định chuẩn năng lực, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành và đánh giá kết quả.
Mô hình đào tạo kép của Đức cho thấy khi nhà trường và doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo, người học được tiếp cận công nghệ thực tế, rèn luyện những kỹ năng thị trường cần và hiểu rõ tiêu chuẩn nghề nghiệp phải đáp ứng. Sự hợp tác này cũng giúp nhà trường bổ sung môi trường thực hành và thiết bị công nghệ khó tự đầu tư, cập nhật thường xuyên.
Vì vậy, học tập tại nơi làm việc (work-based learning) phải là cấu phần bắt buộc. Doanh nghiệp cần có người hướng dẫn đủ năng lực; nhà trường phải giám sát chất lượng; người học phải được bảo đảm an toàn và được đánh giá qua những nhiệm vụ thực tế. Thiếu các điều kiện ấy, liên kết với doanh nghiệp chỉ còn là hình thức.
Nhà nước phải xác lập địa vị pháp lý của THN, bảo đảm giá trị tương đương với THPT về trình độ trung học bậc cao (Upper secondary) và quyền học tiếp. Chuẩn đầu ra cần kết hợp nội dung giáo dục phổ thông cốt lõi, năng lực nghề nghiệp và khả năng học tập suốt đời. Dữ liệu thị trường lao động phải định hướng việc mở ngành và cập nhật chương trình; doanh nghiệp chia sẻ chi phí đối với phần đào tạo chuyên biệt.
Cơ sở giáo dục phải xây dựng chương trình từ chuẩn đầu ra và yêu cầu công việc, không chỉ từ đội ngũ hoặc thiết bị sẵn có. Giáo viên cần có trải nghiệm thực tế; kỹ sư, nghệ nhân và chuyên gia doanh nghiệp phải được tham gia giảng dạy. Nhà trường cũng phải theo dõi việc làm, khả năng học tiếp và quá trình phát triển nghề nghiệp của người tốt nghiệp.
THN không phải là chương trình THPT được gắn thêm vài tiết thực hành, cũng không phải khóa đào tạo nghề rút gọn. Thành công của mô hình phải được đo bằng khả năng làm việc, học lên, chuyển nghề và thích ứng của người học.
Là một đô thị đầu tàu, TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi các mô hình tăng trưởng truyền thống không còn đủ để tạo ra đột phá.
Trong đó, yếu tố then chốt không chỉ nằm ở kết nối nguồn lực nào (what), mà ở cách các nguồn lực này được kết nối, vận hành và cùng tạo ra giá trị trong một hệ sinh thái thống nhất, bền vững (how).
Một cách tiếp cận mới, có khả năng tích hợp nguồn lực Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp, Cộng đồng và Môi trường cùng kiến tạo ra giá trị dài hạn cho xã hội là vô cùng cần thiết.
Đây là chủ đề được bàn luận tại Hội nghị Đối tác UEH Partnerships Summit 2026 do Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) tổ chức, hướng đến cột mốc 50 năm thành lập (1976-2026).
UEH chính thức giới thiệu sáng kiến mới, định vị lại cách thức các bên cùng tham gia và tạo ra giá trị lâu dài cho đô thị, cộng đồng và tương lai: Hệ sinh thái hợp tác đa phương: Đồng kiến tạo giá trị vì tương lai bền vững (UEH Co-Creation Ecosystem for Sustainable Impact).
Đây là một mô hình hợp tác đa phương, liên kết các bên gồm Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp - Cộng đồng - Môi trường tự nhiên. Khác với các hình thức hợp tác truyền thống, mô hình này không phối hợp rời rạc mà tạo ra một cơ chế hòa nhịp chung "cùng xác định vấn đề - đồng thiết kế giải pháp - đồng triển khai - đồng tạo giá trị". Trong đó:
● Nhà trường: đóng vai trò hạt nhân tri thức, dẫn dắt tri thức thông quan đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao;
● Chính phủ: Kiến tạo chính sách và thể chế cho đổi mới;
● Doanh nghiệp: là động lực phát triển kinh tế, mang giải pháp kinh doanh, công nghệ vào thực tiễn đời sống;
● Cộng đồng: Đồng sáng tạo, phản ánh nhu cầu thực tế;
● Môi trường tự nhiên: Định hướng các giải pháp phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội, môi trường.
Thông qua đó, hợp tác được chuyển dịch: từ phối hợp sang đồng kiến tạo, từ giá trị riêng lẻ của từng bên sang giá trị chung cho xã hội và tương lai bền vững.
UEH với vai trò là điều phối (orchestrator) kết nối các bên liên quan, UEH đưa ra khung 05 trụ cột đồng kiến tạo:
Co-Education - Cùng đào tạo và kiến tạo trải nghiệm thực tiễn: Doanh nghiệp, tổ chức và UEH cùng tham gia thiết kế chương trình đào tạo, học phần và trải nghiệm học tập, gắn chặt với thực tiễn và sự thay đổi của thị trường. Co-Research & Knowledge Transfer - Đồng nghiên cứu và chuyển giao tri thức: Các bên cùng xác định vấn đề, triển khai nghiên cứu ứng dụng, tư vấn chính sách và giải pháp thực tiễn, đưa tri thức học thuật vào giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp, địa phương và xã hội.
Co-Talent Pipeline - Cùng nuôi dưỡng nguồn nhân lực và thiết kế hệ sinh thái nghề nghiệp: Hợp tác không chỉ dừng lại ở tuyển dụng, mà hướng đến phát triển một dòng chảy nhân tài bền vững, trong đó doanh nghiệp tham gia từ sớm vào quá trình đào tạo và phát triển năng lực người học. Co-Innovation - Cùng ươm tạo sáng kiến và giải pháp đổi mới: UEH cùng các đối tác phát triển, thử nghiệm và triển khai các sáng kiến đổi mới sáng tạo, kết nối hệ sinh thái startup, công nghệ và giải pháp thực tiễn. Co-Investing & Giving for Future Impact - Cùng đầu tư nguồn lực và chung tay vì tương lai: Các bên cùng đầu tư cho giáo dục, nghiên cứu, không gian học tập, sáng kiến cộng đồng và phát triển bền vững, chuyển từ các hoạt động tài trợ ngắn hạn sang các cam kết dài hạn tạo tác động.
UEH hướng đến xây dựng Hệ sinh thái hợp tác đa phương - đồng kiến tạo giá trị vì tương lai bền vững - Ảnh: UEH
Hội nghị UEH Partnerships Summit 2026 là dấu mốc chuyển tiếp từ chương trình hợp tác "Kết nối cộng đồng - Lan tỏa tri thức - Hành động bền vững" (2020-2025) sang Hệ sinh thái hợp tác đa phương: Đồng kiến tạo giá trị vì tương lai bền vững (2026-2030).
Sau 5 năm triển khai, chương trình đã hình thành một nền tảng hợp tác quy mô lớn với hơn 1.500 đối tác, gần 2.000 hoạt động hợp tác, hơn 213 tỉ đồng học bổng được trao cho trên 16.000 người học, cùng hàng ngàn cơ hội thực tập, việc làm và trải nghiệm thực tiễn.
Quan trọng hơn, từ nền tảng này, một hệ sinh thái hợp tác thực chất đã được hình thành, là thời điểm thuận lợi để nâng cấp và tạo giá trị dài hạn hơn.
Điểm nhấn chuyên môn của Hội nghị là phiên tọa đàm "From Partnership to Co-Creation" với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và các doanh nghiệp lớn như ông Lâm Đình Thắng - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM; bà Phạm Quỳnh Trân - đại diện Viện Kế toán Công chứng Anh và xứ Wales (ICAEW); ông Phạm Hồng Hải - Tổng Giám đốc Ngân hàng OCB; ông Phạm Quang Chiến - Phó Tổng Giám đốc Citek; bà Đào Khánh Chi - Trưởng ban Nhân sự Tập đoàn Sun Group và PGS.TS. Trịnh Tú Anh - Viện trưởng Viện Đô thị thông minh và Quản lý UEH dẫn dắt,
Tại phiên thảo luận, các diễn giả chia sẻ góc nhìn từ quản lý, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế, tập trung làm rõ vai trò của "đồng kiến tạo" như một yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh mới: từ việc doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo, phối hợp sớm trong phát triển nguồn nhân lực, đến việc gắn nghiên cứu với chính sách, thúc đẩy đổi mới sáng tạo theo mô hình mở và định hướng đầu tư dài hạn cho giáo dục.
PGS.TS. Bùi Quang Hùng - Phó Giám đốc phụ trách Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh - chia sẻ: "Giá trị của hợp tác không chỉ nằm ở số lượng hoạt động, hay những kết quả có thể đo đếm được, mà nằm ở chất lượng của mối quan hệ và đặc biệt là những giá trị được tạo ra trong suốt quá trình đồng hành và đọng lại khi kết thúc.
Vì vậy, UEH Partnerships Summit 2026 không chỉ là một sự kiện tổng kết, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới - nơi giáo dục, doanh nghiệp và chính quyền cùng kiến tạo giá trị trong một hệ sinh thái chung".
Từ nền tảng 50 năm, trường tiếp tục khẳng định vai trò cầu nối tri thức và trung tâm liên kết hệ sinh thái, góp phần định hình mô hình phát triển mới cho TP.HCM và hướng đến các giá trị bền vững trong tương lai.
Bảng tương quan giữa điểm các môn thi tốt nghiệp THPT với điểm trung bình các môn học ở bậc THPT được Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các trường đại học ngày 6/7.
Ở cả 12 môn học, điểm trung bình học bạ ba năm THPT đều cao hơn so với điểm thi tốt nghiệp THPT. Ngữ văn - môn thi tự luận duy nhất có độ chênh thấp nhất - 0,83 điểm.
Mức chênh lớn nhất ở môn Giáo dục Kinh tế và pháp luật, Địa lý và Tiếng Anh, lần lượt là 2,2 - 2,62 - 3,04. Trong đó, mức chênh lệch hai môn Giáo dục Kinh tế và pháp luật, Địa lý tăng mạnh, một phần do đề thi tốt nghiệp THPT hai môn này năm nay được đánh giá khó hơn năm trước, điểm trung bình của thí sinh cũng giảm mạnh nhất so với năm ngoái.
Đây là lần thứ hai Bộ công bố chênh lệch điểm số giữa kết quả học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT của thí sinh. Theo Bộ, nếu dùng học bạ để tuyển sinh, các trường phải căn cứ số liệu nói trên để quy đổi tương đương điểm xét tuyển.
Xét điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm học bạ là hai phương thức tuyển sinh đại học chủ đạo. Như năm 2025, tỷ lệ thí sinh vào đại học nhờ điểm thi tốt nghiệp THPT là 50,32% và bằng học bạ là 29,24%.
Từ năm ngoái, Bộ yêu cầu các trường phải quy đổi tương đương điểm giữa các phương thức, tổ hợp để đảm bảo công bằng khi xét tuyển bằng nhiều phương thức, tổ hợp vào cùng một ngành, chương trình của cùng một trường.
Hôm 1/7, Bộ đã công bố bách phân vị 5 tổ hợp xét tuyển đại học phổ biến để thí sinh và các trường biết độ chênh lệch giữa các tổ hợp. Ví dụ, 27,5 điểm tổ hợp A00 tương đương 25,75 điểm C00, D01 (Bảng bách phân vị giữa các tổ hợp).
Bảng tương quan giữa điểm các môn thi tốt nghiệp THPT với điểm trung bình các môn học ở bậc THPT năm 2026 như sau:
Đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực đợt ĐH Quốc gia TP.HCM sẽ được tổ chức vào sáng mai 5.4, tại 57 đơn vị thuộc 15 tỉnh, thành phố gồm: Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cần Thơ và Cà Mau.
Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính, Giám đốc Trung tâm Khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết quy định đầu tiên thí sinh cần lưu ý khi tham dự kỳ thi đánh giá năng lực liên quan đến yếu tố thời gian.
Theo quy định của hội đồng thi, thí sinh cần có mặt tại phòng thi đúng thời gian quy định trong giấy báo dự thi để làm thủ tục dự thi. Khi đi thi, thí sinh cần mang theo và xuất trình đầy đủ các giấy tờ theo quy định ghi trong giấy báo dự thi, gồm có: giấy tờ tùy thân hợp lệ và giấy báo dự thi.
Giấy tờ tùy thân hợp lệ là bản chính, còn hạn sử dụng của Thẻ Căn cước/Căn cước công dân đã sử dụng để đăng ký dự thi có thông tin cá nhân, số căn cước trùng khớp với thông tin đã đăng ký dự thi hoặc hộ chiếu đối với thí sinh không có quốc tịch Việt Nam.
Trường hợp thí sinh không có giấy tờ tùy thân hợp lệ nêu trên, thí sinh phải có mặt tại phòng hội đồng của điểm thi trước giờ gọi thí sinh vào phòng thi ít nhất 30 phút, xuất trình giấy báo dự thi và Căn cước điện tử trên VNeID (có thông tin cá nhân, số căn cước trùng khớp thông tin đã đăng ký dự thi) để được kiểm tra, giải quyết. Nếu thí sinh đến sau 7 giờ 45 phút sẽ không được giải quyết dự thi.
Nhưng trong vòng 7 ngày sau ngày thi, thí sinh phải nộp bản chính giấy xác nhận của chính quyền địa phương nếu bị mất giấy tờ tùy thân hoặc bản sao y chứng thực Thẻ căn cước/hộ chiếu (thời gian chứng thực trong 7 ngày kể từ ngày thi) về Trung tâm Khảo thí và Đánh giá Chất lượng Đào tạo để được cấp kết quả thi. Thí sinh không đáp ứng các yêu cầu tại điểm b hoặc c khoản này sẽ không được tham gia kỳ thi", tiến sĩ Chính lưu ý.
Trường hợp thí sinh không mang theo giấy báo dự thi, thí sinh phải có mặt tại Phòng hội đồng trước giờ gọi thí sinh vào phòng thi ít nhất 30 phút để làm các thủ tục cần thiết. Nếu thấy có những sai sót về họ tên (họ, tên đệm, tên), ngày sinh (ngày, tháng, năm sinh), số căn cước, thí sinh phải có mặt tại Phòng hội đồng trước giờ tập trung thí sinh tối thiểu 30 phút để được kiểm tra, xử lý. Đối với các thông tin cá nhân khác bị sai sót, thí sinh tự điều chỉnh trên trang thông tin của kỳ thi trong vòng 3 ngày sau ngày thi.
"Thí sinh cần chấp hành hiệu lệnh của ban coi thi và hướng dẫn của cán bộ coi thi. Thí sinh đến cửa phòng thi sau khi có hiệu lệnh bắt đầu tính giờ làm bài 15 phút, tức sau 8 giờ 45 phút sẽ không được dự thi.
Theo quy định của Hội đồng thi kỳ thi đánh giá năng lực đợt 1 năm 2026 ĐH Quốc gia TP.HCM, thí sinh lưu ý nhiều điều không được làm trong phòng thi.
Trước khi làm bài thi, phải ghi đúng, đầy đủ số báo danh, mã đề thi và thông tin cá nhân vào đề thi, Phiếu trả lời trắc nghiệm và giấy nháp. Trong đó, trên phiếu trả lời trắc nghiệm, thí sinh điền chính xác và đủ thông tin vào các mục trống, chỉ được viết bằng một loại mực cùng màu, không được dùng mực màu đỏ.
Nếu phát hiện thấy đề thi bị lỗi, mã đề thi không thống nhất giữa các trang, thiếu trang, rách, hỏng, nhoè, mờ hay các lỗi khác phải báo cáo ngay với cán bộ coi thi trong phòng thì, chậm nhất 15 phút sau khi phát đề. Sau khi kiểm tra đề thi, phải úp đề thi, để đề thi dưới tờ phiếu trả lời trắc nghiệm; không được xem nội dung đề thi khi cán bộ coi thi chưa cho phép.
Phải làm bài thi trên phiếu trả lời trắc nghiệm được in sẵn và được cán bộ coi thi phát. Không được đánh dấu hoặc làm ký hiệu riêng. Chỉ được tô bằng bút chì đen các ô số báo danh, ô mã đề thi và ô trả lời. Trong trường hợp tô nhầm hoặc muốn thay đổi câu trả lời, phải tẩy sạch chỉ ở ô cũ, rồi tô ô mà mình lựa chọn. Chỉ được sử dụng giấy nháp của kỳ thi do cán bộ coi thi phát; không được viết, vẽ lên giấy báo dự thi hay các vật dụng, giấy tờ không do cán bộ coi thi phát.
Thí sinh không được trao đổi, quay cóp hoặc có những cử chỉ, hành động gian lận và làm mất trật tự phòng thi. Muốn phát biểu phải giơ tay để báo cáo cán bộ coi thi. Khi được phép nói, thí sinh đứng trình bày công khai với cán bộ coi thi ý kiến của mình. Không được hút thuốc lá, ăn uống gây ồn ào, mất trật tự trong phòng thi.
Bảo quản bài thi nguyên vẹn, không để người khác lợi dụng. Nếu phát hiện có người khác xâm hại đến bài thi của mình phải báo cáo ngay cho cán bộ coi thi để xử lý. Thí sinh không được nộp bài thi trước khi hết giờ làm bài;
Thí sinh không được rời khỏi phòng thi trong suốt thời gian làm bài thi. Trong trường hợp cần thiết, chỉ được ra khỏi phòng thi khi được phép của cán bộ coi thi và phải chịu sự giám sát của cán bộ giám sát.
Nếu vi phạm quy định, thí sinh có thể bị lập biên bản, xử lý vi phạm từ mức khiển trách, cảnh cáo, đình chỉ thi, trừ điểm bài thi và hủy bỏ kết quả thi. Với các hành vi vi phạm có dấu hiệu hình sự, Hội đồng thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM lập hồ sơ gửi cơ quan có thẩm quyền xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.
