Về đến phòng, chàng trai sống ở TP HCM cầm điện thoại lên, lướt hết ứng dụng công việc này đến ứng dụng khác dù màn hình không hiện thông báo nào. Cuộc họp giao ban sáng thứ 2, tin nhắn chưa trả lời, chuỗi deadline (hạn chót công việc) chực chờ, tất cả vây lấy tâm trí anh.
Đêm xuống, lo âu chuyển thành cơn hành hạ thể xác. Ngực thắt lại, bụng cồn cào, cả người rã rời. Anh lên giường lúc mười giờ nhưng đầu óc chạy hết công suất. Kim đồng hồ nhích dần sang 1h rồi 2h, mỗi lần liếc nhìn lại thêm một lớp áp lực “phải ngủ ngay”. Vòng xoáy đó đẩy Nam bước vào sáng thứ 2 trong trạng thái kiệt sức.
Linh, 22 tuổi, làm sáng tạo nội dung tự do, mang một phiên bản khác của cùng nỗi sợ. Sau một tuần làm việc ngắt quãng, cô “xả hơi” bằng cách thức đến 3-4h sáng thứ 6 và thứ 7 để lướt mạng xã hội, rồi ngủ bù đến chiều hôm sau. Nhịp sinh học lệch pha khiến cô tỉnh dậy chiều Chủ nhật với đầu óc mông lung, cơ thể cạn năng lượng.
Khi hoàng hôn tắt dần, cảm giác trống rỗng và tội lỗi ập đến. Cô tự trách đã phí trọn hai ngày nghỉ mà chẳng làm nên việc gì. Nỗi lo về tính kỷ luật, dự án dang dở và áp lực tài chính của người làm tự do dồn về cùng lúc. Trái với sự hối hả nơi Nam, Linh rơi vào trạng thái tê liệt, nằm im trên giường, lướt điện thoại một cách thụ động, hoảng loạn âm ỉ và mất phương hướng trước tuần mới.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos gọi tên hai trạng thái trên là chứng lo âu chiều chủ nhật, hay “Sunday Scaries”.
Khảo sát của Talker Research năm 2024 ghi nhận 74% Gen Z gặp hiện tượng này ít nhất một lần mỗi tháng, gấp gần ba lần con số 25% ở thế hệ Baby Boomers. Trong khi đó, khảo sát từ mạng xã hội việc làm LinkedIn, với khoảng 3.000 người Mỹ năm 2021 cho thấy 66% người được hỏi thừa nhận họ có “Nỗi sợ hãi ngày Chủ nhật”. Lượt tìm kiếm từ khóa “Sunday Scaries” trên Google tăng 84% cùng năm. Đây không còn là cơn uể oải cuối tuần thông thường mà đã thành một bài toán sức khỏe tinh thần đô thị.
Ông Thiện lưu ý “Sunday Scaries” không phải chẩn đoán tâm thần chính thức trong DSM-5 hay ICD-11, mà là thuật ngữ mô tả trạng thái lo âu, căng thẳng xuất hiện chiều tối Chủ nhật khi con người bắt đầu nghĩ về tuần làm việc mới.
Về cốt lõi, đây là lo âu dự báo (anticipatory anxiety) khi não không phản ứng với mối đe dọa hiện hữu; mà nó phản ứng với những điều sẽ đến như deadline, cuộc họp hay quan hệ đồng nghiệp… Bộ não vốn ưu tiên dò tìm và chuẩn bị cho hiểm họa tiềm tàng, nên nó kích hoạt cảnh báo ngay khi kỳ nghỉ chưa khép lại.
Cụ thể, chiều tối Chủ nhật, hệ thần kinh giao cảm, cơ chế “chiến đấu hoặc bỏ chạy”, tăng hoạt động. Khi não xem tuần mới là nguồn áp lực, hạch hạnh nhân (amygdala) khởi động phản ứng căng thẳng qua trục HPA, thúc đẩy tiết cortisol.
Bình thường cortisol lên cao buổi sáng rồi hạ dần về tối, nhưng lo âu dự báo đẩy nồng độ này tăng bất thường vào buổi tối, kéo theo tim đập nhanh, bồn chồn, co thắt dạ dày qua trục não – ruột, đổ mồ hôi, căng cơ và tức ngực.
Mất ngủ tối Chủ nhật gắn liền với cơ chế đó. Khi đồng hồ sinh học hướng về giấc ngủ, hóa chất trong não thay đổi khiến những suy nghĩ lo âu bám dai và trở nên cấp bách hơn so với lúc hai giờ chiều. Bên cạnh yếu tố sinh học còn có “vòng lặp dự đoán” khi não phản ứng mạnh với sự bất định hơn cả một kết cục xấu đã biết trước.
“Tưởng tượng thứ 2 ra sao thường khó chịu hơn chính ngày thứ 2. Não tự lấp khoảng trống bằng những kịch bản tệ nhất, và nỗi sợ luôn cả cảm giác lo âu sắp tới lại càng đẩy cortisol lên cao trước khi giấc ngủ kịp đến”, chuyên gia giải thích.
Theo Hiệp hội Y học Giấc ngủ Mỹ (AASM), hơn một phần tư người trưởng thành thường xuyên rơi vào cảnh mất ngủ tối Chủ nhật. Tình trạng này nghiêm trọng nhất ở nhóm Gen Z (32%) và Millennials (34%). Căng thẳng công việc thực sự là “kẻ đánh cắp giấc ngủ” khi có tới 73% người Mỹ thừa nhận từng trằn trọc vì lo âu chuyện cơ quan.
Không chỉ dừng lại ở vài tiếng trước giờ đi ngủ, nỗi sợ này còn có khả năng “lây lan” sang các ngày làm việc chính thức. Dữ liệu từ Kickresume (2025) chỉ ra 36% người lao động trải qua cảm giác này hàng tuần.
Giới trẻ gánh nỗi sợ này không vì họ yếu đuối. Nhiều chuyên gia chỉ ra Gen Z là thế hệ đầu tiên đặt sức khỏe tinh thần lên trên tiền bạc, trong khi hình thức làm việc từ xa xóa nhòa lằn ranh giữa ngày làm và ngày nghỉ, khiến não khó tắt chế độ cảnh giác. Hiện tượng bùng phát mạnh nhất khi áp lực công việc cao gặp đúng khả năng chuyển giao kém từ trạng thái nghỉ ngơi sang làm việc.
Chuyên gia nhấn mạnh phân biệt Sunday Scaries với các rối loạn tâm thần khác. Sunday Scaries thông thường chỉ xuất hiện chiều tối Chủ nhật, dịu đi khi bắt tay vào việc và không phá vỡ nghiêm trọng chức năng sống.
Ngược lại, rối loạn lo âu lan tỏa (GAD) kéo dài, khó kiểm soát trên nhiều lĩnh vực suốt ít nhất 6 tháng, kèm mệt mỏi và rối loạn giấc ngủ diện rộng. Nếu nỗi sợ đi cùng cảm giác kinh hãi cực độ khi nghĩ đến nơi làm việc, mất động lực dai dẳng, kiệt sức hay cảm giác bị xúc phạm và thiếu an toàn tâm lý, đó là dấu hiệu của một môi trường làm việc độc hại.
Lối ra của tình trạng này bắt đầu từ việc giúp não hiện diện trong ngày nghỉ thay vì “sống trước” ở thứ 2. Chuyên gia khuyên xây dựng một nghi thức kết thúc cuối tuần là dành 15 đến 20 phút liệt kê việc ưu tiên cho thứ 2 rồi cất danh sách đi, ngưng kiểm tra email sau một giờ cố định.
Đi bộ, đọc sách, nấu ăn hay trò chuyện cùng người thân giúp neo tâm trí vào hiện tại, kết hợp cắt caffeine và thiết bị điện tử trước giờ ngủ.
Quan trọng hơn cả, hãy tự nhắc: “Tối nay không phải lúc giải quyết công việc của ngày mai”. Mục tiêu không nằm ở việc xóa sạch lo âu mà giúp não nhận ra hiện tại vẫn là khoảng nghỉ an toàn.
Theo đó, chủ trương của thành phố Đà Nẵng sẽ nâng quy mô Trung tâm Y tế khu vực Sơn Trà lên khoảng 350 giường bệnh trong giai đoạn 2025-2030, hướng tới trở thành bệnh viện đa khoa khu vực thực hiện chức năng khám bệnh và điều trị nội trú.
Dự án sẽ mở rộng khuôn viên trung tâm về phía nam, giáp đường Vũ Văn Dũng. Sau khi mở rộng, diện tích khu đất khoảng 20.859m², gần gấp đôi so với hiện trạng. Thành phố dự kiến chi hơn 112,3 tỉ đồng để đền bù, giải phóng mặt bằng và bố trí 16 lô đất tái định cư tại các khu dân cư thuộc phường An Hải.
Theo quy hoạch, dự án sẽ xây dựng mới khối đa chức năng cao 9 tầng nổi và 1 tầng hầm với quy mô 160 giường bệnh; xây dựng khối lây nhiễm 3 tầng, nhà đại thể, quầy thuốc và hành lang nối giữa các khối nhà.
Bên cạnh đó, khối nhà 9 tầng hiện trạng với 180 giường và khối đông y - phục hồi chức năng cũng sẽ được cải tạo, nâng cấp đồng bộ về công năng, hạ tầng và trang thiết bị y tế.
Tổng mức đầu tư dự án gần 700 tỉ đồng từ ngân sách thành phố. Dự án dự kiến triển khai xây dựng trong giai đoạn 2026-2029. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật Đà Nẵng được giao làm chủ đầu tư kiêm quản lý dự án.
BS.CK2 Nguyễn Ngọc Thao, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, bên lề hội thảo khoa học Cập nhật những tiến bộ điều trị đa mô thức ung thư gan do bệnh viện tổ chức ngày 13/6, cho biết ung thư gan vẫn là một trong những loại ung thư có tỷ lệ mắc và tử vong hàng đầu, không chỉ tại Việt Nam mà trên thế giới. Những năm gần đây, bệnh có xu hướng xuất hiện ở người trẻ hơn.
Theo bác sĩ Thao, bên cạnh các nguyên nhân quen thuộc như viêm gan B, viêm gan C hay xơ gan, gan nhiễm mỡ nổi lên như một yếu tố nguy cơ ngày càng phổ biến. Tình trạng này liên quan mật thiết đến lối sống hiện đại như ăn nhiều thức ăn nhanh, đồ chiên nướng, ít vận động, căng thẳng kéo dài và rối loạn chuyển hóa.
"Khi gan nhiễm mỡ tiến triển trong thời gian dài, chức năng chuyển hóa của gan suy giảm, làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào gan và góp phần thúc đẩy ung thư gan", bác sĩ phân tích.
Ung thư gan nguy hiểm ở chỗ giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người bệnh chỉ phát hiện khi khối u đã tiến triển, xuất hiện các dấu hiệu như đau tức vùng gan, ăn uống kém, sụt cân, vàng da hoặc vàng mắt. Đây cũng là lý do khiến nhiều ca bệnh bỏ lỡ "giai đoạn vàng" điều trị. Do đó, những người có nguy cơ cao như nhiễm viêm gan B, C, xơ gan, gan nhiễm mỡ hoặc thường xuyên sử dụng rượu bia cần tầm soát định kỳ mỗi 3-6 tháng để phát hiện bệnh sớm.
ThS.BS Nguyễn Ngọc Bảo Long, Giám đốc điều hành Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, cho rằng điều trị ung thư gan không còn là "cuộc chiến" của một chuyên khoa đơn lẻ. Thay vào đó, người bệnh cần được tiếp cận mô hình phối hợp đa chuyên khoa nhằm tối ưu cơ hội sống và hiệu quả điều trị.
Trước đây, điều trị ung thư gan thường tách rời giữa các chuyên khoa, người bệnh được áp dụng phẫu thuật, ghép gan, hủy u, hóa trị, miễn dịch hoặc chăm sóc giảm nhẹ tùy giai đoạn bệnh. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân tại Việt Nam có nền xơ gan, viêm gan B hoặc C nên việc chỉ áp dụng một phương pháp đơn lẻ nhiều khi chưa đạt hiệu quả tối ưu, thậm chí ảnh hưởng chức năng gan còn lại.
Theo TS.BS Trần Công Duy Long, Trưởng khoa Ngoại Gan Mật Tụy, Trưởng Đơn vị Ghép gan, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, điều trị đa mô thức kết hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, can thiệp mạch, đốt u và miễn dịch tùy giai đoạn bệnh. Người bệnh được hội chẩn đa chuyên khoa để xây dựng phác đồ phù hợp, tăng cơ hội phẫu thuật hoặc điều trị triệt căn cho cả những ca từng được đánh giá khó can thiệp.
Theo Globocan 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 24.500 ca mắc mới ung thư gan, đứng thứ hai về số ca mắc mới trong các loại ung thư và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu.
Theo báo cáo "Thị trường sữa công thức Việt Nam: Xu hướng và cơ hội tăng trưởng cho thương hiệu 2026" của Metric, sữa công thức đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao hơn mức trung bình của ngành hàng mẹ và bé. Xu hướng này phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của các gia đình đối với giai đoạn dinh dưỡng sớm, tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của trẻ.
Khác với nhiều nhóm hàng tiêu dùng thông thường, lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ không chỉ dựa trên giá cả của sản phẩm mà còn là quyết định dựa trên niềm tin đối với thương hiệu.
Phụ huynh có xu hướng tham khảo nhiều nguồn thông tin trước khi đưa ra lựa chọn, bao gồm tư vấn từ các chuyên gia y tế, cộng đồng cha mẹ và trải nghiệm thực tế. Khi đã tìm được sản phẩm phù hợp, họ thường duy trì lựa chọn trong thời gian dài.
Sự gia tăng mức độ quan tâm của phụ huynh cũng kéo theo yêu cầu ngày càng khắt khe hơn đối với ngành dinh dưỡng trẻ nhỏ. Đây là nhóm thực phẩm được quản lý chặt chẽ tại nhiều quốc gia, với các tiêu chuẩn liên quan đến thành phần dinh dưỡng, mức độ an toàn và bằng chứng khoa học.
Tại châu Âu, sản phẩm dinh dưỡng công thức cho trẻ phải tuân thủ hệ thống kiểm soát của Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA). Các quy định tập trung vào việc đảm bảo hàm lượng dưỡng chất phù hợp với nhu cầu sinh lý của trẻ và chỉ cho phép sử dụng những thành phần đã được đánh giá về tính an toàn thông qua bằng chứng khoa học.
Theo ông Olivier Robin, Giám đốc Chất lượng tại Trung tâm Nghiên cứu và phát triển Nestlé ở Konolfingen (Thụy Sĩ): "Dưỡng chất trẻ hấp thu trong những năm đầu đời đều ảnh hưởng trực tiếp đến sự tăng trưởng, phát triển hệ miễn dịch, thể chất, trí não". Trên cơ sở đó, sữa công thức tại châu Âu được xây dựng trên nền tảng khoa học chặt chẽ, đảm bảo đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng và phát triển của trẻ.
Tại Việt Nam, bên cạnh tiêu chuẩn quốc tế, sản phẩm dinh dưỡng công thức cho trẻ còn cần tuân thủ các quy định của cơ quan quản lý trong nước. Các dưỡng chất như đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất đều được quy định rõ mức tối thiểu và tối đa. Ví dụ, hàm lượng chất đạm chiếm khoảng 13-20% năng lượng, chất béo chiếm khoảng 40-60% năng lượng, đồng thời tổng hàm lượng chất đạm và chất béo cũng phải nằm trong các khoảng quy định cụ thể.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ hồ sơ và bằng chứng khoa học đối với các công dụng được công bố trên sản phẩm trước khi được phép lưu hành trên thị trường.
Nếu công thức dinh dưỡng là nền tảng, thì quy trình sản xuất và đảm bảo chất lượng là yếu tố giúp hiện thực hóa các tiêu chuẩn đó trong từng sản phẩm.
Vì thế, chất lượng sản phẩm cần được kiểm soát xuyên suốt toàn bộ quy trình sản xuất. Nhiều tập đoàn dinh dưỡng hàng đầu đã và đang đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống kiểm tra chất lượng đa tầng, nhằm đảm bảo tính nhất quán giữa các lô sản phẩm trước khi đến tay người tiêu dùng.
Ông Olivier Robin cho biết thêm: "Mỗi công đoạn sản xuất đối với sản phẩm dinh dưỡng công thức cho trẻ đều cần được thực hiện một cách chuẩn xác. Điều này không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng ở hiện tại mà còn góp phần hỗ trợ sự phát triển lâu dài của trẻ trong tương lai".
Điển hình là Tập đoàn Nestlé, mỗi lon sữa tại đây phải đáp ứng tối thiểu hơn 1.200 chỉ tiêu kiểm tra chất lượng. Con số này có thể được bổ sung, kiểm tra với số lần nhiều hơn ở tùy từng nhà máy hoặc thị trường. Đồng thời, bộ phận phê duyệt chất lượng được vận hành độc lập với bộ phận sản xuất nhằm đảm bảo tính khách quan trong quá trình đánh giá và thẩm định chất lượng sản phẩm.
Song song với việc đảm bảo chất lượng, đầu tư cho nghiên cứu khoa học cũng là nền tảng quan trọng trong phát triển sản phẩm. Nestlé hiện vận hành mạng lưới hơn 4.000 nhân sự nghiên cứu và phát triển tại 22 trung tâm trên toàn cầu, tập trung phát triển các giải pháp dinh dưỡng dựa trên cơ sở khoa học đồng thời đánh giá và cải tiến công thức theo những hiểu biết mới nhất về dinh dưỡng trẻ nhỏ.
Nhấn mạnh về cam kết dài hạn của Nestlé, bà Radia Saddiki - Quản lý Toàn cầu Ngành hàng sữa công thức tại Nestlé cho biết: "Hơn 155 năm qua, Nestlé không ngừng thúc đẩy sự phát triển của ngành dinh dưỡng trẻ nhỏ. Trong suốt hành trình ấy, chúng tôi luôn cam kết mang đến các giải pháp dinh dưỡng được dẫn dắt bởi khoa học với tiêu chuẩn chất lượng hàng đầu, nhằm hỗ trợ sự phát triển khỏe mạnh của trẻ em trên toàn thế giới".
Sự an tâm của các bậc phụ huynh luôn là động lực thúc đẩy các tập đoàn dinh dưỡng như Nestlé không ngừng đầu tư vào nghiên cứu, sản xuất và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đây cũng là cách tập đoàn mang chất lượng Thụy Sĩ đến với người tiêu dùng Việt Nam, góp phần giúp các gia đình thêm vững tin hơn trong hành trình chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ nhỏ.
Trong bối cảnh phụ huynh ngày càng chủ động tìm hiểu thông tin và đặt ra tiêu chuẩn cao hơn, chất lượng, tính minh bạch và nền tảng khoa học đang trở thành những yếu tố quan trọng góp phần xây dựng niềm tin trong lựa chọn sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ.
