Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, bà Vũ Ngọc Thủy – Phó cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) – cho biết Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ hướng tới đẩy nhanh xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện nay mà còn đặt nền tảng cho phương thức tìm kiếm, nhận diện liệt sĩ dựa trên dữ liệu lớn, công nghệ hiện đại trong những năm tới.
* Thưa bà, Chiến dịch 500 ngày đêm đang ở giai đoạn nào? Bộ Nội vụ kỳ vọng chiến dịch sẽ tạo ra bước đột phá gì trong việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ?
– Sau gần 4 tháng triển khai, Chiến dịch 500 ngày đêm đã hoàn thành công tác chuẩn bị về ban hành chính sách, cơ chế, kế hoạch và xác định mục tiêu, phương pháp thực hiện.
Đến ngày 25-7, Chiến dịch đạt được những kết quả tích cực như: tìm thấy 1.488 mộ liệt sĩ và 7 mộ liệt sĩ tập thể; lấy mẫu gần 80.000 mộ liệt sĩ trong đó hơn 55.000 mộ đủ điều kiện lấy mẫu; lấy hơn 93.000 mẫu thân nhân liệt sĩ…
Toàn bộ Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ phải hoàn thành các mục tiêu cụ thể gồm: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu đối với 100% mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin. Đặc biệt, Chiến dịch hướng tới giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt liệt sĩ, riêng 6 tháng cuối năm 2026 phấn đấu hoàn thành khoảng 9.000 mẫu.
Đây là những nhiệm vụ có quy mô lớn, yêu cầu tiến độ rất cao. Bên cạnh việc có nhiều lực lượng lần đầu tham gia Chiến dịch cần được tập huấn, chúng ta còn đối mặt với việc thiếu nhân lực kỹ thuật, thách thức từ giám định ADN đối với các mẫu hài cốt đã chôn cất nhiều thập kỷ.
Để tăng tốc Chiến dịch, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) đã chỉ đạo đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực giám định ADN.
Trước hết là phát huy tối đa năng lực của các cơ sở giám định hiện có, đồng thời đầu tư trang thiết bị, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại nhằm nâng cao tỉ lệ giám định thành công, nhất là đối với các mẫu hài cốt bị phân hủy nặng.
Tiếp tục nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế phù hợp với điều kiện thực tiễn để tiếp cận các công nghệ mới, góp phần rút ngắn thời gian xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và bảo đảm độ chính xác của kết quả giám định.
Các lực lượng cũng đẩy nhanh tiến độ thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương để toàn bộ quy trình được triển khai đồng bộ, hiệu quả.
* Bà có thể nói cụ thể những cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ vướng mắc?
– Để tháo gỡ khó khăn trong lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN, Chính phủ đã có nghị quyết 26/2026.
Đây là hành lang pháp lý quan trọng, bởi như trước đây việc triển khai phải qua nhiều thủ tục, quy trình thì nay các quy định đã được cụ thể, rõ ràng hơn về đơn vị thực hiện, cơ sở giám định, kinh phí và nguồn lực hỗ trợ.
Tiếp đó, Ban Chỉ đạo 515 có quyết định 51 về quy trình phối hợp xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN và phân công địa bàn tiếp nhận, giám định mẫu hài cốt liệt sĩ.
Việc ban hành đồng bộ các cơ chế, chính sách và quy trình phối hợp đã tạo nền tảng pháp lý và cơ sở tổ chức thực hiện thống nhất trên cả nước, góp phần đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.
* Việc số hóa hồ sơ, dữ liệu liệt sĩ sẽ được triển khai ra sao, thưa bà?
– Hiện nay Cục Người có công đang phối hợp với các cơ quan chức năng đẩy nhanh hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ; cơ sở dữ liệu về ADN liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ. Đồng thời chúng tôi sẽ số hóa hồ sơ người có công để đồng bộ vào cơ sở dữ liệu.
Các bộ Quốc phòng, Công an và các địa phương cũng đang hoàn thiện, cập nhật cơ sở dữ liệu liên quan để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Chúng tôi hy vọng sau Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ hình thành được kho dữ liệu lớn để thực hiện tốt hơn công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Chúng tôi cũng mong các gia đình liệt sĩ có thể tiếp tục cung cấp thông tin về quá trình chiến đấu, hy sinh, nơi an táng ban đầu của liệt sĩ và tham gia thu nhận mẫu ADN theo hướng dẫn của cơ quan chức năng để đẩy nhanh quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Lấy mẫu ADN, thắp lên hy vọng tìm lại liệt sĩ sau nhiều thập kỷ
* Thông qua chiến dịch, bà muốn gửi gắm điều gì tới thế hệ trẻ?
– Điều chúng tôi muốn gửi gắm tới thế hệ trẻ là hãy luôn trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập và không quên sự hy sinh của các thế hệ cha anh.
Mỗi hài cốt liệt sĩ được xác định danh tính, mỗi người được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình không chỉ là niềm an ủi đối với thân nhân mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”. Chẳng hạn như việc xác định được thông tin là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và các liệt sĩ khác ở khu vực công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM).
Chúng tôi mong thế hệ trẻ tiếp tục phát huy tri thức, làm chủ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để cùng gìn giữ ký ức lịch sử, lan tỏa truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” và góp phần thực hiện tốt hơn công tác tri ân người có công trong giai đoạn mới.
Video bên trong trung tâm giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ, các kỹ thuật viên làm việc ra sao?
Trước thông tin quốc tế về chùm ca bệnh do virus Hanta trên tàu du lịch quốc tế MV Hondius, ngày 13/5, Bộ Y tế đã phát đi thông tin cập nhật khẩn nhằm cảnh báo người dân, đồng thời nhấn mạnh không hoang mang, suy diễn về nguy cơ bùng phát dịch diện rộng.
Theo thông tin mới nhất từ WHO, đến nay chùm ca bệnh trên tàu MV Hondius đã ghi nhận 9 trường hợp mắc virus Hanta chủng Andes (ANDV), trong đó có 3 ca tử vong.
WHO đánh giá nguy cơ đối với hành khách và thủy thủ đoàn ở mức trung bình, trong khi nguy cơ với cộng đồng toàn cầu ở mức thấp. Tổ chức này cũng nhấn mạnh cơ chế lây truyền của virus Hanta khác với COVID-19 và đang tiếp tục theo dõi diễn biến dịch tễ.
Về nguồn lây, WHO cho biết vẫn đang điều tra. Giả thuyết hiện nay là ca bệnh đầu tiên có thể nhiễm virus khi tiếp xúc môi trường hoặc chuột mang mầm bệnh trong hoạt động ngoài trời trước khi lên tàu. Sau đó, khả năng lây truyền hạn chế giữa người với người có thể xảy ra trong điều kiện tiếp xúc gần, kéo dài.
Cơ quan này khuyến cáo những người có mặt trên tàu hoặc các chuyến bay liên quan theo dõi sức khỏe trong 42 ngày kể từ lần phơi nhiễm cuối cùng.
Các triệu chứng ban đầu cần lưu ý gồm đau đầu, chóng mặt, ớn lạnh, sốt, đau cơ và rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng. Người dân cần thường xuyên vệ sinh tay.
Đối với người tiếp xúc nguy cơ cao, WHO khuyến cáo theo dõi chủ động và có thể cách ly tại nhà hoặc cơ sở phù hợp trong 42 ngày. Người nguy cơ thấp không cần cách ly, nhưng cần tự theo dõi sức khỏe và đi khám khi xuất hiện triệu chứng.
Tại Việt Nam, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết chưa ghi nhận công dân liên quan đến chùm ca bệnh này. Bộ Y tế đã yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu và cơ sở y tế, đồng thời đẩy mạnh vệ sinh môi trường, diệt chuột và phòng chống bệnh lây từ động vật sang người.
Theo cơ quan này, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do chủng virus Andes. Một số nghiên cứu trước đây chỉ phát hiện các chủng Hanta khác như virus Seoul trên động vật.
Ngoài ra, người dân không nên hoang mang, tiếp tục giữ vệ sinh môi trường, hạn chế tiếp xúc với chuột và chất thải của chuột. Nếu xuất hiện sốt, đau cơ, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa hoặc khó thở sau khi tiếp xúc nguồn nguy cơ, cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và tư vấn phù hợp.
Lối đi dành cho nhân viên phía sau siêu thị RT-Mart ở quận Dương Phổ, Thượng Hải, trở thành nơi ông tá túc hàng đêm. Dù giống người vô gia cư, ông không ăn xin hay gây rối.
Đêm đến, ông mang theo tiền mặt, máy tính xách tay, tai nghe Bluetooth và máy ảnh cầm tay. Đến 4h30, ông thức dậy dọn dẹp sạch sẽ để không ảnh hưởng hoạt động của siêu thị. Ban ngày, ông ăn uống, sinh hoạt quanh đây, thời gian rảnh thì lướt web hoặc xem phim truyền hình.
Ông có căn hộ rộng khoảng 20 m2 tại khu phố Kongjiang số 5 do mẹ đẻ để lại. Sau khi ly hôn năm 2000, vợ và con trai cắt đứt liên lạc, ông ngày càng ám ảnh với cảm giác cô độc. "Tôi sợ mình sẽ giống những người già báo chí thường nhắc tới, chết một mình mà không ai phát hiện", ông nói. Sự náo nhiệt ở siêu thị giúp ông an tâm và vui vẻ hơn.
Cuộc sống bất tiện khiến ông luôn trong tình trạng luộm thuộm, tóc bết và râu dài. Mọi thứ chỉ thay đổi vào tháng 5/2021, khi cô Huang Lanxia, lao động nhập cư từ Sơn Đông, xuất hiện.
Cô Huang làm nghề giúp việc, thường đẩy một cụ già ngồi xe lăn đến siêu thị dạo chơi. Thấy ông Qiang Ming sống khắc khổ, cô chủ động bắt chuyện, giúp ông gội đầu, giặt quần áo. Suốt hơn ba năm, cô đều đặn mang cơm nước đến chăm sóc ông.
Ông Qiang Ming đề nghị giao tài sản cùng thẻ hưu trí cho cô Huang, nhờ chăm sóc và lo hậu sự với tư cách con gái nuôi. Cuối năm 2024, ông chuyển đến sống cùng cô tại một căn hộ thuê. Tuy nhiên, khi hai người đến văn phòng công chứng để chuyển giao tài sản mới phát hiện trong thỏa thuận ly hôn căn hộ ở khu phố Kongjiang số 5 được xác định thuộc về vợ cũ của ông.
Ông Qiang Ming cho rằng đó chỉ là "ly hôn giả", song vì vợ cũ đã qua đời nên nội dung không thể thay đổi. Sau đó, tòa án phán quyết căn nhà thuộc quyền sở hữu của con trai ông.
Người con cho biết cha mẹ ly hôn do mâu thuẫn kéo dài. Anh từng đề nghị sửa sang nhà để bố quay về sống nhưng ông từ chối. Anh cũng lo ngại cha bị lợi dụng, đồng thời cam kết ông vẫn có quyền ở căn nhà này đến cuối đời. Dù vậy, ông Qiang Ming vẫn không quay về.
Câu chuyện của ông là một lát cắt về thực trạng già hóa dân số và sự cô đơn của người cao tuổi tại Trung Quốc.
Hồi tháng 1, Thượng Hải bắt đầu nghiên cứu cơ chế giám sát, chỉ định giám hộ cho người già sống đơn độc. Trong đó các tổ chức chuyên nghiệp (trung tâm bảo trợ, viện dưỡng lão) được kỳ vọng sẽ tạo cầu nối hài hòa hơn giữa tình cảm, lợi ích của người cao tuổi.
Ngày 17/5/2026, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố tình trạng y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế (PHEIC) đối với đợt bùng phát bệnh do virus Bundibugyo (BVD) tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda, phản ánh mức độ nguy cơ nghiêm trọng và cần có sự phối hợp ứng phó quốc tế.
BVD là một chủng virus Ebola hiếm gặp hiện chưa có vắc xin hoặc thuốc, phương điều trị được cấp phép, khiến việc kiểm soát khó khăn hơn so với các đợt bùng phát do chủng Zaire trước đây.
Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Ebola là một bệnh truyền nhiễm cấp tính và nghiêm trọng ở người, thường đi kèm hội chứng xuất huyết và suy đa tạng, tỉ lệ tử vong có thể lên đến 90%. Bệnh lây truyền do tiếp xúc trực tiếp với mô, máu và dịch cơ thể của động vật hoặc người nhiễm bệnh, có thể bùng phát thành dịch.
Virus có thể lây truyền từ người sang người do tiếp xúc trực tiếp thông qua vết thương da hoặc niêm mạc với máu, chất tiết và dịch cơ thể (phân, nước tiểu, nước bọt, tinh dịch) của người bị nhiễm.
Người cũng có thể mắc Ebola do tiếp xúc với các dụng cụ hoặc đồ vật của người bệnh bị nhiễm virus như quần áo, chăn, kim tiêm đã sử dụng.
Trước tình hình trên, trong những ngày qua, Bộ Y tế Việt Nam đã đẩy mạnh truyền thông nguy cơ nhằm cung cấp thông tin chính thống về tình hình dịch bệnh và các biện pháp phòng chống tới người dân.
Cung cấp thông tin cập nhật về tình hình Ebola trên toàn cầu, bao gồm nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam, TS.Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam cho biết, tính đến ngày 21/5, đã ghi nhận 85 ca bệnh xác định ở cả 2 quốc gia.
Trong đó, có 2 ca tại Uganda, và 10 ca tử vong xác định, bao gồm 1 ca ở Uganda; Tại CHDC Congo, ghi nhận 746 ca nghi mắc và 176 ca tử vong nghi do mắc bệnh (trong đó có cả nhân viên y tế).
Quy mô thực sự của đợt bùng phát nhiều khả năng lớn hơn do việc phát hiện chậm trễ và các hoạt động điều tra dịch vẫn đang được tiến hành.
"Hiện tại, WHO đánh giá nguy cơ lây lan của dịch bệnh ở mức độ rất cao ở cấp quốc gia (tại CHDC Congo và Uganda), ở mức cao ở khu vực châu Phi (do đã có các ca bệnh tại đô thị, mức độ di biến động dân cư, tình hình bất ổn và những hạn chế của hệ thống y tế) và ở mức thấp đối với toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam; và dịch bệnh không phải là một tình trạng khẩn cấp đại dịch", TS. Angela Pratt cho hay.
Nói thêm về các biện pháp phòng ngừa đang được triển khai và WHO đang hỗ trợ Việt Nam trong công tác chuẩn bị và ứng phó với dịch bệnh Ebola, TS.Angela Pratt cho biết, các trọng tâm ứng phó của WHO và các đối tác bao gồm:
Khẩn trương tăng cường giám sát và phát hiện sớm ca bệnh, truy vết, phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn (IPC); mở rộng năng lực cách ly/điều trị và tăng cường sự tham gia của cộng đồng; tăng cường chuẩn bị và phối hợp xuyên biên giới giữa các quốc gia bị ảnh hưởng và các đối tác.
Tại Việt Nam, Văn phòng WHO đang hỗ trợ Bộ Y tế thông qua: Cung cấp thông tin cập nhật về tình hình dịch bệnh và tư vấn về các hoạt động chuẩn bị, sẵn sàng và ứng phó, bao gồm cung cấp các hướng dẫn kỹ thuật cập nhật nhất của WHO về giám sát, truy vết, xét nghiệm, quản lý lâm sàng, phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn, truyền thông nguy cơ và huy động cộng đồng, đi lại và cửa khẩu, và các biện pháp ứng phó y tế.
Cùng với đó, nhấn mạnh các biện pháp được WHO khuyến nghị đối với các quốc gia thành viên khác dựa trên các khuyến nghị tạm thời từ Ủy ban Khẩn cấp, đặc biệt là không áp dụng các hạn chế về đi lại và thương mại.
Phối hợp với Bộ Y tế để rà soát và cập nhật (nếu cần) toàn bộ các hướng dẫn kỹ thuật về bệnh do virus Ebola đã được xây dựng từ năm 2014.
Hỗ trợ thực hiện đánh giá nguy cơ nhanh (Rapid Risk Assessment – RRA) cho Việt Nam nhằm định hướng các hành động chuẩn bị và ứng phó.
"Mặc dù WHO hiện đánh giá nguy cơ lây lan toàn cầu, bao gồm vào Việt Nam, là thấp, việc thực hiện đánh giá nguy cơ nhanh trong nước với sự tham gia của các bên liên quan sẽ giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa và ứng phó dựa trên bằng chứng và sát với thực tế", bà Angela Pratt nói.
WHO cũng hỗ trợ xây dựng kế hoạch tổ chức các khóa tập huấn bổ sung về giám sát, phòng ngừa và kiểm soát, về chẩn đoán - quản lý lâm sàng, kiểm soát và phòng ngừa nhiễm khuẩn.
