Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, bà Vũ Ngọc Thủy – Phó cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ) – cho biết Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ hướng tới đẩy nhanh xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện nay mà còn đặt nền tảng cho phương thức tìm kiếm, nhận diện liệt sĩ dựa trên dữ liệu lớn, công nghệ hiện đại trong những năm tới.
* Thưa bà, Chiến dịch 500 ngày đêm đang ở giai đoạn nào? Bộ Nội vụ kỳ vọng chiến dịch sẽ tạo ra bước đột phá gì trong việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ?
– Sau gần 4 tháng triển khai, Chiến dịch 500 ngày đêm đã hoàn thành công tác chuẩn bị về ban hành chính sách, cơ chế, kế hoạch và xác định mục tiêu, phương pháp thực hiện.
Đến ngày 25-7, Chiến dịch đạt được những kết quả tích cực như: tìm thấy 1.488 mộ liệt sĩ và 7 mộ liệt sĩ tập thể; lấy mẫu gần 80.000 mộ liệt sĩ trong đó hơn 55.000 mộ đủ điều kiện lấy mẫu; lấy hơn 93.000 mẫu thân nhân liệt sĩ…
Toàn bộ Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ phải hoàn thành các mục tiêu cụ thể gồm: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu đối với 100% mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin. Đặc biệt, Chiến dịch hướng tới giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt liệt sĩ, riêng 6 tháng cuối năm 2026 phấn đấu hoàn thành khoảng 9.000 mẫu.
Đây là những nhiệm vụ có quy mô lớn, yêu cầu tiến độ rất cao. Bên cạnh việc có nhiều lực lượng lần đầu tham gia Chiến dịch cần được tập huấn, chúng ta còn đối mặt với việc thiếu nhân lực kỹ thuật, thách thức từ giám định ADN đối với các mẫu hài cốt đã chôn cất nhiều thập kỷ.
Để tăng tốc Chiến dịch, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) đã chỉ đạo đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực giám định ADN.
Trước hết là phát huy tối đa năng lực của các cơ sở giám định hiện có, đồng thời đầu tư trang thiết bị, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại nhằm nâng cao tỉ lệ giám định thành công, nhất là đối với các mẫu hài cốt bị phân hủy nặng.
Tiếp tục nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế phù hợp với điều kiện thực tiễn để tiếp cận các công nghệ mới, góp phần rút ngắn thời gian xác định danh tính hài cốt liệt sĩ và bảo đảm độ chính xác của kết quả giám định.
Các lực lượng cũng đẩy nhanh tiến độ thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương để toàn bộ quy trình được triển khai đồng bộ, hiệu quả.
* Bà có thể nói cụ thể những cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ vướng mắc?
– Để tháo gỡ khó khăn trong lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN, Chính phủ đã có nghị quyết 26/2026.
Đây là hành lang pháp lý quan trọng, bởi như trước đây việc triển khai phải qua nhiều thủ tục, quy trình thì nay các quy định đã được cụ thể, rõ ràng hơn về đơn vị thực hiện, cơ sở giám định, kinh phí và nguồn lực hỗ trợ.
Tiếp đó, Ban Chỉ đạo 515 có quyết định 51 về quy trình phối hợp xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN và phân công địa bàn tiếp nhận, giám định mẫu hài cốt liệt sĩ.
Việc ban hành đồng bộ các cơ chế, chính sách và quy trình phối hợp đã tạo nền tảng pháp lý và cơ sở tổ chức thực hiện thống nhất trên cả nước, góp phần đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.
* Việc số hóa hồ sơ, dữ liệu liệt sĩ sẽ được triển khai ra sao, thưa bà?
– Hiện nay Cục Người có công đang phối hợp với các cơ quan chức năng đẩy nhanh hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ; cơ sở dữ liệu về ADN liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ. Đồng thời chúng tôi sẽ số hóa hồ sơ người có công để đồng bộ vào cơ sở dữ liệu.
Các bộ Quốc phòng, Công an và các địa phương cũng đang hoàn thiện, cập nhật cơ sở dữ liệu liên quan để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Chúng tôi hy vọng sau Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ hình thành được kho dữ liệu lớn để thực hiện tốt hơn công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Chúng tôi cũng mong các gia đình liệt sĩ có thể tiếp tục cung cấp thông tin về quá trình chiến đấu, hy sinh, nơi an táng ban đầu của liệt sĩ và tham gia thu nhận mẫu ADN theo hướng dẫn của cơ quan chức năng để đẩy nhanh quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Lấy mẫu ADN, thắp lên hy vọng tìm lại liệt sĩ sau nhiều thập kỷ
* Thông qua chiến dịch, bà muốn gửi gắm điều gì tới thế hệ trẻ?
– Điều chúng tôi muốn gửi gắm tới thế hệ trẻ là hãy luôn trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập và không quên sự hy sinh của các thế hệ cha anh.
Mỗi hài cốt liệt sĩ được xác định danh tính, mỗi người được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình không chỉ là niềm an ủi đối với thân nhân mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”. Chẳng hạn như việc xác định được thông tin là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và các liệt sĩ khác ở khu vực công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM).
Chúng tôi mong thế hệ trẻ tiếp tục phát huy tri thức, làm chủ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để cùng gìn giữ ký ức lịch sử, lan tỏa truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” và góp phần thực hiện tốt hơn công tác tri ân người có công trong giai đoạn mới.
Video bên trong trung tâm giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ, các kỹ thuật viên làm việc ra sao?
Trường tôi dạy lớn bậc nhất trong tỉnh với khoảng 90 thầy cô giáo và nhân viên. Trong trường có thông lệ: ai đám cưới sẽ mời tất cả nhân viên từ hiệu trưởng đến bảo vệ chung vui, không chọn lựa khách.
Cô giáo T.H. về dạy ở trường ba năm, đủ thân thiết với đồng nghiệp nên cô gởi thiệp mời cưới không thiếu một ai. Hôn lễ tổ chức tại nhà cô, cách trường hơn 20km, nhiều đoạn đường khó đi.
Cô nói thật lòng mời đồng nghiệp đến dự tiệc đông đủ, quan trọng là sự có mặt chứ không phải gởi tiền mừng mà không đến. Bà con lối xóm cũng mong chờ tiệc cưới có mặt thật nhiều thầy cô giáo.
Nghe cô mời nhiệt tình nên các trường bàn bạc, sắp xếp để đến nhà cô dự tiệc.
Thiệp mời 11h30 đãi tiệc nhưng thầy cô tranh thủ đi sớm. Đến cách nhà cưới chừng vài trăm mét, cả đoàn ngừng lại để chỉnh trang quần áo, các cô dặm lại môi son má hồng, chải lại tóc cho tươm tất.
Nhưng khi đến địa điểm tố chức đám cưới không thấy ai đón. Trong sân, các bàn tiệc đã được dọn dẹp. Người nhà ra tiếp cho biết bà con trong làng đến ăn tiệc sớm để đi làm đồng. Còn người trong nhà tiếp khách mệt nên đang nghỉ ngơi.
Cuối cùng, các thầy cô trong đoàn ra về phải kiếm quán ăn dọc đường vì gia chủ không có bàn tiệc dự phòng.
Còn đám cưới thầy N. thì gặp cảnh dở khóc dở cười khác. Gia chủ đặt 30 bàn tiệc nhưng khách đến quá đông. Cô dâu chủ rể không thể đi từng bàn chào khách bàn mà chỉ đứng trên sân khấu nói lời cảm ơn.
Vì quá đông khách nên bàn tiệc dự phòng cũng không đủ, nhà bếp phải "cắt" bớt món của các bàn cũ để làm bàn mới.
Thầy N. phân bua rằng sơ sót của cơ sở phục vụ. Nhưng ai cũng hiểu thầy phát thiệp mời nhiều mà đặt bàn ít để đề phòng khách bỏ tiệc. Cuối cùng thì khách đến đông hơn dự kiến nên mới xảy ra cớ sự trên.
Còn thầy H. gửi thiệp mời đám cưới tận tay từng người và thật lòng đề nghị phản hồi có dự lễ cưới hay không để chuẩn bị. Thầy giải thích vì kinh tế còn khó khăn và không muốn mang tiếng lấy lễ cưới để kiếm tiền nên thầy chỉ tổ chức tiệc theo khả năng của mình.
Tiệc cưới của thầy H. diễn ra ấm áp, vui vẻ. Thầy chia sẻ vì thấy được những điều lăn tăn từ lễ cưới đồng nghiệp nên thầy quyết định như đã làm.
Đám cưới là việc trọng đại cả đời, ai cũng muốn làm trang trọng. Nhưng tổ chức đám cưới vừa phải, ấm cũng và nhẹ nhàng, không để lại gánh nặng và băn khoăn cho gia chủ, cho khách mời mới là quan trọng, nhất là không mang tiếng tính toán, kinh doanh trong ngày vui.
Một chuyến câu cá trên sông Prachinburi, tỉnh Prachinburi (Thái Lan), đã mang đến trải nghiệm khó quên cho một nhóm bốn ngư dân khi họ bất ngờ câu trúng một bức tượng Phật.
Tờ The Thaiger dẫn thông tin từ truyền thông Thái Lan, vụ việc được ghi nhận vào ngày 26/6 tại đoạn sông Prachinburi gần nhà tù Kabinburi, huyện Kabinburi.
Sau khi đưa câu được bức tượng Phật, nhóm ngư dân đã quyết định hiến tặng hiện vật cho một ngôi chùa trong khu vực để bảo quản và thực hiện các nghi lễ theo truyền thống Phật giáo.
Qua kiểm tra ban đầu, bức tượng được đúc bằng kim loại màu đen, có phần đế rộng khoảng 20cm, cao khoảng 30cm, nặng gần 1kg và phần đáy có cấu trúc rỗng.
Ông Amnat Khunthong, một trong bốn ngư dân tham gia chuyến câu cá, cho biết cả nhóm đang đánh bắt như thường lệ thì một người trong nhóm thông báo lưỡi câu đã mắc phải một "vật thể lạ" dưới nước.
"Khi cùng nhau kéo lên khỏi mặt nước, chúng tôi vô cùng kinh ngạc khi phát hiện đó là một bức tượng Phật. Sau đó, cả nhóm quyết định mang bức tượng đến dâng cho nhà chùa để bảo quản. Các sư thầy đã tiếp nhận và tổ chức nghi thức theo truyền thống", ông Amnat chia sẻ.
Ông Nirut Thammajetana – người trực tiếp kéo được bức tượng kể rằng khi đó ông cảm nhận cần câu trở nên nặng bất thường, giống như mắc phải một vật thể lớn dưới lòng sông. Ban đầu, ông nghĩ mình chỉ vướng phải một khúc gỗ. Tuy nhiên, khi vật thể dần nổi lên mặt sông, ông bất ngờ vì đó là một bức tượng Phật.
"Tôi vô cùng sửng sốt khi nhìn thấy đó là một bức tượng Phật. Lúc ấy tôi gần như không thể nói thành lời vì quá bất ngờ", ông Nirut nhớ lại. Theo ông, thời điểm xảy ra sự việc, khu vực này có gió mạnh và bầu trời nhiều mây.
Hiện sự việc vẫn đang nhận được sự quan tâm của dư luận Thái Lan.
Randy Shilling tốt nghiệp kỹ sư dầu khí tại Texas. Trong 10 năm đầu sự nghiệp, ông sống trong một căn hộ thuê. Bước ngoặt đến vào năm 30 tuổi khi ông chuyển sang làm việc tại nhà máy hóa chất với mức lương tăng 15%. Qua nhiều lần thăng chức, người đàn ông 58 tuổi hiện sở hữu nhà riêng và quỹ hưu trí hơn 3 triệu USD.
Ông Shilling gần như không nhận ra mình đã vươn lên tầng lớp trung lưu bậc cao. "Tôi vẫn là người bình thường, không có ôtô hay tivi đắt tiền nhưng khi cần mua gì, tôi có thể mua ngay lập tức", ông nói. Vợ chồng ông hiện có thu nhập khoảng 220.000 USD một năm.
Theo báo cáo năm 2024 của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), khoảng 31% người Mỹ thuộc nhóm trung lưu bậc cao, tăng mạnh so với 10% của năm 1979. AEI phân loại thu nhập thành 5 nhóm, trong đó hộ gia đình ba người thu nhập 133.000-400.000 USD thuộc nhóm trung lưu bậc cao. Thu nhập vượt mức này được xem là giàu có.
Hiện tại, quy mô hai nhóm cao nhất đang phình to. Ngược lại, nhóm "nghèo hoặc cận nghèo" (thu nhập dưới 40.000 USD) giảm từ 30% xuống còn 19% trong cùng giai đoạn.
Nhiều gia đình ngạc nhiên khi thấy mình bước sang nấc thang kinh tế mới. Họ tự nhận cuộc sống chỉ dễ chịu hơn chứ không giàu có. Những người này thường làm văn phòng phổ thông thay vì chủ doanh nghiệp. Chuyên gia kinh tế Scott Winship của AEI giải thích: "Các nhóm thu nhập cao mở rộng vì tiền lương tăng nhanh hơn vật giá, đặc biệt đối với nhóm lao động trí thức có bằng cấp".
Hôn nhân cũng là đòn bẩy tài chính. Phân tích của Viện Đô thị chỉ ra, hơn 80% người thuộc nhóm trung lưu bậc cao và giàu có đang sống cùng bạn đời, giúp họ gộp chung thu nhập và chia sẻ sinh hoạt phí.
Gabriel Martinez, 34 tuổi, là một ví dụ. Khởi đầu với mức lương 50.000 USD năm 2015, hiện anh kiếm được 180.000 USD mỗi năm tại một tập đoàn công nghệ. Nhờ vợ chồng cùng đi làm và kiểm soát tài chính, họ đã trả hết khoản nợ học phí đại học 100.000 USD và mua được căn nhà 160 m2 ở Texas. "Cha tôi từng làm việc với mức lương chưa đến 40.000 USD. Tôi biết ơn vì không giậm chân tại chỗ như thế hệ trước", Martinez chia sẻ.
Không còn nỗi lo cơm áo, trăn trở lớn nhất của anh hiện tại là dạy con không ỷ lại, nhất là khi thanh thiếu niên trong vùng thường lái ôtô sang đi học.
Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng cho thấy xu hướng này. Năm 2023, 19% người Mỹ nằm trong nhóm thu nhập trên 200.000 USD, tăng từ mức 11% năm 1971. Ngoài lương, tài sản của họ tăng vọt nhờ sự bùng nổ của thị trường chứng khoán và bất động sản.
Với ông Chris Wogan, 76 tuổi, ở bang Pennsylvania, tuổi hưu diễn ra êm đềm hơn kỳ vọng. Lớn lên trong gia đình nghèo, cựu thẩm phán này có thu nhập 175.000 USD từ lương hưu và cổ tức. Vợ chồng ông vừa mua một ngôi nhà trong cộng đồng hưu trí cao cấp và thường xuyên du lịch nước ngoài. "Tôi nghĩ mình chỉ là tầng lớp trung lưu bình thường, nhưng có lẽ tôi đã làm tốt hơn mình tưởng", ông nói.
Dù tài chính dư dả, nhiều người vẫn mang tâm lý phòng thủ. Bà Laura Shields, 46 tuổi, ở bang New Jersey có thu nhập gia đình 240.000 USD. Bà đủ tiền cho con đi ngoại khóa ở nước ngoài những vẫn áp lực khi nghĩ đến học phí đại học đắt đỏ sắp tới và xác định sẽ phải vay mượn thêm.
