Sớm 27/3 – ngày mà các đại học Ivy League trả kết quả, Nguyễn Quang Anh, học sinh trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, hồi hộp ngồi trước màn hình máy tính. Nộp hồ sơ vào 5 trường ở nhóm này, nam sinh nhận bốn thông báo trượt. Ngỡ cơ hội đã khép lại, Quang Anh bất ngờ khi mở lá thư cuối từ Đại học Cornell và thấy dòng chữ “Congratulations” (Chúc mừng).
“Em vỡ òa”, Quang Anh nói.
Cornell hiện đứng thứ 12 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, với tỷ lệ chấp nhận 8%, theo US News. Ngoài trường này, Quang Anh cũng đỗ Đại học Nam California (top 28) và Đại học California ở San Diego (top 29).
Có định hướng du học từ những năm cuối THCS, Quang Anh đặt mục tiêu vào lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam (Ams), nhưng trượt. Dù buồn vì “cú vấp” này, em không để tâm trạng ủ ê kéo dài, mà quyết định nhập học trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, điều chỉnh lại lộ trình của mình.
Quang Anh theo học 10 môn AP (Advanced Placement) – chương trình nâng cao dành cho học sinh THPT, tập trung lĩnh vực khoa học tự nhiên như Giải tích, Khoa học môi trường, Sinh học, Vật lý và Hóa học. Kết quả, em đạt điểm tuyệt đối 5/5 ở bốn môn, còn lại đều được 4/5 điểm. Quang Anh cũng thi và đạt SAT 1540/1600, IELTS 8.0 khi còn học lớp 11.
Nam sinh nhìn nhận học các môn AP giúp sớm tiếp cận với kiến thức đại cương ở đại học, đồng thời nhận ra mình không thích Kỹ thuật cơ khí như định hướng. Thay vào đó, em thấy hứng thú với Kỹ thuật môi trường – lĩnh vực có thể ứng dụng khoa học để giải quyết các vấn đề phát triển bền vững.
Xác định được ngành học, Quang Anh có hướng hoạt động ngoại khóa rõ ràng hơn chứ không dàn trải như trước. Nam sinh tâm đắc với dự án chế tạo drone (máy bay không người lái) đo độ ô nhiễm không khí, tham gia cùng các sinh viên, giảng viên trường Đại học Thủy lợi vào giữa năm 2025.
Em kể được học lắp rắp drone, tìm hiểu về cảm biến và cách lập trình thu thập dữ liệu. Nam sinh thấy drone có thể áp dụng để giải quyết nhiều khâu trong các dự án về môi trường.
“Em không chỉ tham gia cho có, mà thực sự muốn hiểu về các giải pháp bảo vệ, phát triển môi trường bền vững”, nam sinh nói.
Những trải nghiệm thực tế trở thành chất liệu cho bài luận chính của Quang Anh. Nam sinh mở đầu bằng câu chuyện mà mình thấy thường ngày: ô nhiễm không khí ở Hà Nội, với hình ảnh bầu trời mờ đục do bụi mịn. Từ đó, Quang Anh bày tỏ khao khát được học về Kỹ thuật môi trường, để tìm ra giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.
Giai đoạn sát hạn nộp hồ sơ là lúc Quang Anh chịu nhiều áp lực nhất, bởi ngoài học tập còn lo hoạt động ngoại khóa và viết luận, việc nào cũng “cần làm ngay”.
Em chia nhỏ công việc theo thứ tự ưu tiên, tập trung xử lý dứt điểm từng phần. Có những buổi, nam sinh chỉ viết luận, không làm thêm việc khác để tập trung.
Tự đánh giá, Quang Anh thấy điểm mạnh trong hồ sơ là “kể được một câu chuyện hay”, bài luận và hoạt động thể hiện rõ định hướng và mục tiêu khi tới Mỹ. Nam sinh cũng học thêm 4 môn AP khác, liên quan trực tiếp tới ngành Kỹ thuật môi trường để bắt nhịp chương trình đại học tốt hơn.
Thầy Gus Marantos, Cố vấn hướng nghiệp đại học, Điều phối viên chương trình AP của trường St. Paul, đánh giá Quang Anh trong nhóm học giỏi nhất trường bởi sự tò mò và kỷ luật.
“Các đại học Mỹ thích những học sinh dám thử thách bản thân. Quang Anh đã chứng minh được năng lực ở trình độ đại học ngay từ khi chưa tốt nghiệp phổ thông”, thầy Gus nhận xét.
Nhìn lại hành trình đã qua, Quang Anh cho rằng trượt trường chuyên không phải là thất bại mà là bước ngoặt quan trọng.
“Miễn là không từ bỏ, sẽ luôn có con đường khác để theo đuổi mục tiêu”, nam sinh đúc rút. Sau khi tốt nghiệp tại Mỹ, em dự định trở về Việt Nam, tham gia vào các dự án phát triển bền vững.
Chiều 23-4, Quốc hội thảo luận về kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.
Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh (Gia Lai) nói hiện nay nhiều cử tri phản ánh quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về dạy thêm, học thêm còn nhiều bất cập. Ông cho rằng đầu tư tốt cho hạ tầng số của ngành giáo dục thì vấn đề dạy thêm, học thêm có thể giải quyết được.
Ông nhìn nhận sự quan tâm của thầy cô với học sinh, sự kính trọng của học sinh với thầy cô đã dần thay đổi, trong đó có nguyên nhân liên quan đến việc một số thầy cô không khách quan về điểm số giữa học sinh học thêm và học sinh không học thêm.
"Tôi đã đọc hàng trăm góp ý trên báo, trên mạng của các thầy cô, cha mẹ, học sinh học tốt, học yếu, học ở trường, trung tâm, nơi khác để biết thêm về thực trạng học thêm như các phụ huynh có con đang học thêm đã biết.
Học sinh yếu cần được củng cố kiến thức cơ bản để đạt yêu cầu, học sinh giỏi cần được bồi dưỡng nâng cao để tham gia các kỳ thi học sinh giỏi, học sinh trung bình, khá cần được ôn, luyện để vào các trường tốt.
Như vậy, phần lớn việc học thêm đều là tốt", ông Cảnh nói.
Theo ông, truyền thống tôn sư trọng đạo qua bao nhiêu thế hệ được gìn giữ khi thầy cô không chỉ dạy kiến thức mà còn rèn luyện nhân cách, lối sống.
Thầy cô được coi là chuẩn mực đạo đức, người dạy học sinh biết lao động và yêu lao động, dạy kỹ năng sống, cùng gia đình giúp học sinh trở thành con ngoan, trò giỏi, người có ích.
Ông nhìn nhận việc giáo viên dạy thêm cho chính học sinh của mình mang lại một số mặt tích cực. Như hiểu rõ năng lực học sinh, từ đó hệ thống kiến thức tốt hơn kịp thời bù đắp những phần chưa hiểu vững tại lớp, chọn chương trình, phương pháp để bồi dưỡng phù hợp với các học sinh giỏi.
Quan tâm hơn đến tâm trạng học sinh khi không còn thời gian trao đổi với các em trên lớp. Giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và cũng an toàn hơn cho học sinh so với học ngoài nhà trường.
Ông chỉ rõ nếu cho phép phụ huynh và học sinh được tự chọn người dạy mình, thầy cô được dạy học sinh mà phụ huynh tin yêu gửi gắm không vì thiên vị điểm, đây là điều kiện rất tốt để các em vừa học lễ vừa học văn.
Đồng thời, tạo điều kiện học thêm ở trung tâm nếu phụ huynh thấy thầy cô ở đó phù hợp với năng lực của con, điều kiện của gia đình.
Để thực hiện được việc này, ông Cảnh đề xuất cách đánh giá năng lực đúng với năng lực thực sự của học sinh, đó là tổ chức làm bài kiểm tra thường xuyên và định kỳ bằng hình thức ra đề trực tuyến.
Đề kiểm tra được tạo ngẫu nhiên theo ma trận từ hàng ngàn câu hỏi cho mỗi độ khó từ ngân hàng câu hỏi do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý. Đề được chọn trực tuyến ngay trước khi bắt đầu làm bài kiểm tra, đáp án được gửi lại trực tuyến ngay sau khi hết giờ kiểm tra.
Đề và đáp án cũng được gửi ngay đến các thầy cô liên quan, ban đại diện cha mẹ học sinh. Bài tự luận hay trắc nghiệm được làm bằng bút mực không tẩy xóa, khi nộp bài, các bạn đầu bàn sẽ ghi tên mình vào góc các bài kiểm tra của các học sinh.
"Nếu đề xuất được tiếp thu, tôi tin chắc là học sinh sẽ học thực, có năng lực thực và kết quả đúng với năng lực", ông nhấn mạnh.
Để cách đánh giá này sớm được áp dụng, có lộ trình, ông đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo có hướng dẫn trường nào đủ điều kiện áp dụng hình thức ra đề kiểm tra trực tuyến từ ngân hàng câu hỏi đề kiểm tra do bộ quản lý thì giáo viên trường đó được phép dạy thêm cho học sinh mà mình đang trực tiếp giảng dạy chính khóa.
Đồng thời, mong thời gian tới hạ tầng số của ngành giáo dục sẽ được đầu tư đồng bộ, giúp chất lượng giảng dạy được nâng lên, có điều kiện thực hiện việc đánh giá năng lực học sinh trực tuyến.
Tại phiên họp thường kỳ do UBND thành phố Cần Thơ tổ chức chiều 6-5, một số lãnh đạo đề xuất giải pháp khai thác trụ sở dôi dư để phát triển khu vực tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng cũ.
Thiếu tướng Huỳnh Việt Hòa, Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ - cho biết sáng nay ông đã có phát biểu trong cuộc họp Ban Thường vụ Thành ủy và đề nghị ngành giáo dục, y tế có đề xuất với lãnh đạo thành phố. Đó là việc tính toán trụ sở dôi dư tại tỉnh Sóc Trăng và Hậu Giang cũ bởi các trường đại học ở Cần Thơ (cũ) sinh viên về đây quá nhiều, còn các trường ở Hậu Giang, Sóc Trăng thì bỏ không, lãng phí.
"Giờ sinh viên học ở đây chi phí cao hơn ở Sóc Trăng và Hậu Giang, tại sao chúng ta không đưa về Trường cao đẳng Cộng đồng của Hậu Giang để học ở đó, một là cha mẹ đi thăm cũng gần, hai là chi phí sinh hoạt thấp, thứ ba là giảm áp lực về giao thông cho thành phố.
Do đó các đồng chí nên có đề xuất với Đảng ủy UBND thành phố có tính toán cái này", ông Hòa gợi ý.
Ông Hòa cũng đưa ra gợi ý tương tự đối với các bệnh viện.
Theo ông Hòa, sau hợp nhất tỉnh Hậu Giang, tỉnh Sóc Trăng và thành phố Cần Thơ thành thành phố Cần Thơ mới, cuộc sống của người dân Hậu Giang, Sóc Trăng cũng phải được nâng lên. Do đó việc đưa y tế, giáo dục về Hậu Giang và Sóc Trăng cũ là để các dịch vụ khác đi theo, từ đó cuộc sống người dân ở đây mới được nâng lên.
Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ, cũng bày tỏ "thống nhất cao với ý kiến đồng chí Hòa" và cho biết bà cũng ở thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang cũ, nhiều cử tri ở đây chia sẻ đã hợp nhất hơn 10 tháng nhưng họ không có điều kiện buôn bán để có thu nhập.
"Vừa rồi tôi có nghe thông tin đưa Bệnh viện Đại học Y Dược về là tốt, nhưng tới nay chưa thấy động tĩnh.
Thứ hai là các phòng khoa của trường đại học cũng chưa thấy gì. Các bệnh viện đưa về dưới rất tốt, đặc biệt là giáo dục, ý kiến của đồng chí Hòa rất hay, rất hợp tình", bà Lam nói.
Kết quả khảo sát do Trường Phổ thông Năng khiếu, ĐHQG TPHCM thực hiện trong tháng 4 và 5, với gần 98% học sinh toàn trường tham gia, cho thấy 45,6% học sinh xem thiếu trải nghiệm thực tế là khó khăn lớn nhất trong quá trình hướng nghiệp, 31,1% phân vân lựa chọn ngành nghề.
Khảo sát cũng ghi nhận 88,9% phụ huynh rất quan tâm đến việc hướng nghiệp cho con nhưng còn thiếu công cụ và nguồn tin cậy để đồng hành.
Theo TS Bùi Thị Hồng Hạnh, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Năng khiếu, học sinh của trường có nền tảng học thuật tốt và không thiếu thông tin. Các em cơ bản đều hiểu bản thân, biết mình yêu thích điều gì, song sự hiểu mình và hiểu nghề vẫn chưa kết nối được với nhau.
Ở góc độ phụ huynh, bà Hạnh cho biết ngay cả bản thân là người làm trong lĩnh vực giáo dục cũng cần được trang bị thêm công cụ và kiến thức để có thể hỗ trợ con hướng nghiệp một cách bài bản.
Từ kết quả khảo sát, nhà trường phối hợp xây dựng mô hình hướng nghiệp đa tầng và lần đầu triển khai trong năm học 2026-2027.
Chương trình hướng đến mục tiêu giúp học sinh đi từ "hiểu mình" đến "kết nối bản thân với ngành nghề và hành động phù hợp". Đồng thời có một cấu phần riêng nhằm cung cấp thông tin, phương pháp và kênh trao đổi tin cậy để cha mẹ đồng hành cùng con lựa chọn nghề nghiệp.
Theo TS Bùi Thị Hồng Hạnh, mô hình hướng nghiệp được thiết kế theo nhiều tầng, trong đó tầng phổ quát dành cho toàn bộ học sinh, các tầng tiếp theo sẽ được cá nhân hóa theo nhu cầu của từng nhóm, không cào bằng. Trong đó, 100% học sinh khối 10 sẽ được tham gia khám phá bản thân ngay từ năm đầu cấp. Học sinh lớp 11 và lớp 12 được hỗ trợ thu hẹp lựa chọn, kiểm chứng định hướng nghề nghiệp.
"Khi được hỗ trợ bài bản, chuyên sâu về hướng nghiệp theo từng nhóm nhu cầu, tôi tin tài năng của học sinh năng khiếu sẽ có thêm điều kiện để tỏa sáng và đóng góp nhiều hơn cho xã hội", bà Hạnh chia sẻ.
Bà Phoenix Ho, Đồng sáng lập kiêm Giám đốc chuyên môn Hướng nghiệp Sông An, cho rằng hướng nghiệp cho học sinh giỏi luôn là một bài toán khó.
Theo bà, nhiều học sinh tài năng mới 16 tuổi nhưng đã tự đặt áp lực phải tìm được một câu trả lời "không được phép sai" về hình dung bản thân trong 10 năm tới.
"Nhiều học sinh hiểu bản thân khá rõ, điều các em cần là môi trường để cọ xát thực tế với các ngành nghề trước khi đưa ra lựa chọn. Hướng nghiệp cũng như chọn màu vẽ, chỉ khi tô lên giấy mới biết màu sắc hiện ra như thế nào và các màu hòa trộn với nhau ra sao. Điều quan trọng là phải để các em tự trải nghiệm, tự khám phá", bà Phoenix Ho nói.
Trường Phổ thông Năng khiếu trực thuộc ĐHQG TPHCM, là 1 trong 5 trường chuyên của TPHCM. Trường có nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng và phát triển học sinh có năng lực học tập nổi trội. Hiện trường có 2 cơ sở tại phường An Đông và phường Đông Hòa, TPHCM.
