Sớm 27/3 – ngày mà các đại học Ivy League trả kết quả, Nguyễn Quang Anh, học sinh trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, hồi hộp ngồi trước màn hình máy tính. Nộp hồ sơ vào 5 trường ở nhóm này, nam sinh nhận bốn thông báo trượt. Ngỡ cơ hội đã khép lại, Quang Anh bất ngờ khi mở lá thư cuối từ Đại học Cornell và thấy dòng chữ “Congratulations” (Chúc mừng).
“Em vỡ òa”, Quang Anh nói.
Cornell hiện đứng thứ 12 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, với tỷ lệ chấp nhận 8%, theo US News. Ngoài trường này, Quang Anh cũng đỗ Đại học Nam California (top 28) và Đại học California ở San Diego (top 29).
Có định hướng du học từ những năm cuối THCS, Quang Anh đặt mục tiêu vào lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam (Ams), nhưng trượt. Dù buồn vì “cú vấp” này, em không để tâm trạng ủ ê kéo dài, mà quyết định nhập học trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, điều chỉnh lại lộ trình của mình.
Quang Anh theo học 10 môn AP (Advanced Placement) – chương trình nâng cao dành cho học sinh THPT, tập trung lĩnh vực khoa học tự nhiên như Giải tích, Khoa học môi trường, Sinh học, Vật lý và Hóa học. Kết quả, em đạt điểm tuyệt đối 5/5 ở bốn môn, còn lại đều được 4/5 điểm. Quang Anh cũng thi và đạt SAT 1540/1600, IELTS 8.0 khi còn học lớp 11.
Nam sinh nhìn nhận học các môn AP giúp sớm tiếp cận với kiến thức đại cương ở đại học, đồng thời nhận ra mình không thích Kỹ thuật cơ khí như định hướng. Thay vào đó, em thấy hứng thú với Kỹ thuật môi trường – lĩnh vực có thể ứng dụng khoa học để giải quyết các vấn đề phát triển bền vững.
Xác định được ngành học, Quang Anh có hướng hoạt động ngoại khóa rõ ràng hơn chứ không dàn trải như trước. Nam sinh tâm đắc với dự án chế tạo drone (máy bay không người lái) đo độ ô nhiễm không khí, tham gia cùng các sinh viên, giảng viên trường Đại học Thủy lợi vào giữa năm 2025.
Em kể được học lắp rắp drone, tìm hiểu về cảm biến và cách lập trình thu thập dữ liệu. Nam sinh thấy drone có thể áp dụng để giải quyết nhiều khâu trong các dự án về môi trường.
“Em không chỉ tham gia cho có, mà thực sự muốn hiểu về các giải pháp bảo vệ, phát triển môi trường bền vững”, nam sinh nói.
Những trải nghiệm thực tế trở thành chất liệu cho bài luận chính của Quang Anh. Nam sinh mở đầu bằng câu chuyện mà mình thấy thường ngày: ô nhiễm không khí ở Hà Nội, với hình ảnh bầu trời mờ đục do bụi mịn. Từ đó, Quang Anh bày tỏ khao khát được học về Kỹ thuật môi trường, để tìm ra giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.
Giai đoạn sát hạn nộp hồ sơ là lúc Quang Anh chịu nhiều áp lực nhất, bởi ngoài học tập còn lo hoạt động ngoại khóa và viết luận, việc nào cũng “cần làm ngay”.
Em chia nhỏ công việc theo thứ tự ưu tiên, tập trung xử lý dứt điểm từng phần. Có những buổi, nam sinh chỉ viết luận, không làm thêm việc khác để tập trung.
Tự đánh giá, Quang Anh thấy điểm mạnh trong hồ sơ là “kể được một câu chuyện hay”, bài luận và hoạt động thể hiện rõ định hướng và mục tiêu khi tới Mỹ. Nam sinh cũng học thêm 4 môn AP khác, liên quan trực tiếp tới ngành Kỹ thuật môi trường để bắt nhịp chương trình đại học tốt hơn.
Thầy Gus Marantos, Cố vấn hướng nghiệp đại học, Điều phối viên chương trình AP của trường St. Paul, đánh giá Quang Anh trong nhóm học giỏi nhất trường bởi sự tò mò và kỷ luật.
“Các đại học Mỹ thích những học sinh dám thử thách bản thân. Quang Anh đã chứng minh được năng lực ở trình độ đại học ngay từ khi chưa tốt nghiệp phổ thông”, thầy Gus nhận xét.
Nhìn lại hành trình đã qua, Quang Anh cho rằng trượt trường chuyên không phải là thất bại mà là bước ngoặt quan trọng.
“Miễn là không từ bỏ, sẽ luôn có con đường khác để theo đuổi mục tiêu”, nam sinh đúc rút. Sau khi tốt nghiệp tại Mỹ, em dự định trở về Việt Nam, tham gia vào các dự án phát triển bền vững.
Tại hội nghị về tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, sáng 2/6, Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thị Minh Thúy cho biết tỉnh này có gần 40.000 thí sinh ở 78 điểm thi chính thức. Đặc thù của tỉnh là có các đặc khu nên cần phương án vận chuyển đề thi phù hợp.
Như với đặc khu Kiên Hải, do ít thí sinh, các em được đưa từ đảo về đất liền. Còn đặc khu Phú Quốc có hơn 1.400 thí sinh ở ba điểm thi, nên tỉnh lên ba phương án đưa đề thi ra đảo.
Theo bà Thúy, trong điều kiện thời tiết thuận lợi, không có mưa bão, đề thi sẽ được vận chuyển bằng tàu và phà. Ngược lại, tỉnh sẽ chuyển đề thi ra Phú Quốc bằng máy bay, xuất phát từ Cần Thơ hoặc TP HCM.
"Chúng tôi đã mua sẵn vé máy bay và chuẩn bị sẵn sàng mọi phương án", bà Thúy cho hay.
Tại TP HCM, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Hiếu cho biết mọi năm, điểm thi xa nhất chỉ cách khoảng 50 km. Nhưng năm nay, sau khi sáp nhập cả Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, địa bàn xa nhất cách trung tâm hơn 200 km. Vì vậy, Sở dự kiến vận chuyển đề thi tốt nghiệp THPT tới các điểm thi trước một ngày.
Riêng với đặc khu Côn Đảo, thành phố cũng lên nhiều phương án bàn giao đề thi, gồm vận chuyển bằng đường hàng không.
Tỉnh Quảng Ngãi tương tự, sẽ vận chuyển đề thi ra đặc khu Lý Sơn sớm hơn đất liền một ngày để đảm bảo an toàn.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 diễn ra vào ngày 10-12/6 với hơn 1,2 triệu thí sinh, đông nhất từ trước đến nay.
Công tác vận chuyển đề thi tới 34 tỉnh, thành qua hệ thống của Ban Cơ yếu Chính phủ đã hoàn thành, đảm bảo an toàn, bảo mật. Tất cả địa phương đã nhận được đề để tổ chức in sao.
Ông Phạm Tiến Ngọc, đại diện Ban Cơ yếu Chính phủ, cho biết đơn vị đã xây dựng hai hệ thống thông tin để phục vụ việc vận chuyển đề thi. Tất cả trang thiết bị, sản phẩm, mật mã, phục vụ riêng cho các kỳ thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng được rà soát.
Lực lượng cơ yếu đều có mặt ở các đặc khu như Côn Đảo hay Phú Quốc. Nếu chuyển đề thẳng ra đó qua hệ thống sẽ không phải lo yếu tố thời tiết. Ông đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu việc này trong thời gian tới.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đề nghị các địa phương tiếp tục rà soát về vướng mắc, tập huấn đội ngũ làm nhiệm vụ, tuyên truyền về tầm quan trọng của kỳ thi và hậu quả nếu gian lận.
Các tỉnh, thành cũng rà soát, có phương án xử lý trong trường hợp dịch bệnh, an toàn thực phẩm, thiên tai và các sự cố. Ông nhấn mạnh trong phòng thi, sự cố không chỉ đến từ thí sinh mà có thể liên quan đến cán bộ coi thi. Phương án xử lý phải dựa trên tập thể, nhanh, kịp thời nhưng cũng cần đảm bảo quyền lợi cho thí sinh.
Chiều 23-4, Quốc hội thảo luận về kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.
Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh (Gia Lai) nói hiện nay nhiều cử tri phản ánh quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về dạy thêm, học thêm còn nhiều bất cập. Ông cho rằng đầu tư tốt cho hạ tầng số của ngành giáo dục thì vấn đề dạy thêm, học thêm có thể giải quyết được.
Ông nhìn nhận sự quan tâm của thầy cô với học sinh, sự kính trọng của học sinh với thầy cô đã dần thay đổi, trong đó có nguyên nhân liên quan đến việc một số thầy cô không khách quan về điểm số giữa học sinh học thêm và học sinh không học thêm.
"Tôi đã đọc hàng trăm góp ý trên báo, trên mạng của các thầy cô, cha mẹ, học sinh học tốt, học yếu, học ở trường, trung tâm, nơi khác để biết thêm về thực trạng học thêm như các phụ huynh có con đang học thêm đã biết.
Học sinh yếu cần được củng cố kiến thức cơ bản để đạt yêu cầu, học sinh giỏi cần được bồi dưỡng nâng cao để tham gia các kỳ thi học sinh giỏi, học sinh trung bình, khá cần được ôn, luyện để vào các trường tốt.
Như vậy, phần lớn việc học thêm đều là tốt", ông Cảnh nói.
Theo ông, truyền thống tôn sư trọng đạo qua bao nhiêu thế hệ được gìn giữ khi thầy cô không chỉ dạy kiến thức mà còn rèn luyện nhân cách, lối sống.
Thầy cô được coi là chuẩn mực đạo đức, người dạy học sinh biết lao động và yêu lao động, dạy kỹ năng sống, cùng gia đình giúp học sinh trở thành con ngoan, trò giỏi, người có ích.
Ông nhìn nhận việc giáo viên dạy thêm cho chính học sinh của mình mang lại một số mặt tích cực. Như hiểu rõ năng lực học sinh, từ đó hệ thống kiến thức tốt hơn kịp thời bù đắp những phần chưa hiểu vững tại lớp, chọn chương trình, phương pháp để bồi dưỡng phù hợp với các học sinh giỏi.
Quan tâm hơn đến tâm trạng học sinh khi không còn thời gian trao đổi với các em trên lớp. Giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và cũng an toàn hơn cho học sinh so với học ngoài nhà trường.
Ông chỉ rõ nếu cho phép phụ huynh và học sinh được tự chọn người dạy mình, thầy cô được dạy học sinh mà phụ huynh tin yêu gửi gắm không vì thiên vị điểm, đây là điều kiện rất tốt để các em vừa học lễ vừa học văn.
Đồng thời, tạo điều kiện học thêm ở trung tâm nếu phụ huynh thấy thầy cô ở đó phù hợp với năng lực của con, điều kiện của gia đình.
Để thực hiện được việc này, ông Cảnh đề xuất cách đánh giá năng lực đúng với năng lực thực sự của học sinh, đó là tổ chức làm bài kiểm tra thường xuyên và định kỳ bằng hình thức ra đề trực tuyến.
Đề kiểm tra được tạo ngẫu nhiên theo ma trận từ hàng ngàn câu hỏi cho mỗi độ khó từ ngân hàng câu hỏi do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý. Đề được chọn trực tuyến ngay trước khi bắt đầu làm bài kiểm tra, đáp án được gửi lại trực tuyến ngay sau khi hết giờ kiểm tra.
Đề và đáp án cũng được gửi ngay đến các thầy cô liên quan, ban đại diện cha mẹ học sinh. Bài tự luận hay trắc nghiệm được làm bằng bút mực không tẩy xóa, khi nộp bài, các bạn đầu bàn sẽ ghi tên mình vào góc các bài kiểm tra của các học sinh.
"Nếu đề xuất được tiếp thu, tôi tin chắc là học sinh sẽ học thực, có năng lực thực và kết quả đúng với năng lực", ông nhấn mạnh.
Để cách đánh giá này sớm được áp dụng, có lộ trình, ông đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo có hướng dẫn trường nào đủ điều kiện áp dụng hình thức ra đề kiểm tra trực tuyến từ ngân hàng câu hỏi đề kiểm tra do bộ quản lý thì giáo viên trường đó được phép dạy thêm cho học sinh mà mình đang trực tiếp giảng dạy chính khóa.
Đồng thời, mong thời gian tới hạ tầng số của ngành giáo dục sẽ được đầu tư đồng bộ, giúp chất lượng giảng dạy được nâng lên, có điều kiện thực hiện việc đánh giá năng lực học sinh trực tuyến.
Chiều 24.4, ban giám hiệu Trường tiểu học Lương Thế Vinh phường Bến Cát (TP.HCM) đã có quyết định điều chuyển công tác, làm công việc không tiếp xúc với học sinh trong thời gian 1 năm, đối với giáo viên L.T.M khi cô này phạt học sinh lớp 3 tự đâm kim tiêm vào tay do các lỗi như không đeo khăn quàng đỏ, nói chuyện trong lớp…
Trước đó, sự việc vỡ lở khi một phụ huynh trường này thấy con về nhà mệt mỏi, gặng hỏi mãi mới biết. Ngày 13.4, lãnh đạo Trường tiểu học Lương Thế Vinh ghi nhận ít nhất 5 học sinh đã từng tự chích vào tay mình theo cách ấy.
Là người làm giáo dục gần 20 năm, làm tham vấn tâm lý vài năm gần đây, tôi đã có dịp trò chuyện với hàng ngàn thầy cô, cha mẹ đang vật lộn với cảm giác bất lực trước học sinh, trước con cái. Tôi hiểu áp lực của việc quản lý một lớp học 40-50 em hiếu động, hiểu nỗi sợ bị đánh giá khi lớp thiếu kỷ luật. Tôi không viết bài này để thêm một tiếng nói phẫn nộ. Tôi viết vì đằng sau sự việc "rợn người" nói trên, có một quan niệm đang âm thầm vận hành trong tâm thức nhiều người làm các công việc chạm đến con người như giáo dục.
Triết gia Martin Buber, trong tác phẩm Ich und Du (1923), phân biệt hai cách con người có thể tương tác trong thế giới: "Tôi-Người" và "Tôi-Vật". Trong quan hệ Tôi-Người, tôi đối xử với bạn như một chủ thể trọn vẹn, không thể bị rút gọn thành chức năng hay mục đích sử dụng. Trong quan hệ Tôi-Vật, bạn là một đối tượng có thể đo lường, phân loại, chỉnh sửa.
Buber không cho rằng quan hệ Tôi-Vật là xấu. Khi tôi vận hành một chiếc máy, quan hệ ấy là hợp lẽ. Điều ông cảnh báo là khi cách nhìn Tôi-Vật len lỏi vào những mối quan hệ lẽ ra phải là Tôi-Người, như giữa cha mẹ và con, giữa thầy và trò, thì những hành xử quan tâm và nhân bản bị đánh mất, và bạo lực trở thành một lựa chọn thuận tiện. Trong câu chuyện cô giáo phạt học trò bằng kim tiêm, nếu cô giáo đã xem học sinh là đối tượng, thì mọi đau đớn xảy ra với đối tượng ấy đều có thể quy về "lỗi của đối tượng". Trong mắt của cô giáo ấy, đứa trẻ đã không còn là một con người đang loay hoay lớn lên, mà đã trở thành một đối tượng chờ được răn đe.
Tôi không viết bài này để buộc tội một cô giáo vừa vào nghề ba năm. Điều làm tôi đau lòng không phải một hành vi cá biệt như vậy, mà sâu hơn, tôi có cảm giác rằng những hành vi ấy nảy sinh từ một "mảnh đất tâm thức" đã tồn tại từ lâu.
Trong tâm thức một bộ phận không nhỏ thầy cô lẫn cha mẹ Việt Nam, đứa trẻ vẫn được hình dung như đất sét - hỗn độn chưa thành hình, chờ bàn tay người lớn nhào nặn thành hình dạng họ mong muốn. Tâm thức ấy nếu không được quân bình lại bằng tinh thần tôn trọng phẩm giá con người - dù con người ấy nhỏ bé đến đâu, nó có thể trở thành "giấy phép" để đàn áp một cách thô bạo bất cứ thứ gì không vừa khuôn.
Quan niệm "học sinh/trẻ em là đối tượng để uốn nắn" tồn tại vì nó tiện lợi. Khi tôi xem bạn là con người trọn vẹn, tôi phải dừng lại, phải hỏi, phải lắng nghe, phải thừa nhận giới hạn của bạn và của chính mình. Nhưng khi tôi xem bạn là đối tượng cần định hình, tôi chỉ việc thẳng tay áp dụng kỹ thuật và kỷ luật. Một lớp học 40 em mà xem mỗi em là một con người độc đáo thì có vẻ mệt quá, trong khi một lớp học 40 đối tượng cần quản lý thì cứ "theo đúng công thức" là được.
Đó là lý do vì sao khẩu hiệu "lấy học sinh làm trung tâm" được treo ở nhiều trường, nhưng kim tiêm lại vẫn xuất hiện trên bàn một giáo viên. Khẩu hiệu là ngôn từ bề mặt, trong khi tâm thái và quan niệm là nền tảng sâu bên trong. Khi nền tảng chưa thay đổi, khẩu hiệu chỉ là lớp sơn bóng bẩy bên ngoài.
Cô giáo trong câu chuyện trên sẽ phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật lẫn đạo đức nghề nghiệp, như mới đây, cô bị điều chuyển công tác, làm công việc không tiếp xúc với học sinh trong thời gian 1 năm. Tôi cũng mong những người làm việc với cô vẫn sẽ cân nhắc tất cả các phương diện của cô như một con người toàn vẹn chứ không phải một "đối tượng để xử lý" khác. Mặt khác, những người còn lại chúng ta - thầy cô, cha mẹ, nhà quản lý giáo dục, nhà tham vấn, bác sĩ… mọi nghề nghiệp làm việc chính với con người phải đối diện một câu hỏi khó hơn nhiều: Chúng ta có đang thật sự cư xử với mỗi người mình gặp như một con người trong công việc hàng ngày của mình không, hay đã quen xem họ như "đối tượng làm việc"?
Carl Rogers, nhà tâm lý học nhân bản đã dành cả đời để bảo vệ một điều đơn giản: Con người - bất kể tuổi tác, hành vi - xứng đáng được đón nhận vô điều kiện với phẩm giá của mình. Không phải chấp nhận mọi hành vi, mà là dù hành vi nào xảy ra, con người ấy vẫn là con người, không thể bị rút gọn thành hành vi và dán nhãn bằng một vài kết luận hạn hẹp.
Một đứa trẻ nói chuyện trong giờ học không phải là đứa ồn ào, mà là một con người đang học cách điều tiết bản thân và cần người lớn đồng hành. Khoảng cách giữa hai cách nhìn ấy quyết định cách tương tác nào là phù hợp ở lớp học. Khi nhìn học sinh như một con người, kỷ luật của giáo viên là đối thoại - có giới hạn, có hậu quả, nhưng vẫn trong không gian tôn trọng phẩm giá. Ngược lại, khi nhìn học sinh như đối tượng thì những thứ như kim tiêm, roi vọt, lời lăng mạ hay chửi mắng trở thành những lựa chọn "thích đáng".
